Ұлы Жібек Жолы және VI- XIII ғғ. қала мәдениеті

1. Ұлы Жібек жолы
2. Ұлы жібек жолының жолдары мен бағыттары
3. Ұлы жібек жолының Орталық Қазақстандағы сілемдері
4. Ұлы Жібек жолының діни соқпақтары
5. VI. XIII ғғ. қала мәдениеті
6. Пайдаланылған әдебиеттер.
«Жібек Жолы» (Ұлы «Жібек Жолы») — Қытайдың Ши-ан деген жерінен басталып,Шинжәң, Орталық Азия арқылы Таяу Шығысқа баратын керуендік жол бағыты. Атауды алманиялық ғалымдары Ф. фон Рихтһофен (F. von Richthofen) бен А. Һерман (А Hеrman)19 ғасырда ұсынған.[1] Ұлы Жібек жолы-адамзат өркениеті жасағын тарихи ескерткіштердің бірі. Біздің дәуірімізден бұрынғы II ғасырдан басталған бұл жол Еуропа мен Азияның-Батыс пен Шығыстың арасын жалғастырғын көпір болғын.Оның Қазақстан жерін кесіп өтетін тұсында VI ғасырдан бастап, екі бағыт: Сырдария және Тянь-Шань жолдары бағыттары кең өрістелген. Бірінші жол Қытайдан басталып,Шығыс Түркістан Қашғар арқылы Жетісуға, содна Сырдарияны жағалап, Арал маңынан әрі қарай Батыс елдеріне өткен.
Ұлы жібек жолының жолдары мен бағыттары
Егер Жібек жолымен батыстан шығысқа қарай жүрсек, оның Қазақстандағы учаскесі Шаштан (Ташкент) шығып, Тұрбат асуы арқылы Исфиджабқа, Сайрам (Сарьямға) келеді. Ежелгі қаланың осы күнге дейін сақталған. Шымкент түбіндегі бір қыстақ тап осылай аталады, оның дәл кіндік тұсында Жібек жолындағы бір кездегі ең ірі орталықтардың бірі болған орта ғасырлық қала жұртының қалдығы сақталған. Исфиджабтан құлдарды, бөз маталарды, қару-жарақты, семсерлерді, мыс пен темірді әкетіп жатқан. Испиджабтан шыққан керуендер шығысқа қарай бет алып, Шараб және Будухкент қалалары арқылы Таразға барады екен. Қазақстанның аса ірі қалаларының бірі Тараз VI ғ. бұрын белгілі болған. 568 ж. түрік қағаны Дизабұл Византия императоры ІІ Юстинианның стратгі Земарх бастап келген елшілігін тап осы қалада қабылдаған. Бастаухаттар оны көпестер қаласы деп атаған.Осымен қатар ол түргештердің, содан кейін қарлықтар мен қарахандардың тарихи орталығы болған. Таразбен қатар Жамухат деген шаһар тұрған, ол да VI ғ. хатқа енген. Жамухаттың жәдігерліктері Талас алқабында, Жамбылға таяу жерде, Талас өзенінің бойындағы Михайловка селосына қарама-қарсы бетте жатыр, оның үйінділерін қазір Қостөбе деп атайды. Алқаптың жазық жағында Атлах қаласы бар, 751 ж. оның бінде осы араны ықпалында ұстау үшін арабтар қытай әскерімен шайқасқан болатын. Тараздан таяқ тастам жерде, Талас бойымен теріскейге қарай кететін сауда жолы үстінде Адақкет пен Нуджикес қаласы тұратын. Талас алқабының таулы бөлегінде сол сияқты Шелжі, Сұс, Күл және Текабкет деген қалалар болған. Бұлар күміс кендеріне жуық жерден қоныс тепкенді.
1. Байпақов К., Нұржанов А. Ұлы жібек жолы және ортағасырлық Қазақстан. –Алматы, Қазақстан . 1992. -198.
2.Ортағасырлық Қазақстандағы ақша айналымы және сауда. Түркістан. Қ.А. Ясауи атындағы ХҚТУ. 2007. -217.
3 Құсайынов Б. Қараөткел өңірі-«Хан жолының» күре тамыры. // Астана ақшамы. 2009. 7 қазан . 4 Артықбаев Ж. Бытығай бүккен сыр. // Астана ақшамы. 2011 жыл. 1 наурыз
5 Мәмиев Т. Астана өңіріндегі мәдени мұралар. // Қазақстан мұрағаттары. 2012. №1. 29-33 бет.
6. Досымбаева А., Нұсқабай Ә. Құмай түрктік археологиялық- этнографиялық кешені. –Астана. 2012.
        
        Қазақстан Республикасының Білім және Ғылым министрлігі
Семей қаласының Шәкәрім атындағы ... ... Ұлы ... Жолы және VI- XIII ғғ. қала ...
Орындаған:Түйебаева С.Қ
Тексерген: Санкайбаева П.С
Семей 2015 ж.
Жоспар:
* Ұлы Жібек жолы
* Ұлы жібек жолының жолдары мен бағыттары
* Ұлы ... ... ... ... ... Ұлы ... ... діни соқпақтары
* VI- XIII ғғ. қала мәдениеті
* Пайдаланылған әдебиеттер.
Ұлы Жібек жолы
(Ұлы ) -- ... ... ... ... ... Орталық Азия арқылы Таяу Шығысқа баратын керуендік жол бағыты. Атауды алманиялық ғалымдары Ф. фон Рихтһофен (F. von ... бен А. ...... ... ұсынған.[1] Ұлы Жібек жолы-адамзат өркениеті жасағын тарихи ескерткіштердің бірі. Біздің дәуірімізден бұрынғы II ғасырдан басталған бұл жол ... мен ... пен ... ... ... көпір болғын.Оның Қазақстан жерін кесіп өтетін тұсында VI ... ... екі ... Сырдария және Тянь-Шань жолдары бағыттары кең өрістелген. Бірінші жол Қытайдан басталып,Шығыс ... ... ... ... ... ... ... Арал маңынан әрі қарай Батыс елдеріне өткен.
Ұлы жібек жолының жолдары мен бағыттары
Егер Жібек жолымен батыстан шығысқа қарай жүрсек, оның ... ... ... ... ... ... асуы арқылы Исфиджабқа, Сайрам (Сарьямға) келеді. Ежелгі қаланың осы күнге ... ... ... ... бір ... тап осылай аталады, оның дәл кіндік тұсында Жібек ... бір ... ең ірі ... бірі болған орта ғасырлық қала жұртының қалдығы сақталған. Исфиджабтан құлдарды, бөз маталарды, ... ... мыс пен ... ... жатқан. Испиджабтан шыққан керуендер шығысқа қарай бет алып, Шараб және ... ... ... Таразға барады екен. Қазақстанның аса ірі қалаларының бірі Тараз VI ғ. бұрын белгілі болған. 568 ж. ... ... ... ... ... ІІ ... стратгі Земарх бастап келген елшілігін тап осы қалада қабылдаған. Бастаухаттар оны көпестер қаласы деп атаған.Осымен қатар ол ... ... ... қарлықтар мен қарахандардың тарихи орталығы болған. Таразбен қатар Жамухат деген шаһар тұрған, ол да VI ғ. хатқа ... ... ... ... ... ... таяу жерде, Талас өзенінің бойындағы Михайловка селосына қарама-қарсы ... ... оның ... қазір Қостөбе деп атайды. Алқаптың жазық жағында ... ... бар, 751 ж. оның ... осы араны ықпалында ұстау үшін арабтар қытай әскерімен шайқасқан болатын. ... таяқ ... ... ... ... ... ... кететін сауда жолы үстінде Адақкет пен Нуджикес қаласы тұратын. Талас алқабының таулы бөлегінде сол сияқты Шелжі, Сұс, Күл және ... ... ... ... Бұлар күміс кендеріне жуық жерден қоныс тепкенді. Керуендер Талас алқабына ... ... ... қыратындағы Шанаш асуы және Талас Алатауындағы Қарабура арқылы да өтіп келетін. Жолдың осы бөлігі Жібек жолының және Жетісулық бағыттарын ... ... ... жол ... ... ... ... асатын Тараз бен Құлан аралығындағы территория қарлұқтарга жататын. ... бара ... жол ... ... ... ... қалалардан өтетін. Құланнан әрірек шығыста бір-бірінен фарсақтай жерде Меркі мен Аспара қалалары барды. ... ... ... ... ... Жол ... соғып өтіп жолдан кейін ол Сарығ, Қырмырауға баратын. Қырмыраудан жол ... ... ... ең ірі ... бірі -- ... ... Синчен) апаратын. Бұл екі атау да Жаңа қала деп аударылады. Науакент ... ... ... және соғдылардың қаласы болған. Жол Науакенттен шыққасын Пенджикент (Бунджикет) арқылы Жетісудың аса ... ... ... ... ... (кей ... қарлықтар астанасы) Суябқа келеді. Бұл қала туралы қытай, араб саяхатшылары X ғ. дейін жазып келген. Соңынан ... рөлі ... ... тегі оның ертеректегі аты Беклиг немесе Семекна болса керек. ... ... ... ... ... ретінде белгілі, оны кейін XIII ғ. бас кезінде қарақытайлар қиратады. Қала содан қайта салынады, бірақ XIV ғ. тағы да ... ... ғана ... Бұл қалалардың тұрған жері кәзіргі Тоқмақ қаласына жақын жерде және орта ... ... ... екі ... -- ... мен Боран қала жұртына сәйкес келеді. Суяб қаласынан керуен жолдың не солтүстік, не оңтүстік тармақтарымен жүріп, Ыссық көлдің ... ... ... ... ... керуендер Жоғарғы Барысхан деген үлкен қаланы басып ... ал ... ... ... ... ... ... орны кездеседі, олардың аттары бізге дейін жетпеген. Сосын осынау екі ... жол ... ... ... ... да, не осы асу арқылы, не Ташрабат ... ... жолы ... мен ... ... ... Ал керуен жолы Ыссық көл қазан шұңқырынан Санташ асуы арқылы ... ... ... ... Іле алқабына түседі де, өзеннің оң жағалауын бойлап отырып, Үсек пен Хоргос алқаптарынан өтіп, Алмалық қаласына барады, ал ... ... ... ... жиегін айналып, Хами мен Тұрфан көгал аймақтарын басып, Дунхуан мен Қытайға ... ... X -- XII ғғ. ... ... бір тармағы күллі Іле алқабын оңтүстік-батыс жағынан көктей өтіп, ... ... ... ... ... Бұл тармақ Науакенттен басталып, Бунджикен және Қастек асуы арқылы жүріп, Іле Алатауының теріскей жоталарына әкелген. Әлгі ... тағы бір жол ... ... болған. Бұл арадағы танымал белгі қасиетті Ұрын-Арж тауы ... Жол Іле ... ... ... Қастек, Қаскелең мен Алматы орындарындағы шағын қалашықтар арқылы Талғар қаласының теріскей шетіне орналасқан Тәлхиз (Тәлхира) қаласына жеткен. Осы арада Талғар ... оң ... тау ... орта ғасырдың аса ірі қала жұртының ойран болған орны ... ... ... сауданың үлкен орталығы болған. Іле алқабына басқа жолмен де келе береді ... ... мен ... немесе Нұзкенттен шығып, Шудың орта және төменгі ағысындағы қалаларға барған. Сосын Тасөткел қайраңынан өтіп, жол Щу -- Іле ... ... ... ... ... Іле ... теріскей бетіндегі қалаларды қуалай жүрген. Тәлхизден Жібек жолы екіге ... ... ... Есік пен ... ... үстімен жүріп, Іленің Борохудзир маңындағы өткелінен өтіп, оның оң жағалауын қуалап, Хорғос арқылы Алмалыққа ... де, ... ... көл ... ... жол ... қосылады. Жолдың осы бөлігінен археологтар Есік, Түрген, Лауар сияқты кішкене қалалардың, үлкен қала Шелектік төбешіктеніп қалған ... ... ... оң ... жол ... ... ... Көктал мен Жаркент арқылы өтеді. Көктал маңында Ілебалық қаласының орны бар. Тәлхизден басталатын теріскей жолы Талғар өзенін қуалай ... ... ... ... ... ... ... жеткен. Одан әрі жол Шеңгелді үстімен Алтын Емел белесінен асып, Көксу алқабына ... де, ... ... жетеді. Ол кәзіргі Дунғановка селосының орнында болған. ... ... бұл ... ... деп ... Іле алқабының ең үлкен қала жұртының бірі тап осы жерден табылған. Онда 1253 ж. ... В. ... ... қалада (иран көпестері) тұрушы еді -- деп жазады. Жол ... ... ... ... ... ... ... барады екен. Бұл шаһардың хан базарларымен аты шыққан. Онда ... ... ... ... бар ... да ... Ол жөнінде моңғол ханы Мөңкеге бара жатып, осы қалаға соғып ... ... IX -- ... ... В. Рубрук хабарлайды. Қаялық -- қарлықтар орталығы болған, IX г. -- XIII ғ. бас кезінде Іле ... ... ... қарлықтар қоластына қараған. Қаялық Қаратал өзені алқабында көзіргі Антонов селосының шет ... ... ... ... ... ... ... жерде христиандар селосы болған, Жібек жолы сол арқылы өткен. Содан әрі қарай жол Тентек алқабымен жүріл, Алакөлді ... ... ... ... ... Шихо ... жетеді, сосын Бесбалықты басып, Дунхуанға барады да, Ішкі Қытай жаққа шығандап кетеді екен. Алакөлдің оңтүстік-батыс шетінде бір қала болған, оны XIII ғ. ... деп ... ... ... ... ... жолы Арыс ... Арсубаникетке, содан Отрар-Фарабқа иек артып, Сырдария бойымен жүріп, Арал ... ... ... бойын қуалай жүретін керуен жолы үстіндегі қалалардың ірісі Отырар-Фараб пен Шавғар екен. ... ... аты ... ... ... ... ... жақын орналасқан, аса үлкен қала жұртының атында сақталып, осы күнге дейін жеткен. Отырар тоғыз ... ... ... Одан ... ... бір тармағы Шавгарға, екінші тармағы Сырдария өткелінен өтіп, Васиджа қаласына баратын болған. Одан ... ... ... ... қаласы Сүткентті басып, Шашқа, ал төмен қарай -- Жентке кеткен. Ал ... ... ... Хорезм мен Ургенішке қаражол тартылып, одан әрі Еділ бойы мен Кавказға асып кететін болған. ... ... осы ... XIII ғ. ... ... кетеді және Жент, Сарайшық, Сарай-Бату, Каффу сияқты шулы-дулы шаһарлар үстімен жүретін болады. Шавғар VIII ғ. ... ... ... әсілі, Түркістан төңірегінде орналасқан Шүйтөбе қала жұрты сәйкес келетін секілді. Казіргі Түркістан тұрған жерде, Шавгармен қатар X -- XIII ғғ. Яссы ... ірге ... ... ... сопы ... Яссауи сол шаһарда тұрып, уағыз-насихатын жүргізеді. Шавгардан шыға жол оғыздар астанасы -- Янгикентке қарай ... Осы ... ... ... тағы бір жол ... ... ... Шавгардан, кейінірек Яссыдан басталған жол Тұрлан асуы арқылы Қаратаудың солтүстік ... ... ... ... ... ... жарыса (паралелль) жүретін. Ол жолда Созақ, Ұрысоған, Құмкент, Сүгүлкент ... бар еді. Бұл жол не ... ... ... ... ... жоғары өрлеп, Таразға баратын, не Билікөлдің батыс жағасымен жүріп, Берукет-Паркет, Хутукчин қалалары арқылы бұл да Таразға ... ... ... Оңтүстік Қазақстан мен Жетісу арқылы өтетін негізгі арқауынан жол тарамдалып, терістік пен шығысқа қарай, ... және ... ... ... ... ... ... мәлім болған Дешті-Қыпшаққа, Ертіс жағалауы мен Алтайға, Моңғолияға асып кетеді екен. Осы арамен атты көшпелілер тайпалары ... дала жолы ... ... ... жүн мен ... металға бай Орталық Қазақстан аймағы сауда-саттық байланыс жүйесіне, оның ішінде халықаралық жүйеге тартылып, көптеген керуен сүрлеулері арқылы Жібек жолы ... ... ... ... ... бір желісі Арсубаникеттен өтіп, Арыстанды, Шаян алқаптарына, сосын Қаратаулық жатаған белесінен асып; ал Шавгар мен ... ... ... ... ... ... ... мен Сығанақ тармағы, Янгикент тармағы -- бәр-бәрі тұс-тұстан ... ... ... ... ... мен ... ... мен Есіл бойларына баратын болған. Сол аймақтан орта ғасырдың: Болған-ата, Жаманқорған, ... ... ... сияқты қала жұрттарының қалдықтары табылған. Әсілі, орта ғасыр бастаухаттарында айтылатын. Жұбын, Конгликет, Ортау мен Кентау сияқты жайлауларды, Гарбиан мен ... ... кен ... осы ... іздеген жөн. Тараздан шыққан тағы бір сауда жолы Адахкес пен Дех-Нуджикес қалалары арқылы Ертіс жағасына, Қимақтар қағанының сарайына барып, одан әрі ... ... ... еліне тартатын болған. Іле алқабы Орталық Қазақстанмен Шу -- Іле тауының теріскей жоталарымен ... Шуға ... да, ... оның ... ... ... Сарысу өзені жағалауына шыққан. Жолдың өзге бір желісі Теріскей-Іледегі Шеңгелді маңынан шығып, Көктал мен Бояулы керуен ... ... ... өңіріне, сосын Іледен тарайтын Ортасуды жиектеп, сол арадағы Ақтам қала жұртының ... ... ... түскейінен 8 шақырым бұғаз арқылы теріскейіне шығады. Керуендер бұғазды кешіп өтіп, Тоқырауын ... ... жуық ... шығады екен дағы, оның бойын қуалап, әрі Ұлытау жоталарына қарай ... ... ... бір ... ... ... ... айналып өтіп Тарбағатай арқылы Ертіске, қимақтар мемлекетінің ... ... ... ... жағалауында Қимақтың Банджар, Ханауыш, Астұр, Сисан секілді қалалары және айналасы бекіністі қамалмен қоршалған, ... ... ... ... зор қала -- ... еді. ... қалалары сауда жолдары арқылы Енисейдегі қырғыз, Моңғолиядағы ұйғыр қалаларымен, Шығыс Түркістанның көгалды аймақтарымен байланысып отырған.Ұлы ... ... ... ... сілемдері
Бұл жол ондаған ғасырлар бойы өзі қамтыған елдер мен халықтардың экономикасының, мәдениетінің дамуында елеулі рөл атқарды. Қос құрылықты жалғастырған бұл жол ... ... ... ... ... Азия мен Еуропаның арасын жалғастырушы көпір, яғни Шығыс пен Батысты байланыстырушы желі ... ... ... сауда жолына телінуі Еуразия өлкелерін байланыстыруынан келіп шыққан. (Ұлы ) -- ... ... ... ... ... Шынжаң, Орталық Азия арқылы Таяу Шығысқа баратын керуендік жол бағыты. Атауды неміс ғалымдары Ф. фон Рихтһофен (F. von Richthofen) бен А. ... (А Hеrman) 19 ... ... Қытайдың торғын-торқасы осы жолмен Орта ... ... ... және ... ... тасылды, сонымен қатар тұт ағашын өсіру өнері де батысқа тарала ... ... ... ... қас ... ... жүн көрпе сияқты тауарлар мен орта жазықтың темір ыдыстары, фарфор ыдыстары, сырлы ыдыстары, шабдолы, өрік, рауағаш, дәршен сияқты өнімдері ... ... ... ... Орта Азияның, Батыс Азияның және Еуропаның әйнегі, жақұты,дәнді дақылдары және хош иісті заттары, дәрілер, сондай-ақ Отқа табыну діні, ... ... ... діні ... діндер де Қытайға кірді және таралды. Шығыс пен Батыс ... ... ... ... ... ... мәдениетін байытты. Шығыс пен Батыстағы халықтар Жібек жолы арқылы сыртқы ... ... ... да салауатты мәдениет жарата алды. Қытайдан бастау алған жол Іле өзенімен Ыстықкөлге жеткен. Жол осы ... ... және ... шығу үшін ... және ... ... тармақталған. Оңтүстік бағыт Ферғана, Самарқан, Иран, Ирак, Сирия елдері мен Жерорта теңізіне шыққан. Ал солтүстік бағыты ... ... ... ... келіп тағы екі тармаққа бөлінген. Біреуі Орта Азияға қарай, ... ... ... ... ... ... ... Қазақстанға шығып, Қара теңіздің солтүстік-шығыс жағын айналып Еуропаға ... ... Сан ... ... бұл ... ... жолы сол кездегі халықаралық саяси жағдайларға байланысты өзгеріп отырған, бірде үзіліп, бірде қайта жанданған. Сонымен қатар әлемдік дамуға әсер ... де, ... ... бар ... ... ... ... әсер еткен. Солардың бірі ежелгі және жаңа заманда Түркістан-Сырдарыия өңірінен Қазақ елінің орталық және солтүстік өңірлеріне қарай тармақталған ... ... ... еді. Сыр ... ... ... орта ғасырларда бір жол Солтүстік Қазақстанға бағытталды. Ал Сығанақ қаласынан Ақсүмбе қаласы арқылы Орталық Қазақстанға қарай және бір ... ... Бұл ... Сауран қаласынан шыққан екінші бір бағыт Қарақұрым (Жыланқарауыл қаласы) арқылы басталған. Бұл сауда ... ... ... ... ішкі ... ... ... шағын бағыттар. Солар арқылы Солтүстік және Орталық Қазақстандағы көшпелі ру-тайпалар негізгі ... жолы ... ... ... ... ... ... алып қайтатын болған. Жібек жолы тек сауда жолы болып қана қалмастан, ... жүзі ... ... ... қоғамының дамуына өшпес үлес қосты. Оңтүстік Қазақстан мен Жетісу қалаларының Византия, Иран, Орта Азия, Кавказ, Алтай, Сібір, ... ... ... ... ... болғандығын ежелгі қолжазбалардағы мәліметтер дәлелдейді. Шаштан (Ташкенттен) жол ... ... ... одан әрі ... Таразға бағыт алған. Тараздан солтүстікте Адахкет, Дех-Нуджикет қалалары орналасқан қимақтарға, оңтүстікте өздерінің туған өлкесінде - Шельдяни, Куля және т.б. ... ... ... ... ... ... одан әрі ... Мерке арқылы Аспараға жететін болған. X ғ. бастап Ӏле жазығындағы сауда жолы арқылы керуендер жүре ... Осы ... Ӏле ... ... ... ... мен ... елді мекендеріне жолға шыққан. Талғарда жол қазіргі Шелек, Есік, Кеген аудандарында, Подгорныйға, одан әрі ... иек ... ... ауданында жол тармақталады. Екіөгіз, Қиялық, Көктем керуен жолдарымен Шығыс Түркістанға, ... ... ... ... еді. ... ... байланыстыратын жолдардың маңызы орасан зор. Ол Испиджабтан ... ... - ... ... ... ... ... Сығанаққа әкелетін. Сығанақтан Жентке және Янгикентке тірелген. Исфиджабтан солтүстікке ... ... жол ... Аба - Ата, ... ... Одан әрі ... Қазақстанның жазық жерлері арқылы Кеңгір, Жезді, Нұра далаларына шығады [1, 37-43]. ... ... ... ... сілемдері XX ғ. басына дейін сақталып келді, тіпті, Ресей, Қазақстан және Орта Азияның қалалары мен елді мекендерін байланыстырып ... оған ... ... ... ... Ұлы ... жолы көп халықтардың мәдениетін түйістіруімен бірге оның табиғатының ерекшеліктерін анықтауда тарихи ... ... Бұл істе ... жерін мекендеген халықтардың еңбегі де бар. Олар тұрғын үйді (киіз үй), ат ... ... ... ... ... ... ... әсемдік бұйымдарды соғуды, бай ауыз әдебиетін мұра етіп қалдырған. ... бір ... - Есік және ... ... ... ... Шығыс Қазақстандағы Берел қорымынан табылған олжалар, ежелгі Түрік жазба әдебиетінің Орхон ... ... ... ... Есіл ... ... ... жайлы алғашқы болып зерттеген ғалымдардың бірі Шоқан Уәлиханов болды. Ғалымның 1856 жылы өз ... ... ... ... бар. Бұл ... 1961 жылы ... көрген көп томдығының 5-ші томына енген. Осында Абылай мекен еткен аймақтарды басып өткен керуен жолдарының сызбасы көрсетілген. ... ... ... ... ... Қорғалжын және Ақмола-Қараөткел өңірі толық қамтылған. 1815 жылы Қоқанға кетіп бара жатқан орыс елшісі Филип ... өз ... ... ... мекендеп отырған Құдайменде сұлтанның өте жақсы қарсы алғанын айтады. Сұлтанның 16 жасар ... ... мен ... ... ... ... ... шығарып салғандарын ризашылықпен атап өткен. Бес ... ... ... және ... ғылымдарының докторы, профессор Сәйден Жолдасбаевтың Қазақстанның орта ғасырлардағы тарихына арналған оқу құралдарындағы карта-сызбаларда Жібек жолының ... және ... ... ... ... жолдары жақсы көрсетілген. Ғалым-жазушы Ақселеу Сейдімбек Қазақстанның оңтүстігінен солтүстік өңірлеріне ... ... ... ... алып ... және оны ... ... бөледі. Көп жыл бойы Есіл өңірінің тарихын зерттеумен айналысқан ... ... ... Б. ... 2007 жылы ... жылғы зерттеулерін жинақтап 2007 жылы атты ғылыми мақаласын жариялады ... ... ... ... Баянбай Құсайыновтың деректеріне сүйенсек, Орталық Қазақстандағы далалық керуен жолдары ... Ұлы ... ... бері ... келген және ол Қазақстан Ресей бодандығындаболған кезде де тоқталмаған. Ғалымның пікірінше бұл ... төрт ... ... жолы ... Негізгі жол-қазіргі Қызылжар қаласынан шығып, Ақмола дуаны арқылы Ұлытауды ... ... ... ... жетіп жығылған. Осы керуен жолын ертеде деп атаған. Кейбір деректерде деп те айтылады. Бұл көне ... ... бір ... ... ол ... стратегиялық маңызы жағынан Қазақ хандығы құрылғаннан кейін өркендеп, Абылай дәуірі мен Ресей патшалығының тұсында ең негізгі стратегиялық күре ... ... ... ... ... Қорғалжын ауданы жеріндегі көліне бара жатқан тұста () дейтін жер бар. Бұл ... мәні ... хан ... өтіп өтіп ... пайда болған. 1993 жылы Алматыда жарық көрген атты шағын кітапшада: деп жазылған [3]. Бертінде осы ... ... ... ... керуен-шерулері (экспедиция) жүретін болғандықтан, халық деп атап ... ... ... шаш ... ... көшпелі елдің халқына ұсқынсыз көрінгендіктен осылай атаған болуы ... Бұл ... ... ... ... айтады. Жазушы жас кезінде Қарсақпайдан атпен шығып, арқылы туған елі Қызылжарға ... ... көп ... еңбекте де туралы мәлімет ... ... ... ... да бұл ... ... ... айтылады. Сонымен зерттеуші пікірінше, Түркістан өлкесінен шыққан керуен жолы ... ... ... кейін бірнеше тармаққа бөлініп тарайтын болған. Соның бірі- Қараөткел (қазіргі Астана қаласының маңы) арқылы өткен. Қараөткел өңірі- күретамыры ... [3]. ... ... ... ... тарихын тереңдей зертеп жүрген профессор Жамбыл Артықбаев та Есіл-Нұра бойын бойлап Солтүстік Батысқа ортағасырларда саудагер көпестер жол тартқанын қуаттайды[4]. ... ... ... ... те Б. ... ... қуаттай отырып, отандық тарих ғылымы мойындаған Есіл-Нұра бойындағы Бозоқ, Бытығай, Арқайым және т.б. ежелгі ... ... мен ... ... ... ... мұраларын зерттеу Астана қаласының көне тарихын ашу бағытындағы маңызды мәселе деген тұжырым жасайды[5]. Қазіргі ... ... ... замандыкі болмаса да, ортағасырлық тарихи-археологиялық мұралар сирек те ... ... ... ... Елордадан 123 шақырым жерде Қорғалжын ауданының жерінде Бытығай кесенесі. Бұл ескерткішті зерттеушілер XIXғасырдан бері біледі. Бірақ кешенді ... әлі ... ... Екіншісі-Астана қаласының іргесіндегі Бозоқ қаласының орны елорданың кемінде 1 мың ... ... бар ... ... тұр. ... 100 ... ... Ерейментау ауданында ғұн-түркі дәуірін қамтитын 2009 жылы ашылған болатын (6) Осы ортағасырлық ескерткіштерді дұрыс пайдалана алсақ ... ... ... әсерін тигізері сөзсіз. Біріншіден сырттан келетін туристер жас тәуелсіз мемлекеттің, оның астанасының көне тарихы барын, яғни мыңдаған ... ... ... ... көне замандардан басталған Ұлы жібек жолының бір ұшығы Қазақстанның орталық бөлігіне, ... ... ... ... ... ... да ... түрде болса да игі әсерін тигізгені анық. Осы деректер мен мәліметтер шетелдіктердің біздің елге, оның тарихына деген құрмет сезімі ... ... бұл ... ... шетелдердегі үлгілі тарихи орындар сияқты реставрациялап, жақсы экспозициялар жасап жайнатып көрсетсе ел ... ... үлес ... ... ... ... Үшіншіден, бұл ортағасырлық ескерткіштерін дәріптеу, насихаттау Қазақстан азаматтарын отансүйгіштік рухта тәрбиелеуге де септігін тигізеді. Сөйтіп, осы ... ... ... мен ... ... ескерткіштерді Ұлы жібек жолын қазіргі заманға сай қайта жаңғырту жобасына кіріктіре білсек әлемдік ... бар бұл істе ... Бас ... да ... орын алар ... соқпақтары
Жібек жолымен діни идеяларда кеңінен таралып отырылған, ал ... өз ... ... ... арғы бетіндегі елдерге барып таратқан. Үндістаннан Орта Азия мен Шығыс Түркістан арқылы Қытайға буддизм келген, Сирия мен Ираннан, ... - ... ... ... барып ислам жеткен.
Зерттеушілер пікіріне қарағанда, Қытайға буддизм Үндістаннан Орта Азия мен Қазақстан арқылы барған. Бұл ... ... ғ. ... ... ... мен Қытайға будда дінін таратуда ортаазиялық діндарлар мен миссионерлер, ... ... ... мен ... көп ... ... Б.з. ... ғғ. буддизм белсенді түрде таратылған, бұл Кушан империясының Шығыстағы саяси мақсаттарына байланысты болғанға ұқсайды.
Исламды тарату кезінде Орта Азия мен ... ... ... болған құрылыстар қатарына қоғамдық моншалар жатады.
Араб әрпінің көркемдік мүмкіндігін пайдалануға арналған керамика табылды. Сондай ... ... ... ... ғана болса, кейбіреулерінде әралуан игі тәлеулер, өсиеттер айтылады. Металдан жасалған сәндік бұйымдарға мода ... сол ... әзгә ... діни ... ... бар заттарға мода басталады.
Қазақстанның ежелгі қалалары - жазба деректемелер мен ... ... ... ... ... ... орындары, қала жұрттары. 6 - 9 ғасырларда Оңтүстік Қазақстан мен Оңтүстік-Батыс Жетісуда қала ... ... ... Саяси жағынан бұл аймақтар түрік әулеттеріне бағынды және реті ... ... ... ... қағандықтарының құрамына енді. Бұл кезеңде көшіп жүретін жер аумағы шектеліп, көш жолдары қалыптасты, тұрақты ... мен ... ... ... пайда болды, отырықшы кедейлер тобы бөлініп, жекелеген рулық топтар отырықшылыққа көшті. Мемлекеттік төрешілдік аппарат құрылып, ортақ тіл мен жазу ... ... және ... ... ... ... жағдайда әкімшілік және қолөнер, сауда, мәдениет орталығы ретінде қалалар салына бастады. Оңтүстік Қазақстандағы ең ірі қала ... ... Ол 629 ж. ... ... "Ақ ... ... атымен алғаш аталады. Кейін Махмұт Қашқари Сайрам - ақ ... аты ... ... ол ... деп, кейде Сайрам деп те аталғанын жазады. Сайрамнан Шашқа баратын жол бойында 8 - 10 ғасырларда Газгирд (Қазығұрт) ... ... ... жағында Шарап, Будухкет, Тамтаж, Абараж, Жувикат қ-лары мен елді мекендері орналасқан. Шарапқа - Төрткөл Балықшы, Будухкетке ... ... ... сай ... ... Абараж - керуен сарайлары іспетті. ... ... ... ... ... қ. ... Фараб (Отырар) өңірі жатты. Отырар аты (Отырарбенд) 8 - 9 ... ... ... ... Оның ... Тарбанд секілді атаулары да бар. Отырардан төменірек Сырдария бойындағы Шауғар өңірінде сол ... ... ... Шауғар қаласы(соғды тілінен аударғанда "Қара тау") Түркістанның оңтүстік-шығысында 8 км жерде орналасқан Шойтөбе ... ... ... ... ... ... қолөнері мен егіншіліктің және құрылыс техникасының дамуына Соғды ұрпақтарының елеулі әсері болды. 8 ғ-дың 2-жартысында олар Шу, Талас жазықтарына көптеп ... ... ... ... Иран мен ... ... ... жалғастыратын Ұлы жібек жолының бойына сауда қоныстарын салды. Осындағы Тараз және Суяб қалалары Қазақстаннан тыс жерлерге де ... ... ... ... қарағанда 7 - 13 ғ-ларда осы жол бойындағы Аспара, ... ... ... ... ... ... ... және басқа қалалар да маңызды рөл атқарды. Бұл ... ... ... ... өңдеу, қыштан ыдыс жасау кәсібі өркендеді. Тұрғындары егін шаруашылығымен айналысып, бидай, тары ... бақ, ... ... 9 - 10 ... солтүстік-шығыс Жетісуда да қалалар салына бастаған. Іле өз. бойындағы көшпелілер қоныстарының орнына ... ... бұл ... тез ... ... мен ... орталығына айналды.
9 ғасырларда және 10 ғасырдың 1-жартысында Жетісуда билік қарлұқтар қолына өтуіне байланысты көшпелі халықтар отырықшылыққа жедел көше ... ... ... ... ... жайылымдарды басып алу, соғыс жорықтары және сауда арқылы байыды. Қоғамның қарапайым мүшелері топ-тобымен отырықшылыққа көшіп, ... ... ... ... Осыдан барып үлкенді-кішілі елді мекендер мен қалалар көбейе ... 9 - 12 ... ... ... күштері үлкен қарқынмен өсті. Орта Азия мен Қазақстандағы саяси билікті басып алған Қарахан әулеті ... ... ... ... ... Осы ... қалаларда діни орындарға арналған құрылыстар, ақсүйектердің сарайлары, су ... ... ... ... Жаңа ... ... болды. Әсіресе, Оңтүстік Қазақстанда қалалар көркейе түсті. Бұрын 5 - 7 ... ... ... ... ... 170 ... дейін жетті.
Шу және Талас аңғарларындағы аумақта барлығы 36 қала жұрты табылып, олардағы 7 - 9 ... ... ... ... ... ... кезге дейін өмір сүрген. Олардың топографиясында өзіндік ... ... Қала ... ... мен ... тұратын "орталық бөлік" ерекше көрінеді. Орталықтағы құлаған үйінділерге ... 3 ... ... км-ге дейін жететін дуалмен қоршалған аумақ жапсарласып ... ... ... ... ... ... ... бар: Талас аңғарында олар бір-бірінен 15 - 20 км ... ... ең ... ... ... ұсақ тау ... ... сағаларында орналасқан. Шу аңғарында қалалардың орналасу заңдылығы одан да ... - он үш қала тау ... ... тау ... ағып ... ... бір-бірінен 15 - 35 км қашықтықта орналасқан; ... ... ... ... өзендердің Шуға келіп құятын жерлерінде солтүстік Жақтағы ішкі тізбекті құрайды. Қалаларды сипаттап топтаған кезде қала орындарының көлемі мен топографиясы және ... ... ... пайдаланылуы нәтижесінде қалалар үш топқа бөлінеді. Бұлар: астаналық және ірі қалалар - Тараз, ... ... және ... олар ... ... ... ... Қызылөзен және Шитөбе сияқты ірі қала жұрттарына сәйкес ... ... ... Таластағы Ақтөбе қ-ның жұрты деп саналатын Текабкет және ... Сус - ... ... ... Жол - ... ... - Беловодск бекінісі, Жақ - Сарығ - Грозненское жатқызылды. Шағын қалаларға жататындар: ... - ... ... ... ... - ... Кірмірау - Покровское. Ірі қалалардың төңірегінде орналасқан ондаған ... ... ... ... Шу-Талас өңірлерінде орналасқан 403 ортағасырлық қалалар мен мекендердің 240-ның тарихи-топографиялық құрылымдары зерттелген. Мұндағы негізгі қалалар Жікіл, Балу, Шелже, Такабкет, Көл, ... ... ... Сус, т.б. Шу ... ... қ. ... орынға шығып, астана рөлін атқарған. Ол 10 - 11 ... хан ... ... ... Оның ... неғұрлым ерте кезеңдегі қала жұрты бар. Бұл өлкеде осынша көп жаңа қалалардың пайда болуы ауданда отырықшылық пен қала ... ... ... Солт.-шығыс Жетісуда 9 - 13 ғ-дың басында ... саны ... Егер 9 - 10 ... ... 10 ғана қала ... 11 - 13 ... ... олардың саны 70-ке дейін көбейген. 10 ғ-дағы деректер Іле аңғарының сол жағалауында орналасқан екі қала - Талхиз ... ... және ... ... ... мәлімет берсе, 11 - 13 ғ-лардың басындағы деректерде Екі-Оғыз, Қаялық, Ілебалық, т.б. қалалар аталады. Солт.-шығыс Жетісудағы барлық қала ... ... ... ... жатады. Олар тік бұрыш, трапеция түрінде жоспарланған немесе дөңгелек ... ... ... жер ... сәл ... ... және ... жағынан бұрыштары мен мұнаралары бар дуалдармен қоршалған. Қазақстандағы орта ... елді ... мен ... ... ... мәдениет пен өркениеттің ежелден қалыптасып, дамығандығын көрсетеді.
Пайдаланылған әдебиеттер.
1. Байпақов К., Нұржанов А. Ұлы ... жолы және ... ... - ... ... . 1992. -198.
2.Ортағасырлық Қазақстандағы ақша айналымы және сауда. ... Қ.А. ... ... ... 2007. -217.
3 ... Б. ... өңірі- күре тамыры. // Астана ақшамы. 2009. 7 ... . 4 ... Ж. ... ... сыр. // ... ... 2011 жыл. 1 наурыз
5 Мәмиев Т. Астана өңіріндегі мәдени мұралар. // Қазақстан мұрағаттары. 2012. №1. 29-33 бет.
6. ... А., ... Ә. ... ... ... этнографиялық кешені. - Астана. 2012.

Пән: Мәдениеттану
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 15 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ұлы Жібек жолы туралы26 бет
Мәдени даму мен теориялар14 бет
«Қазақ» термині туралы9 бет
Алтын Орданың қалалық орталығы - Сарайшық11 бет
Кен орынды игеру жүйесі. Мұнай және газ өндіру техникасы мен технологиясы95 бет
"Ұлы Жібек Жолы."16 бет
XII – XIII ғасырдағы Моңғолдың тарихындағы Шыңғысханның билік құру кезеңі13 бет
XIII-XV ғғ. Қазақстан мәдениеті. Түркі жазуы 7 бет
«Қыз Жібек» жырындағы сын есімдердің танымдық сипаты114 бет
«Ұлы Жібек жолының – Қазақстан туристік экскурсияны жандандыру мен дамытудағы маңызы»65 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь