Сот сараптамасы туралы криминалистік ілімнің рөлі мен маңызы және оны тағайындау, жүргізу және бағалаудың тактикалық ерекшеліктері

МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ ... ... ... ..3

1 САРАПТАМАЛЫҚ ІЛІМДЕР МЕН МЕКЕМЕЛЕРДІҢ ҚАЛЫПТАСУ ТАРИХЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .5

2 СОТ САРАПТАМАСЫНЫҢ МӘНІ ЖӘНЕ ТАҒАЙЫНДАЛҒАН САРАПТАМА МАТЕРИАЛДАРЫНЫҢ ӨТУІ
2.1 Сот сараптамасының мәні, сараптама объектілері, сараптамалық міндеттердің деңгейлері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 14
2.2 Тағайындалған сараптама материалдарының өтуі ... ... ... ... ... ... ... ... ... .27
2.3 Сараптама нәтижелерін бағалау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...36

3 СОТ САРАПТАМАСЫН ЖҮРГІЗУДЕ КОМПЬЮТЕР ТЕХНОЛОГИЯЛАРЫН ҚОЛДАНУ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 39

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...44

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕРДІҢ ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...46
КІРІСПЕ

Жұмыстың өзектілігі. Біздің қоғамымызда қылмыспен күресу - мемлекетіміздің ең алғашқы міндеттерінің бірі. Қоғамның жалпы ілгері даму мемлекеттегі барлық процесстердің дамуына әкеледі, сәйкесінше мемлекет қылмыспен күресу тетіктерінде дамытуы керек. Бүгінгі күні қылмыстық іс жүргізуде және жалпы қылмыстарды тергеу мен сотта қылмыстық істерді қарауда жалпыға белгілі емес арнайы білімдерді қолдану саласының даму тенденциясы объективті заңдылық болып отыр. Бұған дәлел 1997 жылы 13 желтоқсанда қабылданған Қазақстан Республикасының Қылмыстық іс жүргізу кодексі болып табылады, онда Қазақ КСР Қылмыстық іс жүргізу кодексіне қарағанда арнайы білімдерді қолдану қызметі кеңірек құқықтық регламенттеледі. Арнайы білімдерді қолданудың бірден-бір және ең кең тараған нысаны сот сараптамасы болып табылады, ол қылмыстарды тергеу кезінде ғылым мен техниканың жаңа жетістіктерін тиімді пайдалануға мүмкіндік береді.
Еліміз тәуелсіздік алғаннан бері сот сараптамасының процессуалдық және дәлелдемелік проблемалары осы саладағы заңнамалардың өзгеріп отыруына, әлі де қалыптасу кезеңінде болуына байланысты осы күнде де орын алып отыр. Бұл олардың шешілуі мен жойылуының баяу жүруіне байланысты болып табылады.
Арнайы білімдерді құқық қорғау қызметінде қолдануға байланысты қатынастарды құқықтық реттеудің жекелеген аспектілері бірқатар заң актілерінде, айта кетсек Қазақстан Республикасының "Прокуратура туралы", "Ұлттық қауіпсіздік органдары туралы", "Жедел іздестіру қызметі туралы" заңдарында бекітілген. Арнайы білімдерді қолдануды құқықтық реттеудің механизмін дамытуға едәуір көмегін тигізген 12 желтоқсан 1997 жылы қабылданған Қазақстан Республикасының "Сот сараптамасы туралы" Заңы болып табылады.
Сот сараптамасын қылмыстық іс жүргізудегі арнайы білімді пайдаланудың негізгі нысаны деп айта келе оның негізгі кемшілігін, яғни қылмыстық істерді тергеудегі, сотта қараудағы аз икемділігіне назар аударған жөн. Бұл айтылғанға дәлел ретінде қылмыстық істерді тергеу мен сот отырысында сараптаманың көпшілігі формальді түрде тағайындалатынынан, қылмыстық іс жүргізуде сот сараптамасының мүмкіншіліктерін бағалай алмауын айтуға болады. Сонымен қатар, көптеген сарапшы қорытындыларының істерді тергеген және сотта қарау кезінде процессуалдық ережелердің бұзылуына байланысты дәлелдемелік маңызынан айрылуын, сот сараптамасын тағайындау мен жүргізу кезінде іске қатысушы тұлғалардың барлық құқықтары мен міндеттерін сақтамауын айтуға болады. Сараптаманы тағайындаумен және жүргізумен байланысты қызметтің төмен әдістемелік деңгейі туралы орындалусыз қайтарылып жатқан іс материалдарының көптігінен, сарапшының қосымша материалдарды ұсыну қажеттігі туралы арыздарынан көруге болады.
Сонымен қатар, қазіргі кезде әрекет ететін Қылмыстық іс жүргізу Кодексінің кейбір нормаларының жетілмеуінен де сот сараптамасының процессуалдық мәселелері өзекті болып отыр. Сот сараптамасын тағайындау, жүргізу және оның нәтижелерін бағалау саласында, сонымен қатар арнайы білімдерді қылмыстық істерді тергеуде және сот өндірісінде толығымен пайдалануда қылмыстық істі жүргізуші орган қызметкерлерімен заңды түрде дұрыс орындау ерекше маңызға ие және өзекті мәселенің бірі болып табылады. Осы жұмыс аталған кемшіліктерді қандай да бір көлемде азайтуға арналған.
Дегенмен, сот сараптамасының ғылым мен заңнамадағы процессуалдық жағдайы мен деңгейін тек төмен жағынан қарастыра бермеу керек, өйткені оны қолданудың процессуалдық талаптарына қазіргі кездегі тәжірибе әлі біртіндеп бейімделу науқанында деп айтуға болады.
Бітіру жұмысы келесі мақсаттарды алдына қояды:
- сараптамалық ілімдер мен мекемелердің қалыптасу тарихын қарастыру;
- сот сараптамасының мәнін, сараптама объектілерін, сараптамалық міндеттердің деңгейлерін ашып көрсету;
- тағайындалған сараптама материалдарының өтуіне, тергеу практикасында арнайы білімдерді қолдануды жетілдіруге қатысты ұсыныстар беру;
- сот сараптамасына қажетті материалдарды дайындауда арнайы білімдерді қолданудың ерекшелігін ашу;
- сот сараптамасын жүргізу кезіндегі арнайы білімдерді қолданудың ерешеліктерін көрсету.
Жұмыстың құрылымы. Дипломдық жұмыс кіріспеден, үш тараудан, үш тараушадан, қорытындыдан және қолданылған әдебиеттердің тізімінен тұрады.
Бірінші бөлімде сараптамалық ілімдер мен мекемелердің қалыптасу тарихын қарастырылған, атап айтсақ жалпы арнайы білімдердің заңи және ғылыми түсінігі олардың қылмыстық іс жүргізудің мақсаттарын шешудегі орны, сараптама мекемелерінің қалыптасуы туралы сөз болады.
Екінші бөлімде сот сараптамасының мәні, сараптама объектілері, сараптамалық міндеттердің деңгейлері ашып көрсетілген, осы бөлімде сот сараптамасының процесуалдық түсінігі ашылады, сот сараптамсының жалпы қылмыстық іс жүргізудегі арнайы білімдерді қолданудың бір нысаны ретіндегі маңыздылығы туралы сөз болады.
Үшінші бөлімде сот сараптамасын жүргізуде компьютер технологияларын қолдануды жетілдірудің мәселелері беріледі.
Бітіру жұмысын жазу барысында әртүрлі заңнамалар, нормативтік -құқықтық актілер, оқулықтар, оқу құралдары, шығармашылық басылымдар, мерзімдік басылымдар және басқа да еңбектер қолданылды.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕРДІҢ ТІЗІМІ
НОРМАТИВТІК СІЛТЕМЕЛЕР:
1. Қазақстан Республикасының Конституциясы. 1995 жылғы 30 тамызда республикалық реферундумда қабылданған (07.10.1998ж. № 284-1 ҚР Заңымен енгізілген өзгерістері және толықтыруыларымен бірге) //Қазақстан Республикасы Парламентінің Жаршысы, 1996, №4.
2. Қазақстан Республикасының Қылмыстық іс жүргізу кодексі. 1997 жылғы 13 желтоқсан //Қазақстан Республикасы Парламентінің Жаршысы, 1997, №23, 335 б.
3. Қазақстан Республикасының «Сот сараптамасы туралы» Заңы. 1997 жылғы 12 қараша.
4. Қазақстан Республикасы Ішкі істер Министрлігінің 25 шілде 2006 жылғы №377 «Қазақстан Республикасы Ішкі Істер органдарының автоматтандырылған бірыңғай дактилоскопиялық жүйесінің деректер базасын қалыптастыру" жөніндегі нұсқауларды бекіту туралы» Бұйрығы.
5. Қазақстан Республикасының 22 желтоқсан 2003 жылғы «Мемлекеттік құқықтық статистика және арнайы есептер туралы» Заңы.
6. «Танылмаған мәйіттердің түлғасын анықтауда медициналық-криминалистік қамтамасыз етуді ұйымдастыру және генотипоскопия лабораториясын құру жөніндегі» ҚР ІІМ-нің 1994ж 1 сәуірдегі №393 бұйрығы.


НЕГІЗГІ ЖӘНЕ АРНАЙЫ ӘДЕБИЕТТЕР:
1. Бычкова С.Ф. Судебная экспертиза: научные,
организационно-правовые и методические основы. Учебное
попсобие. - Алматы: "Жеті жарғы", 2002.
2. Эйсман А.А. Заключение эксперта. Структура и научное обоснование. –Москва, 1967.
3. Шиканов В.И. Использование специальных познаний при расследовании убийств. -Иркутск, 1976.
4. Надгорный Г.М. Соотношение специальных и и юрвдических знаний. -Киев, 1984.
5. Громович Г.И. Научно-технические средства: современное состояние, эффективность использования в раскрытии и расследовании преступлений. -Минск, 1989.
6. Шиканов В.И. Проблемы использования специальных познаний и научно-технических новшеств в уголовном процессе. -Иркутск, 1980.
7. Новый энциклопедический словарь. -Москва, 2000.
8. А.В Дулов. Вопросы теории судебной экспертизы в советском уголовном процессе. –Москва, 1959.
9. М.С. Строгович. Курс советского уголовного процесса. –Москва, 1976.
10. Орлов Ю.К. Заключение экспертов и его оценка по
уголовным делам. -Москва, 1995.
11. С.Ф. Бычкова. Организация назначения и проведения судебной экспертизы. –Алматы, 1999.
12. Е.Г. Жәкішев. Сот сараптама мәселелері. //Фемида. Алматы, 1997. №11, 23 бет.
13. Жәкішев Е.Ғ. Криминалистік тактика. - Алматы, 1997.
14. Строгович М.С. Курс советского уголовного процесса. Т. 1. Москва, 1968.
15. С.Ф.Бычкова, Организация назначения и проведения судебной экспертизы. –Алматы, 2000.
16. Криминалистика. Под ред. С.Р. Белкина. – М.: 2001.
17. А.И. Винберг, НТ. Малаховская. Судебная экспертиза. Волгоград, 1979.
18. Т.В.Сахнова. Экспертиза в уголовном и гражданском процессе. –М., 2000.
19. С.Ф.Бычкова. Организация назначения и проведения судебной экспертизы. – Алматы, 1999.
20. А.Ф.Аубакиров, А.Я.Гизбург, Ю.Д.Ливщиц. Значение экспертизы в расследовании преступлении. –Караганда, 1991.
21. К.Н. Шакиров. Судебная экспертиза. –Алматы, 1998.
22. Россинская Е.Р. Судебная экспертиза в уголовном, гражданскм, арбитражном процессе. –М., 1996.
23. Теория и практика криминалистики и судебной экспертизы. Меж. вуз. нау. Труды. -Саратов, 1994.
24. Ю.Н. Дятлов. Проблемы теорий и практики автоматизации судебно-экспертных исследовании. Автореферат. –Минск, 1998.
25. Л.Е. Ароцкер. Организация и процессуальные вопросы использования ЭВМ в экспертной практике //Соц.Законность. №5.
26. А.И. Винберг. Выводы эксперта при неполном знании изучаемого явления //Соц. Законность №10.
27. Р.С. Белкин. Курс советской криминалистики. -М., 1977.
28. Н.С. Полевой. Проблемы криминалистической кибернетики //Соц.Законность, 1989г., №3.
29. В.М. Галкин. О понятии судебной экспертизы //Сов.юст. 1992, №12.
30. А.И. Винберг. Заключение экспертизы от имени юридического лица //Соц. Законность. 1993, №8.
        
        ҚР БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
Құқық қорғау органдары факультеті
Қылмыстық іс жүргізу және ... ... І Т І Р У Ж Ұ М Ы С ... ... ... КРИМИНАЛИСТІК ІЛІМНІҢ РӨЛІ МЕН МАҢЫЗЫ ЖӘНЕ ОНЫ
ТАҒАЙЫНДАУ, ЖҮРГІЗУ ЖӘНЕ БАҒАЛАУДЫҢ ТАКТИКАЛЫҚ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ
Орындаған:
Ғылыми жетекшісі:
«Қорғауға жіберілді»
«_____» ______________
Қылмыстық іс ... және ... ... ... ... ... МЕН МЕКЕМЕЛЕРДІҢ ... СОТ ... МӘНІ ЖӘНЕ ... ... ... ... Сот сараптамасының мәні, сараптама объектілері, сараптамалық
міндеттердің
деңгейлері...............................................................
.............................14
2. Тағайындалған сараптама материалдарының
өтуі.....................................27
3. Сараптама нәтижелерін
бағалау..................................................................
.36
3 СОТ ... ... ... ... ... ... Біздің қоғамымызда қылмыспен ... ... ең ... ... ... ... ... ілгері даму
мемлекеттегі барлық процесстердің дамуына әкеледі, ... ... ... ... ... ... ... күні қылмыстық іс
жүргізуде және жалпы қылмыстарды тергеу мен сотта қылмыстық істерді ... ... емес ... ... ... ... даму ... заңдылық болып отыр. Бұған дәлел 1997 жылы 13 желтоқсанда
қабылданған Қазақстан ... ... іс ... ... болып
табылады, онда Қазақ КСР Қылмыстық іс жүргізу кодексіне қарағанда арнайы
білімдерді қолдану қызметі ... ... ... ... ... ... және ең кең ... нысаны сот сараптамасы
болып табылады, ол қылмыстарды тергеу кезінде ғылым мен техниканың жаңа
жетістіктерін тиімді пайдалануға мүмкіндік ... ... ... бері сот ... ... ... ... осы саладағы заңнамалардың өзгеріп отыруына,
әлі де қалыптасу кезеңінде болуына байланысты осы ... де орын алып ... ... ... мен жойылуының баяу жүруіне байланысты болып табылады.
Арнайы білімдерді құқық қорғау ... ... ... ... реттеудің жекелеген аспектілері бірқатар ... айта ... ... Республикасының "Прокуратура туралы",
"Ұлттық қауіпсіздік органдары туралы", "Жедел іздестіру ... ... ... ... ... ... ... реттеудің
механизмін дамытуға едәуір көмегін тигізген 12 ... 1997 ... ... Республикасының "Сот сараптамасы туралы" Заңы болып
табылады.
Сот сараптамасын қылмыстық іс жүргізудегі арнайы білімді пайдаланудың
негізгі нысаны деп айта келе оның ... ... яғни ... тергеудегі, сотта қараудағы аз икемділігіне назар аударған жөн. Бұл
айтылғанға дәлел ... ... ... ... мен сот отырысында
сараптаманың көпшілігі формальді түрде тағайындалатынынан, қылмыстық ... сот ... ... ... ... ... ... қатар, көптеген сарапшы қорытындыларының істерді тергеген
және сотта қарау ... ... ... ... ... маңызынан айрылуын, сот сараптамасын тағайындау мен ... іске ... ... барлық құқықтары мен міндеттерін
сақтамауын айтуға болады. ... ... және ... ... ... ... ... туралы орындалусыз
қайтарылып жатқан іс ... ... ... қосымша
материалдарды ұсыну қажеттігі туралы арыздарынан көруге ... ... ... ... ... ... ... іс жүргізу
Кодексінің кейбір нормаларының жетілмеуінен де сот ... ... ... ... ... Сот сараптамасын тағайындау,
жүргізу және оның нәтижелерін ... ... ... ... ... қылмыстық істерді тергеуде және сот өндірісінде ... ... істі ... ... ... ... ... орындау ерекше маңызға ие және өзекті мәселенің бірі болып табылады.
Осы жұмыс аталған кемшіліктерді қандай да бір көлемде ... ... сот ... ... мен ... ... мен ... тек төмен жағынан қарастыра бермеу керек, өйткені ... ... ... қазіргі кездегі тәжірибе әлі біртіндеп
бейімделу науқанында деп айтуға болады.
Бітіру жұмысы келесі мақсаттарды алдына қояды:
- сараптамалық ... мен ... ... ... ... сот ... ... сараптама объектілерін, сараптамалық
міндеттердің деңгейлерін ашып көрсету;
- ... ... ... ... тергеу
практикасында арнайы білімдерді ... ... ... ... сот сараптамасына қажетті материалдарды дайындауда арнайы ... ... ... сот ... ... ... арнайы білімдерді қолданудың
ерешеліктерін көрсету.
Жұмыстың құрылымы. Дипломдық ... ... үш ... ... ... және қолданылған әдебиеттердің тізімінен тұрады.
Бірінші бөлімде сараптамалық ілімдер мен мекемелердің қалыптасу
тарихын қарастырылған, атап ... ... ... ... заңи ... ... ... қылмыстық іс жүргізудің мақсаттарын шешудегі орны,
сараптама мекемелерінің қалыптасуы ... сөз ... ... сот ... ... сараптама объектілері,
сараптамалық міндеттердің деңгейлері ашып көрсетілген, осы ... ... ... ... ... сот ... ... іс жүргізудегі арнайы білімдерді қолданудың бір нысаны ... ... сөз ... бөлімде сот сараптамасын жүргізуде компьютер технологияларын
қолдануды жетілдірудің мәселелері беріледі.
Бітіру жұмысын жазу ... ... ... ... актілер, оқулықтар, оқу ... ... ... ... және ... да еңбектер қолданылды.
1 САРАПТАМАЛЫҚ ІЛІМДЕР МЕН МЕКЕМЕЛЕРДІҢ ҚАЛЫПТАСУ ТАРИХЫ
Қылмыстылықпен күресудің тиімді жолы, ғылым мен техниканы ... ... ... жаңа ... ... мен ... ... қолдану қылмысты ашу мен ... ... ... ... қызметінің нәтижелілігі көп ретте арнайы танымды
қолданумен байланысты, сондықтан тергеуші өзі және маман мен ... ... ... ... ... ... ... арнайы танымды
қылмысты ашу мен тергеу кезінде қолданған. Ежелгі Римде жалған құжаттарды
жасау кең ... ... ... ... ... ... мамандар да
болған. Олар сотта сарапшы ретінде қатыса алған. XVII ғ. ... және ... ... ... ... қатысты әдебиеттері жарық
көрді. Арнайы танымды қолдану Ресейде XVII ғасырға жатқызылады. Сол ... сот ... және сот ... ... құжаттары орын алған.
Алғаш бізге жеткен медициналық сараптаманы 1535 жылға жатқызуға болады.
XVII ... ... жеке ... ... және дене ... үшін мәйіттерге қарау жүргізудің болғандығы кездеседі. Сондай ақ,
XVII ғасырда дәрігерлер, ... ... ... ... ішкі жан дүниесін
анықтай алған.
Сол кезде, егер өлу ... ... ... ... ... туса, онда
заңсыз дәрігерлік және әр түрлі емдеу ... ... сату ... ... заттың құрамын анықтау үшін дәрігерлер ... ... ... пайдалану арқылы зерттеулер жүргізілген.
XVI ... ... ... ... ... үшін шіркеу адамдары маман
ретінде жүзеге асырған. Сол уақытта үлгіні ... ... үшін ... ... құжаттың сыртқы бейнесіне және реквизиттеріне көңіл
аударған. Кейін бұл зерттеуді орыс әкімішілік ... ... ... ... жазба жүргізушілер және басқа канцелярлық шенеуніктер
жүргізген.
Қылмыстық сот өндірісінде ғылыми-техниканың даму деңгейі ... ... және ... ... ... аясы ... түсті. XIX
ғасырға дейін арнайы танымды қодануда мына бағыттар анықталды:
- дәрігерлердің өлі денелерді қарауы және ... ... ... жан дүниесін анықтау.
- дәрігерлер мен дәрі сатушылар удың түрлерін, ... ... ... ... ... адамы, хатшылар және басқа да жалғандықты ... ... ... және және ... ... ... дейін арнайы танымды құқықтық регламенттеуде бөлек
ұйғарым ... ... ... мен ... артықшылық қызметіне қатысты
қолданған. Арнайы танымды қолданудағы ... ... ... ... бізге дейін заңдық құжат ретінде «Крепостной актілеріндегі
қолтаңбаларды зерттеу ... ... 1699 жыл 6 ... ... ... тек мамандарға беріліп, оның ... ... Әрі ... ... ... ... ... 1715 жылы Петр 1
әскери Артикулінде кездеседі. Онда 154 ... ... ... әдісі ретінде: өлікті ашу мен тергеу тәртібін белгілеп, ант
қабылданған.
1722-1723ж. Ресейде ... ... ... заңдық
регламенттелуі басталды. (Сенаттағы жындыларды куәландыру туралы 1722 жылы
6 ақпандағы нұсқауы).
1832 жылы ... ... заң ... алғаш арнайы танымды
жүзеге асырушы ретінде, білгір тұлғалар түсінігі анықталды. Онда: егер дәл
тану іс-жағдайлары ... бір ... ... ... және ... ... өнерде немесе нақты істерде өз саласын білетін адамдардың
көзқарасын немесе ... ... етуі ... ... заң ... сот ... ... саласында және жәбірленушінің немесе
өлікті сот сараптама қарауы кезіндегі іс әрекеттерін реттеген. Ресейде ... сот ... ... ... ... ... арнайы танымды
қолдануға қатысты сұрақтарды өзгертті. 1864 ... ... сот ... 325 ... білгір мамандарды, арнайы мәліметтерді келтіру
немесе ғылымда тәжірибелілігі, өнерде, ойдан ... ... ... ... жасау мен анықтау кезінде ғана шақырылған. Бұл жерде
қандай ... ғана ... ... ... ... ... Қай кезде дәрігерлер фармацевтер, профессорлар, мұғалімдер,
техниктер, суретшілер немесе ... ... бар ... ... Осылайша білгір мамандардың тізбесі құрылып,
оларды ... ... мен ... ... ... мамандардың
бастамашылдығы мен зерттеу өнідірісі айтылды. Кейбір жерлері қайта өңдеуді
қажет етеді. Мысалы: ... ... және ... ... кезінде
басшылық рөлі дәрігерлерде болса, оны дәрігерлер арқылы ... ... сол ... ... тергеушілердің тәжірибесіне көп күш салынған.
Солай Я. ... ... сот ... ... ... «Тергеу жүргізу үшін қысқа басшылық жасау тәжірибесі» ... ... ... ... мен ... ... (1850ж.),
Н.Клайдовичтің «Қылмысты тергеу өндірісі үшін ... ... ... ... сот ... тәжірибелік басшылық»
(1852ж.) еңбектері өмірге келген.
Бұл ... ... ... болған жерде, іздерді табуда оны ары
қарай зерттеу үшін хаттама бекітуге ... ... ... ... іздері және белгілері керек деп табылса, онда ... ... ... ... маман қарау кезіне қатыса алған және
сараптаманың өзі сот қарауының әр ... жеке ... ... ... оны ... ... ... басқалары маманды ғылыми сот десе, ал
үшіншілері сараптаманы өзіндік дәлелдеу деп есептеген.
1871 жылы жоғарыдағы айтылғандарға сын ... ... ... сарапшының айырмашылығы, соттар тек қойылған сұрақты талқылап қана
қоймай, міндетті шешім қабылдайды деген ... ... ол ... ... ... ... шешімдермен ауыстырылғанша күшінде
болады. Ол сараптаманы дәлелдеудің негізіне жатқызып: «біз ... ... ... ... оларды куәгерлер қатарына да қоспаймыз, ... ... өз ... ... ... орын ... керек». Кейінірек
тәжірибелік тәсілдер мен әдістердің дамуының дәлелі ретінде табылған
іздерді ... ... ... зерттеу, табиғи және техникалық
білімдердің негізін қолдану арқылы шешілуіне түрткі болды. ... ... үшін ... ... қол ... мен кең ... немесе
енгізудің бастамасы ретінде П.В.Макалинскидің (1871 ж.) «Сот тергеушілеріне
басшылық» атты еңбегін есептеуге ... Онда ... ... және ... ... ... ... Кейін фотография ойлап табылған соң
іздерді бекіту, құжаттарды ... ... ... Бұл ... ... үлес ... ... (1849-1912ж.) болды.
Ол 1889ж. өз қаражатымен Петербургтік прокуратура жанынан сот
палатасының сот-фотографиялық ... ... ... ... ... криминалистикалық мекеме болды. Сот
фотографиясының негізін қалаушы, сот жазбатанушы, құжатты ... ол ... да ... түбірлі проблемасын зерттеді.
Е.Ф.Буринскийдің арнайы техникалық танымның жаңа сапалы бастамасын тек
фотография ... ғана ... ... сот өндірісінің жаңа бағыттағы
шешімдерін табу үшін ғылыми-зерттеудің ... ... ... ... ... ... ... әкелді. Өз уақытында
Е.Ф.Буринскидің айтқандарын қазіргі криминалистика ғылымы сәтті ... ... ... даму ... Сол ... өзінде тергеу немесе сот
органдары ғылыми білімге сүйенген. Көп ... ... үшін ... ... ... нақты істерде арнайы таным қажет. Белгілі
зерттеулерді ... ... ... және ... да
ғалымдардың жүргізгенін айтуға болады. Тергеу және сот органдарына ғылыми
техниканың өрлеуімен қатар келе жатқан жаңа ... ... мен ... ... ... ... қажет болған. ... ... ... мен ... ... ... ... Ф.Гальтон), А.Бертильон еңбегі антропометрия, тергеуді
жүзеге асыру үшін ... ... ... мен ... ... болып табылады. Бұл криминалистикаға жаңа ғылымды енгізуге әсер
етті. Ресейде ашыла бастаған, ... сот ... ... сот-
фотографиялық лаборатория мекемесі (1893ж.) 1912ж. қызметін ... 3 ... ... ... сот ... ... ... кеңсесі ашылған.
Мәскеудегі, Киевтегі, Одессадағы ғылыми сот сараптама кеңсесі (1913-
1914ж.) ашылды.
Зерттеу кеңсесінде тек фотография көмегімен ғана емес, сонымен ... ... және ... ... ... ... жазбатану сараптамасы жүргізілген. Әр кеңседе жылына 400 ден астам
зерттеулер жүргізілген. Егер мамандар саны мен ... ... ... ... ... ... ... басында әр жерлерде ғылыми
техникалық мекемелер сәтті дамыды. ... ... ... ... ... бюросының саны 89-ға дейін жетті. 1864 ... ... ... ... және 1913 жылы ... ... ... де көтерген, бірақ бұл заң жобасы бірден
қайтарылды (1-ші ... бір ... ... жоқ ... ... ... қолдануға бағытталған ұйымдастырушылық 1916 жылы
1-9 шілдеде ... ... ... ... сарапшы
криминалисттердің 1 сьезінен ... ... Оған ... сот ... ... және оның ... сот ... ... ... сот ... ... ... туғызды және Ресейде ... ... ... деңгейін
көрсетті. Онда сол жылдардағы ... ... ... ... қойған жоқ, сонымен бірге сарапшылардың тәжірибе
жағдайлары мен жеткен жетістіктері, қателіктері де айтылды. ... ... ... ... ... ... ... төңкеріс, азаматтық соғыс,
пен оның салдары арнайы танымның ғылыми негізінің ... ... ... сот ... кеңселері соққы алса да, жұмысын жалғастырды
(Киевте, Одессада). Ал қалғаны ... және ... ) өмір ... ... ... ... жүйесінде дактилоскопиялық тіркеу бюросы
жойылды. Кеңестік мемлекеттердің қалыптаса бастауымен ғылыми ... ... ... ... ... және ... ... одан
кейін барып отандық, жеделдендіру, тергеу және сараптама тәжірибесінің
негізін жетілдіруді ... ... Сот ... мекемелер құрылып,
төңкеріске дейінгі уақыттағыдай барлық сот ... ... ... істер ведомстволарына бағынған жоқ, олар денсаулық сақтау органдар
жүйесіне кіргізілді. Сот ... ... жеке өз ... ... Киев пен ... жаңа ... сот сараптама кеңсесі
Харьковте де ... Бұл ... 1925 жылы ... сот сараптама институты
болып қайта құрылды. НКВД-ң РСФСР жүйесінде ғылыми техникалық бөлімдері
құрылып, әр жерлерде ... ... ... ... сот ... ... ғылыми тәжірибелік көмек көрсетуде төңкеріске ... сот ... ... жыл сайын жүргізілген зерттеулерінен кем
болған жоқ. 1940 жылы ... ... 30-ға жуық ... ... мен ... ... уақыттарда көптеген батыстық әдістемелік аударма әдебиеттер
шығарылды: «Қылмыстық іздестіру қызметкерлеріне ... ... ... ... ... ... криминалистикасының қылмысты
тергеу әдістері» А.Гельвиг (1925ж.), «Қылмыскер құпиясы және оны ашудың
жолдары» Г.Шнейкерт (1925ж.), «Қылмыстық ... ... ... ... ... ... үшін белгілерді үйрену туралы»
Г.Шнейкерт (1925ж.), «Қылмыстық техникаға енгізу» Г. ... ... және ... ... ... қылмыстық техниканың басқа
да әдістері» Р.Гейндл (1927ж.), ... ... және ... ... ... «Қылмысты тергеуде ... ... ... ... ... ... ... тергеу
кезінде ғылыми техниканың ары қарай ... үшін ... ... ... ... ... ... сараптама дәлелдеудің
қайнар көзі туралы айтылған бірқатар ... ... ... ... ... ... ... ғана емес, арнайы соттарда да қолданылғаны жөнінде
көптеген құжаттар куәландырады. 1922 жылы 25 ... ВЦИК пен 3 ... ... сот ... регламенттеу үшін бұл құжаттар негіз
болып табылды. Одан соң басқа ... ... ВЦИК 1923ж. ... ... ... 1922-1923ж ҚІЖК-де «білгір» (сведущие лица
) ... ... ... жоқ, онда ... деп ... ... сарапшы
ретінде шақырылатын тұлғалардың тізбесі жоқ.
1923ж. ҚІЖК-нің 63 бабы ... ... тек қана ... ... істі ... барысында арнайы танымның ғылымға, өнерге және ... ... ... ... ... ... беру алдында іспен
танысуға және ... беру ... емес ... ол ... акт ... отырыс залына қатысуға, сый ақылар алуға құқығы болған.
Сарапшының қорытындысын ... бір ... ... ... ... ... сараптама тағайындауға құқық берілген. Осылай
сарапшының қорытындысын тексеруге және дәлелдеу ретінде ... баға ... ... ... ... ... ... болмайды. 1923ж.
ҚІЖК-ң 298 бап, 3 бөлімінде сотқа сарапшы қорытындысы міндетті емес, бірақ
үкімде сарапшы ... ... ... ... беру керек
делінген. 1923ж. ҚІЖК-не жаңа ... ... Онда егер ... ... толық емес болса, сараптама өндірісін жүргізуден бас
тарту құқығы берілді. Бұл толықтырулар ... ... ... да, бұл пікірге бірден ... ... жоқ. ... ... сияқты бірқатар ғалымдар, сарапшыны сот орнына немесе тек сот
шешетін сұрақтарға араласуын қойды. 1925ж. Б.Д. ... ... ... ... ... - ... белгілейтін, қылмыстың ол көрген қылықтарын
белгілеу мен белгілі бір тұлғаның кінәлілігін және оған ... ... ... ... соттың және тергеушінің көмекші рөлінде
болатын түрі.
Екінші - анықтайтын сараптама, ... ... заң ... ... ... көрсе.
Үшінші - сараланатын сараптама, айыпталушының әлеуметтік қауіптілігін
белгілеу үшін, оған қатысты қорғау ... ... ... ... - шы жылдары профессор И.Н. Якимов сараптаманың біртұтас ұғым
түсінігіне қарсы болды. Ол Л.Е. Владимированың да ... ... ... білгір тұлғаларды екі категорияға: ғылыми сарапшылар - ... ... ... ... және ... ... - өнерде, арнайы
істе, ойдан шығарылғанын ... ... ... бір ... төңірегінде
тәжірибелік мәлімет беретін тұлғалар - деп бөлуде, екі ғалымның көзқарасы
ұқсас болды. Кейін ... заң ... және сот ... қорытындысына көзқарс нықталып, дәлелдеудің қайнар көздері
өзіндік бола бастады. Оның басқа ... ... ... ... ... деректер көзімен жинақталады. Қылмысты тергеу кезінде
әртүрлі мамандарға жүгінуі арнайы танымды қолдану проблемаларын шеше ... ... ... ... ... әдісі ретінде» П.С.
Семеновский (1925ж.), ... ... ... Н.П. ... ... ... С.М. ... (1926ж.), «Қылмыстық тергеуге тәжірибелік
басшылық» И.Н. ... ... ... ... ... ... ... тәжірибелік басшылық» Н.Д Воровский (1931ж.),
«Қылмысты іздестіру анықтамасы мен ... ... ... ... Н.С. ... ... және ... керек, бұл уақытта сараптама мекемелері дамыса да ... ... ... байланыссыз жұмыс жасады. Ешқандай ... ... ... және ... ... ... жоқ. Сот
сараптамасының орталық институтын құру идеясы екінші ... ... ... ... ... ... ... аяқталған соң криминалисттік
мекемелер пайда бола бастады. Соның бірі ... 1944ж КССР ... ... криминалистік лабораториясы, 1946 жылдан бастап бір
бөлігі бүкіл кеңестік заң ғылымының институты болды. 1945ж. НТО ... ... ... ... ... ... институты, 1949ж.
құрылған КССР Прокуратурасының бүкіл кеңестік НИИ криминалистикасы. Елде
криминалистика зертхана желілері ... 1975ж. ... сот ... ... ... ... болып қайта құрылды. 1962ж. ... ... ... сот ... орталық ғылыми
зерттеу институты құрылады. Кейін 1970ж. КССР-дің ... ... ... ... сот ... ... зерттеу институты
болып өзгертіледі. Қазіргі таңда Ресей федералдық сот сараптама орталығы.
Өзінің ... КССР ... ... ғылыми техникалық аппарат жұйесінде
кең етек ... ... ... КССР ... ... ... орталығы
1969ж. құрылып кейін криминалистикалық ғылыми зерттеу лаборатория орталығы
болып, қайта ... ... ... ... мекемесін қайта құру
нәтижесінде пайда болған Ресейдің ІІМ-ң криминалистикалық ... РФ-ң ішкі ... ... ... ... ашу, ... ... тәжірибелік проблеманы криминалистика-техникалық ескертуді
қамтамасыз етуі бойынша ... ұйым ... ... КССР ... кеңестік криминалистикасының ғылыми - зерттеу институты, қылмыстың
бөлек түрлерін ... ... мен ... ... ... ... ... орталығы болып табылады.
Криминалистика ғылымының көп бағыты Ұлы отан соғысынан кейін ... ... ... ... ... ... өңделді,
сот сараптамасының теоретикалық ... ... ... мына ... зерттеу жүргізілді: трасология, құжатттарды
зерттеу, баллистика және т.б.
Сот сараптамасы жаңа түрлері ... ... ... ... ... ... зерттеу және басқа ... ... ... ... ... Микрообьектілерді зерттеу
де кең тарап, дамыды. Бірақ микрообьектінің проблемасы туралы Г. ... ... Оны ... ... ... ашу мен тергеу кезінде көп
қолдануда. 1960 жылдары ... ... жаңа ...
криминалисттік одорология пайда болған және тәжірибеге кең түрде ... ... ... ... ... ... даулар
басылмай отыр. Тергеуші мен ... ... ... қамтамасыз ету төңірегінде жаңа техникалық өңдеулер қылмысты
тергеу мен ашуда көп ... ... ... және қолдағы бар
әдістемені қылмысты тергеудің бөлек түрлеріне енгізілді. Көптеген ... ... ... ... мен ... ... қолдану
қызметінде техникалық сала ретінде қараған.
Криминалистика ережесі басқа ғылым жүйесінде ... ... ... ... жүйесінің өзінде нақты өңделмеген. Қызметінің негізгі
бағыты – құралдарды қайта өңдеу мен ... ... ашу, ... ... заттай дәлелдемелер және мәліметтерді тіркеу жүйесін дамыту.
Табиғи ғылыми криминалистиканың ... және т.б.) ... ... ... полиция (Италия, Франция, Бельгия) полициялық ғылым (АҚШ) сот
ғылымы (Англия және т.б.) оның ... мен ... ... ... және Франция), криминалистика (ГДР және ФРГ) және ... ... ... ... мен жабдықтау деңгейі өте жоғары болса
да, ... ... ... ... ... ... мен ... жаңалықтардан қалыс қалып жатқан жоқ. Бұл – табуда техникалық
құрал, бекіту, оқиға болған жерді ... ... алу, ... ... және ... да тергеу әрекеттері, іздеу құралдары заттай
дәлелдемелерді ... ... және ... ... ... ... және ... желілер арқылы
мәліметтерді алу және т.б. Шет ... ... ... әр түрлі мемлекеттердің ведомостволарында және бөлек мекемелерде
коммерциялық негізде жұмыс жасайды. Мысалы: ... ... ... ... ... ... ... және полиция штат
құрамында істейді, ал қалғаны қоғамдық ... ... ... ... және ... ... немесе шерифте,
АҚШ армиясының 4 зертхана құрамында ... шет ... ... ... аса көп ... ... ... мәселесі, мысалы: АҚШ-та ФТБ-да (ФБР)
зертханасында жүргізіледі. Басқа ғылыми ... ... ... Кеңестік криминалистерінің айырмашылығы криминалистиканың
теоретикалық негізін ... көп ... ... ал ... ... ... аз ... жасайды. АҚШ-тың көрнекті криминалистері ... ... ... ... іргелі тәжірибеден
теоретикалықтан ... оның ... ... гөрі
уақытшалығында. Криминалистиканың жүзеге асыру төңірегінде теорияда
жетіспеушіліктер ... Ол ... ... әдістерінің үлкен
ассортименттерге қарама қайшылығы. Айтпауға болмас, бірқатар шет елдерде іс-
жүргізушілік заңдарында сарапшылар сотта куәгер ретінде ... ... ...... ... және ... алу. ... оқиға болған жерді
қарауға қатысса, зерттеуді қалай және қандай ... ... ... ... ... ... ... алды. Арнайы процедурадан
өтпей сарапшы куәгер ретінде айғақ ... ... Оны ... жақ
сарапшыны куәгер ретінде қатыстыруын сұраса, қарсы жақ мұнымен келіспеуі
мүмкін. Сотта ... ... алу: ...... ... ...... айғағын жоққа шығару. Әр ... өз ... ... ... ... көмегін тек прокуратура ... ... ... ... қызметін қолданса, қарсы жақ
жеке сарапшылардың ... ... ... ... ала тергеуде
жүргізіледі. Мысалы: Франция заңнамасына сәйкес сот полициясының офицері
анықтама және қарау жүргізу ... ... ... ... ... ... ... күтпейтін ғылыми зерттеулер жағдайында сүйене
алады. ... бұл ... ... ... ... маманның көмегі туралы болып
отыр. Қылмыстық іс бойынша дәлелдеулерді зерттеу және ... табу ... ... ... идентификациялау қызметі сараптама болып
табылмайды.
Идентификацияның негізгі мақсаты – іздеу, алу, оқиға болған жердегі
іздерді зерделеу, толтыру, ... ... ... ... ... жүргізу. Шет ел мемлекеттерінде криминалистік
сараптама тәжірибе мекемесіне шолуда сараптама әдістемесінің өңделуі ... ... ... бірдей екенін ... Шет ... ... ... ... ... ... аударуға
болады. Мысалы: куәгер мен куәлардың қылмыстық топтың ... ... ... ... әрекеттерін жүргізуде психологиялық тәсілдерді қолдану.
Әдебиеттерге жазғанда тиянақтылығы мен қолдану ... оның ... ... және ... ... болған жерді қарау кезінде табылған
іздерді қылмыстардың бөлек түрлерін тергеуде мысалы: жол көлік ... ... және ... ... және т.б. ... ... даму ... мамандардың қылмыстық тергеуге қатысуы көрсеткендей танымның даму
себебі тәжірибелік ... мен ... жаңа ... ... ... теоритикалық негізі қылмысты тергеу мен ашуда қолданудың
тек қана сот сараптама теориясының дамуымен ғана ... ... ... ... кең ... және криминалистика сот мекемесі
желілерінің кең ... және ... ... дамуымен
байланысты болмақ.
2 СОТ САРАПТАМАСЫНЫҢ МӘНІ ЖӘНЕ ТАҒАЙЫНДАЛҒАН САРАПТАМА
МАТЕРИАЛДАРЫНЫҢ ӨТУІ
2.1 Сот ... ... ... ... ... ... сараптамасы қылмыстық сот ... ... ... және ... іс ... ... ғылыми білімді
қолданудың ең басты нысандарының бірі болып ... ... ... ... ... ... нысаны
ретіндегі түсінігін ашу алдында жалпы "сараптама" түсінігіне анықтама ... ... ... ... "сараптама" ехреrtus -білікті, білімді,
тәжірибелі деген ... ... ... ... арнайы білімі
бар сарапшының ғылым, техника, өнер саласындағы арнайы білімдерді ... ... ... шешу үшін ... жүргізуі, - деп түсініктеме
береді [7; 39-40].
Сот сараптамасы - бүл ерекше дербес, ең күрделі тергеу ... ... іске ... бар мән - ... ... мақсатында арнайы ғылыми білім
негізінде іс материалдарын зерттеуді білідіреді.
Сот сараптамасы қылмыстық сот ... ... ... ... нысаны. Ол сот және алдын - ала тергеу органдарының танымдық
мүмкіншіліктерін ... ... ... де. қылмыстық іс бойынша ... ... ... және сот ... ... ... ғылыми
құралдарының кең арсеналын пайдалануға мүмкіндік береді [8; ... ... ... ... анықтай келе, біз оның тергеу
барысында немесе арнаулы ғылыми ... ... ... ... ... сотта қарау кезінде пайда болған проблемалық танымдық ситуацияларды
шешудің нысаны екендігіне ... ... жөн. ... да, ... ... ... ... мән – жайларын анықтауда ең ыңғайлы
әдіс екендігіне көз жеткіземіз. Сот сараптамасы жаңа ... ... ... ... ... ... да, сот және ... практикаларында
көп қолданыс табады.
Сарапшы тарапынан қылмыстық істің мән-жайларының ... ... ... ... ... мен ... білуге және зерттеудің
қазіргі кездегі жетістіктері мен құралдарын қолдануға тікелей байланысты.
Сарапшының арнайы ғылыми білімді ... сот ... ... ... мәнінінің қосымша жақтарын ашуға мүмкіндіктерді беріп қана
қоймай, сонымен қатар, әртүрлі ... мен ... ... ... ... ... мен салдарын анықтауға да мүмкіндік береді.
Мұның барлығы сот қарастырып ... ... ... ... ... яғни ... қылмыстық іс бойынша обьективті шындықты ... ... іс үшін ... бар ... ... ... ғылыми білімдерді қолдану арқылы материалдарды зерттеуден тұратын
жеке іс жүргізушілік әрекет болып табылады. Сот ... ... ... ... білімдерді қолданудың мамандандырылған және кең,
анағүрлым жетілдірілген нысаны болып табылады. Ол сот пен ... ала ... ... ... ... кеңейтіп, сот тергеуі және алдын
ала тергеу жүргізу ... ... ... ... ғылыми құралдарының кең
шеңберін қолдануға мүмкіндік береді.
Сот сараптамасының түсінігін ашу кезінде ол ... істі ... ... ала ... кезінде пайда болатын арнайы білімдерді қолдануды талап
ететін ... ... ... өтудің жолы екенін айтуымыз керек.
Сот сараптамасының қылмысты тергеудегі және қылмыстық іс жүргізудегі елеулі
ерекшелігі - сарапшының қолданатын ережелерінің қатаң ... ... ... ... ... ... ... кәсіби дағдысы негізінде осы
құбылыстың немесе заттардың мәнін ғана ашуға ... ... ... құбылыстар мен заттардың барлық себептері мен заңдылықтарын ашуға да
мүмкіндік береді.
Сот сараптамасының алдына қойған міндеттерді орындау үшін ... ... ... ... ... ... жағдайда кәсіби тәжірибе мен
дағды сот сараптамасын жүргізу үшін қажетті құбылыстар мен ... мен ... ... ... ... ... бермейді. Сондықтан да
«Сот сараптамасы туралы» ҚР Заңы және Қазақстан Республикасының ҚІЖК-сі ... ... тек ... ... ... бар және ... өткен,
біліктілік куәлігі бар адам болады деп бекіткен ... өте ... ... мәнің қарастыра отырып, ең алдымен ол ... ... ... ... ... және барлық уақытта
диалектикалық түрде өзгеруіне, дамуына және тереңдейтініне ... ... ... ... ... ... ... дамуы екі жақты
жүреді, бір жағынан ол білімнің белгілі - бір ... ... ... бұл ... білім деңгейінің тұрақты түрде дамуы және
танымның ... ... ... екінші жағынан сот сараптамасының
мәнінің тұрақты түрде өзгеруі қылмыстық, азаматтық, ... іс ... ... Бұл іс ... сот ... ... ... реттейтін нормалардың өзгеруіне, толықтырылуына және ең соңында
қоғамның экономикалық ... ... ... болып табылады.
Профессор М.С.Строговичтің айтуы бойынша «сараптамалық ... ... ... да жоқ, ал сараптама жоқ жерде дәлелдеме болып табылатын
сарапшының ... да ... ... да, сарапшы объектілерге
зерттеу жүргізіп, соның негізінде қорытынды ... ... [9; ... іс ... белгілі-бір мән-жайлар мен фактілерді
анықтаудағы сараптамалық зерттеу процесі ретінде сараптаманы дұрыс түсінбеу
кей ... ... ... онда жоқ ... ... бастауға әкеп
соғуы мүмкін. Демек ҚР ҚІЖК-нің сот ... ... ... арнайы білімдер көмегімен қылмыстық істің белгілі бір мән-
жайларын анықтауда зерттеу ... ... ... және бұл ... сарапшы қорытындысын алу қажет болғанда тағайындалатыны ... ... ... ... ... бір ... анықтаумен байланысты
сарапшының қызметі ретінде сот сараптамасы ... ... ... ... ... бар. ... ... сот сараптамасы қарапайым
ғылыми зерттеулерімен, ерекше процессуалдық нысанымен, белгілі бір ... ... ... ... зерттеудің қорытысындағы
қателіктер барлық жағдайда кейінгі зерттеулермен өзгертілуі немесе ғылыми
қорытынды тәжірибеде тексерілуі ... Ал сот ... ... ... ... жоқ. ... сот ... белгілі бір
ережелер, нормалар бар, яғни бұл нормалар мен ережелерді орындаған кезде
соттың ... ... ... ... ... ... ыңғайлы кепілдік болып келеді. Осындай кепілдіктер
сарапшыны ... ... ... ... сот ... ... ... берілетін құқықтары мен мүдделерін қорғайтын
адамдардың ... ... сот ... ... және ... ... ерекше тәртібі туралы ережелер болып келеді. Бұл
ережелер сот ... ... ... ... ... ... аталған жағдайлардың барлығы тергеуші, сот ... ... ... бағалауды жеңілдетеді және сарапшының
объективті қорытынды алуына көмектеседі. Сондай-ақ бұл қағидалар ... де ... ... ... Олар ... ... мән-жайын
сапалы, объективті, жан-жақты, қатесіз ... ... Ал бұл ... ... ... объективті қорытынды алуға кепілдік болады.
Сот сараптамасы қорытындысының дұрыстығын тексеру үшін белгіленген
ерекше процессуалдық тәртіп, қорытынды берген кезде, оның ... ... ... тағы да бір ... ... Бұл ... істің мән-
жайын зерттеуде арнайы ғылыми білім қолданғанда сақталуға міндетті, яғни
бұл ереже арнайы ... ... ... ... ... соттың немесе
тергеушінің, не судьяның мұндай арнаулы ғылыми білімдерінің болуы қылмыстық
істі ... ... ... ... ... ... бостпайды. Сарапшының қорытындысы дәлелдеменің бір ... ... ... ... ... ... ... - арнаулы ғылыми
білім қолдану ... ... ... ... да іс ... қатыстыра отырып тексерілуге және бағалауына жатады. Егер
зерттеуді басынан бастап соттың өзі ... ... ... тексеру
және бағалау процессі мүлдем болмайды.
Мұндай жағдайда сарапшы және судья қызметі бір адамда шоғырланушы еді
және ол өз қорытындысын тек ... ... үкім ... беруші еді.
Осындай жағдайда тараптар сотта, тергеуде нақты сұрақтар бойынша ... ... еді, одан ... ала ... еді және ... ... мен ... қатыса алмаушы еді.
Кей заңи әдебиеттерде сот сараптамасының белгілері немесе ... ... ... мен ... ... Бүл екі ... - ... ұқсас және байланысты. Мысалы, орыс ғалымы Ю. К. Орлов сот
сараптамасының белгілері деп атаса [10; 31], ... ... С.Ф. ... ... ... шарттары деп атайды [11; 38].
Сот сараптамасының негізгі белгілері сот сараптамасын қылмыстық іс
жүргізудегі арнайы білімдерді пайдаланудың ... да ... ... ... сот ... ... ... төмендегідей:
• сараптамалық зерттеуді арнайы ғылыми білімдер негізінде жүргізу;
• сараптамалық зерттеуді іске ... бар мән - ... ... ... ... зерттеуді арнайы процессуалдық нысанда жүргізу;
• сараптаманың белгілі бір процессуалдық нысанда жүргізілуі;
• сараптамалық зерттеудің барысы және нәтижесі арнайы процессуалдық құжат ... ... ... сот ... белгілеріне жеке - жеке тоқталып өтейік:
1. Сараптамалық зерттеуді арнайы ғылыми білімдердің ... Бұл ... ... ... бөлетініміз, сараптамаға қатысты жаңадан
арнайы ғылыми білім деген терминнің қолдануы. Егер де осыған дейін арнайы
білім жалпы ... онда осы ... ... ... ... арнайы білімнің ерекше бір түрі ретінде сөз болып отыр.
ҚР ҚІЖК - нің 7 бабының 41 ... ... ... ... - бұл ... ... не білгілі бір мамандық бойынша жұмыс істеудің ... ... сот ісін ... жалпы жұртқа белгілі емес білім. Бұл
анықтамадан көріп отырғанымыздай, ... болу үшін жәй ғана оқу ... қана ... ... ... ... немесе белгілі бір мамандық
бойынша көп жылдар бойы жұмыс істеудін нәтижесінде алған білімі, тәжірибесі
болуы керек.
Сараптаманың ... ... және ... білім деген ұғымдардың
қайсысына жататынын ажыратып алған жөн. Өкінішке орай, ... ... ... ... бір ... келе ... отыр. Кейбір ғалымдар жалпыға
ортақ білім мен арнайы білімнің ... ... ... ... ол ... ... жағдайға байланысты тергеуші ғана шешеді деп
есептейді. Сондай-ақ, ғалымдар ... ... ... ... тұрмыстық
білім мен жалпыға ортақ білімді өзара салыстыру арқылы ғана анықтауға
болады ... ... де ... ... Біздіңше арнаулы білім деген
ұғым ғылым мен ... ... ... бар ... ... ... ... арнаулы білім дара сипаттағы мамандық ұғымын, сондай-
ақ арнаулы кәсіби білім алу ... ... ... қайсыбір түрімен
шұғылдану үстінде оны толық игерген маман ұғымының аясында қараған ... ... ... ... белгілі бір саласы жатыр, ал
сарапшының қорытындысы - ғылымның мәліметтеріне негізделген дәлелдеме ... істі ... не ... ... ... ... өнер және
қолөнер саласында арнайы білім ... ... ... Бұл ... өнер және ... ... қарсы қойылған деп және осы
ғылымдарға ... ... ... жол ... деп талқылауға
болмайды. Техниканың, өнердің және қолөнердің әртүрлі мәселесінің өзі
ғылыми зерттеудің ... ... ... да ... ... өнер және қолөнер мәселелеріне қатысты болса да ғылыми
мәліметтеріне ... ... Бұл ... ... ... әрқашан тек
ғылыми жұмыскер, теоретик қана шығуы ... ... ... -ақ практикалық
жұмыскер де шыға алады.
Сараптаманы жүргізу үшін сарапшының арнайы ... ... ... талаптардың бірі. Олар сарапшының ... ... ... ... ... ... оның сарапшы болып
тағайындалуына жеткілікті ғылыми білімдердің ... бір ... ... ... ... іске ... бар ... үшін жіргізуі. Сараптаманың қылмыстық іс бойынша дәлелдеу
мәніне ... ... ... ... мәні бар мән - ... байланысты міндеті бар. Осыған сәйкес жоғарыда аталып
өткендей сот сараптамасының міндеті ... ... ... ... іс бойынша маңызды мән - жайларды, фактілі деректерді
анықтау болып табылады. Бұл мән - ... ... мен оның ... негізінде анықталуы қажет. Сарапшыға қойылған сұрақтың
арнайы сипатта болып, белгілі бір маманның құзіретіне кіріп, бірақ ... үшін ... ... ... ... ... ... керек.
3. Сараптамалық зерттеуді арнайы ... ... ... ... Сот ... жүргізу қажеттілігі туғанда, оны
тергеуші немесе сот тағайындайды. «Сот сараптамасы туралы» ҚР-ң
Заңының 10 бабына және ҚР ҚІЖК-нің 243 ... ... ... ... мына ... ... ... сот сараптамасы органдарының қызметкерлеріне;
• лицензияның негізінде сот ... ... ... ... ҚР ... ... бір ... тәртіппен өзге де тұлғаларға.
Сот сарапшысының жоғары білімі және сот сараптамасының белгілі бір
түрі саласыңдағы арнаулы ғылыми білімі, сот ... ... ... ... ... ... және ҚР ... Министрлігінің
комиссиясында өткен, сондай-ақ сот сараптама қызметін жүргізу құқығына
лицензиясы болуы керек, яғни заң ... сот ... ... ... ... ... ... процесске қатысушы ретінде
процессуалдық тәуелсіздікті қамтамасыз ететін бірқатар нормалар бар. ... ... және сот ... қорытынды бергенде, оның тәуелсіздік
қағидалары сақталуы керек. Бүл ... ... ... іс ... шешім шығаруға, тіпті әділеттіліктің жүзеге асуына кедергі болады.
4. Сараптаманың белгілі бір процессуалдық нысанда жургізілуі. ҚР
қылмыстық, ... іс ... ... сот ... оны ... және оның ... ... рәсімдеу
нысанының тәртібі, сондай-ақ сараптама жүргізуге байланысты іс ... ... мен ... ... ҚР ҚІЖК – де сараптама
тағайындаудың жаңа ... ... Оның бірі ҚР ҚІЖК – нің 242 ... бөлігіне сәйкес қылмыстық іс қозғау ... ... ... ... ... ... ... ол қылмыстық іс
қозғалғанға дейін тағайындалуы мүмкіндігі жатады. Заң ... ... ... практика талаптарына сәйкес келеді. Себебі, практикада
есірткі заттармен ... ... сот ... ... ... ... емес.
Екінші тәртібі сот сараптамасын соттың тараптардың өтініші бойынша
(ҚР ҚІЖК - нің 354 бабы) немесе өз ... ... ... Сондай–ақ, заңда сот сараптамасын міндетті ... ... ... ... ... ... ... жүргізу мерзімі
белгіленбеген. Бұл айтылған мәселелерді қалыптасқан жағдайға байланысты
істі жүргізуші түлға өзі ... ... ... ... және ... ... ... - сарапшының қорытындысымен рәсімделеді.
Қылмыстық іс ... ... ... ... ... іс ... ... қайнар көзінің бірі болып
табылады. Сарапшының қорытындысы басқа дәлелдеме көздерінің ... жоқ, ... оның ... ... ол арнайы ғылыми білімді
қолдана отырып, зерттеу негізінде алынған нәтиже. Сот сарапшысының
корытындысында оның алдына қойылған сұрақтарға ... және ... ... ... ... сараптамасы түсінігіне келгенде, оны жүргізудің және
тағайындаудың мақсаты мен ... ... ... жөн ... ... ... мақсаты - қылмыстық іс бойынша ... ... ... ... қол ... болып табылады. Ғалым,
криминалист Е.Ғ.Жәкішев айтқандай, сот сараптамасын тағайындау сараптау
емес, арнайы білім, арнайы ... ... ... зерттеу жүргізу
[13; 43]. Бұл қылмыстық іс жүргізу ... ... ... тұр. ... ҚІЖК-нің 240 бабы арнайы ғылыми білімдер негізінде қылмыстық іс
материалдарын зерттеуді ... ... ... ... ... терминнің орнына халықаралық деңгейде толық қалыптасқан
"сот экспертологиясы" деген ... ... ... ... ... ... бұған арналмағандықтан бұл сұрақты ашық қалдырайық.
Ал алғышарттарына төмендегілерді жатқызуға болады:
1) арнайы ғылыми ... ... ... жүргізу.
Сараптамаға қатысты қолданылып жүрген арнайы ... ... ... ... ерекше назарды аударуымыз керек. Егер осы уақытқа дейін тек қана
жалпы ғылыми білімдер ... ... ... ... бүл ... ... ... кіретін ерекше түрі туралы айтылып отыр. Арнайы ... бір ... ... ... ... ... ... М.С.
Строгович «сараптаманың негізінде ... ... ... бір ... ... ... - сарапшының қорытындысы жатыр», - деп әділ
көрсетіп берген [14; 83]. ... іс ... ... ... ... мен ... ... арнаулы білімдер қажет болған жағдайда
тағайындалады дейміз, ал бұны өз ... біз бұл ... ... сараптама жүргізілуі мүмкін ... ... ... ... өнер мен ... түрлі сұрақтарының өзі
ғылыми білімдерге негізделген болып келеді, сондықтан да кез ... ... ... ... ... Бұл дегеніміз сарапшы ретінде тек
қана ғылыми қызметкерлер, ... бола ... ... сөз ... сарапшы
ретінде сонымен қатар тәжірибе қызметкерлері - инженерлер, дәрігерлер бола
алады, бірақ та сарапшы болып іске ... үшін адам ... бір ... ... ... және оның ... ... ғылыми негізде жасалуы
тиіс. Сарапшы қорытынды беру кезінде сол ғылымның зерттейтін құбылыстарының
заңдылықтарын көрсететін ғылыми ... ... айту ... ... білімдері басқа да нысандарда қолданылуы мүмкін.
Дегенмен, ... ... үшін ... ... ... ғылыми білімдердің
бар болуы міндетті талап болып ... ... өзі ... ... ... ал бұл өз ... И.Л. ... атап көрсеткендей,
маманның сарапшы ретінде тағайындалуы үшін жеткілікті болып ... ... ... бір ... ... арнайы бір процессуалдық тұлға, іске қатысатын
басқа тұлғалардан оны ерекшелейтін өзіндік ... мен ... ... ... ... ... ... процессуалдық нысаны.
Сараптамалық зерттеудің нәтижелерін бекітудің процессуалдық нысаны
болып іс бойынша дәлелдеме болып табылатын ... ... ... ... ... талқылау бағалау салдарынан
пайда болған қорытынды. Сараптамалық зерттеудің нәтижесі болып,
фактілерді табу және ... ... ... олардың өмір сүруі туралы ой
қорыту, қорытынды табылады. ... ... ... ... ... сарапшының белгілі бір ғылыми білімдерге ... ... ... ... ... ... ... қорытындысы
тек қана жай көзқарас ретінде қалыптасады, бұл дегеніміз, сәйкесінше ... ... ... ... ... да ... ... мүмкіндігін
жоққа шығармайды.
Сараптаманың нақ осы көрсетілген мақсаты мен тағайындалуының
алғышарттары ... ... іс ... ... ... ... нысандарынан ерекшелейді.
Сот сараптамасынын объектілері. Сот сараптамасының жалпы ... ... ең ... ... ... ... ... - бұл күрделі және көп қырлы ... ... ... сөзінен аударғанда "зат" деген мағынаны білдіреді. Бұл сөз ... ... ... ... ... ... ... мағынада;
Іс, мекеме мағынасында;
Грамматикада, қосымша,толықтауыш ретінде.
Көптеген авторлар сот сараптамасы объектілеріне ... ... ... ... яғни ... ... ... ететін, іс жайлы
ақпарат үстаушы материал немесе арнайы білім қолдану ... ... ... жэне ... мәліметтерді ретінде түсіндіреді.
Сараптама объектілері көтеген теориялық және практикалық сүрақтарды
шешкен кезде маңызы өте зор, оның ... сот ... ... ... анықтауда, сараптамалық зерттеу үшін үлгілерді
дайындауда. Сараптама объектілерін ... ... оның ең ... ... жөн. ... объект таным пәнімен тығыз байланысты;
б) объект ретінде кез келген зат, процесс, қүбылыс бола алады;
в) ... ... ... ... ... сот ... ... процесстің, құбылыстың тікелей өзімен
жұмыс істемейді, тек оның көрінісімен ғана. Сондықтан, криминалистика және
сот ... ... ... — бүл тергеліп жатқан оқиғамен
байланысты ... ... ... ... іс ... ... ұстаушы
материал ретінде түсіндіріледі. Осыдан сот сараптамасының объектілерінің
түсінігінің маңызды жақтары келесідей:
сот сараптамасы объектісінің материалды табиғаты;
* ... бір ... ... ... сот сараптама объектілерінің
ақпараттық рөлі;
- анықталған ... ... ... ... ... қасиеттер сот сараптамасының жалпы объектісі түсінігін
сипаттайды. Барлық жағдайда сарапшыға ұсынылған объектілер материалды және
олар болған оқиғаны куәландырады, не оның ізін ... ... ... ... ... өздерінің процессуалдық мәртебесіне
байланысты бірнеше түрге бөлінеді. Қазақстан Республикасының ҚІЖК ... 1 ... ... ... заттай дәлелдемелер, қүжаттар, тірі
адамдар, сараптамалық зерттеу үшін ... ... ... ... мен
психикалық ахуалы, мәйіттер, жануарлар, ... ... ... сараптама нысанына жататын мәліметтер жатады.
Бірақ, бұл топтастыру таным объектісі ретіндегі түсінігінің мәнін ... ... Бұл үшін іс ... ... ұстаушы материал не объектінің
табиғаты бойынша қандай екенін ғана емес, сонымен қатар оның қандай ақпарат
беретінін білуіміз ... ... ... ... ... құрылымын
тұтастай қарастыру кажеттілігі туындайды. Объектінің жүйесі ретінде күрделі
құрылым оның іс жайлы ... ... ... ... өзі ... ... қайнар көзі туралы, мән-жайлар туралы және ... ... ... ... өту ... туралы мәліметті ұстаумен
анықталады.
Сот сараптамасының жалпы теориясында объектінің қасиеті және белгісі
туралы ілімнің ... ... - ... ... тән ... Сараптама теориясының
міндетіне арнайы білімді қолдану арқылы зерттеуге ... ... ... ... ... ... ... қойылатын
талап нақты ... ... ... ... ... ... шешу үшін объектінің ... ... ... ... ... ... айта келе оның белгілерін айту ... ... ... көрсетеді. Егер қасиет заттың мәні болса,
онда белгі оның ... ... ... ... ... ... ... белгілерден көрінуінің зандылығы және ... ... ... ... Бұл ілім ... ... зерттеулерде объектінің көптеген қасиеттері тікелей
көрінбейді, тек ... ... ... ... ғана ... ... кез ... объектінің кешенді қасиеттері, яғни ... ... ... ... және ... механизмі нәтижесінде пайда
болған қасиеттері болады. Бұл элементтердің әр-қайсысы бір-біріне әсер етуі
нәтижесінде өзгеруі мүмкін және ол ... ... ... ... ұңғыдан оқта қалған із туралы мәліметтерге мыналар әсер етеді:
а) із қабылдаушы ... ... ... өзінің күйі;
б) із қалдырушы объект ретінде ұңғының ... із ... ... ... ... ең ... ... дәлелдемелер болып келеді.
Сараптама объектілерін айта ... ... ... ... ... ... біртекті қарапайым құралдардың көрінісі, өзара
әрекеттесетін керек жарақтардан түратын күрделі қүралдар, бірдей ... ... ... ... және ... ... белгілі шығу
тегі бар қүралдар, адамның денесінен бөлінген заттар және өлік, ... ... ... әралуан объектілер.
Сараптаманың әр түрінің маңызды белгілері, оның объектісімен қатар
сараптама ... ... ... ... ... әдістер мен
техникалық қүралдардың жүйесі.
Сараптама зерттеу объектілерінің дәлдігі мен ... ... ... ... ... ... ... зерттеу объектілері, егер олардың көлемі мен қасиеттері
мүмкіндік берсе, сарапшыға буып-түйілген және ... ... ... ... ... ... тағайындаған адам сарашыны
зерттеу объектілері орналасқан жерге жеткізеді, оларға бөгетсіз ... жөне ... ... үшін ... шарттарды қамтамасыз етуге
тиіс.
Сараптамалық зерттеу объектілерін пайдалану заттай дәлелдемелерді
алу, іске қоса тігу, ... мен жою ... ... ... ережелерге сәйкес жүргізіледі.
Жалпы нақтылы мәліметтердің қайнар көзі ретінде, іс жайлы ... ... ... сараптама пәнін құрайтын объектінің түсінігі заңи
әдебиеттерде ең көп таралған болып келеді.
Объектілерге тек материалды құралдар, заттық жайдың фрагменті ғана ма
немесе оның ... ... ... және ... да идеалды объектілер жата
ма? Осы сұрақ даулы болып келеді.
Л.Петрухиннің айтуы бойынша ... ... ... ... ... ... В.М.Галкин болса бұл пікірге қарсы және бұл
түсінікке тек материалды сипаттағы объектілерді қосады (адамдар, жануарлар,
заттар, қүжаттар, жөне ... ... ... тек қана ... құралдар ғана емес,
сондай-ақ, сараптаманың пәні ... ... ... ... ... (оқиға, құбылыс, әрекет, жөне т.б.). Мысалы, ... ... ... ... ... ... себебі туралы қорытынды
береді. Сондықтан, сарапшының сараптама объектісі ретінде гносеологиялық
мағынада кез ... факт бола ... ... ... ... ... тар ... ұсынылады, яғни, сараптамалық зерттеулерге ұшырайтын
нақты құралдар, заттар ретінде ғана. ... ... ... объектілері тек қана гносеологиялық түсінік қана емес, ол ... ... ... тек қана ... өмір ... ... ... сипатта емес объектілер қандайда бір процессуалдық
мәртебесі жоқ және оларға қатысты ... бір ... ... ... ... ... орай, сараптама объектісі деп материалдық құралдарды
ғана түсіну дұрысырақ, өйткені бұл сот сараптамасының ... ... ... ... береді. Осы себеппен сараптама объектілері - бұл
материалды дүниенің ... ... және ... ... мақсатында
сараптамалық зерттеуге жатады.
Сараптаманың объектілерін топтастырудың ... ... ... ... ... ... жалпы ұғымынан
объектілерді екіге бөліп қарастыруға болады: тектік және нақты объектілер.
Тектік объектілер деп ортақ ... бар ... ... ... ... ... сараптаманың жеке түрлерін бөлгенде
маңызды рөль атқарады. ... ... ... ... ... ... ... іздері, аяқтың іздері, қолжазба және т.б.
Криминалистиканың өзі ... ... ... ... ... объектілері
бар. Сот баллистикалық сараптаманың объектісі болып атыс ... оқ ... ізі ... ... ... ... ... болып қол
немесе алақанның іздері, трасологиялық сараптаманың объектісі болып аяқ
және аяқ киім іздері, ... ... ... ... жаңа түрлерін
қалыптастыру және оның түрлерін бөлу кей ... ... ... ... Мысал ретінде криминалистік сараптаманың ... ... ... ... ... ... техникалық
сараптамасы және бұл түрлердің әрқайсысының өзінің ... ... ... ... деп ... зерттеу жүргізілетін белгілі бір
заттар болып танылады. Кез келген нақты ... ... ... ... келеді, ол бұл сараптамалық зерттеудің белгілерін
айқындайды.
Жоғарыда айтылған объектілерді топтастырудан ... заң ... ... деп те ... ... ... деп ... зерттеуге
ұшыраған заттың біртекті белгілерінің жиынтығы болып келеді. Кез келген
материалдық ... ... ... жатыр. Сондықтан, бүл ... ... ... Бір ... ... әр түрінің объектісі
бола алады. Мысалы, киім материалдары, ... ... ... ... ... ғана ... Егер ... қандайда бір із анықталса, ол
онда ... ... ... ... ... ... ... түрін бөлудің критериі тікелей объект, яғни
сараптамалық зерттеуге ұшырайтын заттың қасиеттері ... ... ... ... ... объектісі бар құжаттарға жазуды тану
және техникалық сараптама болады.
Сараптамалық зерттеу объектілері, сондай-ақ, өзінің ... ... ... Осы ... бойынша келесі түрлерге бөлінеді:
- заттай дэлелдемелер, яғни, қылмыстық іске қатысы бар
қүралдар. Заттай ... ... ... түрінің
объектісі болып табылады (криминалистік, ... жөне ... ... ... түрі ... ... Олар сот-
бухгалтерлік, қүрылыстық және басқа да сараптама түрлерінің
объектісі болады.
- тірі ... сот - ... ... сот ... ... ... ... белгілі бір процессуалдық мәртебесі жоқ объектілер. Оларға
мәйіттер, ... ... ... істе ... ... да объектілер. Трасологиялық ... ... ... ... ... рөл ... ... ретке олар істе моралдық - этикалық түсінік бойынша
немесе ... ... ... ... режиммен
нақтылы түрде таратуға болмайтындығына байланысты жазылмайды.
Бірақ бүл дегеніміз ... ... ... ... жоқ ... ... Олар ... түрде сарапшыға ұсынылуы керек
(мысалы, сараптама тағайындау туралы қаулыда сараптаманың объектісі ретінде
көрсетілуі), оларға қатысты қандайда бір ... ... ... (өндірістік процессте сараптаманың уақытша тоқтатылуы, ... ... ... жол берілмеуі және т.б.).
Сараптамалық міндеттердің деңгейлері. Сот сараптама обьектілерін
зерттеу барысындда сот ... ... ... ... ... ... міндет бұл сарапшының алдына қойылған
сұрақтардағы сарапшы қабылдаған тапсырма. ... ... ... ... соңына дейін мақсатпен және оған жету
әдісімен сипатталады. Яғни сарапшының өзінің процессуалдық ... ... ... ... бүл сұраққа жауап беруде ... ... [15; ... ... ... ... алдына қойылған сүрақтың
түсінігіне үқсас. Яғни міндет бүл типті сүрақтардың мәнінің ... ... ... ... - бұл сот-тергеу ... мен сот ... ... және ... ... сот ... ... мазмүнын талдайтын нақтылы
мәліметтерді анықтау мүмкіншілігі деп айтамыз.
Сот сараптамасының міндеттерін топтастыруда ғалымдардың көзқарасы әр
түрлі. Белгілі ғалым - ... Р.С. ... сот ... ... ... ... мақсатына байланысты топтастырса [16; 478],
А.И.Винберг және Н.Т.Малаховская сот сараптамасының міндеттерін деңгейлік
тәсілмен ... [17; 72]. ... ... сот ... классификациялық, идентификациялық, диагностикалық, ситуациялық
міндеттер болып бөлінеді.
Классификациялық сараптамалық зерттеудің мақсаты белгілі бір топқа
жатқызу үшін ... ... және ... ... ... зерттеп жатқан объектіні атыс қаруының, оқ дәрінің суық
қарудың бір тобына ... ... ... ... бұл ... ... ... олардың пайда болу қайнар көзінің
ұқсастығын ... ... ... Бұл ... әсіресе криминалистік және
сот медициналық сараптамаларға тән. Мысалы, оқиға болған жерде табылған
қолдың ізі мен ... ... ... ізін ... ... ... ... тек объектінің
белгілері мен қасиеттерін ғана емес, сонымен бірге оның жәй күйін зерттеп,
объектіде болған ... да бір ... ... Бұл объектідегі
өзгерістермен жасалған қылмыс арасындағы себепті байланысты ... ... ... объектілерді оқиға болған жерде зерттеу ... ... ... мен ... ... Мысалы, оқиға болған жерде
қылмыскер қандай әрекеттерді қандай кезекпен жасады және т.б.
Ситуациялық сараптамалық ... ... ... іс ... ... ... ... жүргізуге мүмкіндік беретін жеке
оқиғаларды анықтау жатады.
Жоғарыда көрсетілген сараптама міндеттері бір - ... ... және олар ... соң бірі не ... не кешенді түрде шешілуі
мүмкін. Қамту деңгейіне байланысты сараптама міндеттері барлық ... ... ... жүргізілетін сараптаманың әдеттегі және нақты
міндеттері болады.
Ортақ міндеттер ... ... ... ... ... ... жалпы міндеті объектілерді ... мен ... ... ... анықтау үшін әртүрлі
объектілердің көрінісін, ізін зерттеу болып табылады.
Сараптаманың әдетегі міндеттеріне оның түрлеріне ... ... ... ... ... мен ... үшін ... жиі кездесетін міндеттер. Мысалы, трасологиялық сараптаманың
әдеттегі міндеттері оның мынандай түрлерімен байланысты: адам іздерін, бұзу
қаруларының, ... ... ... ... ... ... нақтылай түседі, яғни сараптаманың түрлерінің түр тармақтарға
бөлінгенде. Мысалы, адамнан қалатын іздерге ... ... ... және
адам денесінің басқа бөліктерінен ... ... ... ... ... ... міндеттер сараптаманың белгілі бір түрін жүргізгенде сарапшының
алдына қойылады, олар тергеушінің соттың ... ... ... Кей ... бірнеше сұрақ бір міндетті шешуге бағытталса, ... бір ... екі не одан көп ... ... ... ... ... материалдарының өтуі
Қазақстан Республикасының қылмыстық іс жүргізу заңнамаларында
көзделгендей сот ... ... іс ... кейін, іс бойынша
сотқа дейінгі өндірісті, яғни алдын ала тергеу барысында, істі басты сот
талқылауында ... сот ... ... ... ... ... үкімдері мен қаулыларына шағымдар мен наразылықтар келтірілген
кездегі апелляциялық сот ... істі ... ... ... ... ... ... бірге сот сараптамасы қылмыстық істі қозғау
туралы шешімді сараптама жүргізбейінше қабылдау мүмкін
болмайтын жағдайда, ол қылмыстық іс қозғалғанға дейін
тағайындалуы мүмкін (ҚР КІЖК ... ... ... ... ... не ... жеке тінту кезінде алынған
суық қаруға ұқсас ... суық ... ... ... ... үйін тінту барысында табылған есіртке затқа ... ... ... ... ... не ... есірткі заттары бар
дәрі дәрмектердің қатарына жататындығын анықтау.
Бұл жоғарыда айтылған ереженің практикалық маңызы өте зор. ... ... сот ... ... ... ... істі ... емес. Осыған сәйкес сот сараптамасының өз ... дер ... және ... ... айта ... жөн. Кей ... ... іс бойынша тергеу аяқталған кезінде тағайындалуы жиі кездеседі.
Бұл мән-жай тергеу барысында тергеушімен сараптама ... ... ... ... ... мерзімінің бұзылуына әкеліп
соғады. Бірақ, сот сараптамасын мұқият ... ... ... тағайындау сарапшының тергеуді мүдделендіріп отырған сұрақтарды
толық жеткілікті шеше алмауына әкеледі.
Сот сараптамасын тағайындау іс ... ... ... ... және шарттарды сақтай отырып жүргізілетін іс
жүргізушілік, яғни ... ... Ол тек сот ... тағайындау
туралы тергеушінің немесе соттың қаулысын шығарумен ғана шектелмейді.
Тергеуші және сот сараптаманы тағайындау кезінде оны ... ... мен ... ... ... ... сараптамалық
зерттеу жүргізетін сот сараптама не сот медициналық сараптама мекемесін
немесе тиісті сарапшыны, ... ... ... және ... ... жіберілетін материалдарды, істе қамтылған сарапшының
қорытындысын негіздеуі мүмкін мәліметтерді белгілейді. Оның ... ... ... бірқатар ұйымдастырушылық сұрақтар шешіледі.
Қылмыстық істер жүргізу заңнамасында сот ... ... ... және шарттары көзделген. Бірақ, бұл негіз барлық жағдайда
сараптама тағайындаудың ... бола ... ол тек ... іс ... жайларды анықтау үшін сот сараптамасының міндетті түрде тағайындалуы.
Олардың қатарына егер іс бойынша:
- өлімнің ... ... ... ... мен ... ... үшін маңызды болып, бірақ жасы туралы қүжаттар
болмағанда немесе күмән туғызғанда ... ... ... ... ... ... іс жүргізуде өз
қүқықтары мен занды мүдделерін өз бетінше қорғау қабілеті
жөнінде күмән туғанда сезіктінің, айыпталушының психикалық
немесе тәнінің жай-күйін;
ҚР ҚК-де өлім ... ... ... жаза ... ... ... ... жәй-күйін;
іс үшін маңызы бар жағдайларда дүрыс қабылдау және
олар ... ... беру ... ... ... ... куөнің психикалық немесе тәнінің жай күйін
анықтау қажет болғанда;
істің өзгеде ... ... ... ... ... сараптаманы тағайындау мен жүргізу
міндетті болады.
Сезіктінің, айыпталушының, куәнің және жәбірленушінің ... ... ... сот-психиатриалық сараптамасын тағайындау арқылы жүргізіледі.
Сараптама: а) тергеушінің кабинетінде; ә) амбулаторлық; б) стационарлық; ... ... ; г) ... д) ... кейін жүргізіледі.
Қылмыстық іс жүргізу заңнамаларында сот сараптамасын ... ... ... ... ... оны ... жүргізіп отырған
түлға, яғни тергеуші және істі сотта қарастырып ... ... ... заңнамада сот сараптаманы жүргізу уақыты ... ... сот ... ... ... әр сот ... ... және
сараптаманы жүргізетін мемлекеттік органдардың ... ... сот ... органдарының ведомствалық нормативті
актілерінің және сараптаманың күрделілігімен анықталады. Әдетте бұл ... күн, ал сот ... ... ... ... 30 күн. Бірақ
барлық жағдайда тергеуші сот сараптамасын ... ... ... ... ... көп ... бөлуі керек. Өйткені кей
кездерде бүл екі мерзім сәйкес келмеуі мүмкін, нәтижесінде ... ... ... ... ... ... өкеп соғады.
Заң әдебиеттерінде оның ішінде криминалистика және сот сараптамасында
"сот сараптамасын тағайындау негізі" және "сот ... ... ... ... ... Бұл екі термин бір-біріне ұқсас синоним ретінде
қолданылады деуге болады.
Т.В.Сахнованың айтуы бойынша "сот ... ... ... "сот ... ... негізі" үғымдары бір-біріне үқсас, синоним
емес деп келесі анықтамаларды береді. Сот ... ... ... анықталуға жататын мән-жайлардың сипатына объективті негізделген
арнайы білімдерге мүктаждық ... ... Ал сот ... ... ... ... әрекетінің бір түрі болуына орай) сот
дәлелдемелерін алу үшін арнайы білімдердің қажеттілігі болып табылады.
Т.В.Сахнова өзінің ойын қорыта келе ... ... ... ... яғни ... жүргізудің негізін анықтау және сот
сараптамасын тағайындаудың негізін ... ... ... Олар тек ... түрғыда бөліп қарастырылады [18; 86-89].
С.Ф.Бычкова [19; 69], А.Ф.Аубакиров, А.Я.Гинзбургтың [20; 23] ... сот ... ... ... ... ... ... тағайындаудың нақтілі негізі және сараптаманы тағайындаудың
занды негізі. Сот ... ... ... ... ... ... туындаған сүрақтарды арнайы ғылыми білімдерді пайдалану арқылы
шешудің қажеттілігі болып табылады.
Сот ... ... ... ... ... ... ғылыми
білімді қолдану арқылы сүрақтарды шешудің қажеттілігі расталатын қылмыстық
іс материалдары болып табылады.
К.Н.Шакиров те дәл ... ... ... ... ... сот сараптамасын жүргізу негізіне қатысты. Сондықтан ... ... ... ... және ... деп бөледі де
анықтамасын береді [21; 29].
Сот сараптамасын ... ... ... деп ... ... ... ... ететін қылмыстық іс материалдарының болуын айтамыз.
Сот сараптамасын жүргізудің занды негізі деп ... істі ... ... немесе істі сотта қарастырып отырған судьяның ... ... ... қаулысын айтамыз. Т.В.Сахнованың сот
сараптамасын жүргізу негізін топтастыру жоғарыда аталып ... ... ... ... яғни оны сот ... ... және ... негізі деп бөледі.
Бұл жерде айта кететін ... ... және іс ... сот сараптамасын тағайындау негізі және сот сараптамасын
жүргізу негізі терминін қолдану дөстүрлі болып келеді.
Дегенмен сот ... ... ... және сот ... ... ... үғымы бір-біріне үқсас. Біз К.Н.Шакировтің сот
сараптамасын жүргізу негізін нақтілі және ... деп ... ... ... кез ... ... ... жүргізудің нақтылы және заңды
негізі бар, егерде біз сот сараптамасын ... ... бір ... ... онда кез ... ... ... жүргізудің нақтылы
негізі арнайы ғылыми білімді қолдану арқылы зерттеуді ... ... іс ... ... және тергеліп жатқан қылмыстық іс үшін
маңызы бар мән - ... ... Ал бүл өз ... іс ... дөлелдеме
болып табылады. Тергеу өрекетін жүргізудің заңды ... ... ... ... ... ... ... сараптама тағайындау туралы қаулысында тағайындау
негізі ретінде арнайы ғылыми білімді қолданудың қажеттілігін көрсетеді.
Осы ... сот ... ... ... ... іс ... дәлелдемелерді алу мақсатымен арнайы ғылыми білімді қолданудың
мүқтаждық туралы айту ең ... ... ... ... ... ... анықтамасына қатысты
біздің ... заң ... ... сараптаманы жүргізу
негізін нақтілі және ... ... деп ... ... ... ... нақтылы негізі іс материалдарын зерттеу
үшін арнайы ғылыми білімдерді қолдану қажеттілігі, оның ... ... ... ... ... сотта істі қарастыратын судьяның
сараптама тағайындау туралы қаулысын шығаруы.
Сот сараптамасын тағайындаудың ... ... ... ... ... ... сипатын ескеру керек. Бүл дегеніміз
тек тергеуші, анықтаушы, сот қана емес, барлық процесс қатысушылары. ... ... ... ... ... көздері
жетуі керек.
Айта кететін бір жай сараптаманы тағайындау негізі әр сараптаманың
түрін ... ... ... ... бар. Мысалы, қосымша
сараптаманы тағайындау негізі деп негізгі сараптаманың ... ... ... ... ... бүрын зерттелген жағдайларға
қатысты жаңа мәселелердің пайда болуын ... Ал ... ... негізі деп сарапшының алдыңғы ... ... ... ... не оның ... күмәнді болған жағдайларды айтуға
болады.
Сот сараптамасын тағайындау және ... Іс ... ... ... ... үш ... түрады. Олар: тағайындау, жүргізу,
сараптама қорытындысын қылмыстық іс ... ... ... ... Енді бүл ... жеке - жеке ... өтейік.
Сот сараптамасын тағайындаумен байланысты сүрақ өте әр -алуан және әр
жобалы, өйткені ол нақты жағдайларға байланысты болады ... ... ... ... ... қасиетіне). Ең алдымен
тергеушінің бүл кезендегі қызметінің қағидаларын ... ... ... ... кейбір ситуациялық ережелерді қарастыруымыз
керек. Мұндай бағыт криминалистиканың жүйелілік қағидасына сәйкес ... ... өз ... ... ... ... ... дейді:"
жүйеленген қағида жоқ жерде ... жоқ". ... ... ... ... ... ... айтуға болады. Криминалистика
өзінің алдында түрған міндеттерді тек ... ... ... қазіргі кездегі жетістіктерін кең түрде қолдану арқылы ... ... [20; ... ... ... тактика білімдерін жиі қолданғанда,
ол өзінің қызметін белгілі бір қағидаларға сүйену арқылы жүзеге асырады.
Бұл ... ... ... ... ... ... ... жөне өз уақыттылығы;
тергеуші өрекеттерінің логикалық кезектілігі;
сарапшыға үсынылатын бастапқы ... ... және ... ... ... ... ... тактика ережелерін ескере
отырып қарастыруымыз керек. Оған ... ... ... және ... ... асыру әдістері жатады. Әрине, бүл ... ... ... ... іс жүргізу кодексінің
нормаларына ... ... ... ... ... ... отырып жүргізілетін тергеу әрекеті.
Сараптама тағайындаудың барлық кезеңі екі ... ... ... ... ... ... ... кезеңі келесі элементтерден түрады:
сараптаманы тағайындау туралы шешімді қабылдау;
өз әрекетін жоспарлау;
сот ... ... ... қоятын сүрақтарды әзірлеу;
сараптаманы жүргізетін органды немесе түлғаны тандау;
сараптамалық зерттеу жүргізу үшін сарапшыны бастапқы
ақпаратпен қамтамасыз ету.
Сараптаманы тагайындау туралы ... ... ... ... іс жүргізу заңымен көзделген ... ... ... ... ала отырып жүргізілетін тергеу әрекеті болып табылады.
Егер тергеуші қылмыстық іс ... ... ... іске ... бар
фактілерді анықтау үшін арнайы ғылыми білімдерді қолдану қажет деп тапса,
онда ол сараптаманы тағайындау туралы шешім қабылдайды
Сараптаманы тағайындау ... ... ... өз ... болу ... тергеу үшін қажетті не ыңғайлы кезде жүргізілуі. Бүл оның тағайындауды
тездетумен ортақ емес, ол тергеушіден ... ... ... талап
етеді.
Тергеу және сот практикасына талдау жасағанда ... ... ... оны ... ... ... кей ... іс жүрпзушілік мерзімдердің бүзылудың
себептерінің біріне жатады. Тергеуші ... ... ... осы сараптамалық зерттеудің нәтижелерінде алуға ... ... ... мен ... нақты түсінудің маңызы зор.
Тергеушінің сараптаманы тагайындауга байланысты өз әрекеттерін
жоспарлауы. Кез ... ... ... жоспарлау сияқты сараптаманы
тағайындауды жоспарлау, оны тағайындау кезіндегі тергеушінің әрекетін және
жұмысының ... ... ... сапалылығын, толықтығын
қамтамасыз етеді. Жоспарлау деп тергеушінің қылмыстық іс қозғалғаннан кейін
тергеу жоспарын жасау ... ... ... осы ... нақтылы қандай
тергеу өрекеттерінің жедел ... және ... да ... ... ... ... ... анықтап белгілеуі.
Жоспарға кіретін шаралардың тізімі келесідей:
сарапшының қарауына жіберілетін ... ... мен ... ... ... және ... нәтижелі жүмыс істеуіне қажетті жағдай
жасау шаралары;
ұсынылған материалдардың толықтылығын қосымша
сүрақтар ... осы ... ... сарапшыдан кеңес
алу;
сараптаманы тағайындау және жүргізуге қылмыстық іс
жүргізудің мүдделі қатысушыларының құқықтарын қамтамасыз
ету.
Сот сараптамасының түрін анықтау. ... үшін сот ... ... ... ... алуы практикалық және теориялық түрғыда
өте ... ... ... ... түрін дүрыс анықтау, оны
тағайындау және жүргізу төртібін ... ... ... ... Сондай-ақ сот сараптамасының түрін дүрыс топтастыра білуі тергеудің
маңызды міндеттерін шешуде оның ішінде сарапшыға сүрақ қою, ... ... ... ... таңдау, сарапшылардың қүрамын
анықтауда маңызы зор.
Сарапшыга ... ... ... Сарапшыға қойылатын
сүрақтарды әзірлеудің мақсаты сараптамалық зерттеу жүргізу ... ... ... ... ... мән-жайларын анықтау. Сарапшыға қойылатын
сүрақтардың толықтығы, мақсаттылығы, бағыттылығы және дүрыстығы тергеушінің
жоғары білімімен кәсіби деңгейіне тікелей байланысты. Бүл ... ... ... ... ... ... қойылатын сүрақтар оның арнайы ғылыми ... ... жөне ... ... ... ... ... Бірақ
қүқықтық сипаттағы сүрақтар қою мәселесіне байланысты қазіргі ... ... ... бар [11; 74]. Егер бұрын сарапшының ... ... ... ... жол ... ... айтылса, ал
қазіргі кезде бұл құқықтық сұрақтар ... ... ... ... ... ... нәтижесінде көптеген
заңнамалардың, нормативті қүқықтық актілердің кәлемі, нысаны мен мазмүнының
өзгеруіне байланысты қүқықтың әр-түрлі салаларына ... ... ... болды. Бұл әдетте қаржы құқығы саласындағы, техникалық немесе басқада
арнайы ережелер жатады. Оның үстіне істі тергегенде қүқық және ... ... және ... сәйкесіндегі шекаралас сүрақтарды шешу қажеттілігі
туындағанда сараптама тағайындалуы мүмкін бе деген күдік туындануы қажет.
2. Сұрақтарды әзірлегенде олар ... ... және ... болуы керек.
Бұл талап екі мағналылықтың ... және ... ... ... ... мән-жайды анық көрсетуін айқындайды.
3. Сүрақтарды логикалық ... қою. Ең ... ... ... да, бұл ... ... ... сұрақтардың
шешілуіне тікелей тәуелді.
Сұрақтардың тізімінің толық болуы ... ... ... байланысты.
Сарапшыға сұрақтар қойғанда қазіргі кездегі ... ... ... ... қою ... Оның ... 2 шартты
сақтау қажет:
- сұрақтарды шешу үшін арнайы білімдерді қолданудың ... тек ... істі ... ... жауап бере алатын
сұрақтардың көлемін нақты анықтау қажет.
Тергеуші сот ... ... ... ... ... және
шарттарды, сондай-ақ оларға жетуге мүмкіндік беретін сараптаманың қазіргі
кездегі мүмкіншіліктерін нақты көз алдына ... ... ... ... сұрақтарды қою қылмыстық істің маңызды мән-
жайларын сараптамалық ... ... ... және оларды дәлелдеме
ретінде пайдалануды көздейді.
Сараптаманы жүргізетін органды немесе тұлганы ... ... ... үшін ... Республикасының мемлекеттік сот
сараптама органдарының жүйесі құрылған.
Сот ... ... ... ... ҚР 1997ж. 12 ... "Сот ... туралы" Заңының 4 бабында көрсетілген. Оларға
мыналар ... ҚР ... ... Сот ... ... мен ... бөлімшелері:
* ҚР Денсаулық ... ... Сот ... мен оның ... ... ҚР Заңдарымен қылмыстық қудалау функциясы жүктелген
мемлекеттік органдар мен ... ... ... ҚР ... ... сот ... ... мемлекеттік органдар мен ... ... ... сот ... мемлекеттік
органдардың жүйесі.
Бірақ, соңғы көрсетілген мемлекеттік органдар ... ... ... тергеу жөне сот практикасында, әрі ҚР ҚІЖК 246
бабына сүйенетін болсақ сот ... ... ... ... ... мен ... оқу ... бөлімшелерінің мамандарын тартуға болатындығына көз
жеткіземіз.
Сот ... ... ... жеке сарапшыларды да жатқызуға
болады.
Тәжірбие ... ... сот ... ... ... ... ... өйткені сараптаманы бүл органдарда
жүргізу келесі жағдайлармен кепілденеді:
-тиісті қүрал-жабдыктардың болуы, яғни кей ... ... ... ... ... ... ... сараптама кадрлерін дайындаудың үйымдастырылғаны ... ... ... бақылаудың болуы;
* кешенді және комиссиялық сараптамаларды жүргізудің ыңғайлы
мүмкіншілігімен;
* ... бар ... ... ... және ... ... қалыптастыруды қамтамасыз етумен;
Тергеуші сарапшыны өзі тағайындайтын болса ең алдымен оны бас тартуға
негіз болатын процессуалдық сипаттағы ... ... ... ... ... сот ... органының қызметкері болып
табылмайтын сарапшының тағайындамастан бүрын бір ... ... ... ме ... мәселесін шешеді. Тергеуші сарапшының қүзреттілігін, яғни
тиісті ғылым саласындағы ... ... ... яғни бүл ... ... дербестігі, яғни басқада процесс ... ... ... ... ... оқиғаның не салдардан
туындайтын сезімді жоя білуі, жүргізілетін ... ... ... кәсіби қасиеттерінің болуын жөне тиісті лицензиясы ... ... ... ... жеке ... қызметі
Қазақстан Республикасы Сот сараптамасы туралы Заңына сәйкес сарапшы ... ... ... ... ушін ... бастапқы ақпаратпен қамтамасыз
ету. Тергеушінің бастапқы ... ... ... ... өйткені сараптамалық зерттеудің сапалығымен, сараптамалық
қорытындының дұрыстығымен тікелей ... ... ... бастапқы ақпарат деп сарапшының
зерттеудің міндеттерінде бағыт ... оның ... ... ... мен ... ... ... асыруға көмектесетін
мөліметтер.
Тергеуші бастапқы ақпаратты дайындауда оның екі ... ... ... ... ... Олар ... және процессуалдық емес
бастапқы ақпараттар.
Бастапқы ақпараттың ... ... ... ... ... ... ... әрекеттерінің хаттамасы;
заттай дәлелдер;
заңмен көзделген тәртіппен алған және салыстырмалы зерттеу үшін ... ... ... фото-, фоно-, бейне (видео) қүжаттар;
жазбаша қүжаттар;
Бастапқы ақпараттың процессуалдық емес қайнар көздері:
эталондар, стандарттар, типтік үлгілер;
ресми анықтамалық басылымдар;
коллекция заттары;
оқу-тіркемелік массивтер;
ғылыми, оқу-әдістемелік және ... да ... ... ... ... ... ... қойылған
[22; 58]. Бұл талаптар сараптаманың нақты түрімен ... ... ... ... жалпы талаптар бар. Олар:
- бастапқы ақпараттардың қатыстылығы - ... ... ... ... яғни ... ... ... бастапқы ақпараттардың қайнар көзі, оны алу әдістері мен
тәсілдері Заңға ... ... ... ... ... ... ... фактілі мән-
жайларына сәйкес келуі, оның пайда болуының, алу ... ... ... ... ... оның ... ... сараптамалық зерттеудің толықтылық және
жеткіліктілік деңгейін қамтамасыз етеді.
Сараптама жүргізуді ... ... екі ... ... ... ... немесе сараптама тағайындау туралы қаулыны шығару;
2.Тактикалық сипатта немесе сарапшыға не сот ... ... ... ақпаратты жіберу.
Бірінші элементі сот сараптаманы тағайындау туралы қаулыны шығарумен
аяқталады. Тергеуші Қазақстан Республикасының КІЖК баптарының ... ... ... ... ... тергеуші бастапқы ақпаратты жіберген кезде барлық
материалдардың жеткіліктілігі мен ақиқаттығына кепілдік ... ... ... ... ... жол ... ... іс материалдарындағы объектілерге қатысты екі мағыналы оқу;
-заттай ... ... және ... ... ... ... процессуалды қателіктерді жібермеу;
дәлелдемелерді қолдану, сақтауға байланысты криминалистік
түсініктемелерді сақтамау;
объектілерді қасақана немесе абайсыз ауыстыруға.
Әрине, сараптама ... үшін ... ... бір ... ... ... Тәжірбиеде материалдарды тергеуші өзі жеке апарады
немесе пошта арқылы жіберуі мүмкін.
Сарапшыға міндет жүктелгеннен кейін ол ... бір ... ... оны ... түлғадан тәуелсіз болады.
Сот сараптамасын жүргізу барысында тергеуші мен сарапшы арасында
қарым-қатынас болуы мүмкін жөне оның ... ... мен ... ... ... шешу ... кеңейтеді. Тергеуші өз
уақтылы қосымша материалдарды үсыну қажеттілігін, жаңа дәлелдемелерді жинау
қажеттілігін ... және ... ... ... ... ... ... нәтижелерін бағалау
Істі заңды, негізді және әділ шешу үшін ... бар ... ... ... ... және пайдалану процестерінен
тұратын дәлелдеулер арқылы анықталды.
Дәлелдемелердің қатарына заң сарапшының ... да ... ... ... ... ... екі жақты мағынасы бар:
біріншіден, ол сот ... ... ... ол осы дәлдемеде
баяндвлған іс жүргізу актісі.
Заң іс бойынша дәлдемеде ... ... ... мына
ерекшеліктеріне аса назар аударады:
қорытындының ҚІЖК-нің 251-бабында белгіленген міндетті жазбаша нысаны
болады. Сарапшыдан жауап алу ... оның ... ... ... ... оны ... ... ретіндегі сарапшының қорытындысына оның тұжырымдарымен бірге,
сараптама жүргізудің ... ... ... ... мен ... ... сипаттамалары да кіреді. ... ... тек ... ... ... ... ғана бітпейді.
Зерттеулерді сипаттаудың болмауы қорытындыны дәлелдемелік мәнінен айырады;
қорытынды берілгеннен кейін сарпшыдан жауап алу жүргізу ... ... ... ... ... одан ... өзге ... емес,
алдында берілген қорытынды түсіндірелер ... ... ... ... алу ... оған ... сұрақтарға сарапшының
жауаптары қорытындының құрамдас бөлігі болып табылады;
сарапшының қорытындысы қылмыстық процесті жүргізуші орган үшін ... ... ... ... сыни емес ... ... болатын қателерді болдырмауға назар аударылады. Алайда, ҚІЖК-нің 25-
бабы 2-бөлігінне ... ... ... күні ... ... күші
болмайды дегенге қарамастан, қылмыстық процесті жүргізуші орган тиісті
дәлелсіз сарапшының қорытындысын қайтара ... ... ... ... ... ... ... дәлелдемедерді жанөжақты, толық және объективті қараудың
жиынтығына негізделген ... ішкі ... ... заң мен ... алып, дәлелдемелерді бағалаудың жалпы ... ... ... 25-бабы 1-б).
Сарапшының қорытындысы іс бойынша басқа дәлелдемелер бағаланатын
негіздерде бағаланады. Қылмыстық іс ... ... ... ... бағалауға іс бойынша оның қылмыстық, жол берушілік, сенімділік
және дәлелдемеләк маңызын анықтау кіреді.
Егер нақты деректер іс ... мәні бар ... өмір ... ... ... растамайтын немесе күмән келтіретін ... іске ... деп ... ... ... қатыстылығы
әдетте күмән тудырмайды, өйткені ол ең ... ... ... ... берушілік – ол нақты деректердің (мәліметтер, ақпараттар) заңды
көздері тұрғысынан, сондай-ақ ... іс ... ... көзделген
тәртіпте, осындай көздерде болатын нақты деректерді алудың тәсілдері мен
бекітү нысандарын ... ... ... ... жол ... төрт критерий кіреді:
1) дәлелдемелерді алуға бағытталған іс жүргізу әрекеттерін жасауға
құқықты тиісті субьект;
2)дәлелдеме ... ... ... деректердің тиісті көзі;
3)дәлелдемелерді алу үшін пайдаланылатын тиісті іс жүргізу әрекеті;
4)дәлелдемелерді алу үшін пайдаланылған іс жүргізу әрекетін өткізудің
тиісті тәртібі.
Сарапшы қорытындысының жол ... ... ... ... ... және іс ... іс жүргізу барысында нақты адамға ұсынлатын
іс жүргізу ... ... ... ... өзін ... ;
алудың заңды амалдары мен тәсілдері тұрғысынан сарапшылық зерттеудің
объектілері ретінде ұсынылатын материалдарға жол ... ... ... кезінде сот және процестің өзге де қатысушылары ... заң ... ... ... Сараптаманы тағайындау
мен жүргізудің іс жүргізу тәртібін оқып-зерттей отырып, оның ... ... ең ... ... осы ... іс ... мына жақтарына назар аудару керек: сараптаманы тағайындау
заңдылығы, яғни тиісті ... ... ... ... талаптрады
сақтау; сараптама тағайындау ... ... ... ... сақтау және алдын ала трегеу барысында оның
нәтижелерімен таныстыру; сот ... ... ... алдына
қойылатын сұрақтардың қойылу тәртібін сақтау; сарапшыға оның ... ... ... іс жүргізу тәртібін сақтау; сараптама жүргізу
барысында сарапшының өз ... ... ... ... ... сарапшының, сот сараптамасы ... ... және ... өзге де ... әрекеттерінің заң
талаптарына сәйкестілігін бағалау;
сарапшының қорытындысына немесе қорытынды ... ... ... ... оны ... нысандарының заң талаптарына сәйкестілігі тұрғысынан
баға беру.
3 СОТ САРАПТАМАСЫН ЖҮРГІЗУДЕ КОМПЬЮТЕР ТЕХНОЛОГИЯЛАРЫН ҚОЛДАНУ
Қылмыстылықтың тез өсуі және оның ... ... ... ... кездегі жағдайда тергеушінің, анықтаушының, сот
жүмысының жеделдігі мен икемділігінің ... ... ... ... Сот ... қызметінде компьютерлік технологяларды қолдану
практикасы көрсеткендей елеулі проблемаларды шешу үшін түтастай ... ... ... және ... ... ... емес ... қалыптастыруға әкеліп соғуы мүмкін. Ал мүның барлығы
сот сараптама қызметінде компьютерлік технологияларды ... ... ... төмендетеді.
Сот сараптама қызметтерді автоматизациялау саласында ғылыми және
практикалық саланың болуына қарамастан ... ... ашық ... Ол
мәселелер мыналар:
* сот сараптама қызметті ақпараттық қамтамасыз ету процесінің
теориялық негізін қалыптастыру;
сот сарапшының автоматизацияланған жүмыс орнын қүру;
* ... ... ... ... ... қосу;
* қазіргі кездегі компьютерлік технологияларды қолдану негізінде
сараптамалық мекемелер мен автоматизацияланған жүмыс орындар
арасында компьютерлік байланыстарын қүру [23; 13].
Көптеген ғалым-криминалистер ... ... ... ... К.Н. Шакиров және басқада ғалымдар сот ... ... және ... ... ... құқықтық кибернетиканың дамуына өз үлестерін қосқан. Бұл
ғалымдардың ... сот ... ... ... және нәтижелі қолданыс тапты. Бірақ, сот сараптама қызметін әрі қарай
автоматизациялау бірқатар кешенді ... ... ... ... Ал ... шешу ... ақпараттық қорды қалыптастыруға байланысты
әдістемелік түсініктемелер саласында ... ... сот ... математизациялау ... ... ... екендігіне назар аудару керек. Өйткені, ол
күрделі процесс ... заң және ... ... жай ... әкеліп қана қоймай, ... бұл ... ... ... ... етеді. Ал ол үшін сот сараптамасы
теориясы мен практикасына терең анализ, талдау жасау керек.
Қазіргі ... сот ... ... ... ... ... ... кезде математикалық және есептеу
техника құралдарының әдістерін қолдану тәжірбиесінің мол қоры жиналған. ... ... күні ... талдаулар жасауға және математика мен
кибернетика әдістері мен тәсілдерін ... ... ... ... ... ... бөліп шығаруға мүмкіндік береді.
Бірақ, қазіргі кезде сот сараптамасы саласында ... ... және жаңа ... ... құралдардың
әдістері мен тәсілдерін қолдану мәселесінің жағдайын бағалай келе олардың
практикаға енуі бірнеше себептерге ... баяу ... Бұл ... ... ... ... ... белгілері сандық
деңгейде емес, сапалық деңгейде өлшенетін сараптамалық зерттеулердің басым
болуы;
- математикалық ... ... мен ... ... жалпы методологиясының қүрамдас бөлігі болған жоқ. Мұның ... ... ... ақпараттығы мен нақтылығының жоғарлау
мәселелерін шешу мүмкіншілігін елеулі ... ... ... ... ... ... сот ... зерттеу жүргізуде
есептеу техника құралдарын қолданудың ешқандай процессуалдық шектеулері
болмайды [24; 5]. ... ... ... ... ... болып табылады және оның арнайы білімі, алдын ала жұмысы, мұның
ақиаттығына кепіл болады. Компьютер көмегімен ... ... ... ... ... негіз болады, бірақ оны ауыстырмайды да, алдын-
ала анықтамайды да.
Компьютерлік техникаларды қолдану арқылы алынған сараптамалық зерттеу
қорытындысын дәлелдеме ретінде санау туралы мәселеге ... ... ... ... ... ... ... ақпаратты машиналық өндеудің
мәнімен таныс деп айтуға болмайды. Мысал ретінде К.Н. ... ... сот ... ... ... ... мақсатында компьютер
технологияларын қолданбастан бүрын, сарапшы ... ... ... анықтап, зерттеуде қандай тәсілдер қолданылады және
оның шешімі қандай белгілерге негізделгенін түсінуі ... Бүл ... өз ... ... мен сотқа түсінікті болатындай жасау
мүмкін емес. Әрине К.Н.Шакиров өз ... ... ... ... ... атап көрсеткен жеке ... ... Л.Е. ... ... ... отырып К.Н.
Шакиров компьютер арқылы жүзеге асатын кибернетикалық әдістер негізді жөне
түсінікті болу керек деген қорытындыға ... ... тек ... ... ... ... ... оның нәтижесін бағалай білуі ... ... ... ... ... ... қолдануға негіз жоқ
болады [25; 186].
Л.Е. Ароцкердің көзқарасын жеке криминалистер қабылдаған жоқ. А.И.
Винбергтің айтуы бойынша ... ... ... ... ... оның белгілерін толық меңгермей сарапшы дүрыс ... ... ... ... және ... ... да ... бұл әдіс
кең түрде қолданылады, оның дұрыстығы күдікке ... [26; ... ... ... қолдап келесі түжырымға
келеді: "Сарапшы барлық ... ... ... ... ... шешумен байланысты компьютерлік операциялардың барлығын ... ... әр ... ... ... жасайтын
операциялардың барлығын білуді талап етуге болмайды".
Л.Е.Ароцкердің пікірін В.Д.Арсеньевте қолдамады және оның айтуынша
компьютердің жүмысының ... ... ... ... білмеуін ескере
отырып, компьютерді қолдану арқылы ... ... ... күмән келтіруге болмайды, өйткені сарапшының зерттеп ... және оны ... ... ... ... ... қүрал
жабдықтарды қолдану арқылы жүргізуде орын алуы мүмкін. ... ... ... ... ішкі ... қызмет ету механизмін
білмей оны қолдануға ... ... ... ... отырып К.Н.Шакиров,
сонымен қатар Ароцкер Л.Е. ұсынған ұсыныстардың жағымды жақтарына тоқталып
өту керек дейді.
Біріншіден ... ... ... ... ... ойланбай кіргізудің мүмкін болатын салдарын айту
ұмтылысына ... ... ... ... әдістемелер
құру және қолдану сарапшының арнайы білімінің сапалы жақтарын қайта ... ... Егер ... ... тек қандайда бір бағдарламаларды
қолданушы ретінде болса, ал қазір персоналды ... ... ... сараптамалық міндеттерді шешудің автоматизацияланған
әдістерін құрумен байланысты жаңа деңгейге ... ... ... зерттеулерді автоматизациялау қазіргі кезде әрбір сарапшының
ғылым ... ... ... ... ... Бұл мақсатты жүзеге
асыру үшін ... ... ... ... арнайы дайындау туралы
сұрақты қойды. Осы себеппен сараптамалық ... ... ... ... ... ... ... әдістемелер
саласындағы білімдермен толықтыруға мүмкіндік ... ... ... ... ... ... қойылған, яғни сарапшы тек өзінің мамандығы
бойынша біліммен ... ... ... ... көзқарас тергеуді жүргізгенде сарапшының
кибернетикалық жүйеге біртіндеп ауыстыру мүмкіншілігімен ... ... ... ... бойынша "сараптамалық зерттеуде сарапшыға
қарағанда компьютердің жылдам және тез ... ... ... ... толық кибернетикалық ... ... ... ... жоқ" ... Сараптаманың кейбір
түрлерін жүргіуді автоматизациялаудың даму кезеңінде бастапқы ақпараттарды
кодталған ... ... ... ... ... ... және оның дүрыстығы күдік тудырмайды деген болжам
жасайды [27; ... ... ... ... алып, оның ойынша
криминалистика міндеттерін шешкенде компьютердің сарапшыға қарағанда тез,
объективті, ... ... ... ... мен ... бір ... бар. Бір ... тек сарапшы жүзеге асыратын міндеттер де бар.
Бүл міндеттер алған нәтижені бағалаумен байланысты. Осы операциялар
кез ... ... оның ... ... ... ... ... элементі болып табылады [28; 25].
Тергеу немесе сот практикасында автоматизация қүралдарын қолданудың
үсынылған нүсқасы, сараптамалық мекемелерде ... ... және ... ... ... ... ... та алдыңғы уақытта қүқық қорғау
органдарының практикасына компъютерлік техникалардың ... ... ... мен ... ... ведомствоаралық
әдістемелік орталықты қүру мүмкіншілігін жоққа ... ... ... қүру қылмыстылыққа қарсы күресудің практикасының қажеттіліктеріне
жауап беріп, қылмысты алдын алуға, тергеуге және ... ... шешу үшін ... ... ... автоматизация қүралдарын
енгізу саласында сот сараптамасы институтының дамуына қатысты ғылымдардың
сарапшы - заңды түлға ... ... ... ... ... айта ... ... ұсынысты ең алғаш А.И.Винберг ұсынып, оны екі ... ... ... ... ... ... сапалы зерттеулер
жүргізуді қамтамасыз етеді.
Екіншіден, сараптаманы жүргізу практикасымен қылмыстық іс жүргізу
зандары арасындағы қарама ... ... ... ... ... ... мекемелерінің рөлі нақты анықталмаған. Мұның барлығы сарапшы -
занды түлға ... ... ... ... негіз болды.
Арнайы әдебиеттерде бұл мәселеге қарама - қайшы көзқарастар бар.
В.М.Галкиннің айтуы бойынша: ... ... жеке ... және ... жүргізумен байланысты ескертпе, оны жүргізуді заңды тұлғаларға немесе
ұжымға жүктеудің дұрыс еместігін айтуға бағытталған, ... ... ... және оның ... үшін өзі жеке ... [29; ... көзқарасты ескере отырып А.И.Винбергтің айтуы ... ... жеке ... ... ... ... де,
ұжымдық шығармашылықпен ауыстырылады және мемлекеттік мекеменің заңды түлға
ретіндегі өзінің кәсіби кадрлары, объектілерді ... ... ... ... ... ... қадағалау сарапшының жұмысы
саласында комиссиялық кешенді ғылыми еңбекті ұйымдастыру үшін ... ... [30; ... ... байланысты А.И.Винбергтің көзқарасының дұрыстығын жаңа
технологиялардың әсерімен сот сараптамасының дамуына ... ... ... бұл ... зерттеудің автоматизацияланған
өдістемелерін енгізу бүгінгі күні бағдарламалық кешенді қолданушы ретінде
сарапшыны басқа ... ... ... ... ... мүмкіндік
береді. Бұл жағдайларда заңды тұлға ретінде сараптама мекемесінің өз атынан
қорытындыны беру ... ... өзін ... және ... ... ... етеді.
ҚОРЫТЫНДЫ
Құқықтық мемлекетті құру жағдайында ең басты проблемалардың бірі
болып ... ала ... ... ... ... ... болып табылады.
Әрбір тергеу әрекеті, соның ішінде сот сараптамасын тағайындау мен ... іс ... ... ... ... қатаң сақтауға негізделуі
тиіс. Сондықтан, сот сараптамасының процессуалдық ... ... ... сақтауға байланысты келесідей қорытындыға келуге
болады.
Сот сараптамасын тағайындау мен ... ... ... ... пікірім заңи әдебиеттерде кездесетін сараптаманы тағайындау
және жүргізу негізін фактілік және заңдық деп ... ... ... ... келісемін, өйткені кез-келген тергеу әрекетін тағайындау ... ... және ... ... бар. Егер де, сот ... әрекеттерінің бір түріне жатқызатын болсақ, онда кез-келген тергеу
әрекетін тағайындау мен ... ... ... арнайы ғылыми білімді
қолдану арқылы зерттеуді ... ... ... іс ... ... және сол арқылы тергеліп жаткан қылмыстық іс үшін маңызы бар
мән-жайларды анықтаймыз. Бұл іс бойынша өз ... ... ... ... ... ... ... мен жүргізудің заңдық ... ... ... ... ... қаулылары болып табылады.
Бітіру жұмысында қылмыстық іс жүргізудегі сот сораптамасын ... ... ... қылмыстарды тергеуде қолданылуы жан-жақты
қарастырылды. Сот ... ... ... ... ... білімдерді қолданудың бір нысаны екендігіне байланысты қалыптасқан
іс жүргізу және криминалистика саласындағы Е.Ғ.Жәкішев, А.Ф. ... ... ... ... ... ... ... пікірлері мен қөзқарастарын қолдай отырып, ... ... ... сот ... ... ... бір ... немесе нақты бір фактінің ақиқатқа жататындығын тексеру мақсатында
арнайы бір саладағы ... ... ... ... қажет болғанда
заңда көрсетілген тұлғалармен тағайындалатын баршаға белгілі емес арнайы
ғылыми ... ие ... ... ... ... деп ... ... сараптамасын тағайындау және жүргізумен байланысты қазіргі
күндегі іске қатысушы тұлғалардың құқықтарын ... ... ... ... ... ... іс ... нормаларының бұзылып отыруына
байланысты. Бұл көбінесе сезікті мен айыпталушының сот ... мен ... ... іс ... ... ... хабардар болмауынан немесе іс жүргізушілік ... ... ... ... сот ... ... мен
жүргізу мерзімін дұрыс сақтамау салдарынан істегі дәлелдемелік маңызы ... ... ... және нәтижесінде тергеліп жатқан қылмыстық
істің ашылмауынан көрінеді және ... ... ... күшін
жойып жатқан сот үкімдерінен де көрініс табады.
Осыған байланысты Қазақстан Республикасы Қылмыстық Іс ... ... ... айта ... 69-шы ... 75-ші ... 6-
тармағына сәйкес жәбірленуші мен айыпталушының сот сараптамасын ... ... ... ... ... ... ... және міндетті сипатқа
жатқызу керек. Сонымен қатар, әлі сезікті ретінде ... ... сот ... тағайындау мәселесін, яғни қылмыстық іске қатысушы
қандай тұлғаға қатысты тағайындалатынын анықтайтын норма енгізу керек. Тағы
да бір ... бұл сот ... сот ... ... ... ... ... тағайындауымен, яғни тергеушінің қаулысымен
бе, әлде жеке ... ... екі ... ... тағайындалатынын
анықтайтын норма енгізу керек. Бұл айтылғандардан ... іс ... ... ... ... ... ... болады.
Өзге дәлелдемелермен сараптама арнайы білімдерді қолдану арқылы іс
бойынша шындыққа жету үшін, ал ... ... іс ... ... сот ... іс үшін ... бар мән-жайларды алу үшін үлкен
маңызға ие. Сот сараптамасының процессуалдық мәселелері ... ... ... мен жетістіктерін терең түсіну үшін маңызды орын алу
қажет. Ғылымның дамуына ... ... ... ... ... ... іс ... арнайы білімдерді қолданудың себептері
мен тәсілдері де дами береді. Сондықтан, ... ... ... ... ... ... Қылмыстық Іс Жүргізу Кодексі мен «Сот
сараптамасы туралы» заңында өз көрінісін ... сот ... ... ... ... ... шешілетініне күмән жоқ.
Генотоскопиялық зертеуді қорытындылай келе, генотипоскопиялық зерттеу
жүргізудің қазіргі тандағы мүмкіндіктерінің келешегі ... зор ... ... Көп ... ... және салыстыруға жарамсыз болып ... ... және адам ... ... ... да тер ... геномдық
зерттеу жүргізуге болатынына практика енді көңіл аударып отыр.
Жеке түлғаны ңдентификациялаудың "генотипоскопиялық" әдісі ... ... ... мен ... ғана ... ... қатар бұл әдістің
азаматтық істер ... да ... ... ... ... ... анықтау істерінде молекулярлы-генетикалық сараптаманы тағайындау
және оның қорытындысы арқылы іс бойынша маңызды болып саналатын сұрақтарға
ықтималдылығы ... ... ... ... да, қазіргі таңда
"генотипоскопиялық" әдістің қолданылу ауқымын кеңейту құқық бүзушылықтардың
алдын алуда және қылмыстарды ашуда ... орын ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының Конституциясы. 1995 ... 30 ... ... ... ... № 284-1 ҚР ... өзгерістері және толықтыруыларымен бірге) ... ... ... 1996, ... ... ... ... іс жүргізу кодексі. 1997 жылғы 13
желтоқсан //Қазақстан Республикасы Парламентінің ... 1997, №23, ... ... Республикасының «Сот сараптамасы туралы» Заңы. 1997 жылғы ... ... ... Ішкі ... ... 25 шілде 2006 жылғы
№377 «Қазақстан ... Ішкі ... ... ... ... ... деректер базасын қалыптастыру"
жөніндегі нұсқауларды бекіту туралы» Бұйрығы.
5. Қазақстан Республикасының 22 желтоқсан 2003 жылғы ... ... және ... ... ... Заңы.
6. «Танылмаған мәйіттердің түлғасын анықтауда медициналық-криминалистік
қамтамасыз етуді ұйымдастыру және генотипоскопия ... ... ҚР ... 1994ж 1 ... №393 ... ЖӘНЕ ... ӘДЕБИЕТТЕР:
1. Бычкова С.Ф. ... ... ... и ... ... ... - Алматы: "Жеті жарғы", 2002.
2. Эйсман А.А. Заключение эксперта. Структура и ... ... ... ... В.И. Использование специальных познаний при ... ... ... ... Г.М. ... ... и и юрвдических знаний. -Киев,
1984.
5. Громович Г.И. Научно-технические ... ... ... ... в ... и расследовании преступлений.
-Минск, 1989.
6. ... В.И. ... ... ... ... и ... новшеств в уголовном процессе. -Иркутск, 1980.
7. Новый энциклопедический словарь. -Москва, 2000.
8. А.В Дулов. Вопросы теории судебной ... в ... ... ... ... М.С. Строгович. Курс советского уголовного процесса. –Москва, 1976.
10. ... Ю.К. ... ... и его ... ... делам. -Москва, 1995.
11. С.Ф. Бычкова. Организация назначения и ... ... ... 1999.
12. Е.Г. Жәкішев. Сот сараптама мәселелері. //Фемида. Алматы, 1997. ... ... ... Е.Ғ. ... ... - ... 1997.
14. Строгович М.С. Курс советского уголовного процесса. Т. 1. Москва, 1968.
15. С.Ф.Бычкова, Организация назначения и ... ... ... ... ... Под ред. С.Р. Белкина. – М.: 2001.
17. А.И. Винберг, НТ. Малаховская. Судебная экспертиза. Волгоград, 1979.
18. Т.В.Сахнова. Экспертиза в уголовном и ... ... –М., ... ... ... ... и проведения судебной экспертизы. –
Алматы, 1999.
20. А.Ф.Аубакиров, А.Я.Гизбург, Ю.Д.Ливщиц. Значение ... ... ... ... ... К.Н. ... Судебная экспертиза. –Алматы, 1998.
22. Россинская Е.Р. Судебная экспертиза в ... ... ... –М., ... ... и практика криминалистики и судебной экспертизы. Меж. вуз. нау.
Труды. -Саратов, 1994.
24. Ю.Н. ... ... ... и ... ... ... исследовании. Автореферат. –Минск, 1998.
25. Л.Е. Ароцкер. Организация и процессуальные вопросы использования ЭВМ в
экспертной практике //Соц.Законность. ... А.И. ... ... ... при ... ... изучаемого явления
//Соц. Законность №10.
27. Р.С. Белкин. Курс советской криминалистики. -М., 1977.
28. Н.С. Полевой. Проблемы криминалистической кибернетики ... ... В.М. ... О ... судебной экспертизы //Сов.юст. 1992, №12.
30. А.И. Винберг. Заключение экспертизы от имени юридического лица //Соц.
Законность. 1993, №8.

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 43 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Аграрлық секторды мемлекеттік реттеудің қажеттілігі мен мүмкіндіктері20 бет
Ғылыми-таным кезеңдері мен деңгейлері – схема акселерация және жеке тұлғаның әлеуметтік жетілу мәселесі – сараптама6 бет
Медицина саласы бойынша 65 сұрақ-жауап118 бет
Оңтүстік Балқаш маңы аумағының шөлдену мәселелері70 бет
Халықаралық ядролық қауіпсіздікті қамтамасыз етілуіндегі қоғамдық-саяси ұйымдардың алатын орны теоретикалық-әдіснамалық мәселелері103 бет
Қылмыстың түсінігі және белгілері107 бет
Қазіргі қазақ тілі фонетикасы пәнінің зерттелу жайы3 бет
1.Қазіргі қазақ тілі фонетикасы пәнінің зерттелу жайы.2.Фонема туралы ілімнің алғашқы негізін салушылар 3.Фонетика ғылымын зерттеуде қолданылатын әдістер.4. Дауысты жане дауыссыз фонемалар6 бет
Адам сырт келбеті туралы криминалистикалық ілім5 бет
Адамдарды тануға ұсынуды жүргізуді тактикалық - криминалистикалық қамтамасыз ету55 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь