Қазіргі қазақ тілі лексикасының шығу арналары жайлы мәлімет

І. Қазіргі қазақ тілі лексикасының шығу арналары.
ІІ. Өзге тілден енген сөздер
ІІІ. Қазіргі қазақ тілі лексикасының стильдік мәні
IV. Лексикография
V. Қолданылған әдебиеттер
Тілдегі сөздердің тұтас жиынтығы сөздік құрам немесе лексика деп аталады. Сөздік құрам белгілі бір халықтың тұрмыс жағдайын, күн көріс тіршілігін, кәсібін қамтып көрсетеді. Белгілі бір халықтың қоғамдық, шаруашылық, мәдени-тұрмысы неғұрлым күрделі болса, соғұрлым оның тілінің сөздік құрамы да бай болады деген сөз.
Қоғам өмірдегі болып жатқан жаңалықтар мен өзгерістер тілге әсер етіп отырады. Әсіресе оның лексикасы өзгеріске неғұрлым бейім, неғұрлым сезімтал келеді. Тіл адамның барлық жұмыс саласындағы іс-әрекетімен түгелдей байланысты болғандықтан, сөздік құрам қоғам өмірінде не бар соны дереу және тікелей көрсетіп отырады. Мәселен, Кеңес өкіметі жылдарында қазақ тілінің сөздік құрамында мынадай басты өзгерістер болды:
1. Қазақ тілінің лексикасы қаншама жаңа сөздермен толығып байыды. Бұлар өндіріс, ауыл шаруашылығы, техника және ғылым салаларындағы жаңалықтармен байланысты еді. Соның нәтижесінде қазақ лексикасында неологизмдер, терминология салалары пайда болды.
2. Ескі салт-сана, әдет-ғұрыпқа қатысты, көне құрылыс жүйесіне байланысты бірқыдыру сөздер күнделікті қолданыстан шығып қалды. Сөйтіп, сөздік құрамдағы пассив сөзге айналды.
Сөздік құрамдағы бірқыдыру сөздердің мағыналары түрлі өзгеріске ұшырады:
А) Көптеген сөздер бұрынғы мағынасының үстіне жаңадан үстеме мағына қосып, көп мағыналы болып қалыптасты. Мәселен, тап деген сөз революциядан бұрын ел, ру, ата (тек) ұғымында ғана жұмсалатын еді. Қозғамбайдың табы Бәймеке атанған. Бір жерде 12 – 13 үй қыстайтын (Қ. Тайшықов). Бұл сөздің бұрынғы тар мағынасы кеңейіп, орыстың класс деген термин сөзінің қазақша баламасы болумен бірге, тіл біліміндегі сөз табы деген терминді жасауға негіз болды. Сонымен тап деген сөз қысқа мерзімнің ішінде актив көп мағыналы сөзге айналып кетті.
Ә) Бұрынғы мағынасынан қол үзіп, басқадай мағынаға ие болған сөздер де кездеседі. Мәселен, бұрын ұран деген сөз ел мен ел, ру мен ру жауласқанды, ат жарыстырып, балуан күрестіргенде ата – бабасының аруағын шақырып рухтандыруды білдірген сөз болса, кейін қоғамдық мәні бар үндеу, шақыру дегенді білдіретін болды. Сол сияқты жасақ бұрын әскер, қол мағынасында айтылса, қазір қоғамдық тәртіпті сақтайтын, ерікті жастар ұйымын білдіретін болды. Сөйтіп бір дәуірдегі жаңа сөз көнеге, көнесі жаңаға, аз мағыналы сөз көп мағыналыға, актив пассивке, пассив активке, бейнелі сөз қарапайым сөзге, жай сөз бейнелі сөзге ауысып отыру заңдылығы тілдің сөздік құрамына тән нәрсе. Бұлар үздіксіз дамып, үнемі толығып өзгерумен болады. Мұндай заңдылықтар әлі де бола бермек.
1. Ғ.Қалиев, Ә.Болғанбаев. Қазіргі қазақ тілінің лексикологиясы мен фразеологиясы. Алматы «Сөздік-Словарь» баспасы – 2006, 264 бет.
2. https://kk.wikipedia.org/wiki/Кірме_сөздер
3. Бектұров Ш.К. Қазақ тілі: лексика, фонетика, морфология, синтаксис. Алматы: Атамұра, 2006. – 336 бет.
4. М.Белбаева. Қазіргі қазақ тілі лексикологиясы.Алматы «Мектеп» баспасы – 1976
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МНИСТРЛІГІСЕМЕЙ ҚАЛАСЫНЫҢ ШӘКӘРІМ АТЫНДАҒЫ ... ... ... ... тілі ... шығу арналары. Өзге тілден енген сөздер. Қазіргі ... тілі ... ... ... ... ... С.Орындаған: Мәсәлім Н.Тобы: ФИ-403Семей 2015ЖоспарІ. Қазіргі қазақ тілі лексикасының шығу арналары.ІІ. Өзге тілден енген сөздерІІІ. Қазіргі қазақ тілі лексикасының стильдік ... ... ... әдебиеттерТілдегі сөздердің тұтас жиынтығы сөздік құрам немесе лексика деп аталады. Сөздік құрам белгілі бір халықтың тұрмыс жағдайын, күн көріс ... ... ... көрсетеді. Белгілі бір халықтың қоғамдық, шаруашылық, мәдени-тұрмысы неғұрлым күрделі болса, соғұрлым оның ... ... ... да бай ... деген сөз.Қоғам өмірдегі болып жатқан жаңалықтар мен өзгерістер ... әсер етіп ... ... оның ... ... ... бейім, неғұрлым сезімтал келеді. Тіл адамның барлық жұмыс ... ... ... ... ... сөздік құрам қоғам өмірінде не бар соны дереу және тікелей көрсетіп отырады. Мәселен, Кеңес өкіметі жылдарында қазақ ... ... ... ... ... өзгерістер болды:1. Қазақ тілінің лексикасы қаншама жаңа сөздермен толығып байыды. Бұлар өндіріс, ауыл шаруашылығы, техника және ғылым салаларындағы жаңалықтармен байланысты еді. ... ... ... лексикасында неологизмдер, терминология салалары пайда болды.2. Ескі салт-сана, әдет-ғұрыпқа қатысты, көне құрылыс жүйесіне байланысты бірқыдыру ... ... ... ... ... ... сөздік құрамдағы пассив сөзге айналды. Сөздік құрамдағы бірқыдыру сөздердің мағыналары түрлі өзгеріске ұшырады: А) Көптеген сөздер ... ... ... ... ... мағына қосып, көп мағыналы болып қалыптасты. Мәселен, тап деген сөз ... ... ел, ру, ата (тек) ... ғана ... еді. ...  табы  ... ... Бір жерде 12  -  13 үй қыстайтын (Қ. Тайшықов). Бұл сөздің ... тар ... ... орыстың класс деген термин сөзінің қазақша баламасы болумен бірге, тіл ... сөз табы ... ... ... ... ... Сонымен тап деген сөз қысқа мерзімнің ішінде актив көп мағыналы сөзге айналып кетті. Ә) Бұрынғы ... қол ... ... ... ие ... сөздер де кездеседі. Мәселен, бұрын ұран деген сөз ел мен ел, ру мен ру ... ат ... ... күрестіргенде ата  -  бабасының аруағын ... ... ... сөз ... ... ... мәні бар ... шақыру дегенді білдіретін болды. Сол сияқты жасақ ... ... қол ... ... ... ... тәртіпті сақтайтын, ерікті жастар ұйымын білдіретін болды. Сөйтіп бір дәуірдегі жаңа сөз көнеге, ... ... аз ... сөз көп ... ... ... ... активке, бейнелі сөз қарапайым сөзге, жай сөз бейнелі сөзге ауысып отыру заңдылығы тілдің сөздік құрамына тән нәрсе. ... ... ... ... толығып өзгерумен болады. Мұндай заңдылықтар әлі де бола бермек.Қазақ тіліндегі барлық сөздердің жиынтығы сөздік құрам болса, негізгі сөздік қор оның ... ... ... ... шығу ... ең ... бөлігі болып табылады.Негізгі сөздік қордың мынадай басты белгілерін көрсетуге болады. Бұл белгілер арқылы негізгі сөздік қордың ... ... ... ... ... ... оған ... сөздер енетінін анықтауға болады.Негізгі сөздік  қорға  тән  басты  белгі  -  тұрақтылық. Оған ... ... бойы өмір ... ... ... үнемі қолданып келе жатқан сөздер кіреді. Осы күнгі қазақ тілінің негізгі сөздік ... ... ... ... ... ...  бұрын  жазылған  ескерткіштерден  кездестіруге  болады.  Мысалы,   V  ғасырдан  ...  ... ... ат, ер, сіз, тул, ... уғлан, өзім, көк, боз, ұлығ, кішіг, оң, теріс, ат, күн, қыз, бар, кел, оқы, біл, оң, ... отыз т. б.; XI ғ. ... ... мен, сен, ол, екі, уш, ... ... ат, ... қой, ай, күн, тун, теңіз, ақ, қызыл, қара, бар, кел, оқы, өкін т. б. сөздер сақталып ... ... ... ... ... жайында сөз болғанда, мынандай жайт есте болуы керек. Негізгі сөздік қордың тұрақты сипаты  бар  ...  ...  ол ... де өзгермейтін құбылыс деп ұқпау керек. Сөздік құрамның дамуы барысында ... ... қор баяу ... да ... ұшырайды. Қазіргі тілдің негізгі сөздік қор  --  тарихи дамып ... ... ол ... ... жемісі. Сондықтан негізгі сөздік қор тек бір ... ... ... деп ... ... Оған ... ...  пайда  болып, жалпыхалықтық  сипат алған, қазақтың байырғы сөздері, кейбір кірме сөздер де кіреді (жоғарыда ... ... ... ...  ...  қорға  тән  екінші  басты  белгі  -  оның сөз тудыруға ұйытқы болатындығы. Негізгі ... қор ... ... ... ... ... еді. Әсіресе негізгі сөздік қордағы бір буынды түбір сөздерден қаншама сөз ... ... ... ... ... екі ... ... күн сөзінен әр түрлі сөзжасам тәсілдері арқылы: күндіз, ... ... ... ... ... күншіл, күндеу, күнделік, күн ұзақ, күн  ілгері,  күн бұрын, күн ... ... ... ... күн тәртібі, күн көру, күн ара т. б.; жер сөзінен: жершіл, жергілікті, жерлеу, жерлес,  жерсіну,  ...  ...  жер- ...  ...  жер ... жер ошақ, жер серігі, жер үй, жерұйық т. б. сөздер жасалған. Жоғарғыдағы мысалдарға қарап, тек бір буынды түбір сөздер ғана сөз ... ... екен  деп  ...  ...  Бірқатар туынды сөздер жаңа сөз жасауға негіз бола алады. Мысалы, ек сөзінен туған егін сөзінен ... ... ... жи ... жасалған жинақ сөзінен жинақты, жинақтылық, жинақы сияқты сөздер туған. Негізгі сөздік қорға енетін сөздердің сөзжасам ... де ... ... ... өте көне ... белгілі екеніне қарамастан, сан есімдерден туған сөздер өте аз. Ал зат есім мен етістік түбірлердің көпшілігі сөзжасамда аса ... ... ... ... ... ... үшінші басты белгісі  --  оның жалпыхалықтық сипатында. Негізгі сөздік қорға енетін сөздерді қазақ тілінде сөйлейтін адамдардың барлығы тек ... ... оны ... ... үнемі қолданып отырады. Бұл арада адамдардың қызмет, білім дәрежесіне, кәсібіне, жас мөлшеріне байланысты шек ... ... ... ... ... сөздерге стильдік қабаттасулар тән емес. Оған кіретін сөздерді ... ... жеке ... телуге болмайды. Өйткені ол лексиканың ең негізгі саласы, жалпыхалықтық қолданыстағы сөздер. [1. 125-129]Көне лексикадан сақталып қалған, осы ... ... ... ... ... ... ... тілдеріне ортақ сөздер деп аталады. Олар жалпытүркілік сөздер деп те ... ... ... ... ... ... ... шыққандығын көреміз.Жалпытүркілік сөздер әрбір түркі тілі лексикасының ең көне қабатына ... ... ... ... ... ... болып табылады. Қазақ тілінің негізгі сөздік қорындағы бір буынды сөздер мен олардың негізінде туған байырғы сөздердің шығу төркіні түркі ... ... ... сөздерде жатыр. Қазақ тілі түркі тілімен қыпшақ қауымына ортақ тіл арқылы ғана ... ... дене ... атаулары: бас, қүлақ, көз, қас, аяқ,тізе, буың, шаш, төбе, мандай, кірпік, қол, ... тіс, бел, ... жақ, т б.2. Мал ... ... тай, бие, ... ... ат, жылқы, інген, түйе, бура, бота, бұқа, өгіз, ... ... ... лақ, т. б.3. ... ... ата, ана, іні, ... қатын, абысы күйеу, ұл, қыз, ер, аға, құда, жиен, нағашы, бажа, әке, шеше,жезде, ... ... бөле т. б.4. ... ан, жәндік атаулары: қоян, түлкі, тиын,арыстан, піл, доңыз, аю, шымшық, қаршыға, қырғи, қарқақұс, бөрі, қарға, буркіт, қаз, уйрек, ит, жылан, ... ... ... ... ... т. б.5. ... ... атаулары: жел, су, өзе, көл, агаш, тас, ай, күн, жұлдыз, үркер, кұм, саз, түн, түс, жауын, бұршақ, қар, жер, тау, ... жаз, күз, таң т. б.6. ... ... ... ... ... қара, сары, ақ, көк, қоңыр, Сұр, жирен, торы, қысқа, ұзын, қалың. жуқа, биязы, ... ... ... ... ыстық, суык, тәтті,ащы, сұйық, кою т. б.7. Сан есімдер: бір, екі, үш, төрт, бес, алты, жеті, сегіз, тоғыз, он, ... ... ... елу, жүз, мың, ... т.б.8. Есімдіктер: мен, сен, ол, біз, анау, сонау, кім, не, қайсы, қалай канша, неше, барша, өзі, ешкім, ештеңе, түгел т. б. 9. ... ... кел, кет, жүр, кір, бар, қаш, ... ... , кал, өс, өт, өл, ер, т. б.10. ... ... кеш, ілгері, жоғары, төмен, қашық, алыс, шалғай, тез, жылдам, бұрын, түнде, жазда, қыста, күзде, жай, бәсен, т, б.11. ... ... ... мейлі, дейін, соң, түгіл, таман, үшін,мен,да, және, тұрмақ т. б.  ... ... ... ... ... бір ғана ... ішкі мүмкіншіліктері арқылы болып қоймайды. Сонымен қатар ... жоқ ... өзге ... ... алу ... да тіл ... сөздік құрамын байытып, жетілдіріп отырады. Қазақ халқының ертедегі даму ... көз ... ... елдермен үнемі тығыз байланысты болғандығын көреміз. Бұл жайында Қазақ ССР тарихында былай деп ... ... ... ... ... Орта ... ... Булгариямен және Киев Русімен  сауда  байланыста өрістеген. Қазақстанның, әсіресе, батыс, солтүстік ... ... ... ... өте мөте берік байланыс жасап тұрған. Русьпен, Шығыс ... ... ... ... осы ... ... негізгі делдалдыққа жүргендер булгарлар, хазарлар, онан кейін печенегтер  мен половецтер болған. Византияның деректемелері Орта Азия ... мен ... ... ... ... ... ... 6 ғасырынан бастап ақ керуен саудасы болғанын айтады. Осындай айырбас пен мәдени өзара байланыстар Қазақстан ... мен ... ... ... ... рөл ... ... тілден енген сөздер дегеніміз  -  кірме сөздер. Көбінесе белгілі бір жаңа ұғым-түсініктің атауы болып келетін кірме сөздер  , , ,   ... ... ... ... ... сөздердің кейбірінің түр-тұлғасынан, дыбысталуынан қай тілдің еншісіне жататыны ... ... ...  ал  ...  ...  ...  әбден  сіңісіп  кеткен  кірме сөздің қайсы бірінің түп төркінін айқындау үшін арнайы этимологиялық ... ... тура ...  ... ... ... қос сөзінің законы - орыс сөзі екені ... ... ал төл ... болып кеткен заң болса  -  ерте замандарда қытай тілінен ауысқан лексема.Абай  шығармалары  тіліндегі ... ... ... екі ... ... ... ... және орыс сөздері. Олардың әрқайсысын ақын өмір сүрген кезеңдегі ... ... ... актив- пассивтігіне (қолданылуына) қарай іштей екі топқа жіктеуге болады: [2]Араб-иран сөздері, тәжік, өзбек ... ... ... ... енді: шаруашылық, сауда қатынастары арқылы енген сездер: ... ... ...  ...  ...  ...  ... мақта, т. б.; мәдени және ғылыми қарым-қатынастар арқылы, әсіресе, Фердоуси, Науаи, Омар ... ... ... ... ... ... мектеп, мереке, емтихан, ғылым, ғалым, пән, медресе, қағаз, қалам, мағлумат, т. б.; 3) ... ... ... ... ... ораза, намаз, аруақ, ақырет, т. б.Орыс тілінен қазақ ... сөз енуі ... XVIII ... ... ... саман деген сөздерден бастап, тілімізге енген сөздердің саны бүл күнде өте мол. Создер  ... мен ... ... қазақ тілінің айтылу нормасына бағынып, орфографиялық және фонетикалық өзгеріске ұшырған. Мысалы: болыс-волость, жәшік-ящик, сот-суд, божы-вожжи, кереует-кровать, самауыр-самовар, ... ... ... ... ... Ал, ... ... кейін енген сездер мұндай өзгеріске ұшыраған жоқ. Мысалы: совхоз, колхоз, трактор, автомобиль, комбайн, ... ... т. б. [3. ... ... ... ... ... сөздер негізінен төрт халықтың тілінен енген: араб тілі, парсы тілі, моңғол ... орыс ... [1. ... ... әр ... ... қолдану нәтижесінде стильдер қалыптасады. Тіл білімінде, лингвистикада, стиль деп өмірдің белгілі бір саласында қолданылуда ... ... ... ... ... жүйесін айтады.  Немесе стиль деп белгілі бір тілдегі лексикалық, грамматикалық және фонетикалық тәсілдердің қолданылу принциптерін айтамыз. Әрбір дамыған тілдің ... ... ... ... ... Тілдің сөздік құрамында стильдік бейтарап сөздермен қатар, анығырақайтқанда, барлық жанрлар мен стильдерде бірдей ауыз екі сөйлеу тілінде, көркем сөз, ... мен ... ... ... және ... ... стилінде т.б. қолданыла беретін, белгілі бір стильге икем, стильдік бояуы бар сөздер де болады. ... ... ... ... беретін, стильдік бейтарап сөздердің тобына негізгі сөздік қордағы сөздер енеді. Мысалы: тау, жер, су, үй, ... ... ... сөйлеу, ақ, қара, көк, мен, сен, ол т.б. бұл сияқты бейтарап сөздер өмірдің барлық саласында қатынас ... және ... ... ... ... Стильдік бейтарап сөздер күнделікті өмірде жи және жалпылама қолдану қасиетімен сипатталады.Мысалы, жарық, сәуле, нұр деген синонимдік сөздер. Оның ... ... сөзі  -  ... ... ... ал нұр сөзі ... ... стильге тән. Сол сияқты ел, жұрт, халық,  халайық сөздерінің ішінен көркем сөз ... тәні  -  ... Ал ... ... ... ... көпшілігі, әсіресе арнаулы терминдер ғылыми-техникалық стильде қолданылады: оптика, механика, физика, синус, косинус, редукция, элизия, транскрипция, метонимия, синекдоха, антоним т.б.Сонымен, ... ... ... ... ... ... белгілі бір стильге телініп икемделеді. Қазақ тілінің лексикасындағы сөздерді стильдік мәніне қарай төмендегі түрге бөлуге болады:* ... ... ... * ... лексика * термин сөздер * қағаз және ресми іс қағаздар стилі* жаргондық сипаты бар сөздер* публицистикалық сөздер* кітаби лексика* ... ... ... ... ... [4. ...  ...  ғылымы тілдік бірліктерді пайдаланудың тәсілдеріне  үйретеді  әрі  коммуникативтік  мақсатқа  сай  іріктеу  ұстанымын  ... ете ... ... тікелей ықпалы арқылы дискурс пен мәтіндегі стилистикалық мүмкіндіктердің жүзеге асуын қамтамасыз етеді. Стилистика тіл ғылымының барлық саласын ... ... ...  ...  ...  алып ... тілдік  емес  ғылымдардың  тиімді жақтарын  саралайды;  Стилистикада  ...  емес  ... ... стиль түзуге толық мүмкіндік алады; стилистикалық норманы қалыптастырады. Стилистика тілдің фонетикалық, лексикалық, ...  ...  ...  ...  қана  ...  ...  бірліктер қызметін жүзеге асырушы экстралингвистикадық және стилистикалық мүмкіндіктерді қарастырады. Қазіргі тіл ... ...  ...  даму  бағыттары  орын  алған,  олардың қатарына ортостилистика, функционалдық ... ... ... ...  ...  ... ... қазақ тіл ғылымында стилистиканың екі бағыты бар:1. Орталық бағыты, яғни функционалдық стилистика Функционалдық стилистика ... ... түсу ... мен ... базалық, экстралингвистикалық және стиль құраушы факторлары ықпалынан пайда болған, ол қолданыс тілі ... деп те ... ... стилистикасы, бұл тіл стилистикасы деп те аталады, сөздердің мәтіннен тысқары күйіндегі қызметін айқындайды. Қолданыс тіліндегі стиль мәселесін стилистиканың жаңа ... ... ... ... ... ... ... дау), стильдегі объективті және субъективті ұғымдар мәселесі, деректі, дерексіз ситуациялар, тілдік емес объектілердің қатынасы, ... ... ... т.б. мәселелер прагматикалық аспектіде қарастырылады. Қазақ тіл ... ... ... ... ... Е.Жанпейісов, Б.Манасбаев, Р.Сыздықова, М.Серғалиев, Б.Шалабай, т.б. ғалымдар зерттеген. [5]Лексикология ... lexіkos  --  ... ... grapho  --  ...  --  сөздік түзудің теориясы мен тәжірибесін зерттейтін тіл ... ... ... ғыл. ... ... ... ... мәселелері теоретик. Лексикологияда қарастырылады; ол Лексикология теориясы мен Лексикология тарихына бөлінеді. Лексикология теориясы ... ... оның ... ... ... мен сөздерді, сөздік-мақалаларды орналастыру принципін, омонимдерді, сөздік қосымшасындағы қосалқы ... ... т.б.) және ... ... ... құрылымын: мағыналарға жіктеу мен анықтама, дәйектеме түрлерін, шартты белгілер жүйесін, фразеологияны, т.б.) зерттейді. Лексикология тарихы сөздіктер мен ... ... ... және ... мәселелерін шешу тарихы болып бөлінеді. Тәжірибелік Лексикологияға тілді қалыпқа түсіру мен оны ... ... ... ... сөзжасам, стилистика, тіл тарихы бойынша  деректер  ... мен ... ... ... негізгі түрлері  --  жалпы аударма терминол. ... ... және ... ... Инженерлік лингвистикаға жататын есептеу Лексикологиясы қолданбалы тіл білімінде 20 ғ-дың 2-жартысында ... ... ... ... қолданыла бастады. Сөздіктер инж.-филол.  Туындыға  айналды. ... ... ... ... ... бір ... түсіндіреді, сөздердің лексика-семант. құрылымын көрсетіп, олардың мағынасын диалект. тұрғыда қарастырады. Лексикология лексикол-ға, ... ... ... және тіл ... сүйенеді. [6]Сөздіктерді жасау жұмысында лексикография теориясының маңызы айрықша. Себебі сөздіктердің сапасы лексикография теориясының дәрежесі неғұрлым жоғары болса, сөздіктер де ... ... ... ... ... жүргізіп, әртүрлі сөздіктерді жасау лексикологияны және лексикографияның теориясы мен практикасын жете білуді қажет етеді. Сөздіктердің сапасын арттыру сөздік жасау ... ... ... ... және ... ... жайында зерттеу жұмыстарын жүргізуді қажет етеді. Олардың ішінде айрықша назар аударатын мәселелер мыналар:  -  сөздің ... ... ...  -  ... мен ...  -  сөз мағыналарының сөздікте берілу тәртібі;  -  полисемия құбылысы мен ... ... ...  -  ... сөз ... ... ... принциптері;  -  сөздікке кіретін туынды сөздердің түрлері және олардың аумағы мен шегі;  -  ... ... ... ... мен ... мінездеме және т.б.Лексикография теориясы  --  әртүрлі сөздіктерді жасау жұмыстарының тәжірибелерін ... ... ... ... және лексикологиялық зерттеулер мен олардың жетістіктерін таяныш етудің негізінде жасалады.Лексикографиялық жұмыста грамматика мен стилистиканың ... ... зор. ... ... әртүрлі сипаттама (мінездеме) беріледі. Осыған орай, лексикографилық теорияның тіл білімінің әртүрлі салаларының, мысалы, лексикологияның (оның ішінде семасиология мен фразеология), грамматиканың және ... ... ... беру ... ... ... тұрады. Мысалы, сөздің мағыналық жағы түсіндірме сөздікте де, аударма сөздікте де маңызды мәселе болып саналады. Оларда сөз, ең алдымен, мағыналық ... ... ... Осыдан сөздің мағынасын, мағыналық түрлерін, қарастыратын семасиологияның лексикография теориясымен тікелей байланысы келіп ... ... ... ... ... мінездеме беру де қажет болады. Сөздердің грамматикалық тұрғыдан қандай лексико - грамматикалық топқа, яғни сөз табына, қатыстығы сөздікте тиісті ... ... ... ... ... ... бір стилге тән, соған телінген сөздер де болады. Осыдан сөздіктерде ондай сөздердің қай стилге тән ... ... ... берудің қажеттілігі келіп туады. Мұның өзі тілдің лексикасының стилистикалық жақтан дифференсациялануын зерттеп, лексикадағы стильдік топтар мен тармақтарды айқындаудың нәтижесінде ғана іске ... Осы ... ... да лексикографиялық теорияда көмекші қызмет атқарады.Сөздіктердің тіл - тілде бірнеше түрі бар. Олардың әрқайсысы әртүрлі мәдени қажеттілікті өтеу үшін жасалады. ... ... ... ... ... ... түрге бөлінеді. Олар:1. Сөзіктердің ішінде тілдің лексикасының шығуын, ... және оның ... ... ... түрі бар. Мұндай сөздік тарихи сөздіктер деп аталады. Керісінше, ... ... түрі ... ... ... және жиі қолданылатын сөздерді қамтып, оларға талдау жасап, сипаттама ... ... ... ... ... ... ... сөздіктері деп аталады.2. Сөздіктердің белгілі бір түрі тілдегі күллі сөздерді түгел қамтып сипаттауды мақсат етеді. ... ... ... ... деп ... ... енді бір түрі ... сөздік құрамындағы барлық сөздерді емес, оның белгілі бір дәуірдегі ... ... ... ... бір ... ... сөздік түрінде жасалады. Мұнадай сөздік кіші сөздік немесе толық емес сөздік деп аталады. Сөздіктің бұл ... ... ... де ... ... ... ... сөздік, синонимдер сөздігі, фразеологиялық сөздік және т.б. жатқызуға болады.3. Сөздердің сөздікте ана тілінде ... ... ... ... ... ... қарай сөздіктер екі түрге бөлінеді: алғашқысы  -  бір ... ... ... екіншісі  -  екі тілідік немесе көп ... ... ... ... оларда берілген сөздердің әліппи тәртібімен көрсетілуіне немесе сөздермен белгіленетін ұғымдардың ... рет - ... ... ... екі ... бөлінеді: 1) Дыбыстық немесе алфавиттік сөздіктер; 2) Идеологиялық сөздіктер немесе ... ... ... ... шартты түрде төрт топқа бөліп қарауға болады.І. ... шығу тегі мен ... ... ... туралы мағлұмат беретін сөздіктер. Оларға: 1. Этимологиялық сөздік. 2. ... ... ... ... ... ... түсіндіріп, олардың қолданылуы жайлы мағлұмат беретін сөздіктер. Олар: 1. ... ... 2. ... сөздік. 3. Терминологиялық сөздік]]. 4. Диалектологиялық сөздік. 5. Фразеологиялық сөздік. 6. Синонимдер ... ... ... ... мен ... ... туралы мәлімет беретін сөздіктер. Олардың қатарына: 1. Фонетикалық сөздік. 2. ... ... ... мен ... ... ... ... сөздіктер. Олардың қатарына: 1. Энциклопедиялық сөздік. 2. Иллюстративтік сөздік. [7]Қолданылған ... ... ... Қазіргі қазақ тілінің лексикологиясы мен фразеологиясы. Алматы  баспасы  -  2006, 264 бет.* https://kk.wikipedia.org/wiki/Кірме_сөздер* Бектұров Ш.К. Қазақ тілі: ... ... ... ... ... Атамұра, 2006.  -  336 бет.* М.Белбаева. Қазіргі қазақ тілі лексикологиясы.Алматы  баспасы  -  1976 * ... ... ...  
        
      

Пән: Тілтану, Филология
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 11 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазіргі қазақ тілі лексикасының шығу арналары8 бет
Қазіргі қазақ тілі лексикасының шығу арналары жайлы12 бет
Қазіргі қазақ тілі лексикасының шығу арналары жайлы ақпарат7 бет
Автоматты басқару теориясы пәнінен электронды оқулық жасау66 бет
Байланыс арналарының және хабарлаудың шығу орнының статистикалық қасиеттерінің сәйкес келуі7 бет
Байланыс арнасы-деректерді беру торабының негізі3 бет
Ваваризмдер,арголар,жаргондар1 бет
Везикулярлы тасымалдау. Жалпы мәліметтер5 бет
Микроконтроллерлардың ерекшеліктері. мысалдар 18еХХХ, 16еХХХ5 бет
Термин сөздер және олардың қалыптасу жолдары18 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь