Миграция. Түлеу

І. Кіріспе.
ІІ. Негізгі бөлім.
А) Миграция. Түлеу.
Б) Реттелген және реттелмеген миграция
VI. пайдаланған әдебиеттер.
Жануарлардың жылыстауы (Миграция животных; лат. migratio — коныс аудару, кошу) — жануарлардың бір мекендеу орнынан басқасына "тура және кері" бағытта жүйелі, тұрақты орын ауыстыруы. Бұл тіршілік ету орнындағы жағдайлардың өзгеруіне немесе олардың даму цикліне байланысты болады. Кезеңдік көші-қон (жыл құстары, теңіз мысықтарының кезеңдік жылыстауы) немесе кезендік емес көші-қон (азық жетіспеуіне байланысты жылыстау) деп ажыратылады. Олар енжар (теңіз ағыстарымен әкетілетіндернәсіл, уылдырықтар, ересек дарақтар) және белсенді (шегірткелердің ұшуы, жыл құстары) болады. Көші- қонның азықтык (қорек іздеуде), қыстайтын (түйетабан едәуір жылы, терең суда топтанады, мүндай "қыстайтын шүңқырда" табан, көксерке, жайын, т.б. суық кезенді өткізеді) түрлері де бар. Енжар көші-қонға тұщы су жыланбалықтарын мысалға келтіруге болады. Олар тіршілігін Саргасс теңізінің тереңінде бастайды. Жас жыланбалықтардың дерносілдері Гольфстрим ағысының жылы суымен Солтүстік Американың шыгыс жағалауына 1 жылда, ал Еуропа жағалауына 3 жылда жетеді. Жағалауға жеткен соң, жапырақтәрізді жартылай мөлдір дернәсілдер жас жылан- балық болып өседі. Содан соң өзен бастауларына көтеріліп, ересек жыланбалыққа айналады. Ұргашылары 4—8 (еркегі 7 жыл) жылда теңізге кетеді. Саргасс теңізіне уылдырығын салып, содан соң өледі.
1. Беркінбай О. Орнитология / Оқулық . - Алматы: Жібек жолы БҮ, 2008.
2. Беркінбай О. Қазақстанның Құстары / Оқу құралы. - Астана: Арман ПВ, 2009.
3. Несіпбаев .Т.Жануарлар физиологиясы
4. Беркінбай О., Есжанов Б., Ташенов Б.Ж. Териология / Оқулық. - Алматы: Жібек жолы БҮ, 2008.
5. Беркинбай О., Ахметсадыков Н.Н. Болезни зверей и птиц / Учебник. - Алматы: Sprint, 2009
        
        Қазақстан Республикасы Білім жене Ғылым министрлігі Шәкәрім атындағы Семей мемлекеттік университеті
СӨЖ
Тақырыбы: Миграция. Түлеу. ... және ... ... ... ... ... А.С
Жоспар:
І. Кіріспе.
ІІ. Негізгі бөлім.
А) Миграция. Түлеу.
Б) Реттелген және реттелмеген миграция
VI. пайдаланған әдебиеттер.
Жануарлардың жылыстауы (Миграция животных; лат. migratio -- ... ... ... -- ... бір мекендеу орнынан басқасына "тура және кері" бағытта жүйелі, тұрақты орын ... Бұл ... ету ... ... ... немесе олардың даму цикліне байланысты болады. Кезеңдік көші-қон (жыл құстары, теңіз мысықтарының кезеңдік жылыстауы) немесе кезендік емес көші-қон (азық ... ... ... деп ажыратылады. Олар енжар (теңіз ағыстарымен әкетілетіндернәсіл, уылдырықтар, ересек дарақтар) және белсенді (шегірткелердің ... жыл ... ... ... қонның азықтык (қорек іздеуде), қыстайтын (түйетабан едәуір жылы, ... суда ... ... "қыстайтын шүңқырда" табан, көксерке, жайын, т.б. суық кезенді өткізеді) түрлері де бар. Енжар көші-қонға тұщы су ... ... ... ... Олар тіршілігін Саргасс теңізінің тереңінде бастайды. Жас жыланбалықтардың дерносілдері Гольфстрим ағысының жылы суымен Солтүстік Американың шыгыс жағалауына 1 ... ал ... ... 3 жылда жетеді. Жағалауға жеткен соң, жапырақтәрізді жартылай мөлдір дернәсілдер жас жылан- балық ... ... ... соң өзен ... ... ... ... айналады. Ұргашылары 4 -- 8 (еркегі 7 жыл) ... ... ... Саргасс теңізіне уылдырығын салып, содан соң өледі.
Құстардың қайтуы - ... ... бір ... екінші аумаққа жаппай қоныс аударуы. Бұл құбылыс -- олардың тарихи жағдайда қалыптасқан ... ... ... ... ... қасиеттерінің бірі. Құстардың кайтуы -- климаттың маусымдық өзгерістеріне бейімделуге (қоректік нысандардың және ашық су ... ... т.б.) ... байланысты.
Миграция түрлері:
* Отырықшы құстар - бір аймақта тіршілік ... ... ... ... аударатын құстар - климаттың маусымдық өзгерістерге емес, қоректік қорға байланысты қоныс аударатын құстар.
* Жыл құстары - күзде жылы ... ... ... ... ... ... оралып отыратын құстар
Қоныс аударатын құстардың жылдық биологиялық циклы ... ... ... болуы, жылына 1 рет жұмыртқа салуы, түлеуі, өте қарқынды және ұзақ болмауы) жылдам өтетін процесс. Қысқа қарай ... ... суық ... ... өзен ... ... суықтан қорғанса, тропиктік аймақта ұя салған жерлерінен таудың биік бөктеріне көтеріліп, қуаңшылықтан сақтанады. Кейбір құстар өте алыс ... ұшып ... ... ... ұялайтын құралай құсы қыс түсе Балтық жағалауынан ... және Орта Азия ... ... ... ... Ең ... қоныс аударатын -- поляр қарқылдағы (30 мың км-дей). Ол Арктикада ұя салып, Антарктикада қыстайды. Құстардың кайтуы кезінде құстардың ... ұшу ... ... 30 -- 50 ... (шымшық) 200 -- 300 км-ге (торғайлар) жетеді. Күндіз құстар ... ... ... ... ... құстарға тән емес. Мысалы, сары шымшық, жорға торғай, т.б. -- отырықшы құс, қарға -- ... жыл ... ... ...
* Қазақстандағы қаз тәрізді құстардың таксондық құрылымы:
+ Аққулар - 3 түрі
+ Қаздар, ... ... - 9 ... Жер ... - 2 ... Өзен ... - 10 ... Сүңгіру үйректер - 8 түрі
+ Тұрпандар және қара тұрпандар - 3 түрі
+ Бейнарықтар - 3 түрі
Балықтар миграциясы
Балықтар миграциясы. Басқа организмдер ... ... ... ... ... өзі өмір ... ... әр түрлі талап қояды. Мысалы, уылдырықтарын шашуға бір жағдай керек болса, ... үшін ... ... ал қыстап шығу үшін үшінші жағдайды керек етеді. Міне, осындай әрбір тіршілік процесіне қолайлы жағдайды іздеу ... ... ... ортасын алмастырып, орын ауыстыруға тура келеді. Тіршілік әрекеттеріне қолайлы жағдай іздестіріп, балықтардың орын ауыстыруын -- ... деп ... ... -- әр ... ... ... ... болады. Жалпы миграция пассивті және активті болып екі түрге бөлінеді. Ол өз тарапынан уылдырық шашу, қоректік зат, ... ... ... іздеу миграциясын қарастырады.
Пассивті миграция. Су ағынының ығымен жайлап, ашп ба-лықтардың тіршілік еткен орнын ауыстырған миграцияларын -- ... ... деп ... ... ... -- ... шабақтарына тән миграция. Пассивті миграцияға өткінші балықтардың шабақтарының және уылдырық шашып, әлсіреп, судың ... ... ... ересек балықтардың миграциясы да жатады. Бірақ ересек балықтардың аздап та болса активті түрде жүзуге әрекет ететшін естен шығармау ... ... ... ... қарағанда активті миграция жиірек кездеседі. Мұндай жағдай негізінен көбею, қоректену және қыстап шығу ... ... ... ... ... ... әр түрлі кедергіні (ағынның әсерін) жеңіп, орын алмастыруын активті миграция деп ... ... шашу ... ... қорек іздеу миграциясы
* Балықтардың қыстақ іздеу миграциясы
Өрістегіш балықтар - уылдырық шашу үшін ... ... ... те ... ... ... шығатын балықтар тобы.Өрістегіш балықтардың көпшілігі өзенге шыққанда қоректенбейді. Бұл ... ... ... оның майы жұмсалады.Еділ сағасында ақ балықтың майлығы 25%-дан астам, ал Уфа ... ... ... ... ... ... ... Өрістегіш балықтардың кейбір түрі (лосось, майшабақ) уылдырық шашқаннан кейін өледі.Олардың ... ... ... ... ... бар. ... ... (лосось, минога) уылдырық шашатын жеріне жетіп қыстайды, ұрығы жетіледі, уылдырығын ... ... ... ... жылы ... ... өріс жолы ... өрістейтіндерге қарағанда қысқалау келеді. Өрістегіш балықтардың көптеген түрінің кәсіптік маңызы бар, көбіне балық семіз кезінде өзен сағасында ауланады.Балық ... ... ... ... ... өрістегіш балықтар өтетін арнайы жол жасалады.
Түлеу - жануарлардың даму кезіндегі жас ... ... ... ... және ... тұрақты түрде жүріп отыратын биологиялықпроцесс. Түлеу кезінде жануарлар ... ... ... ... ... қосалқы түзілістері (кутикуланың, қабыршақтардың, қауырсындардың және түктердің) белгілі бір уақыт аралығында ауысып тұрады. Жануарлардың түлеуі олардың ... даму ... ... ... ... сондай-ақ қоршаған ортаның әсеріне (мысалы, температура, т.б.) байланысты. Әрбір түлеу аралығын - түлеу кезеңі, ал сол кезеңдегі ... ... ... ... - түлеу жасы деп атайды. Түлеу, әсіресе, денесі тығыз хитинді затпен қапталған омыртқасыз жануарларда, ... ... ... (шаянтәрізділер, т.б.) айқын байқалады. Түлеп түскен қатты хитинді жабын қайта түзілгенше жануарлардың ... ... дене ... қарқынды түрде өседі. Жәндіктердің көптеген түрлерінің дернәсілдерінің түлеу саны үнемі тұрақты болады. Мысалы, көбелектердің дернәсілінде (жұлдызқұртында) - 5, ... ... - 3, ал ... мен ... дернәсілінде - 25 - 30 рет қайталанады. Омыртқалылардың түлеуінде ... ... ... ... ... ... ... қабыршақтары басынан бастап, бірте-бірте денесінен тұтасымен, ішінен сыртына қарай сыдырылып түседі. ... ... ... сыртқы қабатындағы тіршілігін жойған клеткалар ауысады да, терінің түсі ... жылу ... ... де ... байқалады. Тасбақалар түлемейді, олардың терісінің сыртындағы мүйізді сауыттар үнемі өсіп ... ... ... ... ескі ... түсіп, оның орнына жаңа қауырсындар шығады, салмағын азайтады. Олардың түлеуі көбінесе балапан басып шығарған соң байқалады, алдымен қораздары, ... ... ... ... тауықтәрізділер) түлейді. Ал қазтәрізділер үлкен топ құрып, қанат қауырсындарын бір мезгілде түлеп, ауыстырады. Бұл кезде олар ұша ... ... адам ... ... ... ... Құстардың кейбір тобында қауырсындары (бағыттаушы және қағатын) бір ... ... бұл ... олар ұшу қабілетін біраз уақытқа жоғалтады (мысалы, үйректер - 20 - 35 ... ... - 1,5 ... ... жыл ... ... ... кезінде қауырсындарының тығыздығы да өзгереді. Сүтқоректілердің түлеуі кезінде ... жыл ... ... ... ... ... түсі де, тығыздығы да өзгереді. Мысалы, ақбөкендер жазда сарғыш қызғылт, ал қыста ... ... ... ... Қысы ... жазы ыстық болатын жерлерде тіршілік ететін жануарлар тез, ал тропиктік және жартылай суда тіршілік ететін жануарлар ... саз ... ... ... ... Сүтқоректілердің көпшілігі жылына 2 рет (көктемде және күзде), мыс., тиін, түлкі, т.б.; көртышқандар 3 рет, кейбір ... ... ... ... 1 рет түлейді.
Қазақстан Республикасы Білім жене Ғылым министрлігі
Шәкәрім атындағы ... ... ... ... елік ... ... ... С.М
Орындаған: Сәкен А.С
Бұғылар тұқымдасына жататын тұяқтылардың еркектерінде маңдай сүйектерінің туындысы болып саналатын тармақталған мүйіздері болады. Олар ... ... ... ... оны ... ... тері ... жауып тұрады. Мүйіздері жетіліп сүйектене бастағанда, оны көмкерген тері қатып, ұзына бойына жарыла бастайды. Бұғылар мүйіздерін ағаш ... ... ... ... ... ... тері қатпарынан құтылады.
Тері жамылғысында көзалды, саусақаралық бездер, сол сияқты кейбіреулерінде ... мен ... да ... ... Бір ... - ... ... өкілдерінде өт қабы болмайды. Тұқымдас өкілдері Еуразияда, Америкада, Солтүстік Африкада таралған. ... ... үш ... ... 5 түрі ...
Теңбіл бұғы - тұқымдас ішіндегі орташа денелі жануар. Аталықтарының (бұқалар) дене тұрқы 180 сантиметр шоқтығының биіктігі 115 ... ... ... 130 кг-ға жетеді. Сиырлары (аналықтары) біршама кіші. Жазда реңі ашық жирен, ... мен ... ... дақтары болады, ал қысқа қарай реңі - ... ... ... Теңбілділігі аса анық емес, дақтары ұзына бойы қатар түзеп орналасады, бүйірінде олар қосылып, жолақ түзуі де мүмкін. Мүйіздері тек ... ғана ... ол 4 ... ұшы ... көз үсті өсіндісі біреу. Мүйізі жылма-жыл түсіп тұрады. Сəуір-мамырда түседі, тері қапшығынан тамызда тазаланады, ал күйге түсер алдында нағыз мүйізге ... ... ... Шығыс Қытай, Қиыр Шығыс (Уссурий өлкесі), Солтүстік Вьетнам, Жапон аралдарында тараған. Жаңа Зеландияда, ТМД елдерінде, соның ішінде ... ... ... ... аумақтар мен аңшылық шаруашылықтарында жерсіндірілген. Соңғы 100 жылдықта таралу аймағы ... саны өте ... ... ... орай бұл ... ... жəне ... қолда өсіру жұмыстары XIX ғасырдың сексенінші жылдарында-ақ қолға алынды. 1909 жылы Аскания-Нова қорығына ... ол ... күні ... дейін саны өсіп,тіршілік етуде. XX ғасырдың отызыншы жылдарында марал шаруашылықтарына, мысалы, Алтайға жіберілді, ал 1938 жылы 7 ... (Ока, ... ... Куйбышев, Воронеж, Ильмен жəне Бұзұлық орманы) 240 бас теңбіл бұғы Қиыр Шығыстан алып-келіп жіберілді (Колосов жəне ... 1968). XX ... 70-80 ... ... ... ... орманы) Батыс Қазақстан облысындағы Жайық өзенінің жайылмасында орналасқан Кирсанов қорықшасына жиырмаға жуық теңбіл бұғы өтіп, сонда тіршілік ете ... ... бұл ... кей ... ... бұғылар кездесіп қалуы мүмкін. Көпшілік жағдайда бұл бұғылар аңшылық шаруашылықтарында жəне марал өсіру шаруашылықтарында өсіріледі.
Теңбіл бұғы - ... ... ... ... ... көп ... ... ететін орман жануары. Аралас жəне жалпақ жапырақты ормандарда мекендейді. Бұлардың ... ... ... көп ... ... ... ... 30 см биік болатын жерлерде олар кездеспейді. Таңертең жəне түс ауа ... ... Қиыр ... ... 130-ға ... өсімдіктермен қоректенеді. Қорегінде ағаштар мен бұталардың жапырақтары, ... ... жас ... жаңғақтары маңызды орын алады. Қыста ағаш қабықтарында қорек ретінде пайдаланады.
Шөптесін өсімдіктер мен ағаш ... көп ... ... ... күйекке түседі. Саны көп болған жағдайда күшті бұқалары жиырмадай сиырды бір табынға жинайды. Күйектен кейін кішірек ... ... ... ... 7,5-8 ай буаз болып, бір, өте сирек 2 ... ... 1,5-2,5 ... ... ... жетіледі.
Теңбіл бұғылардан эймерияның бір түрі тіркелген (Сыбанбаев, 1979): Eimeria wassilewskyi Rastegaieff, 1930.
Теңбіл бұғылар ... ... еті мен ... ең ... Қытай, Тибет, Үнді, Моңғолияда халық медицинасында кең қолданылатын пантасы үшін көптеп ауланған. Бұл бұғы ... ... ... ... ... ... жолмен ауланатын нысан жəне орман көркі. Марал өсіру шаруашылықтарында ... алу үшін ... ... (жартылай қолда) өсіргенде күтімді аса көп қажет етпейтін жануар. Мысалы, тəулігіне қосымша қорек ретінде бұтадан ... 3 ... 10 г тұз, 1,5 кг ... жем не 0,5 кг ... ... ... ... бұғыны түр ретінде сақтап қалуға, аңшылық фаунаны байытуға жəне панты алу үшін бұғы шаруашылығының базасын кеңейтуге болады. ... ... - ... денелі (шоқтығының биіктігі 120 сантиметрге жетеді), салмағы 120-200 кг-дай, шөлді аймақта тіршілік етуге бейімделген ... ... ... Денесінің реңі ашық, сарғыш-сұр (құмтүстес). Аяқтары ақшыл, жақсы жетілген. Ерні мен иегі - ақ. ... аса ... ... əдетте 5 бұтақты. Мүйізінің төртінші өсіндісі артқа қарай күрт ... ... ... ... ... Мүйізі жылма-жыл түсіп, ауысып отырады.
1981 жылы тоғай бұғысы Іле ... ... ... сол ... орналасқан Қарашеңгел аңшылық шаруашылығында жерсіндірілді. Сол жылы Тəжікстаннан 19 бұғы əкелінді. 5 жылдан соң оның саны 60-қа, ... ... ... ... 2001 жылы ... ... ... қортындысы бойынша оның саны 310 басқа жетті. Қазір аңшылық шаруашылығында жəне оған көршілес жайылма тоғайларында 350-дей тоғай ... ... ... 2006). ... өзені мен Арыс өзенінің қосылған жеріндегі тоғайларға жəне мемлекеттік ... ... ... ... ... ... жұмыстары қолға алынуда.
Тоғай бұғысы - ... ... ... не жеке жүріп тіршілік ететін жануар. Əсіресе, сиырлары бұзаулау алдында жəне одан ... жеке ... ... Тоғайлы ормандар мен шөл өзендерінің жайылмаларындағы қамыстар арасында ... Іле ... ... қонысын аудармайды. Белсенділігі ертеңгі жəне кешкі мезгілдерде жоғары. Күн ыстық кезде су маңында жусайды. Өте ... ... ... де жайылуға шығады. Қорегінің негізі шөптесін өсімдіктер, сирек те болса бұталар мен ағаштардың жапырақтары, бүршіктері мен жемістері. Қарашеңгел ... ... ... ... алаңдарында жəне егістіктерде жақсы жайылады. Күйге түсу тамыздың аяғынан қазанның басына дейін өтеді. Бұл кезде бұқалары өкіріп, жасайды. ... ... Жиі ... өте сирек егіз пəйкел (бұзау) туылады. 1,5-2,5 жаста жыныстық ... ... ... ... өте жай ... ... жүні сəуірден бастап түсіп, маусымға дейін созылады. ... ... ... ... ... түлей бастайды. Күзгі түлеу қазанда аяқталады. Қыста түгі жылтыр əрі қалың.
Бəсекелестері - ... мен ... ... ... ... бен ...
Жаулары - қасқыр мен бұралқы иттер. Жаңа туған бұзаулары үшін түлкі де ... ... ... ... ... ... аз болғандықтан шаруашылық маңызы аса үлкен емес. Деседе арнайы рұқсат арқылы оларды əдемі ... жəне ... еті, ... үшін ... Қазақстан (1996) жəне Алматы облысының (2006) Қызыл кітаптарына ... ... - ... көрікті жануар. Текесінде тармақталып келген мүйізі болады. Мүйізді ешкісі сирек кездеседі Еркегінің дене тұрқы 120-160 см, ... ... 75-100 см, ... 30-53 кг. ... ... ... болады.
Еуропада, Кавказда, Оралда, Сібірде, Қиыр Шығыста жəне Орта Азияның тауларында таралған.
Қазақстанда Алматы, Солтүстік Қазақстан, Павлодар, ... ... ... ... жəне ... Қазақстан облыстарының орман жоталарында таралған. Мекендеген жеріне қарай сан мөлшері де əртүрлі. ... ... ... 1000 ... жерде 30, Ақмола мен Қостанай облыстарында - 50 еліктен кездеседі. Қазірде Қазақстандағы еліктің саны 18300-дей деп есептелінеді. ... ... ... əр ... ... ... ... тіршілік етеді. Орманның ашық алаңдарында жайылып, ағаштар ... ... ... ... ... тіршілік ете береді. Жаздың ыстық күндерінде, салқын түскенге дейін, көлеңкелі бұталар мен қалың шөптердің ішінде жатып ... Тек ... түсе ... шығады. Қыста күндіз жайылады.
Жер ерекшелігі мен жыл маусымына байланысты елік 100-ге жуық ... ... ... Көктемде, жазда алуан түрлі жасыл шөптерді, қыс айларында жидек, қылқанды ағаштың бұтақтары мен бүршіктерін ... Иіс ... ... ... ол 40 см қар ... қынаны тауып азықтанады. Елік аша тұяқты түз жануарының ішінде адамдарға аса үйір ... ... ... ... ... олар ... жəне жасанды тұзды жерлерден іздеп табады. Міне, сондықтан да ... ... көп ... ... тұз қояды. Қыс айларында 5-10-нан топталып жүреді. Табиғи жайылымдардың түріне қарай, əсіресе қыс ... бір ... ... бір ... ал бір ... шақырым жерде 100-ге дейін елікті ұшыратуға болады.
Елік - өсімтал аң. Олар 1,5 жасында жыныстық жағынан жетіліп, екі ... ... Оның ... ... ... ... қыркүйектің аяғына дейін созылады. Еліктер күйге түскен ... ... ... қатты басталады. Мамыр - шілде айларында лақтайды. Еліктің ересек ешкісі жылына егізден лақ туып, оларды 6-8 ай бойы сүтімен ... ... ... ... тастау үшін қалың шалғынды бұталардың арасын мекендейді. Лақтарының түсі ... ... ... ... 3-4 ай ... соң ... ... кетеді.
Елік сүтінде лақ организмнің тез өсуіне қажетті заттар: белок, май, қант көп болады. Бір күндік лақтың ... 1 кг 225 г ... ал үш ... 3 ... асады. Лақтары аңқау, жуас келеді. Кейде олар адамды көргенде, одан қорқып, үркудің орнына соңынан еріп жүре береді.
Еліктердің жаулары - ... ... ... құну жəне ... иттер. Жаулары еліктердің арасынан ауруларын, əлсіздерін ұстап жеп, табиғатта əртүрлі аурулардың таралуына жол бермейді; ал екінші жағынан, ... ... қары ... түскен жұт жылдары олардың санын күрт азайтып жібереді.
Еліктердің пастереллез, сібір жарасы, қатерлі ісік, оба, аусыл, саркоцистоз ауруларымен ауырытыны ... ... О., ... Н.Н., 2009). ... олар ... қуысы, тері, бас сүйектері, бас, жүрек еттері, тіс еті, ... жақ, ауыз ... ... бауыр қатерлі ісіктеріне шалдығады.
Ертеректе дəмді еті үшін жыл сайын 900-5400 бас елік ... ... ... бар-жоғы əуесқойлық жолмен 200-250 елік ауланады. Терісінен сырт киім, аяққиім, төсеніш, қайыс, былғары жасайды. ... ... ... ... мүйізін де пайдалана бастады. Одан түрлі сыйлық бұйымдар жасалады. Еліктер орман шаруашылығында жас ... ... ... ... ... ... зиян да келтіруі мүмкін. Десе де оны қорғап, сан мөлшерін көбейтуге ... ... ... ... ... Республикасы Білім жене Ғылым министрлігі
Шәкәрім атындағы Семей мемлекеттік университеті
СӨЖ
Тақырыбы: Жұптұяқтылар отрядтарының морфофизиологиялық ... ... ... ... ... (лат. ... - ... класының бір отряды. Бұлардың қазба қалдықтары эоцен дәуірінен сақталған. Арғы тегі ... ... - ... деп ... ... Жер ... кең таралған.Австралия мен Жаңа Зеландияда да жерсіндірілген. Бұлар негізінен ашық ... ... ... ... ... (ол суда да, ... да өмір сүреде), тек құрлықта ғана тіршілік етеді. Кейбір ... су ... ... ... ... да ... ... топталып тіршілік ететіндері мен жыл маусымдарына сәйкес қоныс аударып отыратын түрлері де (мысалы, ақ ... бар. ... 9 ... 85 ... ... ... түрі белгілі. Жұптұяқтылар 2 отряд тармағына жіктеледі: 1) күйіс қайырмайтындар (Nonrumіnantіa), бұлардың 3 тұқымдасы (доңыз, бегемот, пекарьлар), 134 ... 19 түрі бар; 2) ... ... ... бұлардың 6 тұқымдасы (құдыр, бұғы, жираф, қуысмүйізділер, өгіз, бұғышақ), 255 туысы, 170-тей түрі белгілі. Жұптұяқтылардың денесінің ұзындығы 52 ... 500 ... ... ... ... ... биіктігі. 25 см-ден 350 см-ге дейін, салмағы 2 - 3 кг-нан 3 т-ға дейін ... ... ... ... ... ... ... талғамайтын түрлері де бар (мысалы, жабайы шошқа). Бұлардың алдыңғы және артқы аяқтарында 2 жұп ... ... ... ... ... ... ... жойылған, ал үшінші және төртінші башайлары ұзын әрі жақсы жетілген. Күдір, бұғы,арқар,киік,сиыр,қой-ешкі,жираф,доңыз- бұлардың ... ... ... жұптұяқтыларға жататын қой мен ешкіні қазақ халқы ашатұяқтылар деп те атайды. Жұптұяқтылардың кәсіптік маңызы зор. ... ... мен ... ... еті үшін ... ... көп ... Сондықтан бұлардың саны жылдан-жылға азаюда. Қазір жұптұяқтылардың 21 түрі, 14 түр тармағы Халықар. табиғат қорғау одағының енгізілген. Ал ... 4 түрі және 5 түр ... ... ... ... доңыз тамақ талғамайды., қалғандары тек өсімдікпен қоректенеді. Жұптұяқты сүтқоректілер ... ... ... екі ... ... ... қайырмайтын және күйіс қайыратын жануарлар.
Күйіс қайырмайтын жұптұяқты сүтқоректілерге доңыздар мен ... ... ... ... ұзын және азу ... ... ... қорегін толық шайнап жұтады.Қарыны қарапайым құрылысты болғандықтан, жұтқан асы ауызға ... ... ... ... асы ... ... , ... қорытылатын жануарлар күйіс қайырмайтын жұптұяқтылар деп аталады.
Күйіс қайыратын жұптұяқты ... ... ... ұзын ... , ... жүгіре алады. Бұлардың қарны күрделі-үш төрт бөліктен құралып, жеген қорегін қарыннан ауызға лоқсытып,екінші рет шайнағаннан соң ғана ... ... ... ... ... ... ... болады, ол иттістері нашар дамиды немесе мүлде болмайды. Бұлан, бұғы, киік, жираф,күдір, арқар сияқты 180-ге тарта сүтқоректілер ... ... ... жануарлар болып табылады. Бұлар туа салысымен енесінің соңына ілесе алатын сергек 1-2 төл туады. ... ... ... қарыннан қайта ауызға лоқсып, екінші рет шайнағаннан кейін ғана ... ... ... ... ... ... деп ... (ашатұяқтылар) отрядына 190-ға жуық жануар түрлері жатады. Жұптұяқтылардың үшінші және төртінші саусақтары жақсы дамыған. Екінші және ... ... ... ... Жұптұяқтылар күйіс қайтармайтындар және күйіс қайтаратындар деп 2 топқа бөлінеді. Күйіс қайтармайтындарға ... мен ... ... ... ... 10 түрі ... ... кәсіптік мәні бар.
Доңыз. Қазақстанның ірі өзендері мен көлдерінің жағалауындағы тоғайда, орманды жерлерде доңыз ... ... ... ... Доңыз мүшелдік жыл санауда 12-жыл. Қолда өсірілетін үй шошқаларының арғы тегі - осы жабайы шошқа. Аталығы - , аналығы - ... телі - деп ... ... ... ... ... ... кездеседі.
Бүғы. Елік, бұғы, бұлан таулы алқаптардағы орманды, өзен, көл жағалауындағы бұталар мен ағаштар арасын ... ... ... бұғы өсіретін шаруашылықтар Шығыс Қазақстан облысы Қатон-Қарағай ауданында шоғырланған. Бұғының ... ... ... дәрілер дайындалады. - деп аталығын, - деп (кейде ) аналығын, ал - деп төлін атайды. Еліктің аталығы - , ... - , төлі - ... деп ... ... ... Қазақстанда таралған қуысмүйізділер тұқымдасына қарақұйрық, ақбөкен, таутеке, арқар, үстірттің жабайы қойы жатады. Кең-байтақ даламыздың ... - ... Оны деп ... ... сөзі оның жазғы түгінің түсіне байланысты айтылады. - деп ... ... ... ... , , ... ... ақбөкен тіршілігіндегі ерекше өзгерістерді аңғартады. Қазір ақбөкенді атуға мүлде тыйым салынған.
Қарақұйрық-Балқаш, Зайсан, Алакөл, Мойынқұм, Бетпақдала, Қызылқұм, ... ... ... ... таралған. Өте сымбатты аң, бірақ саны аз, қорғауға алынып, ... ... ... ... ... ... ... саябағында, Үстірт, Барсакелмес қорықтарында, Андасай қорықшасында, өзге де жерлерде қорғауға алынған. Өзбекстанда Бұқара маңында арнайы тәлімбақта қарақұйрық ... ... ... ... ... кездесетін аң - арқар таулы алқаптарды мекендейді. Ерте кезде кеңінен таралып, көптеп ауланған. деген ұғымда терең мән бар. ... ... - , ... - деп ... ... биік ... ... таутеке де кездеседі. Арқар қойдың арғы тегі болса, таутеке - ешкінің арғы тегі. ... ... ... ... түр тармақтары Қызыл кітапқа тіркелген.
Пайдаланылған Әдебиеттер:
* Беркінбай О. Орнитология / Оқулық . - ... ... жолы БҮ, 2008.
* ... О. ... Құстары / Оқу құралы. - Астана: Арман ПВ, 2009.
* Несіпбаев .Т.Жануарлар физиологиясы
* Беркінбай О., Есжанов Б., Ташенов Б.Ж. ... / ... - ... ... жолы БҮ, 2008.
* ... О., ... Н.Н. Болезни зверей и птиц / Учебник. - ... Sprint, 2009

Пән: Биология
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 13 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Бұғы, еліктің тәуліктік белсенділігі. Миграция.Түлеу. Реттелген және реттелмеген миграция. Қарақұйрықтылар отрядының морфофизиологиялық мінездемесі5 бет
ИТБАЛЫҚТАР ТҰҚЫМДАСЫ (Phocidae)4 бет
Бұғы, еліктің тәуліктік белсенділігі19 бет
Балықтарға жалпы сипаттама. Балықтардың шаруашылықтағы маңызы. Миграциясы32 бет
Еуропадағы миграциялық үдерістер65 бет
Еңбек күшінің халықаралық миграциясы24 бет
Жұмысшы күшінің миграциясы6 бет
Жұмысшы күшінің халықаралық миграциясы27 бет
Жұмысшы күштің халықаралық миграциясы20 бет
Капитал миграциясы - халықаралық экономикалық қатынастардың маңызды формасы ретінде30 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь