Бұқар жыраудың толғауынан үзінді, Ш. Құдайберді ұлының "Ұждан" аттты әңгімесін, Кенже бидің нақылдары мен Абайдың "он төртінші" қара сөзін оқып шығып, талдау жасау

1. Бұқар жыраудың толғауынан үзінді.
2. Ш. Құдайберді ұлының "Ұждан" аттты әңгімесі.
3. Кенже бидің нақылдары.
4. Абайдың "он төртінші" қара сөзі.
Бұқар жырау Қалқаманұлы (1668—1781) — қазақтың ұлы жырауы, 18 ғ. жоңғар басқыншыларына қарсы Қазақ-жоңғар соғысының бастаушысы әрі ұйымдастырушысы атақты Абылай ханның ақылшысы.
ХҮІІІ ғасыр әдебиетіндегі ең көрнекті тұлға- Бұқар жырау. Жыраудың шығармаларын жинастырған Мәшһүр Жүсіптің айтуынша, Бұқар арғын ішінде Төртуыл Қаржастан шыққан. Бұқардың әкесі Қалқаман — батыр болған көрінеді. Заманының бізге бір табан жақын тұрғанына, өмір сүрген дәуірдегі көптеген тарихи оқиғалар халық жадында жақсы сақталғандығына қарамастан, Қазақтың ескіде өткен басқа ақын-жыраулары сияқты Бұқар өмірі хақында да біздің білеріміз тым тапшы. Жыраудың туған, өлген жылдары жайында да нақты деректер жоқ. Оның қанша жасаған адам екені де белгісіз. Қолда бар бірден-бір нақты мәлімет — жыраудың Абылайдан (1713-1781) бұрын туып, соң өлгендігі.
Толғаулары
Жыраудың “Он екі айда жаз келер”, “Абылай ханның қасында”, “Ханға жауап айтпасам” атты толғаулары халық болашағы мен бейбітшілікті сақтау, отарлауды көздеген елден жыраққа, Жиделі байсынға көшу мәселесін қозғайды. Бұл жырлардың үгіт-насихаттық, дидактикалық сипаты басым. Жыраудың табиғат пен адам өмірін астастыра суреттейтін жырлары да мол: “Бұл, бұл үйрек, бұл үйрек”, “Әлемді түгел көрсе де”, т.б. Осының бәрі жыраудың кәнігі шеберлігі мен талғампаздығын танытады. Бұқар Жыраудың толғаулары, шын мәнінде, Абылай дәуірінің айнасы. Ұлтының тамаша рухани адамгершілік қасиеттерін бойына дарытқан көкірегі даңғыл, алмас тілді, дуалы ауыз кемеңгерді Абылай хан да қасынан бір елі қалдырмаған. Ақыл-ойға кемел “Көмекей әулие” Абылай ханның дұрыс шешім, парасатты пайым қабылдауына, қос бүйірдегі екі алып мемлекеттің арасында оңтайлы саясат ұстауына, әскери дипломатиялық қарым-қатынастарды реттеуге барынша ықпал жасайды. Заман келбеті, Отан тағдыры, болмыс шындығы, ел тұтқасын ұстаған асқан қолбасшы, біртуар баїадүр, үздік мәмілегер, зерделі мемлекет басшысы Абылай ханның жортуыл-жорық күндеріндегі іс-қимылдары, ұлтының ұлы мұраттар жолындағы ізгі, жалынды күресі — жырау мұраларында шынайы шыншылдықпен суреттеледі.
        
        Қазақстан Республикасы білім және ғылым министрлігі Шәкәрім атандағы Семей мемлекеттік университеті
СӨЖ
Тақырыбы: Бұқар жыраудың толғауынан үзінді, Ш. ... ... ... ... ... ... ... нақылдары мен Абайдың "он төртінші" қара сөзін оқып шығып, ... ... ... А.Т.
Орындаған: Байдолдаева Б.
ПХ-315 топ
Семей 2015ж
Жоспар:
1. Бұқар жыраудың ... ...
2. Ш. ... ... ... ... әңгімесі.
3. Кенже бидің нақылдары.
4. Абайдың "он төртінші" қара сөзі.
Бұқар жырау Қалқаманұлы (1668 -- 1781) -- ... ұлы ... 18 ғ. ... ... ... Қазақ-жоңғар соғысының бастаушысы әрі ұйымдастырушысы атақты Абылай ханның ақылшысы.
ХҮІІІ ғасыр әдебиетіндегі ең көрнекті тұлға- Бұқар ... ... ... ... ... ... ... Бұқар арғын ішінде Төртуыл Қаржастан шыққан. Бұқардың әкесі Қалқаман -- батыр болған көрінеді. Заманының бізге бір ... ... ... өмір ... дәуірдегі көптеген тарихи оқиғалар халық жадында жақсы сақталғандығына қарамастан, ... ... ... ... ... ... Бұқар өмірі хақында да біздің білеріміз тым тапшы. Жыраудың туған, өлген жылдары жайында да нақты ... жоқ. Оның ... ... адам ... де ... ... бар ... нақты мәлімет -- жыраудың Абылайдан (1713-1781) бұрын туып, соң өлгендігі.
--------------------------------------------------------------------------------
Толғаулары
Жыраудың "Он екі айда жаз ... ... ... ... ... ... айтпасам" атты толғаулары халық болашағы мен бейбітшілікті сақтау, отарлауды көздеген елден ... ... ... көшу ... ... Бұл жырлардың үгіт-насихаттық, дидактикалық сипаты басым. Жыраудың ... пен адам ... ... суреттейтін жырлары да мол: "Бұл, бұл үйрек, бұл үйрек", "Әлемді түгел көрсе де", т.б. Осының бәрі ... ... ... мен талғампаздығын танытады. Бұқар Жыраудың толғаулары, шын мәнінде, Абылай дәуірінің айнасы. Ұлтының тамаша рухани ... ... ... ... ... даңғыл, алмас тілді, дуалы ауыз кемеңгерді Абылай хан да қасынан бір елі қалдырмаған. Ақыл-ойға кемел "Көмекей ... ... ... ... ... ... ... қабылдауына, қос бүйірдегі екі алып мемлекеттің арасында оңтайлы саясат ... ... ... ... ... ... ықпал жасайды. Заман келбеті, Отан тағдыры, болмыс шындығы, ел тұтқасын ұстаған асқан қолбасшы, ... ... ... ... зерделі мемлекет басшысы Абылай ханның жортуыл-жорық күндеріндегі іс-қимылдары, ұлтының ұлы ... ... ... ... ... -- ... ... шынайы шыншылдықпен суреттеледі. Әсіресе, Бұқар Жырау толғауларында Ресей империясының отарлаушылық, басқыншылық саясаты, зұлымдық әрекеттері әшкереленеді. Мысалы, ... ... ... мына бір ... табандап жылжып келе жатқан қайшылығы мол заманды елестетеді:
"Күнбатыстан бір дұшпан,Ақырында шығар сол тұстан.Өзі сары, көзі көк,Діндарының аты боп,Күншығысқа қарайды.Шашын алмай, ... ... діні ... міні жоқ, ... бір ... жүн ... жем ... көпке теңгеріп,Ел қамын айтқан жақсыны,Сөйлетпей ұрар ұртына.Бауыздамай ішер қаныңды,Өлтірмей алар жаныңды,Қағазға жазар малыңды.Есен алар пұлыңмен,Солдат алар ... ... ... келер жұртыңа,Жағалы шекпен кигізіп,Балды май жағар мұртыңа,Есе тимес өзіңе, Есіктегі құлыңнан."
Қазақ қоғамының сәнінен, мәнінен айрылатынын, ... ... ... ... ... ... илеп ... дәрменсіздік жалайтынын, марқасқалар төбесінде бұлт үйірілетінін баяндаған. Бұл "Қилы заман" толғауының қалай туындағанын Мәшїүр Жүсіп Көпеев былайша ... ... хан бір ... күнде ат үстінде Бұқардан сұраған: "Асан қайғының қилы-қилы заман болар, қарағай басын шортан шалар дегені не ... суда ... ... тауға біткен қарағайдың басына қайдан шығады. Миға қонбайтұғын сөз ғой" -- деп. ... ... ... ... ... ... ... бұрып, қамшысын ерінің үстіне арта салып, көзіне жас алып; "Әй, хан! Бұл сөзді сен сұрамасаң керек еді, мен ... ... деп, осы ... ... ... ... қанқұйлы амал-айлаларын қапысыз ойластырған Ресей империясы сахарада қара шекпенділер мен келімсектерді түпкілікті қоныстандыру үшін, алдымен, тұс-тұстан қалалар мен ... ... ... ... ... ... жерлерден қазақтарды қырға ығыстырды. Атамекенінен, ата кәсібінен ажырап, абдырай бастаған тағдыр тәлкегіне ұшыраған халқының күйін Бұқар Жырау ... ... ... ... ... ... қала ... ойла!Жарқайың деген жерлерге,Шашылып шеті барды, ойла!Атбасар мен Қалқұтан,Балығы тәтті су еді.Өзен бойын шаңдып ап,Сүзекісін салды, ойла!Нұрада бар Ақмола,Есілде бар Қараөткел,Екі ... ... ... ... Қызылтау,Оны да кәпір алды, ойла! ....Кетпейін десе жері тар,Кетейін десе алды-артын,Қарқаралы деген тауларға,Қарқарасын шанышты, ... шеті ... ... ... көре алмай,Шұбырып қазақ кетті, ойла!Қоршап алған кәпір бар.Ұйлыққан қойдай қамалып,Бүйірден шаншу, қадалып,Сорлы қазақ қалды, ойла!".
Ш. Құдайберді ... ... ... ... ... рухани мәдениеті мен менталитетінде өшпес із қалдырған алып тұлғаның бірі Шәкәрім Құдайбердіұлы. Оның шығармашылығының негізгі тақырыбы ... ... мен ... ілімін қамтиды. Шәкәрім - Абайдың немере інісі және ұлы ақынның мұрасына сүйенген. Ол ... оқу ... ... да, ... ... ... ... тілдерін өз бетімен үйреніп, сол тілдердегі шығармалардан дала ойшылы ... ой ... Абай ... Шәкәрім де қазақ елін қалай өркениетті, мәдениетті елдер қатарына қосамын деп талпынады. Оның ойынша, бұл ... ... ... ... - туған елдің бүкіл тарихи мәдени құндылықтарын жоғалтпай, оларды ... ... ... ... ... ... ... ежелгі, сақ-түрік заманынан қалыптасқан ғарыштық дүниетаным ерекше орын ... ... Нұр, Күн, ... - ол үшін ... киелі ұғымдар. Басты мәселе - ар ілімі, ... ... ... ... Шәкәрімнің "ілімі" деп атауында да үлкен мән бар. ... оның ... ... ... ... - ұждан. Бұл категорияны түсіну үшін Шәкәрімнен ... ... ... жанның өлген соң тазарып, жоғалуына нанған кісі өкініште болып ... ... деп өлсе ... Және ... ... ... ... екеніне нанған кісі қиянат қылғанына қатты кейіп, жақсылық қылғанына жете қуанса керек. Олай ... ... ... ... құр ғана ... үшін ... ... деген кісіге жақсылық, қиянаттық көп айырмасы жоқ болса керек. Ізін білдірмеудің айласын тапса болғаны, ... ... ... жан ... нана ... ... ... жан екі өмірге бірдей керек таяныш екеніне нана алмаған кісінің жүрегін ешбір ғылым, өнер, ешбір жол, заң ... ... Егер бір адам ... ... ... ... мен ұждан соның азығы екеніне әбден нанса, оның жүрегін еш нәрсе қарайта алмайды. Адам атаулыны бір ... ... екі ... де жақсылықпен өмір сүргізетін жалғыз жол осы мұсылман жолы сияқты. Кейбір діншілерді қорлыққа түсіріп жүрген ... дін, ... ... ... ... бар, ... соң да бір ... жан тіршілігі бар. Жан екі өмірде де азығы - ... ... ... еш ... ... ... Тіпті бұл жоғарылаудың ең зор жардамы үш анық дегенім осы". (Үш анық. 44-45 бб.) Шәкәрімнің ұжданы біз ... ... ... ... ... ... "Кесімді иператив" ұғымдарымен астас. Ұждан дегеніміз - ынсап, әділет, мейірім. ... ... ... өз ... ... ұлы ... туған мәдениетіне өлшеусіз қызмет етті.Кенже би -- заманында күллі Қарқаралы дуанына аты ... сөзі ... дәті ... жан ... ... Қаракесектің бел баласы Тоғалақтан тараған, әйгілі Матақ батырдың ұрпағы. Қазіргі Томар ауылының маңайын жайлаған жан. Бұл кісі би бола ... ... көп бара ... ... Тек ... ... ... қиын мәселелерге ғана араласып, өз байламын айтып кетіп ... Және ... ... ... ... Зираты Доғалаң жаққа қарай қойылған. Бұл кісінің тапқырлығы, ... ... ... ел ... ... тарап кеткен. Қазіргі Қ.Аманжолов атындағы округтің жерінде бір заманда Әйтімбет, Тілеубай деген рулар қыстаған екен. Бұл аумақ Қарқаралы мен ... ... ... әрі-бері өткен жолаушылар Тілеубайлардың үйіне түндікке қонып қалып, таң ата жолға шығып кетіп ... Сол ... бір ... бақ ... ... ... ... мал бітіп, аз уақытта байып шыға келген екен. Бірақ малы қанша көбейгенімен әлгі ... ... ... ... ... Тіпті жол аузындағы үйіне түскен жолаушыны, -деп ... ... ... ... Бір ... ... Шық ... Шығайбайдың дәл өзі болып шыға келеді. Тілеубайлық азаматтың бұл ісінен хабар алған Кенже би, сол елдің игі ... ... ... ... ренжіп, өзі барып, ақыл айтып, тоқтау салмаққа қасына ... ... ... ... Түс ауа атқа ... олар, ел орынға отырған шақта әлгі байдың үйіне келіп жетеді. Есігін тарс ... ... ... Сыртан қағып, қонақ келіп тұр деген белгі ... ... үйде ... бай, ... ... -- Бұл ... ... ақырады. Жолаушылар: -- Біз Тоғалақтың баласымыз, Мен сол елдің биі Кенжемін,-дейді Бай болса: -- Кенже болсаң ... үйге ... әрең ... ... орын жоқ, анау ... күлге жатыңдар, пештен жаңа шығарылған, астарыңнан сыз өтпесе болды емес пе? -- деп жауап қатып жата ... ... ... би ат қосшысына: -- Сен Тілеубайдың игі-жақсыларына тарт, бардағы Кенше би, ... ... ... ... "өлді" деп айт, -- деп жөнелтіп жібереді де, өзі тұлыпқа оранып алып, күлдің үстіне жата кетеді. Ат ... ... ... ... ... ... де ... өліп қалса, ағайынға масқара болған екенбіз, десіп, ... ... ... қарай ағылады. Келсе расымен де Кенже би күл үстінде жатыр дейді. ... ... ... ... ... ... ... жатыр. Түкке түсінбеген сол елдің ақсақалдары: -- Кенжеке бұл не қылғаныңыз? Өлді деп ... ... ... ... түсінсек болады?- деген сауал тастайды. Сонда Кенже би: -- Қазағым қашанда жолаушыға құшағын айқара ашып, қолындағы барынан дәм ... еді, ... қара су ... да ... еді. Бірақ сол дәстүрді ағайынымыз Тілеубайлар бұзып отырса, сол ... ... ... ... ... салар бір ақсақал шықпаса Кенше өлмей кім өлді? Төренің салтанаты сарайына қаймықпай кіретін Кеншені ағайыны ... шала ... ... күлге жат деп, қараша үйіне кіргізбесе, Кенже өлмей кім өлді? -- деп жауап қатқан екен. Бұл ... ... уәж айта ... ... игі- жақсылары Кенже биден кешірім сұрап, қысыр ... үш ... ... ... ... ... Кенше би: -- Мен сіздерге хабаршы жібергенде, айыпқа мал ... деп ... ... ... ... ... ... бұздырмай сақтасаңдар болғаны, маған басқа еш нәрсенің де керегі жоқ,-деп аттанып кетеді. Осыдан соң, Тілеубайлықтар көз ... атты адам ... ... үйіне шақырып, бір қондырмай жібермейтін болған екен.
Абайдың "он төртінші" қара сөзі.
Абайдың көркемдік, әлеуметтік гуманистік және дінге көзқарастары ... ... ... - қара ... ... қара ... (Ғақлия) - ұлы ақынның сөз өнеріндегі көркемдік қуатын, философиядағы даналық дүниетанымын даралап ... ... ... ... ... шығармасы. Жалпы саны қырық бес бөлек шығармадан тұратын Абайдың қара сөздері тақырыбы жағынан бір бағытта жазылмаған, әр алуан. Оның ... ... ... ... ... ... ... жағынан өзгешелеу, ауқымды болып келеді. Абай өзінің қара сөздерінде шығарманың ажарына ғана ... ... ... оның ... ... ... зер салған. Сөйтіп көркемдік шеберлік пен ғылыми зерделік арқылы көркемдік сана мен философиялық сананы ұштастырады. ... қара ... ... ... ... ... дін ... пікірлерімен бірігіп, тұтас бір қазақ халқының философиялық концепциясын құрайды. Абайдың кара ... ... ... ... баласына ортақ асыл сөзге айналды. Оның қара сөздерінің бірнешеуі ең алғаш 1918 ж. Семейде шыққан ... ... ... ... Кейіннен, Абайдың қара сөздері орыс, қытай, француз, т.б. көптеген әлем тілдеріне аударылды.

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 6 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Бұқар жыраудың толғауынан үзінді, Ш. Құдайберді ұлының "Ұждан" аттты әңгімесін, Кенже бидің нақылдары мен Абайдың "он төртінші" қара сөзі10 бет
"абайдың ақындық мектебінің қалыптасуы."17 бет
"Бұқар толғауларындағы абылай мен тарихи абылай (тарих және көркемдік шындық)"12 бет
2006 жылдың 11 мен 16-желтоқсан айында жарық көрген қазақ тілді бұқаралық ақпарат құралдарындағы Қазақстан Республикасы парламенті мәжілісінің қызметі туралы жарияланымдарға шолу52 бет
А. Байтұрсынов, М. Дулатов, Ш. Құдайбердиев, М. Жұмабаев жайында қысқаша мәліметтер6 бет
А.С.Пушкиннің шығармаларын аударудағы Шәкәрім Құдайбердіұлының шеберлігі80 бет
А.Құнанбаев, Ш.Құдайбердиев, М.Әуезов шығармаларындағы педагогикалық идеялардың сабақтастығы және оны оқу-тәрбие үрдісіне ендіру 21 бет
Абай - аудармашы. Абайдың орыс ақын-жазушыларынан аударған аудармалары25 бет
Абай лирикасындағы азаматтық сарын. Абайдың қара сөздері. Абай және Толстой9 бет
Абай Құнанбаев, Шәкәрім Құдайбердиев және Мұхтар Әуезовтің педагогикалық идеялары7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь