Орта ғасырдағы географиялық мәлімет

Жоспар

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3

1.Орта ғасырдағы географиялық мәлімет ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .3
2.Орта ғасырдағы географиялық ойлар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 11.
3.Орта ғасырдағы саяхатшылар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...18.

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..23.

Пайдалынған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .25.
Кіріспе.
Ерте заман мен орта ғасыр аралығында болған, дүние жүзілік маңызы бар, үлкен оқиға — халықтардың бір жерден екінші жерге көшіп-қонып орналасуы, христиан дінінің қалыптасуы, Рим империясының батысы әлсіреп, енді оның шығысының күшеюі, яғни византиялықтардың пайда болуы. Біздің жыл санауымыз христиан діні пайда болғаннан бері басталады. Оның алғашқы ғасырларында, жоғарыда жазылғандай, алысқа аттанған экспедициялардың орнын енді дін таратушы сопылар, монахтар басты. Олар бұрын географияны, астрономияны, теңіз зерттеуін тағы басқа ғылым табыстарын алға апармады, дамытпады, оларды жоққа шығарды. Ертедегі Жерорта теңізі маңындағы мәдениетті елдердің ғылымға қосқан жа-ңалықтарына немқұрайды қарады. Рим мәдениеті де әлсіреді, оның батысы мүлде құлдырап кетті. Енді халың арасын дін жайлады. Дін ғылымның өсуін тоқтатты, оны бұзды, өзгертті, кері кетірді. Христиан діні құдай әлемді алты күнде жаратты» деген уағыз таратып, география ғылымының дамуына үлкен кедергі жасады. Будда діні фанатиктік көзқарастан шыға алмады. Біздің заманымыздың IV — V ғасырларында христиан дінін дүниеге тарату ниетімен монахтар, сопылар, елшілер алысқа аттанды. Христиан діні Азияға, Африкаға, Нубия, Эфиопия, Парсы жерлеріне, Үндістан шекарасы-на дейін тарай бастады. Дін таратушы космографтар соңынан христиан көпестері, елшілері ілесіп келе берді. Дін таратушы монахтардың кейбіреулері өздерінің жүрген жолын жазып, географиялық деректер қал-дырып отырды. Біз солардың бір-екеуінің материалдарын қарастырамыз. [1]
1.Орта ғасырдағы географиялық мәлімет.
Косма Индикоплов (VI ғ.)— Александрияның көпесі. Ол Эфиопияда, Үндістанда, Батыс Азия жерлерінде болды. Бұл жерлер жайында өзінің «Христиан топографиясы» деген еңбегінде географиялық қүнды материалдар жазып қалдырды. Косма діни көзқарастан — інжіл ықпалынан шықпады
ӘДЕБИЕТТЕР:
1.Грюнберг А.В. Картография с основами топографии – Москва 1990 г.
2.Андреев Н. В.Основы топографии и картографии- Москва ,1972 г.
3.Қалыбеков С. Топография негіздері – Алматы 1993 ж.
4.Бахрамелев А. Картография –Москва 1986 г.
5.Дүйсенов С. Қ. Географиялық белдеулер –ХБГ, 2001, N 4.
6.Полярлық координаттар. – Физика және география. 2005, N 6.
7.Госпадинов В. Г. Топография – Москва 1974 г.
8.Түсіпбекова Г. Географиялық карта туралы жалпы мәліметтер.-
9.География және табиғат –2006,N 2.
10.Коринский В.А. , Щенев В. А. , Душина И. В. – Материктер мен мұхиттар географиясы. Алматы,2001.
11.Төкенов Б.Географияны оқыту әдістері –География және табиғат. 2003, N 6 .
12.Сейсенов А. Географиялық карталарды оқыту. География окружающая среда 2005 , N 3 .
13.Топографиялық карталар.- География және табиғат . 2004, N 6.
        
        Жоспар
Кіріспе.....................................................................
.................................................3
1.Орта ... ... ... ... ... ... ... мен орта ... ... болған, дүние жүзілік маңызы бар,
үлкен оқиға — халықтардың бір жерден екінші жерге көшіп-қонып ... ... ... Рим ... ... әлсіреп, енді оның
шығысының күшеюі, яғни византиялықтардың пайда болуы. ... жыл ... діні ... ... бері ... Оның ... ғасырларында,
жоғарыда жазылғандай, алысқа аттанған экспедициялардың орнын енді дін
таратушы сопылар, монахтар басты. Олар ... ... ... ... тағы ... ғылым табыстарын алға апармады, ... ... ... ... ... ... маңындағы мәдениетті елдердің
ғылымға қосқан жа-ңалықтарына немқұрайды қарады. Рим мәдениеті де әлсіреді,
оның батысы мүлде құлдырап кетті. Енді ... ... дін ... ... ... ... оны ... өзгертті, кері кетірді. Христиан діні
құдай әлемді алты күнде жаратты» деген уағыз таратып, ... ... ... кедергі жасады. Будда діні фанатиктік ... ... ... ... IV — V ... ... ... дүниеге
тарату ниетімен монахтар, сопылар, елшілер алысқа аттанды. Христиан ... ... ... ... ... ... ... шекарасы-на
дейін тарай бастады. Дін таратушы космографтар соңынан христиан көпестері,
елшілері ... келе ... Дін ... ... кейбіреулері өздерінің
жүрген жолын жазып, географиялық деректер қал-дырып отырды. Біз солардың
бір-екеуінің материалдарын қарастырамыз. ... ... ... ... Индикоплов (VI ғ.)— Александрияның көпесі. Ол ... ... Азия ... ... Бұл ... ... өзінің
«Христиан топографиясы» деген еңбегінде географиялық қүнды материалдар
жазып қалдырды. Косма діни көзқарастан — ... ... ... ... басқа әлемді жер шетінен қарамақ болып жатқан космограф.
бәрін де дінге бағындырды. ... ол ... мен ... ... ауа райын, жануарлары жайында дұрыс ... ... ... тұңғыш мағлұмат берді. Косма ертедегі грек ғалымдарының Жерді шар
тәрізді деген пікіріне қарсы болды, бұлай деу дінге ... ... деп, ... ... оны ... су ... ... деп түсінді. Оның жасаған картасы
да ғылымға негізсіз, орта ... ... ... аса ... заманның карталары, әсіресе Птолемей картасы ұмытылды. Орта ғасырларда
белгісіз жерлерді ашуға, ... ... ... ... ... ... үлес қосты. Араб географтарының географиялық еңбектерін
жалпылама және математика деп екіге ... ... ... ... негізін Птолемейден алады. Орта ғасырларда арабтар Птолемей
еңбегін өз ... ... ... ... ... ... грек ... табысынан да асып түсті. Өйткені дүние жүзінің
ғалымдары ертедегі ғылым табысынан орта ғасырларда айырылып қалғанда, ... ... ... ... Орта Азия жерінде, жаратылыс тану,
оның ішінде математикалық ... ... ... ... ... математикалық географиямен шұғылданып,
жердің ендік (параллель), бойлық сызықтарын (меридиан) нақты білгісі келді,
Жерорта ... ... ... ... ... 17° қысқартты.
Олардың географияны жалпылама зерттеп жазуы көптеген басқа елдер ... ... ... ... ... берді. Соның
нәтижесінде алысқа экспедицияға шығатын болды. Бұл кездегі ... ... ... мұсылман дінінтарату еді. Мұсылмандардың Меккаға —
қажыға баруы арабтардың саяхатын дамытуға жағдай туғызды.
Орта ғасырлардың басында (VII ғ.) Аравия ... ... ... алған
арабтар, Мұхаммед пайғамбар бастаған ислам дінін дүние жүзіне тарату үшін
соғысқа ... ... ... ... Кавказдың бір
бөлігін, Сирияны, Палестина жерлерін өз империясына (халифатына) қа-ратып
алды. Бұл жерлердегі халықтарды ... ... ... ... ... ашты және бұл ... жол ... табиғатын, ауа райын, жерін,
суын, халқын, экономикасын зерттеді. Сөйтіп ... ... ... ... ... ... шығанағының жағалауларын қаратып, Орта Азия
арқылы Шығыс Европаға дейін барды. Содан ... ... ... орта
ғасырларда күшті империяға айналды. Африканың шығысындағы бұрын белгісіз
болған Комор аралдарын, Мадагаскар ара-лын ашып, оларды ... ... ... Азия мен Африка, Европа елдерімен қарым-қатынас, сауда жасады. Олардың
пальма ... ... ... кемелері алысқа жүзді.
Орта ғасырлардың бас кезіндегі белгілі араб саяхатшы-географы Сүлейман
еді. Сүлейман (VIII ғ.) — ... Ол ... ... шығанағынан
шығып, Үнді мұхитымен ұзақ ... ... ... ... ... ... Қытайға барған. Сүлейман осы ... ... ... оның ... ... нақты материалдар жазып қалдырды. Арабтың ендігі
бір саяхатшы-географы Абдулла ... ... араб ... ... ... Мұның аралаған жерлері Сүлейманнан да көп болды. Ол Персия,
Үндістан, Цейлон, Қытай, Каспий ... ... ... ... ... және Грецияда болды. Массудидің замандастары оның жүрген жолын
шығыстан шығып, батыстан бататын күн жолымен ... ... ... ... ... ... ... «Золотые луга» деген
күрделі еңбегінде жазып шығарды. Бұл сол ... ... ... ... кең ... ... түсірмей оқитын, кітап болды. Ол кітапты
қазірде де Таяу Шығыста өте жоғары бағалайды. Бұл кітапта сол ... Орта ... ... ... Тибет таулы қыратын, Африка және
Жерорта теңізі жағалауын жақсы ... ... ... географиялық
материалдар жазылған. Осы сияқты табыстарына қарамастан араб ғалым-
географтары өздерінің жазып қалдырған еңбектерінде орта ғасыр ғалымдарына
тән ... ... ... ... ... жоқ гого ... ... бар деуден, «Азия, Африка, Европа» деген материктер атын
қүдай аспанан ... деп ... ... тағы сол сияқты теріс
болжамдардан құтыла алмады. Осының салдарынан түрлі географиялық
қателіктерге кездесті. Бірақ, мұның бәрі ... ... ... бұл ... ... ... алмады.
Ибн-Хордадбех (850 ж.). Оның кітаптары мұсылман халқына кең тарады. Ол
басқа араб ... алыс ... ... ... ... сарайында тұрды. Ондағы саяхатшылардың, географтардың,
көпестердің жазғандары оның ... ... ... ... ол ... ... келтіріп, «Мемлекет жолының кітабы» деген еңбегін жазды.
Бұл еңбекте ғалым сол ... араб ... ... барлық жерлердің
географңясын қамтиды да география ғылымы туралы өз көзқарасын ... ... ... ... ... ... Бұдан кейін «бүкіл дүние жүзіне»
тарайтын араб керуен жолын толық ... ... оның ... ... құр емес еді.[3]
Мұхаммед Әбунәсір әл ... ... ... Арыс өзенінің
Сырдарияға құйған сағасына салынған ... ... ... ... қаласы
заманында, яғни X—XV ғасырларда, бүкіл Сырдария бойындағы қалалардың ең
үлкені, ең мәдениетті, ... жол ... ... ... ... ... ... кітапханадан кейінгі үлкен кітапхана және дүние
жүзінде сирек кездесетін көне ... ... ... ... осы ... ... ... Отырар төбе, Қарауыл төбе, Қорған төбе, Арыстанбап
мазары, Гауһар ана мазары деп атайды.
Орта ғасырларда арабтар Орта ... ... ... ... ... ... алып, оны «Фараб» деп атаған. Отырарды 1219 жылы Шыңғыс ... ... ... етіп құртып жіберген. Мәдениеті жоғары, гүлденген
Отырардан орта ғасырларда ғылымды бір саты ... ... ... ... ғалымдар шыққан. Солардың бірі аса білгір, ғұлама Әбунәсір әл Фараби
болған. Өз заманының озық ойлы адамдары әл ... ... әл ... әл
Сани деген қадірлі есімді қосып айтатын. Мұнысы араб ... ... ... ... ... ... ... халықтары ғылым мен білімнің
ең бірінші озық өкілі ретінде Аристотельді алып, екінші орынға әл Фарабиді
қойған. ... ... ... жерлесіміз ұлы Фарабидің ғылыми мұраларын
зерттеу мақсатымен оның ... ... ... ... ... Фараби
зерттеушілері Әлкей Марғұлан, Ақжан Машанов, Орымбек Жәутіков, ... тағы ... ... ... ... ... ғылми еңбектері мол
екенін анықтап отыр.
Бала Фараби әдепкіде өзі туған Отырарда оқып білім алған. Араб, ... ... жете ... ... ... тұғырына көтерілген болашақ
ғалым көп ұзамай Бағдадқа сапар ... ... осы ... оның ... ... шешек атып кемелдене бастайды. Бұдан кейін ол
философия, логика ғылымдарын зерттеумен шұғылданады. Фараби ... ... тағы ... ... болып, сол ... ... ... ... ... мұның бәрі туысынан зерек, алғыр жастың
зейінін көтеріп, оған ғылымға жол ашпай қоймады. Кейін ол ... ... ... ... ... біржола терең зерттеуге беріледі. Енді
жас жаратылыстану, философия ғылым салаларын ... ... ... ... ... ... да ... білгірі болып, осы
ғылымдарды халық арасына кең таратады, жастарға сабақ беріп, тікелей ... ... ... өзіне әдетке айналдырады.
Фараби бұдан кейін ғылми зерттеу мақсатымен Мысыр (Египет), Шам
(Дамаск) қалаларына ... ... ұлы ... ... ... жеңіп
шығады. Сөйтіп, ол бүкіл ғылымның дұрыс бағытта дамуына жол сілтеп, оған
баға жетпес үлес қосады. Қорыта ... ... ... ... ... ... алхимия, ботаника және минералогиямен айналысқан. Фараби —
асқан кішіпейіл, сыпайы адам. Ол бар өнерін ... ... ... етіп, 80
жастан асқан шағында Шам шаһарында қайтыс болған. 1970 жылы ... 1100 жыл ... Оны ... ... және ... ... жүзі атап
өтеді.
Якуби — аса көрнекті араб географы. Оны араб ... ... ... ... де ... ... кең ... Оның еңбегін көптеген
ақындар, жазушылар, тарихшылар, географтар ... ... Ол ... ... ... жерді,оның халқын білуді арман етіп, көп жерлерді
аралады. Сөйтіп, ол мол материал жинап, «Әлем кітабы» деген еңбек ... бұл ... жер мен ... ... ... ... жағдайына,
әсіресе физикалық, экономикалық географияға ай-рықша ... ... ... ... ... ол жерлердің шаруашылығын, өсімдігін,
жануарлар дүниесін, жер бедерін, ауа райын мұқият зерттеді.
Ибн Фадлан (921 ж.) — елші ... ... ... Волга бойындағы
болгарларды аралап, өзі болған ... ... ... ... ... хазарлардың, башқұрттардың, орыстардың жерін, халқын олардың
салт-санасын, әдет-ғұрпын, мұқият зерттеп, толық баяндайды. Ибн ... ... ... ... ... ... жетпеген, тек қана оның
еңбегінің кейбір үзінділерін XII ғасырда Якуш өзінің кітабында ... ... көп ... Россия жерін аралаған саяхатшы.
Ибн Хаукәл (X ғ.) — Араб ... ішкі ... жер ... ... ... Ол 953 ж. ... көп жерлерін аралады. Саяхатшы осы
сапарында Инд өзені бойында белгілі араб саяхатшысы Истахримен ... ... ... ... Ибн ... «Патшалықтар және жол кітабы»
деген еңбегінде көп ... бар және ... ... Оның бұл ... саяси, статистикалық тұрғы-дан жазылған, көптеген материалдар
пайдаланған. Ол география мемлекетке де, халыққа да керек, сондықтан, оның
зерттелуін мемлекет ... тиіс ... ... бұл еңбегі мұсылман
шығысы дәуірлеп тұрған кезде жазылған күрделі географиялық еңбек.
Идриси (1100—1166 ж.) — аса ... араб ... Ол XII ... ... Сицилия королы Рожер II сарайында қызмет істеген. Оған дейін
ол Кордова қаласында оқып білім ... ... ... ... аралап,
Англия, Франция жағалауларын мұқият зерттейді. Идрисиге король ... ... ... ... ... ... ... король өте
аң қүмар адам болған, жер-суды, ауа райын, ... ... ... ... ... жинайды, оларды аңға шыққанда өзімен бірге алып жүреді. Міне,
солардың ең көрнектісі Идриси еді. ... ... ... ... ... үнемі келіп тұратын көпестермен, саяхатшылармен пікір алысып,
өзінің ... ... ... ... Осы ретпен ол Африка,
Орталық Азия ... ... ... ... ... екі ... ... жасап, оған өзі білетін жер ... ... ... ... ... ... қалаларын түсіреді.
Ол бұл үшін ерте замандағы грек, рим, орта ғасыр географтарының ... ... ... ... де ... ... қатесін
ескермей, өз картасына түсіреді. Идриси картасының қателігі атақты Птолемей
картасының кемшілігінен де асып ... Бұл ... ең ... ... картасында ендік, бойлық сызықтарының ... Бұл ... ... ... ... (1179—1229 ж.) — арғы тегі византиялық грек, көп елдердің тілін
біледі. Ол ұзақ ... ... Мерв (осы ... ... ... ... ғылми-зерттеу жұмысымен шұғылданады. Мұның
нәтижесінде екі томдық «Сөздік» жазады. Бұл үшін Якут ... ... ... ... ... ... оны өз ... Ол бүкіл Жерорта теңізінің жағалауын, Иран жерін, Орта Азияны
өте жақсы білген. Якуттың бұл ... ... ... орта ... ... ... кеңінен таныстырады. Дегенмен, орта
ғасырда география ... ... ... ... ... ... ... шамалы болды.
Ибн Батута (Әбу Абдулла Мұхаммед ибн Батута ...... араб ... ішіндегі ең көрнектісі. Ол бүкіл ... ... ... 25 жыл бойы ... 120 мың ... жол жүрген,
бәрін де көзімен көріп, өте бағалы географиялық ... ... ... Ол
Европа, Үндістан, Цейлон, Қытай, Шығыс Африка, Византия, Египет, Палестина
жерлерін зерттеді. Қара теңізден өтті, Оңтүстік Орыс ... ... ... ... ... Одан ... Орта Азия мен ... жерін
зерттеді. Атап айтқанда, Хорезм, Бұхара, Амудария, Сырдария, Шу, ... ... ... ... болды. Ғалым-саяхатшы өзінің
болған жерлерінің географиялық жағдайын асқан шеберлікпен жазды.[4]
Орта Азия ғалымдарының ... ... ... ... ... Бұл ... Орта Азияда астрономия, математика, физика, химия,
география, минералогия, тарих, әдебиет сияқты ғылым салалары едәуір ... бұл ... ... ... ... Ерте ... ... ғасырлар тарихын зерттеушілер, Орта Азия, Қазақстан ғалымдарын, олар
өз ... араб ... ... ... ... араб ғалымдары деп
есептеді. Әрине, бұл дұрыс емес.
2.Орта ғасырдағы географиялық ойлар.
Мұхаммед ибн Мұса әл ... (IX ғ.— ... ... орта ... ... көп ... сіңіріп, Орта Азия, Қазақстан жерлерін көп
зерттеген ғалым. Оның «Доныш-Нама» («Білім кітабы») ... ... ... тану ... әр ... қарастырып, жердің географиялық
жағдайы, материяның қозғалысы, дамуы, тау ... ... ... ... тау ... минералдардың құралу процестеріне
тоқталады. Ол бұл еңбегінде минералдың 50 түрін толық ... ... ... ... ... минералогия ғылымдарын зерттеп, оларды
ілгері дамытты. Әл Хорезми 1020 жылы ... ... ... канон») деген күрделі ғылми еңбек жазған. Оның бұл ... ... ... жүзі медицина ғылымының ең ... ... ... ... ... ... ... 30 рет, бірнеше рет араб тілінде басылып
шықты. Сондай-ақ кітап 1593 жылы Римде басылып, ... ... ... ... Біздің жерлесіміз Әл Хорезми заманында Бағдад обсерваториясы мен
«Даналың үйінің» ең бір ... ... ... ... Бағдад, Мысыр, Бұхара,
Мары, Самарқант қалалары сол ... ... ... ... ... ... ... ғылымдарының орталығы болатын.
Әбу Әли ибн Сина — 980 жылы Бұхара маңындағы Афшана ... ... ... ... Ол ... діни оқулармен айналысып, математика,
физика, астрономия, география, философия, логика, заң ғылымдарын ... ... грек ... де ... 1000 жылы ғалым Үргенішке
келіп Орта Азия, Қазақстанды зерттеу жұмысын жүргізіп, дүние жүзілік маңызы
бар медициналық еңбектерін жазады.
Әл Бируни ...... туып ... Ол Орта ... ... зерттеген, жаратылыс тану ғылымының шежіресі болған орта ғасырдағы
аса ... ... ... Ол — ... ... ... геолог,
минеролог, географ, ботаник, этнограф, тарихшы. Ғалым араб, ... ... ... ... ... ... жасады. Заттардың сыбағалы
салмағын көрсетті. ... ... ... ... «Ертедегі халықтардың
шежіресі» заманында теңдесі жоқ еңбек болды. Әл Бируни Орта Азиядағы ... ... ... осы ... ... ... болды.
Ол орта ғасырда Орта Азияда ғылымды бір саты ілгері дамытты. Заманында Орта
Азия мен ... ... ... ондаған философ, тарихшы, географ,
астроном, дәрігерлерді өз маңына топтастырды.
Орта ғасырда ... мен Орта Азия ... ... ... ... ... бойында, қазақ даласының оңтүстігінде Іле, Сырдария, Талас, Шу
өзендері бойларында ... ... ... ... ... ... Түркістан сияқты орталық қалалар болды. Бұл қалалардан атақты ақын,
жазушы, ... ... ... ... ... ... (858—941),
Махмұд Қашқари, Қожа Ахмет Ясауи (1103—1166), Мұхаммед-Хайдар Дулати, тағы
басқалары, ақындық, тапқырлық ... ... ... алғырлыққа
дағдыланды, астрономия, география, механика, медицина, математика, химия
ғылымдарын дамытып, дүние жүзілік ғылым қорына бағалы үлес қосты.
Діншілдер ... Орта ... тағы ... бөлетін оқиға
арабтардың одан кейін түріктердің Палестинаны жаулап алуы болды, бұл оқиға
европалыңтардың ... ... ... тоқтатты. Оның орнына енді
европалықтардың Таяу ... ... ... ... ... ... «Қасиетті орынды» басқа діндегілерден — мұсылмандардан
азат ету еді. Бұл ... ... ... деп ... Жорықтың
барысында европалықтар Таяу Шығыс товарларымен танысты, Үндістанды білгісі
келді, Италия көпестері Азия жерін ... ... ... ... ... ... шафран, күріш, маис, қант тағы басқа заттарды тасыды.
Бұл товарларды Италия ... ... ... ... де ... Сөйтіп
Европа мен Шығыстың дәнекері болған ... бұл ... ... ... өндіріс товарларын, жаңа бұйымдарын Шығысқа тасыды.
Осыдан барып, Италия қалалары бірте-бірте ... ... ... ... ... ... Венеция қалалары тез өсті. Арабтар Геркулес бағанасынан сонау
Қытайға дейін бүкіл шығысты өзіне ... ... ... дінін таратып жатқан
кезде, солтүстікте географиялық зерттеулерге ерекше өз ... ... ... ... ... ... «солтүстіктегілер» деп
атады. Ол кезде нормандар өте көп әрі ... ... еді, олар кен ... ... ... аралдарына экспедиция ұйымдастырып отырды.
Сөйтіп олар Англия, Франция жағалауларына дейін барып, кен ... ... ... ... тонады, бағы жатқан елдерге шабуыл жасаумен
болды. Скандинавиялықтар солтүстікте жаңа жерлерді — арал, ... ... ... ... сауда жасасты. Сөйтіп, осы ... ... ... ... ... Норвег теңізшілері 861 жылы ойда
жоқта белгісіз аралға кез болған. Бұл аралға кешікпей ... ... ... нормандар Исландия аралын ашып, онда тұратын халықтармен
байланыс жасады. Сол ... кісі ... Эрик ... ... ... ... Исландиядан қуып жіберген болатын, осы адам жер ... ойда ... ... ... кезде Балтық теңізіне жасалған саяхат пен зерттеулер де ... ... ... 870 жылы Отар дейтін адам Норвегиядан ... ... ... ... Ақ ... ... Двина
сағасына шықты. Сөйтіп, белгісіз теңіз бен өзен сағасын ашқан Отар аман
есен Норвегияға оралды. Балтық ... ... ... ... дат ... ... Вальфетем еді. IX ғасырда Балтық теңізін «Варяг» теңізі деп
атайтын. Вальфетем оңтүстікке қарай ... ... мен ... ... ... дейін барып жүрді.
Вениамин Тудельский. XII ғасырдағы саяхатшылардың ішінде испандық
Вениамин Тудельский ... ... орын ... ... оның ... ... елеулі жаңалық қосты. Ол ... ... ... ... ... ... ... Константинопольде,
Палестинада, Ниневияда, Бағдадта, Вавилонда, Ширазда, Самарқантта, Тибетте,
Цейлонда, Қызыл теңізде, Египетте, Сицилияда, ... ... ... ... сол ... ... ... түгел аралап, өзі саяхатта
болған 13 жыл ішінде ... ... ... ... жүргізді.
Саяхатшы Италиядан қайтқан жолда Грецияға келіп, оның ... ... өте ... деректер жазды. Тудельский, дүние ... ... ... өз ... ... ... айырбас
жасайтынын, мұндағы халықтың мәдениетінің жоғары екенін және бұл қаланы сол
кездегі экономикасы дамыған тек Бағдадпен ... ... ... ... ... ... ... жасалған киім киеді.
Киімді алтын, күміс меруертпен оқалаған. Бұлар өз жері, өз елі үшін ... ... ... ... дайын жауынгер халық,— деп жазды. Тудельский ... ескі ... ... ... ...... ... ат шабатын алаңын, ондағы арыстан, жолбарыс, аю, ...... ... ... ... ... да ... Вениамин
Константинопольден, Кіші Азияға келіп, оның Триполи Бейрут, Тир, Сидон тағы
басқа көптеген ... мен ... ... ... ... ... келіп, сол кездегі Түркия астанасы Дамаск қаласында болады. Оны
бұл қаланың байлығы, халқының алаңсыз ... ... ... ... ... ... ... таңдандырады. Бұл Азия елдерінде
бола беретін табиғи жағдай. Дамаск ... ... ... ... ... жері ... алаңсыз ел жоқ,— дейді саяхатшы. Бұдан ... ... ... Тигр ... ...... Тигр, Ниневия,
Бағдад қалаларын аралады. Саяхатшыны ... ... ... қатты таңдандырады. Бағдад бұл кезде араб халифатының орталық
қаласы болған.
Плано Карпини — 1182 жылы ... ... ... итальян саяхатшысы.
1245 жылы Рим папасы 63 жастағы ... ... ... — Монғолдың ұлы
ханына елші етіп жібереді. Бұл ... ... көп ... өзіне қаратып алған
Шыңғыс хан, 1206 жылы ордасын ... ... ... өзені жағасындағы
түрік қаласы — Қарақорымға көшірген. Орталық Қытайдан бастап, Европаға
дейінгі жерді Шыңғыс хан ... алып ... ... бұл ... ... Рим папасы Иннокентий Монғол ханына елші етіп Карпиниді алдын
ала жіберіп отыр. Карпини 1245 жылы француз қаласы ... ... ... ... арқылы Алтын Ордаға келеді, Каспий теңізін жағалай ... ... ... содан кейін Іле өзені бойымен келіп, Орталық
Азияға өтеді. Ол қазақ жері ... ... шөл, малы көп, ... деп ... Елші үш ай жол ... Орталық Азиядағы Қарақорымға
22 июль күні жетеді. Карпини монғол-татар жерін, ... ... ... ... ... жері таулы, қүмды, ағашсыз, қүнарсыз болса
да малы көп, шөл дала, ауа райы тез ... жаз ... ... ... көп өлтіреді, кейде қатты желі кісіні аттан аударып тастайды,—
деп жазады. Монғолдар киіз үйде ... үй ... ... ... ... ас
пісіреді және сонымен үйін, өздерін жылытады. Бір ... ... ... ... ... Монғолдар өтірік айтуды, ұрлықты, өз ара
жанжал-дасуды білмейді. Бәрі де ... ... мал ... Ұзақ ... ... жүруге, қатал ауа райына өте төзімді. Еркектері көп әйел ... үй ... ... ... ... ... ... қүмар-ақ. 0 дүниеге, жын-шайтан, пері дегеннің бәріне сенеді,— ... ... ... жазады. Ұзақ уақыт күтуден кейін Рим
елшісінің ... ... хан оны ... екі мың кісі сиып ... ... ... оған қысқаша жауап береді: «Біз өз қүдайымызға
Карпини мен Рубрук жолы.
сенеміз, оның жәрдемімен шығыстан батысқа ... ... ... ... 1246 жылдың күзінде Карпини келген жолымен еліне қайтты. Ол ... ... ... Бати ... ... оның ... ... 1247 жылы 24 июньде Киевке келді. Киев Русі өзін ... ... ... ... ... ... тіпті, шетел
елшілерін де кісі деп ... ... ... ... ... ... Орталық Азияға барып қайтқан атақты елші, әрі саяхатшы Плано Карпини
1252 жылы Римде қайтыс болды.[8]
Гильом Рубрук ... ... ... ... Европаға қайтып
келгеннен кейін алты ... соң, ... ... ... IX — ... елші етіп Монғол астанасына аттандырды. Людовиктің елші жіберуіне
себеп болған ... — ол ... ... ... ... ... ... ханы Эркалтай Персия жағынан келіп арабтарға шабуыл жасап, Людовикке
көмектескен. Сондықтан ол монғолдармен ... ... ... ... дұшпаны — мұсылмандарға шабуылға аттанып, оларды ... еді. ... июнь ... ... бір топ се-ріктерімен алыс сапарға аттанып, әуелі
Қырымның оңтүстігіндегі Судак портына ... Сол ... төрт ... ... арба ... ... екі ай бойы жол ... Волганың төменгі
ағысындағы Монғол ханы Сартак сарайына келеді. Хан оны өзінің әкесі Батиға
жібереді. Елшілермен ... ... Бати ... ... ұлы ханы ... ... ... елшісі Рубрук те ... ... ... ... Ол да ... ... ... жағдайын мұқият
жазып отырады. Саяхатшы Арал теңізі, Қаратау, Сырдария, Іле бойларымен
жүріп, Орталық Азияға ... ... биік ... ... төрт ... ... кіреберісте екі үлкен мұсылман мешіті, бір христиан
шіркеуі тұр,— деп жазады Рубрук. Елші хан сарайына ... ... да ... ... ... ел ... үстіне моқах киімін киіп, қолына
інжіл кітабын ... ... аяқ, ... бас, азан ... тауап етіп, ұлы хан
алдына келеді. Мөңке хан қүндыз бөрік киген, орта бойлы адам ... ... хан ... ... ... ... сілкініп қатар-қатар тізілген
қаршығаларын, сандуғаштарын көресің. Шынтақтап жатқан Мөңке бұларға бас
көтерместен қымыз ішіңдер, бал шарабын ... ... ... ... де
ішуге бой ұрған жоқ. Хан дем ... ... бәрі де ... ... Рубрук
бірнеше күн басқа елдерден келген елшілермен хан сарайында бірге болады. Ол
мұнда түтқын немістердің, француздардың қару-жарақ ... ... ... ... ... ... ... Ол сонда қыстап, көктемде еліне
қайтуға ханнан ... ... ... ... ... ... ... Волга
сағасындағы Астрахань қаласына келеді, Дербент, Нахичевань, Эрзерумнен
өтіп, Кіші Азия арқылы ... ... ... Акка ... барып,
одан әрі еліне жетеді.
3.Орта ғасырдағы саяхатшылар.
Европаның діни орталығынан Азияға ... ... ... кейбір жазғандары Марко Поло кітабын толықтыра түседі.
XIV ғасырда португалдар мен ... ... екі рет ... ... Осы ... ... теңізшісі Азор аралдары мен ... ... ... ... мен ... ... ... Атлант мұхитында еркін жүзіп, белгісіз аралдарды ашып, олардың
жағалауын ... ... ... өзі ... ... жүзуін
күшейтті. Ақырында, 1375 жылы Атлант мұхитындағы ірі үш ... ... ... картасында дұрыс көрсетілді. Португалияның мұсылман
дініне тәуелді болудан қүтылуы олардың суда ... ... ... оның
жерінің тарихи-географиялық жағ-дайы мүмкіншілік туғызды. Сонымен бірге
жергілікті феодал-шонжарларға сүйенген Португалия королы XIV ... ... ... басқа елдерінен бұрын кеме жасауды қызу қолға алды.
Сөйтіп ... ... ... ... ... ... кейіннен
Африка жағалауын шарлап жүрді. Португалдар енді иен жатқан жағалауларға,
түбектерге, аралдарға ... ... ... ... Осындай саяси-
экономикалық жағдайларға байланысты португалдар теңізде қожалық ... ... 1415 жылы ... ... ... Диас ... Португалияның
теңіз экспедициясы Атлант мұхитын, Африка жағалауын ... ... ... жүрген жолы.Орыстар Таяу Шығысты ертеден-ақ біліп, онымен
қарым-қатынас жасады. Бұл кездегі деректерді Игу мен ... ... ... Б. ... ... VI — VII ... орыстар
византиялықтарды білген. 842 жылы орыс ... Қара ... ... IX ... ... ... бұл өңірге солтүстіктен аң
терісін әкелетін еді,— деп жазды араб саяхатшысы Ибн Хордадбех,—IX ғасырдың
40-жылдары орыстар Қара ... ... ... ... ... ... ... жасасқан. Бұл туралы «Повести временных лет» дейтін
1100 жылы жазылған шежіре де бар. 988 жылы ... ... ... ... Таяу ... ... ... орындарға» ғибадат етуге
баратын. XII ғасырдың басында Игу мен ... ... ... ... ... ... ... зерттеп, еңбектер жазып қалдырды. Бұл
орыс ... діни ... ... ... сый ... еді. ... кейін
орыс діншілдері Иерусалимге келе ... Осы ... ... ең ... және ... ... жағалауларын, бұл өңірдегі теңіздерді
ашты. Орыстар бұл өңірдің географиялық ... ... ... ... көп ... білді. Европа мен Азияның солтүстік жағалауын
алғашқы ашқандар ертедегі феодалдық мемлекет орталығы Новгородтан шыққандар
еді. Сондықтан да ... ол ... ... ... ... мырза» деп
атады.
XV ғасырда Сибирь жері орыс ... ... онда ... ... ... ... ... 1375 жылы Сибирь батыс елдердің
карталарында да белгіленген. 1457—1459 жылдары венециялық Фра Мауро жасаған
картада Сибирь жері ... ... ... ... ... ... Марко Поло Сибирь солтүстік өңірде жатыр деп көрсетеді.
Сөйтіп, XV ғасырда Қиыр ... пен ... ... ... ... ... Европа елдеріне белгілі бола бастайды.
XVI ғасырдың баскезінде орыс теңізшілері солтүстік теңіз жағалауымен
жүзіп Сибирьге барғаны мәлім. Мысалы, 1556 жылы орыс жел ... Жаңа ... ... ... ... жылдары орыс кемесі екі рет Обь
өзені сағасына жүзіп ... ... 1595 жылы ... шыққан орыс
балықшылары Сибирьдің солтүстік өңірлерінде болған.
Академик В. В. Бартольдтың айтуына ... 1375 жылы ... ... ... ... аты тұңғыш рет «Себур»,— деп жазылған.
Бұл сөзсіз мұсылман тілінің «Сібір», «Абир» және ... тағы ... ... ... ... мұны ... сол ... Сибирь деген дейді. Бұдан кейін Сибирь (1457—1459 ж.) сызылған
Венеция картографының дүние жүзілік картасында толығырақ ... ... ... ... ... ... Урал ... шығыс жағындағы, сол кезде
белгісіз жерді, Сибирь деп ... ... ... деген географиялық атау
географияда осылай пайда болған. Кейіннен бүкіл ұлан-байтақ Сибирь ... ... ... ... ... ...... (Калинин) көпесі. Аты және оның Үндістанға
барып қайтқаны көпке ... ... ... ... ... Оның
орыстардан ең бірінші саяхатшы болып ... ... біз оның ... ... отырған «Үш теңіздің арғы жағына ... ... ... білеміз. Ол отанына қайтып келе жатқан жолында Смоленск қаласына
жетпей қайтыс болады. Оның ... ... ... ... күні ... ... ... Сондай-ақ Тройцко-Сергеевск шіркеуіне саяхатшы дәптерін
кім әкеліп тапсырғаны да ... ... ... ... ... саяхат
кезінде жазған қолжазбасында (1466—1472 ж.) өзінің ... ... ... ол ... белгісіз үнді халқының өмірін баяндайды. Саяхатшы
күнделігін асқан шеберлікпен жазып, Үндістан жері, оның халқы, ... ... ... ... ... қалдырған.Тұңғыш рет
Никитиннің «Үш теңіздің арғы ... ... ... ... белгілі
тарихшы Карамзин Тройцк шіркеуінен тауып алады. Бұл ... ... ... ... таң ... ол ... деп ... «Осы күнге
дейін географтар білмей келді, ертеде, XV ғасырда, Үндістанға саяхатқа
шыққан европалықтардың бірі ... ... ... ... ... ... жүрген жолы.
Англиядан бұрын білді...». Демек, саяхатшының қол-жазбасы әлемге 300 жылдан
кейін әйгіленді. Расында, ... ... ... да Гамадан 25 жыл бұрын
болғаны анық. Бірақ оның жүрген жерінің толығырақ зерттеліп ... ... ... ғана ... ... Дегенмен, Афанасий Никитиннің қашан
туғаны, өмірбаяны толық мәлім емес. Біз оны Тверьдің хат ... ... ... ғана ... ... ... кезіп, көпті көріп білген, жүрген
жерлерін күнделігіне дұрыс жазып отырған саяхатшы деп танимыз. ... ... жолы өте ... еді. ... ... ... Ормузда,
Үндістанда болып, Каспий теңізі мен Аравия теңізінен өтіп, қайту жолында
Қара теңіз арқылы отанына оралды. Қалай және ... ол алыс ... XV ... екінші жартысында Тверь өз алдына ... ... ... ... ... ... бай ... керуен жолындағы сауда
қарым-қатынас орталығы еді. Оның көпестері Европаға, Азияға аттанып отырды.
XV ғасырда Волга мен ... ... ... орыс ... — Москва,
Тверь көпестері Волга өзенінің орта, төменгі ағысы арқылы Қара теңіз ... ... ... елдермен Орта Азия, Кіші Азия, Қырым қалаларымен
сауда, қарым-қатынас жасап, бір-біріне елшілер ... ... ... осындай елшілермен бірге, қарым-қатынас жасау және достық ... ... ... ... ... кейінгі 300 жылы, кейбір теңіз ... ... ... ... ... ұшырады. Ерте замандағы
ашылған ғылым табыстарынан айрылып қалды. Дін ... ... ... оны ... ... деп, қате ... ... орта
ғасыр ғалымдары Аристотель мен Птолемейдің әлемге көзқарастарын мәңгі
өзгермейтін дұрыс түсінік деп білді, орта ... ... ... ... ... арал, түбектерді бейнелеп жазып, география ғылымының
дұрыс бағытпен дамуына бөгет жасады. ... ... орта ... ... жүзінің географиялық картасы да дәл емес еді. Орта ... ... ... ... ... ... дін ... жоққа шығарды, әлем кіндігі
Жер деп таныды. Дін иелері мен діншілдер дұрыс пікір айтушыларды ... ... отқа ... ... ... Орта ... ... мен
географтары, картографтарының ішінде — ... ... ... ... жерді төрт бұрышты етіп түсірді. Жердің ... деп ... ... оны ... Христостың (қүдайдың) өлген жері
деп ұй-ғарды. Иерусалим керемет күшті әулие қала,— деп, оған ... ... Орта ... ... ... ... ... жатқан дүние жүзілік
мұхиттардың арғы жағында басқа жер бар, онда ... ... ... деп ... қорытынды жасады, жұмбақ жер бар, ол жер ... оны ... ... әр түрлі экспедициялар аттанды, жұмбақ жер
Цейлон аралынан алыс емес, сондағы тау басында ... ұзақ ... ... адам—пайғамбардың ізі бар деп түсінді. ... ... ... та ... жер ... ... ... керек деп топшылады. Бұл орта
ғасыр космографтары өздерінің картасында белгісіз жерді, Гого мен ... ... ... ... ... ... Британия
музейінде (Лондонда) сақталған X ғасырда сызылған географиялық картада Гого
мен Магаго деп аталатын ңүпия ... ... Онда бұл ... Қара ... бен ... ... ... тұрады деп көрсетілген.
Гого және Магаго халықтары бар дегенге ... Поло да ... ... бәрі орта ... ... ... ... біраз тежеді.
[10]
ӘДЕБИЕТТЕР:
1.Грюнберг А.В. Картография с основами топографии – Москва 1990 г.
2.Андреев Н. ... ... и ... ... ,1972 г.
3.Қалыбеков С. Топография негіздері – Алматы 1993 ж.
4.Бахрамелев А. ... ... 1986 ... С. Қ. ... белдеулер –ХБГ, 2001, N 4.
6.Полярлық координаттар. – Физика және география. 2005, N 6.
7.Госпадинов В. Г. ...... 1974 ... Г. ... ... туралы жалпы мәліметтер.-
9.География және табиғат –2006,N 2.
10.Коринский В.А. , Щенев В. А. , ... И. В. – ... мен ... Алматы,2001.
11.Төкенов Б.Географияны оқыту әдістері –География және табиғат. 2003, N 6
.
12.Сейсенов А. Географиялық карталарды оқыту. География ... ... , N 3 ... ... ... және ... . 2004, N 6.

Пән: География
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 22 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Delphi және мәліметтер қоры100 бет
Delphi және мәліметтер қоры сервері31 бет
Delphi ортасы туралы түсінігі51 бет
Delphi программалау ортасы және мәліметтер қоры34 бет
Delphi-де мәліметтер қорымен байланысты ұйымдастыру55 бет
Delphi7 объектілі бағытталған программалау ортасы34 бет
Microsoft Access программасы12 бет
Pascal және Си тілінде бағдарламалау29 бет
SQL құрылымдық сұранымдар тілі32 бет
Sql-тілі4 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь