Сынып жетекшісінің тәрбие жұмыстарына қойылатын психологиялық талаптар

М а з м ұ н ы

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3

I.тарау. Тәрбие жұмысының теориялық негіздері ... ... ... ... ... ... ...
1.1. Тәрбие берудің негізгі мақсаты және міндеттері ... ... ... ... ... ... ... ... ...
1.2. Тәрбие беруді ұйымдастыру формалары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
1.3. Тәрбие және балалардың жас ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .

II.тарау. Сынып жетекшісінің тәрбие жұмыстарының әдістемесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
2.1. Сынып жетекшісі және оның қызмет мазмұны ... ... ... ... ... ... ... ..
2.2. Сынып жетекшілерінің тәрбие әдістері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
2.3. Сынып жетекшісінің негізгі міндеттері мен жұмыс бағыттары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..

Пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .

Қосымша ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
Кіріспе
Дипломдық зерттеу жұмысының өзектілігі. Қазақстан Республикасының "Білім туралы" Заңы мектеп оқушыларының бойында адамгершілік және салауаттылық тұрмыс негіздерін қалыптастырудағы азаматтықты, жауапкершілікті, қабілеті дамыған етіп тәрбиелеуге негізделген. Қазіргі қоғамға, болашаққа, зерделі де білімді, өз іс-әрекетімен қызмет ете алатын азамат керек. Бала бойындағы отаншыл рухты жасынан қалыптастыра алу маңызды болып отыр. Осы міндеттерді шешудің жауапкершілігі, мектеп оқушыларының тәрбиесін бағыттауы және ұйымдастыруы сынып жетекшісіне жүктеледі.
Бірақ, соңғы уақытта мектеп өмірінің демократияландыруына байланысты сынып жетекшісі қажет пе деген мәселе жиі көтеріліп жүр. Осы себеппен педагогтардың да ой-пікірі жан-жақа бөлінуде.
Республиканың бір қатар мектептерінде тәрбие ретінде сынып жұмыстарын ұйымдастыруда сынып жетекшілерінің әртүрлілігі жүзеге асырылуда. Мәселен, Маңғыстау облысы Ақтау қаласындағы №1,2,7,16 Қапшағай қаласы №4, Шелек ауданы Б.Момышұлы атындағы мектептерде ұстаздардың параллель сыныптар топтарында жетекшілік жасауы тәжірибеленуде.
Шығыс Қазақстан облысы, Өскемен қаласындағы №11 орта мектепте басқа жұмыстан біршама босатылған сынып жетекшісі, Солтүстік Қазақстан облысы Ленин ауданы Петровск орта мектебінде, Қарағанды қаласы №9 гимназияда, Екібастұз қаласы Қазақ қыздар гимназиясында «Сынып айымдары» институты енгізілген.
Жекеленген мектептерде жоғары сыныптарда өзін-өзі басқарудың дамығандығы соншалықты, тіпті оқушылардың бастауыш ұжымы жұмысын сынып жетекшісіз-ақ құруға мүмкіндік береді.
Сірә, сынып жетекшісі жұмысының әртүрлілігі туралы мәселені тікелей нақтылы мектептер мен сыныптарда шешу керек болар: Кейбір жерлерде, мүмкін тәрбие процесін сынып жетекшісіз ұйымдастыруда орынды шығар.
Республикамыздың педагогикалық ұжымдарының және басым көпшілігінің пікірі бойынша бүгінгі күні сынып жетекшісін мектеп өмірінен алып тастау өзін-өзі ақтаған жоқ.
Сынып жетекшісінің біліктілігі балалар әлемін терең түсінуге негізделген педагогикалық білім екендігі даусыз.
Ережеге сәйкес, сынып жетекшілікке сыныппен жұмыс істейтін мұғалімдердің бірі мектеп директоры ұсынысымен тағайындалады. Ол тәрбие жұмысын өзіне сеніп тапсырылған жұмысымен, сондай-ақ, мектеп әкімшілігі, мұғалімдері, оқушылардың қоғамдық ұйымдары, олардың ата-аналарымен мектептен тыс мекемелермен жалпы жұртшылықпен тығыз байланыста іске асыруға бар күш жігерін жұмсайды.
Демократиялық мектеп өзінің назарынан адамның мінез құлқын, қабілетін, тіршілік әрекеттерін тыс қалдырмауға тырысады. Сондықтан тәрбиенің мақсатын белгілеуші тек қана мемлекет емес, сонымен қатар баланың рухани ұлттық дамуын қалайтын ең жақын адамдары ата-аналар мұғалімдер, қоғамдық күштер. Осы тұрғыдан алатын болсақ, біздің жеткіншектеріміздің денсаулығын адамгершілігін табиғи қабілетін дамыту, жетілдіру бірінші кезектегі мәселе. Себебі осы қасиеттер арқылы ғасырлар бойы жиналған мұра атадан балаға жетіп отыр, сондықтан осы үш ірі блоктар арқылы әрбір тәрбиешінің міндеттерін белгілеуге болатын сияқты. Тәрбиеші бұл міндеттерді жүзеге асыру үшін қажетті жағдай туғызу керек: қолайлы іс-әрекеттер ұйымдастыру арқылы (оқу, өнімді еңбек, бос уақыт) қатынас арқылы (өнер, ақпарат құралдары) күнделікті тұрмысы арқылы. Өзгеше айтқанда, іс-әрекет қатынас тұрмыс қалпы тәрбиенің басты құралдары, соларды мәдениеттендіре отырып, ол баланың денсаулығы, қабілеті және адамгершілігі туралы қам жейді.
Қазіргі жағдайда тәрбиенің тиімділігін арттырудың негізгі жолы – бұл тәрбие қызметін ұйымдастырудағы комплексті қарауды жүзеге асыру. Комплексті тұрғыдан қарау тәрбие процесінің тұтастығын, тәрбиеленушінің жеке өзіне жасалатын барлық ықпалдың үйлесімділігін талап етеді.
Жас ұрпақты еңбекке даярлау міндеттерін ойдағыдай жүзеге асыру тәрбиеге комплексті тұрғыдан қарауды, оқушыға деген барлық тәрбие ықпалын үйлестіруді, олардың идеялық-саяси, еңбек және адамгершілік тәрбиесінің тиімділігін одан әрі арттыруды талап етеді.
Дипломдық зерттеу жұмысының мақсаты: Болашақ мұғалімдерді сынып жетекшісі ретінде атқаратын іс-әрекеттерінің негізгі бағыттары мен таныстыру және оларды сынып жетекшісінің қызметіне байланысты теориялық білімдер мен қаруландыру. Сонымен қоса, мектеп оқушыларын қоғамның белсенді және саналы етіп тәрбиелеу, жеке тұлғаның ғылыми дүниетанамын қалыптастыру, адамгершілік қасиеттерін, еңбекке деген сүйіспеншілігін жан-жақты дамуына жағдай туғызу.
Зерттеу әдістері:
1. Балалардың днесаулығын, оқуға деген ынтасын бақылау.
2. Ата-ана, балалармен жүргізілетін сұхбат.
3. Оқуға ынталылығын анықтайтын әдістемелер кешені.
Дипломдық зерттеу жұмысының базасы: №78 орта мектеп.
Зерттеу жұмысының объектісі: Бастауыш сынып оқушылары.
Зерттеудің болжамы: Бастауыш сынып оқушыларының ақыл-ойы, интеллектісі, олардың сынып жетекшілерімен болған іс-әрекеттері және оқу процесіндегі ұғымы.
Зерттеудің құрылымы: Дипломдық жұмыс кіріспеден, екі тараудан, қорытындыдан, пайдаланылған әдебиеттер тізімінен және қосымшалардан тұрады.
Пайдаланылан әдебиеттер тізімі.

1. ҚР Ата заңы. – Алматы, 1995ж Толықтырулар 21.05.2007ж.
2. ҚР-ның Президенті Н.Назарбаевтың жыл сайынғы дәстүрлі Қазақстан халқына жолдаулары;
3. ҚР Білім туралы заңы 7.06.1999ж.
4. ҚР Білім туралы заңы. (толықтырулар, өзгерту енгізілген) 15.08.2007ж.
5. ҚР МЖМБС Жоғарғы кәсіптік білім беру. Негізгі ережелер. 25.08.2005ж №857 бұйрық.
6. ҚР-ның 2015 жылға дейінгі білім беруді дамыту тұжырымдамасы 09.01.2004ж.
7. ҚР-дағы мемлекеттік жастар саясаты туралы 14.05.2004ж.
8. ҚР-ның Жоғарғы педагогикалық білім беру тұжырымдамасы. Астана, 2005ж.
9. ҚР-ның жаңа формация педагогының үздіксіз педагогикалық білім беру тұжырымдамасы. Астана, 2005ж
10. Елбасы Н.Ә.Назарбаевтың Л.Н. Гумилев атындағы ЕҰУ-нің студенттеріне арнап оқыған лекциясы: Инновациялар мен оқу-білімді жетілдіру арқылы білім экономикасына. Астана,27 мамыр, 2006ж.
11. С.Әбенбаев., «Сынып жетекшісі» оқу әдістемелік құрал - Алматы., «Дарын» 2004ж.
12. Ілиясова А.К. Класс жетекшісініңжүргізілтін тәрбие жұысының жүйесі – Алматы, 1991ж.
13. Жарықбаев Қ.Б. Қазақ психологиясының тарихы – Алматы, 1996ж.
14. Капралов Р. Класс жетекшісінің жұмысы – Алматы, 1983ж.
15. Н.И.Болдырев Сынып жетекшісі – Алматы «Мектеп» 1980ж.
16. С. Қалиев, Қ. Жрықбаев қазақ тәлім-тәрбиесі – Алматы «Санат» 1995ж.
17. Әлімбаев М. Тәрбие туралы әңгімелер – Алматы: Қазақстан, 1972ж 69бет.
18. Ғабдуллин М. Ата-аналарға тәрбие туралы кеңес – Алматы «Мектеп», 1996ж 123бет.
19. Намазбаева Психология – Алматы, 1993ж.
20. Жалпы психология В.В. Богословский редакциясымен – Алматы, 1980ж.
21. Психика – адамзат ақыл-ойының қазынасы 1-10томдар.
22. Жарықбаев Қ, Қалиев С. Қазақ тәлім-тәрбиесі – Алматы «Санат», 1995ж 552бет.
23. Қожахметова К.Ж. Мектептің ұлттық тәрбие жүйесі: теория және практика – Алматы: РКБ, 1997ж 141бет.
24. Балиев Қ. Болашақ мұғалімдерді ұлттық тәрбиеге дайындау – Алматы: Нұрлы Әлем, 1998ж 200бет.
25. Қалиев С. Қазақтың, халықтың тәлім-тәрбиесінің ғылыми-педагогикалық негіздері: пед.ғыл.док.дис. Автореферат – Алматы, 1996ж 66бет.
26. Тілеубекова Р.К. Бастауыш сынып оқушыларын адамгешілікке тәрбиелеуде халықтық педагогиканың озық дәстүрлерін пайдалану: пед.ғыл.канд.дисс. – Алматы, 1994ж 46бет.
27. Табылдиев Ә. Халық тағылымы – Алматы: Қазақ университеті, 1991ж 200бет.
28. Жарықбаев Қ. Аталар сөзі – ақылдың көзі – Алматы: Қазақстан, 1980ж 121бет.
29. Әбенбаев С. Сынып жетекшісі- Алматы, 2001ж.
30. Ильина Т.А. Педагогика – Алматы «Мектеп», 1977ж.
31. Кеңесбаев С.Қ. «Советский Қазақстан» журналы №9 1955ж, 125бет.
32. Нысанбаев Ә. Адам және ашық қоғам - Алматы: Қайнар, 1996ж 288бет.
33. Савин Н.В. Педагогика – Москва: Просвещение, 1978г.
34. Славина Л.С. Знать ребёнка, чтобы воспитать – Москва, 1976г.
35. Сухомлинский В.А. Как воспитывать настоящего человека – Киев, 1985г.
36. Ждан А.Н. История психологии. От античности к современности. Изд. 2-е. Пер-е – Москва, 1997г 442стр.
37. Петровский А.В. Вопросы историй и теории психологии – Москва, 1984г.
38. Мұканов М.С. Этническая территория казахов в XIX начале XX веков – Алматы: Қазақстан, 1991г 86стр.
39. Джакупов С.М. Психология познавательной деятельности – Алма- ата: Изд. КазГу, 1992г.
40. Смолов А.Г Личность как предмет психологического исследования – Москва: Изд. МГУ, 1984г 105стр.
41. Педагогика и психология одаренности школьников (под.ред У.Б.Жексенбаевой, А.К. Сатовой) – Алматы, 2002г 248стр.
        
        ДИПЛОМДЫҚ ЖҰМЫС
Тақырыбы: Сынып жетекшісінің тәрбие жұмыстарына қойылатын психологиялық
талаптар
М а з м ұ н ы
Кіріспе..............................................................
......................................3
I-тарау. Тәрбие жұмысының теориялық
негіздері............................
1.1. ... ... ... ... және
міндеттері...................................
1.2. Тәрбие ... ... ... және ... ... Сынып жетекшісінің тәрбие жұмыстарының
әдістемесі..................................................................
.............................................
1. Сынып жетекшісі және оның ... ... ... ... ... ... негізгі міндеттері мен ... ... ... ... ... ... ... Заңы мектеп оқушыларының бойында адамгершілік және
салауаттылық ... ... ... азаматтықты,
жауапкершілікті, қабілеті дамыған етіп ... ... ... ... ... де білімді, өз іс-әрекетімен қызмет ете алатын
азамат керек. Бала бойындағы отаншыл ... ... ... алу ... ... Осы ... шешудің жауапкершілігі, мектеп оқушыларының
тәрбиесін бағыттауы және ұйымдастыруы сынып ... ... ... ... ... ... демократияландыруына
байланысты сынып жетекшісі қажет пе ... ... жиі ... жүр. ... педагогтардың да ой-пікірі жан-жақа бөлінуде.
Республиканың бір қатар ... ... ... сынып
жұмыстарын ұйымдастыруда сынып жетекшілерінің әртүрлілігі жүзеге асырылуда.
Мәселен, Маңғыстау облысы Ақтау ... ... ... ... ... ауданы Б.Момышұлы атындағы мектептерде ұстаздардың параллель сыныптар
топтарында жетекшілік жасауы тәжірибеленуде.
Шығыс Қазақстан облысы, ... ... №11 орта ... ... ... ... ... жетекшісі, Солтүстік Қазақстан облысы
Ленин ауданы Петровск орта ... ... ... №9 ... ... Қазақ қыздар гимназиясында «Сынып ... ... ... жоғары сыныптарда өзін-өзі басқарудың
дамығандығы соншалықты, тіпті оқушылардың бастауыш ... ... ... құруға мүмкіндік береді.
Сірә, сынып жетекшісі жұмысының әртүрлілігі туралы ... ... ... мен сыныптарда шешу керек болар: Кейбір жерлерде, ... ... ... жетекшісіз ұйымдастыруда орынды шығар.
Республикамыздың педагогикалық ұжымдарының және басым ... ... ... күні ... ... ... ... алып тастау
өзін-өзі ақтаған жоқ.
Сынып ... ... ... ... ... ... ... білім екендігі даусыз.
Ережеге сәйкес, сынып жетекшілікке сыныппен жұмыс істейтін
мұғалімдердің бірі ... ... ... тағайындалады. Ол тәрбие
жұмысын өзіне сеніп тапсырылған ... ... ... ... оқушылардың қоғамдық ұйымдары, олардың ата-аналарымен
мектептен тыс мекемелермен жалпы жұртшылықпен тығыз ... іске ... күш ... ... ... өзінің назарынан адамның мінез құлқын,
қабілетін, тіршілік ... тыс ... ... ... мақсатын белгілеуші тек қана мемлекет емес, сонымен қатар баланың
рухани ұлттық дамуын қалайтын ең жақын адамдары ... ... ... Осы ... алатын болсақ, біздің жеткіншектеріміздің
денсаулығын адамгершілігін табиғи ... ... ... ... ... ... осы қасиеттер арқылы ғасырлар бойы жиналған мұра
атадан балаға жетіп ... ... осы үш ірі ... ... ... ... ... болатын сияқты. Тәрбиеші бұл
міндеттерді жүзеге ... үшін ... ... туғызу керек: қолайлы іс-
әрекеттер ұйымдастыру арқылы (оқу, өнімді еңбек, бос ... ... ... ... ... ... тұрмысы арқылы. Өзгеше айтқанда, ... ... ... ... ... ... құралдары, соларды
мәдениеттендіре отырып, ол баланың денсаулығы, қабілеті және ... қам ... ... ... тиімділігін арттырудың негізгі жолы – бұл
тәрбие қызметін ұйымдастырудағы комплексті қарауды жүзеге асыру. Комплексті
тұрғыдан ... ... ... ... тәрбиеленушінің жеке өзіне
жасалатын барлық ықпалдың үйлесімділігін талап етеді.
Жас ұрпақты ... ... ... ... жүзеге асыру
тәрбиеге комплексті тұрғыдан қарауды, оқушыға деген барлық тәрбие ... ... ... ... және ... тәрбиесінің
тиімділігін одан әрі арттыруды талап етеді.
Дипломдық зерттеу жұмысының мақсаты: Болашақ мұғалімдерді сынып
жетекшісі ретінде ... ... ... ... ... және ... сынып жетекшісінің қызметіне байланысты теориялық
білімдер мен қаруландыру. Сонымен қоса, мектеп оқушыларын қоғамның ... ... етіп ... жеке ... ... ... қалыптастыру,
адамгершілік қасиеттерін, еңбекке деген сүйіспеншілігін жан-жақты ... ... ... ... днесаулығын, оқуға деген ынтасын бақылау.
2. Ата-ана, балалармен жүргізілетін сұхбат.
3. ... ... ... ... кешені.
Дипломдық зерттеу жұмысының базасы: №78 орта мектеп.
Зерттеу жұмысының объектісі: Бастауыш ... ... ... ... ... оқушыларының ақыл-ойы,
интеллектісі, олардың сынып жетекшілерімен болған ... және ... ... құрылымы: Дипломдық жұмыс кіріспеден, екі тараудан,
қорытындыдан, пайдаланылған ... ... және ... ... ... ... теориялық негіздері
1.1. Тәрбие берудің негізгі мақсаты және міндеттері
Бүгінгі оқушының жеке ... ... ... беру мектептеріндегі
тәрбие қызметінің жалпы міндеттері көрсетілген. Бұл мынандай бөлімдер
бойынша топтастырылған:
- ... ... ... ... ... саналылықты тәрбиелеу және қоғамджық белсенділікті дамыту;
- адамгершілік саналы тәртіп пен мінез-құлық мәдениетін тәрбиелеу;
- оқуға ... ... ... ... ... мен ой еңбегінің
мәдениетін дамыту;
- еңбекке және қоғамдық меншікке адамгершілік көзқарасты тәрбиелеу, ой-
өрісін кеңейту, мамандықты саналы таңдауға әзірлік;
- заңдық сезімді ... ... ... ... эстетикалық мәдениет негіздерін тәрбиелеу және көркемдік қабілеттерін
дамыту;
- дене тәрбиесін жетілдіру, денсаулықты нығайту және ... ... ... ... жүзеге асырылу түбі тәрбиені
ұйымдастыруға комплексті тұрғыдан қарау негізінде жеке ... ... ... ... ... елде ... дамудың жаңа кезеңінде сол
қоғамның алдына күрделі міндеттер ... ... ... ... адам ... ролін арттырумен байланысты.
Тәрбие – белгілі жоғары мақсатқа бағытталған процесс.
а) жас ... ... ... ... ... ... ... қоғамға сай
ережелерді меңгеру;
б) ... ... ... өндірістің белгілі саласына қатысуға
дайындығы болу міндеттерін қамтиды.
Тәрбие – аға ұрпақтың жаңа ұрпаққа қоғамдық-тарихи ... ... Жаңа ... ... ... ... арқылы қоғамның алға қарай
дамуын қамтамасыз ететін процесс. Тәрбие жайлы осы ... ... әр ... мен ... ... келеді.
Орыс педагогтарының еңбектерінде тәрбие туралы көптеген анықтамалар
берілген:
К.Д.Ушинский "мектеп тәрбиеші және ұстаздар – адамның жалғыз ... ... оның ... ... тәрбиешілері: табиғат, жанұя,
қоғам, халық және оның тілі ... ... ... ... бұл ... ... педагогикалық талаптардан басқа (әртүрлі
дәстүр, жанұя ішіндегі қарым-қатынас).
Қоғамның дамуына байланысты тәрбие ... ... ... Жас ... ... ... өмір сүру және дамуы үшін қажетті ... ... жаңа ... ... экономика мен саяси жүйедегі жаңаша
ойлау, халықтың рухани ... ... ... ... ... бірыңғай жүйесінің ғылыми негізін анықтаумен байланысты шешіледі.
Қоғам өміріндегі тәрбиенің ролі мен жеке ... ... ... ... мен жеке ... ... қарым-қатынасы жайындағы теориялық
мәселелерді айқындау - тәрбие негізі міндеттерінің бірі.
Тәрбиешінің ... ... бірі – ... қатынас өрісіне
ену, олардың арасындағы қарым-қатынастарды беттеп отыру, ... ... ... ... ... ... ... өте тығыз байланысты. Бұл ... біз ... ... ... ... мына ... өте ... адамдарға сүйіспеншілік, олармен қатынаса алу, сенім, түсінушілік,
төзімділік, қайырымдылық, тілекестік, қарым-қатынастағы ... ... ... ... кең ... әзіл-оспақты түсіне
білу, тапқырлық;
- мінезінің табандылығы және ... ... ... ... ... ... ... жоғары деңгейде дамуы, қабылдауы, есі
т.б.
Ең биік құндылықтардың бірі – адамның өмірі. Оған ... ... құқы жоқ. ... ... ана саған өмір силаған, дүниеге әкелген
адамның алдында бас иіу. ... жер, үй ... – бұл ... ... абыройы нәр алып, қоректенеді, оның еркіндікке талпынысып, патриоттық,
азаматтық ... ... ... оқушының жақсы мүмкіндігіне сенсе, оған жаны ... оны ... ... ... ол ... ала «бұл балаға не істегенде –
ештеңе шықпайды» деген оймен барса, онда педагог қорғаушы бола алмайды.
Оқу – ең ... ... ... Осы кезеңде сынып жетекшісінің
қорғау ісі оқу бағдарламасы бойынша жүреді, олар: баланың сабақ ... ... ... ... жұмыс істеу, кейбір пәндер оқушыларға көмек
ұйымдастыру ... пән ... ... көз қарасын, дүние ... ... ... ... ... ... ... ата-аналар
жағынан көрсететін көмекті жан-жақты ойластыру, жоспарлау.
Оқушының қалыптасуына үлкен ықпалы бар өріс – оның бос ... ... ... ... үш ... ... Баланың демалуы, күш қуатының жөнге келуі.
2. Қызығушылығымен қабілетін дамыту.
3. Қызықты адамдармен еркін ... ... - ... ... ... және ... ... дамуының белгілі сатысында педагогикалық, философияның ой-
пікірлері пайда болып қалыптаса бастады. Тәрбие беру мақсатын ... ... ... ... ... ... ... білім мен тәрбие берудің
негізгі жолдары ... ... ... ... ... беру ... ... мәселелері мен әдістері қарастырылады.
Егер тәрбие мақсатының қандай, қалай өзгеріп отырғанына ... ... ... ... қаншалықты маңызды екенін ... ... ... ... ... ... қоғамның өмірі ілгері дамуы
мүмкін емес.
Педагогика ғылымының тәрбиесіне мақсатын жеке адамды ... ... ... өз ... ... және оны ... ... етіп
тәрбиелеу деп қарастырады. Тұлғаны ... ... ... ... оқу мен ... ... еңбігін тікелей байланысты, ... ... ... ... деп ... керек.
Адам баласның жарқын болашағы толығымен жас ұрпақты тәрбиелеу ісіне
тәуелді. Мектепте тәрбиенің басты ...... ... ... байланыстыра жүргізу, оқушылардың баулу, олардың политехникалық,
экологиялық білімімен қаруландыру, кәсіптік бағдар ... ... ... ... ... және ... жастардың дүниеге ғылыми матералистік көзқарасын
қалыптастыру.
ә) ... ... және дене ... ... дамытып,
эстетикалық талғамдарын, сезімдерін қоғамның талаптарына сай тәрбиелеу.
Тұлғаны барлық ... ... ... жас ... ... ... ... әзірлеу міндеттері мектеп арқылы жүзеге
асырылады. ... ... мен ... алу барысында жас түлектердің ақыл- ... ... өмір ... ... эстетикалық талғамы, сезімі артады.
Сынып жетекшісінің басты назарында – оқушы – адам, оқушы-тұлға, әр
оқушынң ... ... ... ... ... ... Ал ... ұжымы -
әр балаға қолайлы ортаға қажет. Тәрбие процесінің басқаруды сынып жетекшісі
мына логикаға бағындырса, ол жұмыстың нәтижлі болуы сөзсіз:
1. ... ... ... ... ... ... біліп, түсіну,
өзекті мәселелерін көре білу. Негізгі ...... ... ... жұмысын тиімді әдістері мен қажетті түрлерін
пайдалану әдістемесін меңгеріп алу.
2. Оқушыларды зерттеу арқылы тәрбиелік міндеттерді ... ... даму ... ... ... ... ... оларға сәйкес іс-әрекеттер белгілеуі. Таңдап ... ... ... мен ... ... ... ... тәрбие
ісінің деңгейін көтеруге тиісті ықпал жасайтынына мұғалімнің ... ... ... ... ... ... іс-әрекеттерге
араластырып, өзара жақсы қарым-қатынастарда болуға бағыттауы,
адамгершілік дағдыларын ... ... ... сынып ұжымын дамытуға толық
мүмкіндігі бар.
Сынып жетекшісі төмендегідей болуы керек:
- тәрбиелеушілердің тәрбиелік ... ... ... ... ... ... ... туралы толық хабары
бар:
- оқушыларды өзін-өзі басқаруға, тексеруге ... ... ... ұжымда тәртіпті оқушылардың қатарын көбейтіп, олардың адамгершілік
қылықтарын, қасиеттерін қалыптастырады.
Аталған тәрбие жұмыстың ... ... ... ... Сынып жетекшісінің өз назарынан қалдырмайтын бірінші объект –
тәрбиелік және дамытушылық маңызы бар ... ... ... ...... тыс тәрбие жұмысын ұйымдастырып,
үйлестіріп келістіріп өткізетін педагог. Оқытудың білім беру, ... ... ... ету, оқу ... ... ... ... ала білу шеберлігіне байланысты болады.
Оқытудың бұл сипатары оқу процесінде, қашан да ... ... ... ... пайдалануда нәтижелі болады. Бұл сипаттарды
білімді де білікті, теориялық білімнің практикада дұрыс ... ... де, ... мол, оқу ... ... ... мұғалім
қамтамасыз ете алады.
Оқытудың – білім беру тәрбиелік дамытушылық сипатын, оқу процесінде
практикада дұрыс ... ... ... Оны – ... білу ... процесі терең, берік және дәл білім алу таным жолындағы
оқушылардың қимылына ... ... ... оқу ... ... ... дамытушылық сипатын басшылыққа ала отырып оқушыларға білім және
тәрбие береді.
Оқыту процесінде – ... ... ... бірі – ... ... ... дамытушылық сипатын қамтамасыз етіп, басқара білу.
Оқытудың – білім беру ... – бұл адам ... ... ... өз ... ... алуға іскерлікпен дағдыны игеруге даярлау.
Қазіргі кезде білімді толық меңгеру үшін ... ... еске ... ... ...... идеяларға түсіну үшін оқыту процесін
негізгі веноларын, яғни танымдық іс-әрекетін, ... іске ... ... ... жүйелілігі, үйлесімділігі.
- Білімнің ұғымдылығы – оқушылардың өз бетімен ізденіп білімді меңгеру
үшін ... ойын ... ... ... жаңа ... алу үшін ... білімді шеберлікпен
пайдалану мүмкіндігін жасау.
Сонымен оқытудың білім беру функциясы қазіргі кездегі ғылым негіздерін,
іскерлікті, дағдыны игерген жоғары білімді де білікті – ... ... ... ... ... ... ... болып табылады және
оны солай орындау дұрыс.
Тәрбие мақсаты жемісті болуы үшін осы ... ... ... Оқушы тұлғасы қалыптасуының басқарылуын қамтамасыз ету тәрбиенің
негізгі құралдарын толық және ... ... ... А.С. ... өз
тәжірибесінде тәжірибедегі шешуші роль атқаратын нәрсе оқшауланған құралдар
емес, керісінше олардың үйлесімді құрылған ... ... ... ... Адам еңбектің танымының, қарым-қатынастың субъектісі ретінде әрекет
барысында қалыптасады. Педагогикалық тұрғыдан дұрыс ұйымдастырылса, ... келе ... ... ... ... ... құралдары болып
табылады. Тәрбие әдістерін жіктеу, оған ... ... ... ... орыс педагогтары тәрбие әдістерін жасау үшін 40-жылдың соңында ... ... көп күш ... ... әдістері проблемасын шешуде зор үлес
қосқан педагогтар: Н.К. Гончаров, Т.Е. Конникова, М.Т. Огордников, ... А.С. ... Г.М. ... В.А. ... т.б. ... жартысынан бастап педагогикалық іс-әрекеттерін жіктеуде «Советская
педагогика» журналының беттерінде бірнеше талас ... ... ... ... ... әдістерін жіктеудің 11-ден астам түрлері бар. Солардың
ішінде Т.Е. Конникова, Г.М. Щукина және В.С. Сластекин ... ... ... ... ... Бұл ... ... келеді.
Оқытудың тәрбиелік функциясы – оқытудың тәрбиелік ... ... И.Ф. ... ... ... ... мақсатсыз құрал деп
тұжырымдады.
Н.И. Пирогов пен К.Д.Ушинский алғаш рет педагогика тарихында оқытудың
тәрбиелік сипатын оның ғылыми мазұнына ... ... ... ... ... және оқу тәрбиесінің
құралы деп аталған.
Тәрбиелей отырып оқыту – К.Д.Ушинскийдің айтуы бойынша дамытып оқыту,
яғни ... ... ... ... ... ... оны әлеуметтік және
еңбек іс-әрекетіне ... ... ... ғылыми теориялармен
ережелердің оқушылардың дүниетанымына және ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етуге әсер етеді.
Оқыта отырып билеу оқушыларда өмірге білім алуға тәрбиелейді, ақыл-ой
қабілетін дамытады, адамгершілік қасиеттерін қалыптастырады.
Мектепте ... ... ... беру тәрбие процесімен тығыз
байланысты өткізіледі. Мысалы, әдебиет ... ... ... ... ... ... балаларға адамгершілік, әділдік, шындық
тұрғысынан көрсетеді.
Сонымен тәрбиелеу, оқыту оқушылардың терең білімін ... ... ... және ... ... ... болуы үшін осы құралдарды тиімді пайдалану
қажет. Оқушы тұлғасы қалыптасуының басқарылуын қамтамасыз ету ... ... ... және ... ... білу. А.С. Макаренко өз
тәжірибесінде тәжірибедегі шешуші роль атқаратын нәрсе ... ... ... ... ... ... ... екенін дұрыс көрсеткен
еді. Адам ... ... ... ... ... ... ... Педагогикалық тұрғыдан дұрыс ұйымдастырылса, тұлғасы
қалыптасып келе жатқан адамның негізгі іс-әрекет түрлері, ... ... ... ... ... оған ... көзқарас тұрғысынан қарау.
Белгілі орыс педагогтары ... ... ... үшін 40-жылдың соңында 50-
жылдың басында көп күш салды. ... ... ... ... зор ... ... Н.К. ... Т.Е. Конникова, М.Т. Огордников, ... А.С. ... Г.М. ... В.А. ... т.б. 60-жылдардың
екінші жартысынан бастап педагогикалық іс-әрекеттерін жіктеуде «Советская
педагогика» журналының беттерінде бірнеше талас ... ... ... ... ... ... ... 11-ден астам түрлері бар. Солардың
ішінде Т.Е. ... Г.М. ... және В.С. ... жасаған тәрбие
әдістері жіктелуінде ... ... Бұл ... мектептерде
қолданылып келеді.
2. Тәрбие беруді ұйымдастыру ... ... ... ұйымдастырудың түрі (формасы) – ... ... ... Орта ... кезінде мектепте мұғалім сабақты
оқушылар санының аздығына байланысты әрқайсысымен ... ... бұл үрі ... құрамын көбкрек қамтып оқытуға мүмкіндік
бермейтін және оқу талай ... бойы ... ... да жеміссіз болып
отырды.
Сабақ – оқушылардың топқа ұйымдасқан, сынып деп ... ... ... ... ... оқу ... ... оқушылардың
жалпы сыныптық, топтық және жекелеген жұмысын қамтиды, оқытудың әр салалы
әдістерін ... ... ... Барлық сабақтар оқу жылының ішінде
белгіленген уақыт мөлшерінде, бірінші сынып 30-35, ... ... 45 ... ... ... ғалымдар Е.Я.Голант, Б.П.Есипов,
М.А.Данилов, Ф.Ф.Королев, М.Н.Скаткин, В.В.Давыдов, И.Я.Лернер, Г.И.Шукина,
Т.И.Шамова, К.Бабанский, т.б, арнайы зерттеді.
Ал, Қазақстанда 50-жылдары сабақ теориясымен ... ... ... ... ... ... көптеген педагогтар-әдіскерлер
оқыту процесі мәселелеріне бағалы үлес ... ... ... ... ... ... ... Г.Ф.Гурьевич, С.К.Кеңесбаев, Ш.К.Кәрібаев, С.С.Қирабаев,
Н.К.Көшекбаев, М.А.Құдайқұлов, ... ... ... ... Т.С.Сабиров.
Сонымен жүргізілген зерттеулер, мектептер тәжірибесі «сабақ –
мұғалім ... ... ... ... беретін және жан-жақты дамытатын
адамзат жасаған рухани байлыққа сый-құрметпен қарауға ... ... ... ... ... ... ... іске асыру барысында тәрбиеші оқушыларға педагогикалық
ықпал жасайтын ... ... мен ... да ... ... құрамында бөліктері, әрбір әдістің тәсілдері болады. Мысалы,
үйрету, ... ... т.б. ... ... ... ... ... арасында шекара жоқ, ол ... ... ... Тәрбие
құралдарына іс-әрекеттің түрлері, көрнекі құралдар ... ... ... ... ... тәрбиенің тәсілдері мен құралдарын,
мұғалім ата-ана ересек адамдардың сөзі олардың өнегесі т.б. жатады.
Тәрбие мақсаты жемісті болуы үшін осы ... ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ету тәрбиенің
негізгі құралдарын толық және тиімді пайдалана білу. А.С. ... ... ... ... роль ... ... оқшауланған құралдар
емес, керісінше олардың үйлесімді құрылған жүйесі екенін дұрыс көрсеткен
еді. Адам еңбектің танымының, ... ... ... ... қалыптасады. Педагогикалық тұрғыдан дұрыс ұйымдастырылса, тұлғасы
қалыптасып келе жатқан адамның негізгі іс-әрекет түрлері, құралдары болып
табылады. Тәрбие ... ... оған ... ... ... ... орыс педагогтары тәрбие әдістерін жасау үшін 40-жылдың соңында 50-
жылдың басында көп күш салды. ... ... ... ... зор ... ... Н.К. Гончаров, Т.Е. Конникова, М.Т. Огордников, ... А.С. ... Г.М. ... В.А. ... т.б. ... ... ... педагогикалық іс-әрекеттерін жіктеуде «Советская
педагогика» журналының беттерінде бірнеше талас пікірлер айтылып келеді.
Қазіргі кезде тәрбие ... ... ... ... ... бар. ... Т.Е. Конникова, Г.М. Щукина және В.С. Сластекин жасаған тәрбие
әдістері ... ... ... Бұл жіктеу мектептерде
қолданылып келеді. Герцен атындағы Санк-Петербург ... ... ... ... тәрбие әдістерін жіктеу 3 топқа бөлінеді.
Бірінші топ – ... ... ... ... ... ... ... әдістері
талап, қоғамдық пікір, үйрету, жаттықтыру, арнайы тәжірибелік ситуация.
Талап – мінез-құлық нормасының ... ... ... ... ... ... және ... функциялары бар. Ынталандыру
функциясы – бұл жұмысты – ... және ... ...... ... ... әрекетті тақтату. Қоғамдық пікір – бұл ұжымдық талаптың
бейнеленуі, ал талап-нақты міндет, оны ... ... ... Ұжым ... ... баға беру бұл ... пікір,
ұжымның еркі және күші. Тәрбие субъектісі, педагогтың ... ... – бұл ... ... сай ... ... ... әдетке төселдіру. Тәрбие үйретуден басталады. Мысалы, баланың
мезгілінде ұйықтауы, өз мүліктерін, жұмыс орнын ... ... ... ... әдісі балалардың орындағыштық, сыпайылық ... ... ... қасиеттерін қалыпастырады. Балалардың өмір
тәжірибесі ... ... ... сайын, үйрету әдісі өзінің алғашқы
маңызын ... ... ... ... Мысалы, бұл әдіске жақын
жаттықтыру әдісі. Жаттықтыру әдісі – бұл ... ... ... ... орындауы. Жаттықтыру әдісін ... ... ... ... Мысалы, кез-келген шараларды мезгілінде бастау
оқушыларды тәрбиелікке, ұйымдастыққа ... ... ... алу ... ... борыштық
сезімге, жауапкершілікке жаттықтырады. Үйрету және жаттықтыру әдістері мен
тәсілдері: ... ... ... ... ... ... ... жағымды әрекеттері мен жеке ... ... ... Бұл әдіс ... және тәрбиеленушілер
арасындағы қарым - ... ... ... ... Сынып
мектеп біріншілігіне ... ... ... ... және ... ... ... демалатын орындарды дайындау, яғни
безендіру т.б.) ... беру ... ... іске ... ... ... ... тәрбиелік мәні өте зор. Мысалы
екінші адамға ... орын беру ... ... қалу, шынын жалған
сөйлеу т.б ... ... ... көп ... қайғырады.
Екінші топ - жеке адамның санасын қалыптастыру ... ...... ... баға ... сендіру). Бұл топтың әдістері: саяси
этикалық әңгімелесу, пікір талас, лекциялар, өнеге. Бұл ... ... ... ... маңызы өте зор. Осы ... ... ... қоғамдық нормасына қасыттыру қажет. Ал бұл
балалардың ... ... ... ... баға ... талап
етеді. Бұл жағдай жеке ... ... ... көз қарасын
сипаттайды. Әрбір әдістің ... ... ... ... ... ... ... мысал ретінде тек қана әңгіме
және пікір талас әдістеріне ... ... - бұл ... ... әдістерінің бірі. Балалар ... ... ... ... ... белсене қатысады, олардан
тиісті ... ... үшін ... ... ... ... ... кез-келген мәселеде ұқыпты дайындықты талап етеді.
Әңгіме әдісін іске ... үшін ... ... ... Тақырыптық көкейтестілігі, яғни өмірге қажетті балалардың
мүддесіне ... беру ... ... ... ... жас ... ... қажет.
3. Әңгіменің тақырыбына сәйкес ... ... ... ... ... ... «әр оқу ... материялына сүйене отырып,
оқушылардың ғылыми ... ... ... ... ... ... коммуникативтілік пен еңбек сүйгіштікке тәрбиелеуде,
жеке ... ... ... нәтижесінде айқындалып отыр.
3. Тәрбие және балалардың жас ерекшеліктері
Балалардың жас ерекшеліктерін есепке алу – ... және ... ... принциптерінің бірі. Оқыту және тәрбие беру ісінде осы
принципті ... әр ... ... ... ... ... сай ... ішкі тәртіп ережелері, сабақ және тәрбие
жұмыстарының ... ... ... ... ... оқу және
тәрбие жұмыстарының мазмұны, формалары мен әдістері оқушылардың жас
ерекшеліктеріне сай іс ... ... Оқу және ... ... ... жас кезеңдерін еске алуқажетті шарттарының бірі.
Соңғы жылдардың ішінде ... ... ... жас ... проблемасына аса зор
көңіл бөлуде. Бұл проблема жөнінде зерттеу ... әлі де ... ... жоқ екенігін көрсетеді. Жас кезеңдерінің шекарасын
ажырату толық зерттелмеген мәселелердің бірі. Бұл ... ... ... ... талас пікірлер жазылып жүр. Мысалы, кейбір ғалымдардың
пікірі бойынша жас ... ... ... ... Ал кейбір адам
жасын тіс аттарына ... ... ... ... ... ... шетел ғалымдарының пікірлері бойынша балалардың
жас ... ... ... бір мәңгі және ... ... ... ... Бұл ... ... тән, ... өмірі мен тәрбиесіне тәуелді емес деп түсіндіреді.
Олар белгілі жас кезеңдерінде болып отыратын ... ... дене ... ... ... жетілуін, яғни дамудың заңдылығын осылай
дәлелдегісі келеді. Бірақ олар ... ... ... ... ... ... шекарасын еске алмайды. Біздің ... ... ... ... және тәрбие беретін мекемелердің ... жас ... ... ... ясли ... ... ... балалар, мектеп жасына дейінгі балалар т.б. Балаларды осылай
салыстыра бөлу, ... ... ... ... Бірақ ұғымда әлі
ғылым негізінде толық дәлелденбеген. 1965 жылы сәуір ... ... ... ... ... симпозиум болды. Симпозиум жұмысына КСРО,
Англия, Болгария, Польша, Чехословакия, Швеция ... ... ... ... күнге созылған жемісті талас пікірлерден кейін жас
кезеңдірін бір ізге салу ... ... ... 12 ... ... ... Жаңа ... бала 1 күнен -10 күнге ... ... ... бала 10 ... 1 жасқа дейін.
3) Ерте балалық шақ 1 ... 3 ... ... ... ... шақ 4 ... 7 ... дейін.
5) Екінші балалық шақ 8 жастан 12 ... ... (ер ... 8 ... жасқа дейін (қыз бала).
6) Жеткіншектік шақ 13 жастан 16 жасқа ... (ер ... ... шақ 17 ... 21 жасқа дейін (ер балалар)
8) Кәмелеттік жастың 22 жастан 35 жасқа дейін (ерлер)
бірінші ... 21 ... 35 ... ... ... жастың 36 жастан 60 жасқа дейін (ерлер)
екінші кезеңі. 36 ... 56 ... ... ... жас 60 ... 74 ... ... (ерлер)
56 жастан 74 жасқа
дейін (әйелдер)
11) Қарттық жас 75 ... 90 ... ... Ұзақ ... 90 жас, одан ... ... ... қабылданған жас кезеңдерінің схемасына,
яғни туған баладан бастап жас өспірімдік шаққа ... ... ... жеті ... тұрады.
1) Жаңа туған бала ... ... екі айға ... ... шақ (1-2 ... 1 ... дейін)
3) Ерте сәбилік шақ (1 жастан 3 жасқа дейін)
4) Мектепке дейінгі шақ (4 жастан 7 жасқа ... ... ... ... 11-12 жасқа дейін)
6) Жеткіншектік шғы (11-12 жастан 14-15 ... ... ... шақ (14-17 ... 17 жасқа дейін)
Мектепте балаларды 6 жастан бастап қабылдауға байланысты 5,6 және 7
сатылардағы жас кезеңдері өзгереді. Осы жас кезеңдері ... ... ... ... балалар мекемелері және мектептер басшылыққа алады. Мектепке
дейінгі балалық шақта балалардың сүйегі ... ... еті ... ... 90 ... 114 сантиметрге дейін өседі де, ... ... 22 ... ... ... Бұл ... балалар үнделікті
тұрмысқа байланысты жеңіл еңбекке қатысады. Олардың сүйек-бұлшықет жүйесі
ұзақ уақытты еңбекті көтермейді. Сондықтан ... ... күш ... ... еңбек тәрбиесінің түрлеріне бірте-бірте үйрету тәсілдері
арқылы жаттықтыруы қажет. Бұл ... ... ... немесе өлеңмен
жазылған қысқа әңгімелерді тыңдауға, айтып беруге өте ... ... ...... Ойынның барысында баланың қабілеті ... ... ... ... ... балада кейбір ұнамды қасиеттердің
бар екендігін мұғалім де, ата-аналардың өзі де сезе бастайды.
Бастауыш мектеп ... ... дене ... дамуында кейбір
ерекшеліктер байқалады. Олардың бұлшық еттерінің күші артады, сүйек жүйесі
қалыптасу ... ... ... ... ... шарының функциялары дамиды.
Баланың бойы 115 ... 134 ... ... ... салмағы 30-35
киллограм шамасында болады. Тәрбие процесінде балалардың кейбір ... ... ... ... ... біреудің жақсы әдеттері мен
жақсы істерін көре алмаушылық, түрлі болымсыз себептерді сылтау етіп үй
тапсырмасын ... ... т.б. ... ... ... ... бермеу тәрбиешілердің, ата-аналардың беделіне, біліміне, ... ... Бұл ... ... ... ... ... үшін олардың мынадай ерекшеліктерін еске алған жөн сөз бен
істің ... ... ... ... ... ... жеркену сезімі тұрады.
Үлкен адамның жіберген ... тез ... ... ... ... сенімді серік іздейді, өз мүмкіндіктерін, күшін асыра бағалайды,
түрлі спорт ойындарында өте ықыласты ... ... ... балалардың
бойының ұзындығы 134-155 сантиметр, денесі тез өседі, бұлшықеттері жетіліп
дене қанқасында ... ... ... ... ... ... қор болады. Үлкендердің бақылауын
сүймейді, әкімшілік шаралармен жекіріп сөйлеуді ұнатпайды. ... ... ... ... ... жасау деп түсінеді де, өздерінше абыржып,
наразылық білдіреді. Үлкендерге байланып, олардың мінезіндегі шыншылдық пен
жалғандықты ... ... ... ... ... «сынып жетекшілер
өздерінің әріптестерімен, отбасымен, жұртшылықпен бірге ... ... ... ... ... ... бұл пікірге кейбір анықтау қажет
сияқты: біріншіден, тәрбиешілік ... ... ... өзара келісті, ал
оқушы бұл жағдайдан бейхабар. Ол оқушыға осы жағдайға қандай нақты ... ... ол ... ... өзі шешетіндей мүмкіндігі барма?- Бұл
жағында тасада қалады. Сондықтан, көп жағдайда тәрбие ... ... ... ... ... ... орнын анықтау барасында ең
басты бағыттан айрылмаған абзал –ол ... ... ... ... ... ... ... қызметі әр тұлғамен (баламен) өзара
түсінушілік негізінде байланыс орнату. Егер диалог ... ... ғана ... ... оқушыларымен, басқа мұғалімдермен
байланыс жасауға болады. ... ... ... ... кезектегі істер.
Тәрбие және балалардың дербес ерекшеліктері.
Әрбір баланың дербес ерекшелігі тәрбие процесінде, даму ... ... ... түйсік, қабылдау, ойлау өзгешеліктері,
жеке адам бойындағы ... ... ... ... ... Нерв ... типтік қасиеттері адамның мінез-құлқының
темпераментісінің, қабілетінің табиғи негізін құрайды. Дербес ... жеке ... ... ... ... Ал ... ... айналаны қоршаған дүниемен өзара әрекеттесу процесінде
қалыптасады. Әрбір адамның өзіне тән қасиеттерін қалыптастыру мен ... ... ... және үйлесімді тәрбиелену дейді. Тәрбие
баланың ... ... ... қана ... ол ... даму дәрежесіне
сүйенеді. Тәрбиенің міндеті «ең таяу даму зонасын» жасап, оны келешекте
«көкейтесті даму ... ... ... ... күнделікті оқу-тәрбие жұмысының процесінде оқушылардың дара
ерекшеліктерін ... еске алып ... ... нақты зерттеу жұмысының
нәтижесінде мұғалім балаларға кездесетін әртүрлі жағымды және ... ... ... ... ... ... оқу ... тез ұғуы
немесе баяу ұғуы, берілген тапсырманы ... ... ... ... ... айтып бастартуы, іс-әрекеттердің барысында белсенділік
немесе енжарлық, бір баланың байсалды,ұстамды болуы, ... ... осы ... ... дара айырмашылықтардың мұғалім тәрьбие жұмысын
жоспарлауда іске алады. Оларды іске асыру үшін ... ... ... ... ... ... ... сезгіштігі және қабылдағыштығы темпераментке
тәуелді. Темперамент деп жеке деп ... ... мен ... ... ... дара өзгешілігін айтады. Психология
ғылымында темпераменті төрт типке ... ... - ... ... ... ... тұрақты болады. Ол белсенді
іске шапшаң кірісіп аяқтап шығады. ... ... ... және ... ... - ... қызуы шапшаң күшті бірақ, көп тұрақтанбайды.
Ол қызулы ... ... бір ... бірнеше іске бірдей кіріседі. Іс
үстінде тез суып, бастаған істі аяқсыз ... ... көп ... ... бас ... – эмоциялық қызуы шапшаң, күшті тұрақты. Ол момақан,
тұйық, ... ... ... ... ... кейде үрейленіп жүреді.
I-тарау. Сынып жетекшісінің тәрбие жұмыстарының әдістемесі
1. ... ... және оның ... ... жетекшісінің тәрбиешілік қызметі күрделі және сан қырлы. Ол
оқушылар ұжымымен, өз ... ... ... ... сан ... ... ... жүргізеді. Оның тәрбиешілік
қызметінің міндеттері коммунистік тәрбиенің жалпы міндеттерімен және сынып
өмірінің нақты жағдайымен ... Ол ... ... ... ... ... сүйгіштікке, ұжымдыққа тәрбиелеу туралы, үлгерімін
арттыру және тәртібін нығайту жөнінде, еңбеккке даярлау ... ... ... ... ... ... ... тәрбиенің нақты
міндеттерін алға қояды және оқушылар ұжымына ... ... ... ... ... сан алуан тәрбие жұмыстарын жүргізеді. Бұл ... ол ... жас ... ... ... сыныптағы
үлгерім, тәртіп жағдайын, еңбек сүйгіштік, ұжымшылдық, ... ... ... ... ... ... ... қызметі ол белгілі жүйемен ... ... ғана ... ... жетеді және ең жақсы нәтижелерге ие болады.
Сынып жетекшісі жұмысының жүйесі – ... ... ... ... ... ... жиынтығы. Ол оқушылардың шамаларына
лайық тәрбие материалдарын ойластырып ... және ... ... ... құралдары мен әдістерін шебер пайдалануды көздейді.
Бірақ ... ... ... ... және әлеуметтік рөліне
байланысты, бала өмірінің бір бағытына басым көңіл ... ... ... ... ал көбіне оқу-тәрбие ісіне көңіл аударады; ... ... ... ... ... тыс ... ... бос
уақытын қамтиды. Осы арада сынып жетекшісінің рөлі ерекше.
Тәрбиешілер өздерінің күнделікті қызметінде ... ... ... ... ... ... ... істейді»
деген түсінікте. Бірақ қазіргі таңда бұл пікірге кейбір анықтау ... ... ... ... тәрбиелеу жөнінде өзара кемісті, ал
оқушы бұл ... ... Ол ... осы ... ... нақты көмек
қажет немесе ол өзінің ... өзі ... ... бар ... ... жас ерекшеліктері мен олардың тәлім-тәрбие дәрежесін
ескере отырып, оқушылардың бәрін ... ... ... түрімен қамтуды
талап етеді.
Сондықтан, көп жағдайда ... ... ... ... ... ... ... орнын анықтау барысында ең басты бағытын
айырылмаған абзал – ал ... ... ... өзара байланысы. Cынып
жетекшісінің негізгі қызметі әр тұлғамен (баламен) өзара ... ... ... Егер осы ... жұмысы жеткіліксіз болғанда ғана
ата-аналармен сынып оқушыларымен басқа мұғалімдер байланыс жасауға ... ... ... ... кезектегі істер.
Ғалымдардың зерттеуі бойынша сынып ұжымын дамытуға толық ... ... ... ... ... ... деңгейін, әрқайсысының ерекшеліктерін,
мүмкіндіктерін жақсы біледі;
- Оқушының дамуы туралы толық хабары бар;
- Белсенді оқушылар тобын қолдап,олардың ... ... ... ... қатыстырып отырады.
- Ұжымның негізгі белгілеріне және атқаратын қызметіне ... ... ... ... ... ... ... тексеруге бағыттап, олардың ынтасын
дамытып, ұжымда тәртіпті оқушылардың ... ... ... ... ... қалыптастырады.
Енді жаңа талаптар тұрғысынан сынып жетекшісінің қызмет бағыттарын
анықтауға ... егер ... ... ... ... ... ... қызығушылығымен, жетекшілігімен байланыстыратын болса,
онда сынып жетекшісі мен ... ... ...... ... ... ... жалғыздықтан, дау жанжалдан). Сонымен бірге
баланың еркін дамуына жағдай жасау (рухани жағынан да, дене ... ... ... баланы қорғау функциясын әлі мойындай қойған жоқ. Ал егер
мектепте гуманист педагогика ... ... ... ең ... идея – ... - ... ... негізгі міндеті болу керек. «Оқушыны қорғаушы»
функциясы сынып жетекшісінің оқушымен ... ... ... ... «Оқушыны қорғаушы» тұлғасына қарағанда сынып жетекшісінің ... ... ... қамтамасыз ету. Ол үшін – ... ... ... ... ауру ... ... ... арқылы білу.
Сынып жетекшісінің атқаратын жұмыс түрлері.
Сынып жетекшісі оқушылардың күнделікті әрекетін болжайды, талдайды,
ұйымдастырады. Сондықтан да ол мына ... ... ... ... болашақ өмірге тек дайындалып қана жатқан жоқ, ол бүгінгі
күннің өзінде өмір сүріп жатыр.
- Әр ұжымның өмірінде ... ... ... қаланың,
ауданның, ауылдың, нақты жағдайы ескерілуі қажет.
- Жалпы азаматтық және ұлттық қажеттілікке, оқушылардың жас ... ... ... ... бағытталған қызықты
бірнеше түрлі іс-әрекеттер ұйымдастыру.
- Әр оқушы өзі қалаған істі таңдап өзіне деген ... ... ... ... меңгеретін, жүзеге асыратын бағдарламасы
– ол «денсаулық» бағдарламасы. Бұл бағдарлама ... ... ... дәрігерінің тығыз байланыста болуын талап ететін.
Мұғалім бұл ... ... ... жетілдіру қажет.
Сынып жетекшісі ата-аналармен бірге ... ... ... ... демалу, ұйықтау, тамақ ішу тәртібін белгілейді.
Балаға қаморлық қажет ететін келесі өріс – ол ... Осы ... ... мектепте көп қиналады, біреулерін ешкім байқамайды, екіншілерін
мазақтайды, ызаландырады, үшіншілеріне күліп, төртіншілеріне ортақ ойынға
араластырмайды, бесіншісіне қорлық көрсетеді. Осындай ... ... ... ... сенбеушілік психологиялық тұрақсыздық пайда
болады. Сондықтан осындай балалар айналасындағы адамдармен қатынасқанда
өрескелдік, ... ... ... ... ... ... және әр оқушыны жеке зерттеуден
басталады. Соның нәтижесінде тәрбие жұмысын дұрыс, ... ... ... ... жүзеге асыруға қажетті жағдай туғызады.
Сынып жетекшісінің қызметінде саналы ... ... ... ... тұрмыс ережелерін орындауға үйрету елеулі орын алады. ... ... ... тәрбие жұмыстарының нәтижесінде қол
жеткізіледі. Сынып жетекшілері ... ... ... ... ... мен ... ... орындауды талап етеді, мектеп
оқушыларының мәдениетті мінез-құлық ережесін сақтауға үйретеді.
Сынып жетекшісі өз ... ... ... ... ... ... тиіс.
А.С. Макаренко бірде-бір тәрбиешінің жалғыз жұмыс істеуге құқығы жоқ
әділ атап көрсетті. Сыныпта оқушыларға ... ... ... ... ... іске ... педагогтар ұжымы қимыл жасауы керек.
Сынып жетекшісі ауық-ауық өз сыныбының мұғалімдерімен кездеседі,
бірыңғай талаптардың орындалуын, ... ... және ... Мектеп тәжірибесінде оқушылардың ... ... ... қатысуымен кештер өткізу кең тарап отыр. Олар баяндамалар мен
хабарламалар жасайды, кітаптарды немее сынып өміріне байланысты ... Бұл ... ... ... ... ... жасауға
көмектеседі.
Сынып жетекшісінің қызметі тұтас оқушылар ұжымымен жеке оқушыларға
ықпалының бүкіл ... ... Егер олар ... ... ... мақсатты сипат алса, онда бұл ықпалдың тиімділігі едәуір артады.
Сынып жетекшісінің ең басты міндетті қызметтері қандай?
1. Диагностикалық
2. Коммуникативтік
3. Тәрбиелік
4. Жобалаушылық
5. Ұйымдастырушылық - ... ... ... ... ... ... Түзетушілік
12.
Сынып жетекшісінің негізгі міндетті қызметтері оның ... ... ... ... ... ... қызметі функциясы.
• Балалар мен жасөспірімдердің жеке дара ерекшеліктерін зерттеуі;
• Әр оқушының отбасындағы тәрбие ... ... ... Әр ... ... ... деңгейін талдап бағалау, сынып ұжымының
қалыптасуымен дамуын зерттеп талдау.
• Қоршаған айналаның сынып ... ... ... ... Өткізілетін іс-шараның тәрбиелік құндылығын талдау.
• Оқушыларға үйірмелер, клубтар, сексиялар, бірлестіктер арқылы қосымша
білім беру.
• Оқушылардың дербестігі мен құқықтарын ... ... ... байланыс ұйымдастыру; ата-аналар жиналысын
өткізу, ата-аналарға кеңес беру, ... ... ... ... ... денсаулығы мен өміріне байланысты төтенше жағдайларда ата-
аналармен жедел түрде байланысу.
• Өз сыныбы оқушыларының үлгеріміне байланысты кіші педагогикалық кеңестер
жұмысына қатысу:
• Ата-аналар, ... ... ... жаңашылдық
әрекеттерін қолдау, сынып мұғалімдерінің психолог және басқа да ... ... ... ... ... тыс өткізілетін іс-шаралар барысында оқушылардың қауіпсіздігі,
денсаулығы және өмірі үшін жауапкершілік.
• Оқушылардың тамақтануына, сынып ... ... ... ... ... мен сыныпты жаңа оқу жылына дайындауға жауаптылық:
• Қажетті іс-қағазды жүргізу:
Осымен қорыта келе айтарымыз: сынып ... ... ... ... ... ... тұлға, әр оқушының ерекше қасиеттері, оларды ... ... Ал ... ... - әр ... қолайлы ортаға айналу қажет.
Тәрбие процесі ерекшеліктерін ... ... ... ісін ... ... мына ... ... ол жұмыстың нәтижелі болуы
сөзсіз:
1.Тәрбиесінің ... ... ... ... біліп түсіну, өзекті
мәселерін көре білу. Негізгі психологиялық-педагогикалық ұғымдарын түсіну,
оқу-тәрбие жұмысын тиімді әдістері мен ... ... ... ... ... Талдау барысында тәрбиесінің белгіленген мақсатқа сәйкестігін
анықтау, кемшіліктерінің себептерін түсіну. Мұғалімнің тәрбиелік іс-шараның
талдау шеберлігі, өзінің көз ... ... ... Өз ... ... ... білуі нақты нәтижелердің тәрбиелік
мақсатқа сәйкестігін аңғаруы қайшылықтарды, тәрбиесінің ... ... ... ... даму нәтижесіне байланысты құру.
4. Оқушыларды ... ... ... міндеттерді анықтау.
5. Оқушылардың даму ... ... ... ... ... сәйкес іс-әрекеттер белгілеуі. Таңдап алған іс-
әрекеттердің түрлері мен ... ... ... ... тәрбиесінің
деңгейін көтеруге ықпал жасайтынына мұғалімнің толық сенуі.
6.Тәрбие ісінің нақты бағдарламасын жасау. Оқушылардың көз ... ... ... ... дамуын болжауы, олардың ... ... ... ... ... болуға бағытталуы, адамгершілік
дағдыларын нығайтуы. Тәрбиеші іс-әрекеттерді ... ... ... ... ... жағдай жасауға тиісті. Істі
қорытындылағанда оқушылардың жетістіктеріне аса ... бөлу ... ... ... ... ... қабілетіне, қызығушылығына, ынтасына, даму деңгейіне
байланысты, тәрбиешінің оларды дамыту мақсатымен, ... ... ... ... ... тапсырмалар беріп отыру.
8.Тәрбиелеу барысында мұғалім өзінің күшті және әлсіз жақтарын ескеруі.
9.Тәрбие ісін ... ... ... өз ... ... талдап оқушылардың даму деңгейін зерттеп отыруы.
2. Сынып жетекшілерінің тәрбие әдістері
Қазіргі кезде теорияда «Тәрбие әдісі» ұғымы әлі де жете ... ... ... бұл ... ... ... бар ... Бұған көптеген авторлардың тәрбие әдісіне берген анықтамаларының
өзі-ақ дәлел бола алады. ... ... ... – бұл
педагогикалық жұмыстың тәсілдері мен ... ... ... ... ... ... ... әдісі – бұл жеке тікелей және
жанама түрде ықпал жасау. А.Сластенин тәрбие ... ... ... ... өзара байланыс тәсілдері деп тұжырымдайды.
Тәрбие әдісі ұғымы туралы бұдан басқа ... ... бар. ... ... ... ... автор тәрбие әдісі туралы ұғымда
өзінің зерттеу жұмысының нәтижесіне сүйеніп түсіндіретін сияқты.
Бірақ біздің байқауымызша, ... ... бір ... ... бұл ... ... баланың мінез-құлық тәжірибесінің
қалыптасуына әдістің тәрбиелік ықпал ... ... ... ... ... мынандай қорытынды жасауға болады.
Тәрбие әдісі – тәрбиешілер мен ... ... ... ... оқушылардың тұлғалық қасиеттерінің қалыптасуына бағытталған
педагогикалық жұмыс тәсілдері. Мұндай анықтама ынтымақтастық педагогика
мұғалім мен ... ... ... ... ... ... сезімін
бөледі, табысқа жеткізеді. ... ... ... ... ... ... ... дәрежесіне байланысты. Тәрбие
әдістері тәрбие жұмыстарының мақсаттары мен ... ... ... әдістің бас принциптері. Барлық әдістер ... ... ... ... мінез-құлықтың қоғамдық нормасына үйретуге, адамдармен
қарым-қатынас жасауға және іс-әрекетіндегі құнды тәжірибелерін пайдалануға
бағытталуы қажет. ... іске ... ... ... ... ... ... тәрбиенің тәсілдері мен құралдарын ... ... ... ... ... ... әдістің тәсілдері
болады. Мысалы, үйрету, машықтандыру, тапсырма, т.б. нақты тәрбие барысында
әдістер мен тәсілдер арасында ... жоқ, ол ... ... ... ... ... түрлері, көрнекі құралдар көптеген
коммуникация құралдарын педагогикалық ықпал ... ... ... ... мұғалім ата-ана ересек адамдардың сөзі олардың өнегесі т.б.
жатады.
Тәрбие жұмысында ... алу ... жас және ... өмір ... ... ... ... үйрену әдісі кіші мектеп ... ... ... ... ... әдісі арқылы балаларды мектепке, ... ... ... ... Тәрбие жұмысында әр
баланың жеке даму ерекшелігін еске ... жөн. ... ... ... ... қана ... онда балалардың дербес
ерекшеліктерін еске алу ... ... ... бала қиыншылыққа
кездессе бастаған ісін ... ... ... ... оны
үздіксіз яғни тұрақты әрекет ... ... ... орындауға
үйрету қажет. Ұжым толық ... ... яғни ... жоқ. Бұл ... ... балаға талап қою ... Оның ... ... ... ... ... қалыптасқаннан кейін оқушылардың белсенді тобы құрылады. Осыған
сәйкес ... ... ... ... ... ... ... жаттықтыру әдістері қолданылады. Бұл әдістер
оларды ... ... ... ... II-III даму ... пікір, тапсырма, пікір-талас,
өзін-өзін бақылау, өзіне-өзі баға беру ... ... ... ... ... жете ... ... жағымсыз
әрекеттер де ... ... ... ... этникалық
тақырыптарға әңгімелеу және лекция әдістерін пайдалану ... ... ... ... ... оқушылардың
әртүрлі іс- әрекеттері ұйымдастырылады, мақсатқа сәйкес бағыталады,
олардың ... ... ... ... ... ... ... көз қарасы қалыптасады, олар ... ... ... ... ... іске ... ... әдістері бір-бірімен өзара байланысты, өзара
тәуелді. Ешбір әдіс ... ... ... бола ... ... әдептілікке тәрбиелеу үшін көбінесе ... ... ... Егер ұжым ... ... ... таныс болса жеке адамның ... ... ... ... ... т.б.) ... ... Бұл ситуайияда
пікір-талас және әңгіме әдістерінен гөрі ... ... ... ... әдістерін қолдану өте қолайлы.
Егер оқушылар ұжымының адамгершілік ... ... ... ... онда ... ... ... әңгімені
қолданған жөн.
Осы әдістер бойынша адамгершілік нормасы ... сөз ... өз ... ... шығаруға, дұрыс баға беруге, теріс
көзқарастарды сынай ... ... жөн. ... ... ...... толықтырады. әдістердің бірлігі тәрбие жұмысына игі ... ... ... ... ... тереңдетеді. Қоғамдық
өмірге еңбекке ... ... ... байытады. Жалпы
мәдениетін, ой- пікірін кеңейтеді.
Мектепте сынып жетекшісі ... ... ... ... ... әдемі болуын қамтиды. Модаға тұрмыс ... ашық ... ... ... ... ... таға
басқа шаралар өткізіп ... ... ... ... ... ойға ... бұраланы көп, ауыр да қызығыда мол, ... ... ... жол ... Бұл жолда қыран қанатындай ... ... ... ... ... ... Оқушылардың жан-жүйесіне
әсер етіп білім тәрбие беруді ... ... ... ... ... ... ... қоюымен қатар тәрбиелнушілердің әрбір
жетістігін қалт ... ... ... ... ... ... қажет.
Ғұлама ғылым ... ... ... ... ... жаратылысының алғыр да ағырымпаз ақыл есі,
мейлінше шешен, өнер ... ... ... ... де ... ... ... көрсететін ержүрек болуы ... ... ... ... ... ... абзал қасиеттерді өн ... ... ... «бір
баланы тәрбиелеп өсіргенше, үлкен қала ... ... ... бұл ... ... тауқыметін айқындап тұрғандай.
Сынып жетекшісінің тәрбие жұмысында әдістерді таңдап алу оқушылардың
жас және дербес ерекшеліктеріне, өмір ... ... ... Мысалы, үйрету әдісі кіші мектеп жасындағы балалар тәрбиесінде жиі
қолданылады.
Үйрету әдісі арқылы балаларды мектепте ... ... ... ... ... жетекшісінің тәрбие жұмысында әр баланың жеке даму ерекшелігін
еске алған жөн. Демек, тәрбие жұмысын жаппай ... қана ... ... ... ... еске алу керек. Мысалы, сангвиник бала
қиыншылыққа кездессе, бастаған ісін аяғына дейін орындамайды.
Сондықтан оны ... яғни ... ... ... ... ... ... толық қалыптасқан сүйеніші яғни өмір тәжірибесі жоқ. Бұл
жағдайда сынып жетекшісі ... ... қою ... ... ... – балаларды әлеуметтік тәжірибеге ... ... ... ... ... топ ... ... Осығн сәйкес
тәрбие әдісі өзгереді. Оқушылардың әдет-ғұрып, ... ... үшін ... ... ... ... Бұл әдістер
оларды орындағыштыққа, кішіпейілділікке, ұқыптылыққа үйретеді.
Тәрбие жұмысында моральдік ұғымдар ... жете ... ... ... болады.мұндай педагогикаылқ ситуацияда этникалық
тақырыптарға әңгіме жне лекция әдістерін пайдалану қажет. Барлық тәрбие
әдістері ... ... ... ... ... ... игі ... балалардың білімін, іскерлігін және дағдысын треңдетеді, ... ... ... ... ... ... ... ой-өрісін кеңейтеді.
2.3. Сынып жетекшісінің негізгі міндеттері мен жұмыс бағыттары
Сынып жетекшісі өте маңызды ды әрі жауапты міндеттерді атқарады. Ол
сыныптағы ... ... ... және оқушылардың ұстазы болып
табылады. Сонымен қоса, тәрбие мәселесінің басты міндетін шешу үшін, сынып
жетекшісі оқушыларды ... ... ... білу ... ...... ... деген еңбегінде былай деп
жазған: "Егер педагогика адамды жан-жақты етіп тәрбиелегісі ... ... ең ... сол ... ... жағынан білуі керек".
Оқушыларды жан-жақты тәрбиелеу үшін сынып жетекшісі ... ... ... қажет. Балаларды зерттеп білу сынып жетекшісінің
өз жұмысын ойдағыдай атқарудың басты ... ... жеке ... жайлы
сынып жетекшісі төмендегідей мәліметтерді білуі қажет:
- Оқушылардың денсаулығы;
- Жанұядағы баланың өмірі мен тұрмыс жағдайы;
- Оқушылардың ішкі жан дүниесі, ... ... ... ... ... ... еркін, зейінін,
т.б. психологиялық ерекшеліктерін;
- Үлкендермен, кішілермен, ата-анасымен, жолдас-жораларымен қарым-
қатынасы;
- Моральдық бейнесін, ... ... ... көзқарасын;
- Эстетикалық талғамдарын, ... ... ... ... Интелектуалдық дамуын;
- Саяси сауаттылығын т.б.
Тәрбиеші – педагог өз назарына тыс қалдырмайтын ... ... ... және ... маңызы бар әрекет ұйымдастыру. Бұл бастапқы
міндет. Себебі ұйымдастыру қызметі ... ... ... болмайды, ал
сонымен қатар, тұлғаның даму барысында кездейсоқ жағдайлар орын алады.
Ұжымды ұйымдастыру және ...... ... ... ... мен ... тұлғасының қалыптасуына көмектесу, оның қабілетінің,
қызығушылығының беймәлімділігінің және ішке ... ... ... ... ... ... ... жетекшісінің тәрбиелік ықпалдарының үшінші
міндеті.
Кейбір зерттеушілердің пайымдауы ... ... ... ... ... ата-аналарымен қарым-қатынастар ұйымдастырғанда төрт түрлі
міндеттер ... ... топ ... ... ... міндеттер деуге болады. Бұл
баланы қорғау, көмек көрсету, әлеуметтік байланыстар ... ... және ... да тәрбие институтымен баланың дамуына және оның
даралық ... ... ... ... ... үшін байланыс
орнату.
Екінші топ міндеттері. Адамгершілік міндеттер деп атауға ... ... ... мен жамандықтың белгілерін ажырата алуына бағытталғаны
белгілі жағдайларда оқушының ... ... ... ... ... топ ... ... әдептік-этикалық деуге болады.
Сынып иен тәрбие жұмысын дұрыс ұйымдастыру үшін, сынып ... ... ... ... дара ... білу ... топ міндеттері. Жеке дара практиаклық сипаттағы міндеттер
деуге болады. ... ... мен ... ... ... құралдарды таңдап алуды, өз жұмысын жоспарлауды, ... және ... ... жатқызуға болады.
Сынып жетекшілерінің тәрбие жұмыстарының нақты ... ... ... ... да байланысты. Мысалы, ауылдық мектептерде міндет
оқушылардың ауыл шаруашылығы еңбегіне ... ... мен ... ... ауыл ... ... ... енгізуде, олардың
алдына ауыл шаруашылығының техникалық қайта жарақтандыру перспективасын
ашуда, техникалық творчество мен тәжірибеге талғамын ... ... ... ... ... олар ... ауыл ... үйрену, олармен жұмыс істеудің алғашқы дағдыларын қалыптастыруы
тиіс. Бұл міндеттерді ең алдымен еңбекке баулу процесінде, ауыл ... ... ... ... ... жүзеге асырылуы
мүмкін.
Сынып жетекшісінің жұмыс бағыттары.
1. Оқушының жеке дамуын ... оның ... ... ... ... ... жасау.
2. Оқушының ынтасын, қабілетін зерттеу, бағдар беру.
3. Оқушылардың қоғамдық-құнды қатынастарға жетелейтін әрекеттердің барлық
түрлерін ұйымдастыру.
4. Оқушылардың еркіндіктері мен ... ... ... ... Әр ... ... ... беретін сынып ұжымын тәрбиелік
орта ретінде қалыптастыру.
6. Барлық тәрбиелік күштердің өзара ... мен ... ... ... ... ... Сынып оқушыларын сыныптық және жалпы мектеп ұжымның тәрбиелік іс-
шараларын тарту және ... ... ... ... ... ... жұмыс жағдайларын зерттеу.
10. Оқушылардың дамуындағы және мінез құлықтарындағы ... ... ... және ... ... ... Күрделі
жағдайларда басшыларды құлақтандыру.
11. Өмірдегі кездесетін күрделі ... ... ... ... ... әлеуметтік және заңды құқықтарны қорғау.
13. Тәрбие жұмысының ... ... ... жүргізу.
14. Мектептің тәрбие жұмысына ұстаздарды, ата-аналарды, ғылым, өнер
саласындағы мамандарды тарту.
15. Үнемі ... ... ... ... және ... байланысты өзінің мамандыған жетілдіру.
16. Өз іскерлігі мен ... ... ... балалармен жылы
қарым-қатынас орната алу керек.
17. Тәрбиелік мақсаттарды көре білуі және оны жоя білуі.
Оқушының қалыптасуына ... ... бар өріс – оның бос ... ... ... ... үш ... бар:
4. Бала азанғысының демалуы, күш қуатының жөнге келуі.
5. Қызығушылығымен қабілетін дамыту.
6. Қызықты ... ... ... ... ерекшелігі – оқушылар демалыс түрін өздері таңдап алады.
Бұл өрістегі әдеттерді ... ... ... ... әр баланың құштарлығын анықтау, үйірме таңдауға ... ... көз ... ... ... әдеби, тарихи т.б. кештер
ұйымдастыру;
Сабақты нашар оқитын оқушылардың дер ... ... ... байқап,
сынып балаларына көрсете білу.
Ендігі өріс – ... өмір ... ... ... қалпы. Оқушының
тұрмыс қалпы тек қана үйдің ... ... ... ... ауық-ауық белгілі бір модаға байланысты «эпидемиялар» болып
тұрады. Кейбір ... ... ... киім аппаратура
оларда болмағанына налып өзін кемістіп жатады. Сондықтан көп ... ... ... ... ... жетекшісі отбасындағы тұрмыс жағдайларын жақсы
білсе, ол дер кезінде қолайсыз ... ... ... ... ... ... оқушылар оқитын бөлменің этикалық жағынан
тартымды, әдемі ... ... ... ... ... байланысты ашық
әңгімелер пікір талас іскерлік ойындар, т.б. ... ... ... ... ... ... ... мынандай бағыттардан ... ... ... коммуникативтік, ұйымдастырушылық. Сонымен қатар, сынып
жетекшісінің өзіндік жеке-дара мәдени-әлеуметтік кеңістігі болады.
Сынып жетекшісіне қандай ... мен ... тән ... керек?
Сынып жетекшісінің профессиограммасы қандай?
Профессиограмма – кәсіби маңызы сапалар жиынтығы, қабілеттерін, білімін
дағды, икемдерін құрайтын мамандық сипаттамасы. Сынып ... ... ... ... ... ... ... ерекшеленеді.
Дамыған «Мен тұжырымдамасы» «Мен» («Я концепциясы») болса ғана кәсіби
мұраты қалыптасады. «Мен ... яғни ... үш ... ... ... ұнайтындығына толық сенімділігінен.
- Белгілі бір әрекет қабілетіне сенімділігінен.
- өзінің қажеттілігіне сенуінен.
Сынып ... ... үш ... ... ... құруға тиіс;
- Тұлғаның және балалар ұжымының даму ерекшеліктері туралы білімі;
- Психологиялық-педагогикалық білімдері.
- ... ... ... ... мен ... ... Жобалаушылық
- Практикалық
- Бағалаушылық
- Рефлекстік
Сынып жетекшісінің қабілетіне – ... ... ... өзін қоя білу, ... ... ... эмоциялық тұрақтылық өзін билеушілік жобалаушылық,
креативтік, ... ... ... ... (прогностикалық)
• Тәрбиелік ықпал мен жоспарланған іс-шараның нәтижесін болжау.
• Оқушылардың жеке-дара даму деңгейінің нәтижесін болжау.
... ... мен даму ... ... Мектептің тәрбие жүйесіне сәйкес кіші тәрбие жүйесінің ... ... ... ... келе ... ... ... болжау
(оқушылар арасында, оқушылар, ата-аналар, оқытушылар арасындағы)
2. Ұйымдастыру - ... Әр ... даму ... ... картада
көрсету.
• Оқушыларға оқу әрекетінде көмек көрсету.
• Жас ерекшеліктеріне және сынып ... ... ... ... ... пайдалы әрекетін ұйымдастыруда және жоспарлауда көмек пен
ынтымақтастық.
... ... ... ... және ... сынып ұжымының өзін-өзі
басқару ұйымдарын дамыту, оларға шешім қабылдауға жауапкершілікпен ... ... ... және ... жеке-дара ықпал жасау.
• Сыныптан тыс тәрбие жұмысын ұйымдастыруға мүмкіндік беретін ... ... ... үлес ... ... Оқушылар арасында өзара қарым-қатынас қалыптастару, ұжымға үйретуге
көмектесу, қатарларының ... өзін ... ... ... ... ... ... «ата-ана-оқушы» арасындағы өзара
қолайлы байланыс орнату;
- Оқушылардың қоршаған ортамен қолайлы қатынас орнатуы;
- Ұжымда әр оқушыға қолайлы психологиялық ахуал орнатуға үлес ... ... ... ... ... ... оқушылардың күнделікті әрекетін болжайды, талдайды,
ұйымдастырады. Сондықтан да ол мына ... ... ... ... ... ... тек дайындалып қана жатқан жоқ, ол бүгінгі
күннің өзінде өмір сүріп жатыр.
- Әр ... ... ... ... ... ... ... нақты жағдайы ескерілуі қажет.
- Жалпы азаматтық және ұлттық қажеттілікке, ... жас ... ... ... ... бағытталған қызықты
бірнеше түрлі іс-әрекеттер ұйымдастыру.
- Әр оқушы өзі қалаған істі ... ... ... ... қалыптастыру
керек.
Тәрбиелік шаралар өткізуде олар негізінен.
- дискуссия, ойын, ... ... ... ... шығармашылық, ролдік, психологиялық
тренингтер болған жөн;
- сынып жетекшісі өз тәрбиешісіне ... ... ... ... жөн, ал жас ... бірінші жылдан бастап материалдар
жинақтауға дағдылануы қажет.
Қорытынды.
Қорыта айтқанда, мұғалім еңбегін басқа қызметтермен ... ... мол ... сүйеді. Өйткені жеткіншек ұрпақты
өмірге, еңбек пен әлеуметтік іс-әрекетіне дайындау ... ... ... ... ең басты түрі. Олай болса, әрбір мұғалім
орта немесе жоғары дәрежелі педагогтық білім алумен қанағаттанып ... ... мен ... тиімді жолдарын үнемі іздестіріп, өз ... ... ... ... Сонда ғана мұғалім жаңашыл оқушыларға тәрбие және
білім берудің теориясы мен ... ... ... күші және ... бола алады. Мұғалім еңбегінің ғылымға негізделген белгілі жүйелікпен
жүзеге асырылатыны айқын. Мысалы, оңайдан қиынға, жеңілден ... ... ... ... біртіндеп ауысуы ережелер және оқушылардың
жасы мен ... ... еске ... оқу және ... ... ... жету ... Сондықтан мұғалімнің алдындағы басты міндеті –
оқушыларды біліммен қаруландыра отырып, ойлауға, сөз шеберлігіне, еңбек ете
білуге үйрету және ... ... ғана ... ертеңге, болашаққа қызмет істейді. Ал заман
дамуынан артта қалмастан өзін-өзі жан-жақты ... үшін ... ... білімін және педагогикалық мамандығын күнбе күн жетілдіріп
отыруға талаптанады.
Мұғалім өз мамандығына байланысты ғылыми теориялық ... оқу ... ... талаптарға сәйкес меңгеру тиіс. Егер ол
өзінің теориялық білімін өмір ... сай ... ... ... ... ... ... шамасы келмейді. Социологтардың
зерттеу мәліметтері бойынша бітірген инженерлердің білімі 6-8 ... ... Ал ... ... ... үшін ... ... ізденіп жұмыс
істейді. Сондықтан оның ... ... ... ... мен ... ... ... тың мәселелермен таныс
болып, ғылыми семинарлар мен конференцияларға белсене қатысып, үлес қосып,
ой-өрісін кеңейтеді.
Педагогикалық ғылым ... мен озат ... ... ... сай оқушыларға білім мен тәрбие берудің негізгі көзі.
Қазіргі кезңде ғылымның соңғы табыстарына негізделіп ... ... ... бастаған және асырылатын ең басты мәселелер: оқытудың ... өмір және ... пен ... ... ... ... ... курстар; бағдарламалап және деференциялық
оқыту; қоғамдық пайдалы және ... ... оқу мен ... ... ... ... бағдар техникалық құралдарды, компьютерді, ... ... ... т.б. ... ... Ол ... сі жүзінде
асыру мұғалімнің тікелей психологиялық және ... ... ... ол ... жас ерекшеліктерін есепке ала отырып,
физиология, психология және педагогика ғылымдарындағы құбылыстардың негізгі
ұғымдарын, ... ... мен ... және олардың табиғи
байланыстылығы, атақты физиологтар И.М.Сеченов, И.П.Павлов, ... ... ... ... Б.П.Есипов,
М.А.Данилов, Л.В.Занков, М.Н.Снатхин т.б. ғалымдардың еңбектерін қол ... ... ... Сонда ғана мұғалім шығармашылық ... ... бола ... өмірінде осыған керісінше факторлар да жиі кездеседі. Кейбір
мұғалім өздігінен теорияның білімін одан әрі ... ... ... ... ... ... өмір ... артта қалып,
өз жұмысына үлкен олқылықтар, керек десе, ... ... ... ... ... мұғалімдердің оқушыларға жүйелі тәрбие
берудің орнына ұзақ, зеріктіретін, нақыл сөздерді көп ... ... мен ... үстіртін үйретумен шектелетіндігі және әр баланың
табиғи, дербес ерекшеліктерін ... ... ... ... ... ... метептерде педагогикалық процесті мақсатқа сәйкестік принциппен
жүзеге асыру үшін әр ... ... ... мен ... саралап алумен
бірге, тиімді етіп қолдануды да қамтамасыз етуі ... ... ... дара қасиеттері мұғалімдердің басшылығымен жүргізілетін түрлі
тәрбие жұмыстарының ықпалымен дамып жетіледі.
Педагогикалық процесте озат ... ... ... маңызы
зор. Өйткені, терең білім мен тәрбие ... ... озат ... жинақтау және таратудың нәтижесі, ... ... ... ... ... ... мен тәрбие проблемаларына елеулі
үлес қосып жүрген жаңашыл мұғалімдердің ... ... үшін ... педагог-ғылымдардың зерттеу мәліметтері бойынша шығармашылық
тұрғыдан педагогикалық міндеттердің үш түрін атауға болады.
Стратегиялық ...... ... да ... ... ... ... шешу ұзақ уақытты талап ... ... ... жеке ... ... ... ... оқушылардың өмірге,
еңбекке баулу және олардың өзара қарым-қатынасы және т.б. жатады.
Тактикалық ...... ... да ... ... ... ... міндеттері жүйесі арқылы ... ... ... ... және ... ... ... мәселелері
жөнінде мұғалім мынандай тактикалық міндеттерді іске асыруы тиіс. Олар
оқушылардың өмірге, ... ... ... ... ... ... құжаттарында оқушылардың әлеуметік ... ... ... ... рөлін көтеру және т.б.
Бұл міндеттерді шешу үшін ... ... ... ... ... мұғалімдердің іс-әрекеттерін нақты жоспарлап, үйлесімді
етіп, іске ... ... ... – бұл ... ... орындау, яғни
тактикалық міндеттерден оперативтік міндеттерге көшіп, мәселелерді
балалардың ... ... ... ... бұл ... оқу-тәрбие
процесінде шешу мұғалімдердің іскерлігіне, біліміне тәуелді.
Пайдаланылан әдебиеттер тізімі.
1. ҚР Ата ...... 1995ж ... ... ҚР-ның Президенті Н.Назарбаевтың жыл сайынғы дәстүрлі Қазақстан
халқына жолдаулары;
3. ҚР Білім ... заңы ... ҚР ... ... заңы. (толықтырулар, өзгерту енгізілген)
15.08.2007ж.
5. ҚР МЖМБС Жоғарғы ... ... ... ... ережелер.
25.08.2005ж №857 бұйрық.
6. ҚР-ның 2015 жылға дейінгі білім ... ... ... ... ... жастар саясаты туралы 14.05.2004ж.
8. ... ... ... ... беру тұжырымдамасы. Астана,
2005ж.
9. ... жаңа ... ... ... ... білім беру
тұжырымдамасы. Астана, 2005ж
10. Елбасы Н.Ә.Назарбаевтың Л.Н. Гумилев ... ... ... ... ... ... мен ... арқылы білім экономикасына. Астана,27 мамыр, 2006ж.
11. С.Әбенбаев., ... ... оқу ... құрал - Алматы.,
«Дарын» 2004ж.
12. Ілиясова А.К. Класс жетекшісініңжүргізілтін ... ...... ... Жарықбаев Қ.Б. Қазақ психологиясының тарихы – Алматы, 1996ж.
14. Капралов Р. Класс жетекшісінің жұмысы – Алматы, 1983ж.
15. Н.И.Болдырев Сынып жетекшісі – ... ... ... С. ... Қ. ... қазақ тәлім-тәрбиесі – Алматы «Санат»
1995ж.
17. Әлімбаев М. Тәрбие туралы әңгімелер – Алматы: ... ... ... М. ... тәрбие туралы кеңес – Алматы «Мектеп»,
1996ж 123бет.
19. Намазбаева ...... ... ... ... В.В. ... ... – Алматы, 1980ж.
21. Психика – адамзат ақыл-ойының қазынасы 1-10томдар.
22. ... Қ, ... С. ... ...... «Санат»,
1995ж 552бет.
23. Қожахметова К.Ж. Мектептің ұлттық тәрбие жүйесі: теория және
практика – Алматы: РКБ, 1997ж ... ... Қ. ... ... ... ... дайындау – Алматы:
Нұрлы Әлем, 1998ж 200бет.
25. Қалиев С. Қазақтың, ... ... ... негіздері: пед.ғыл.док.дис. Автореферат – Алматы,
1996ж 66бет.
26. Тілеубекова Р.К. ... ... ... адамгешілікке
тәрбиелеуде халықтық педагогиканың озық дәстүрлерін пайдалану:
пед.ғыл.канд.дисс. – Алматы, 1994ж 46бет.
27. ... Ә. ... ...... ... университеті, 1991ж
200бет.
28. Жарықбаев Қ. Аталар сөзі – ақылдың көзі – ... ... ... Әбенбаев С. Сынып жетекшісі- Алматы, 2001ж.
30. Ильина Т.А. Педагогика – Алматы ... ... ... С.Қ. ... ... ... №9 1955ж, ... Нысанбаев Ә. Адам және ашық қоғам - Алматы: Қайнар, 1996ж 288бет.
33. Савин Н.В. Педагогика – Москва: Просвещение, 1978г.
34. ... Л.С. ... ... ... ...... 1976г.
35. Сухомлинский В.А. Как воспитывать настоящего человека – Киев,
1985г.
36. Ждан А.Н. История ... От ... к ... ... ...... 1997г 442стр.
37. Петровский А.В. Вопросы историй и теории ...... ... М.С. ... территория казахов в XIX начале XX веков
– Алматы: Қазақстан, 1991г ... ... С.М. ... ... деятельности – Алма- ата:
Изд. КазГу, 1992г.
40. Смолов А.Г Личность как предмет психологического ... ... Изд. МГУ, 1984г ... ... и ... ... школьников (под.ред
У.Б.Жексенбаевой, А.К. Сатовой) – Алматы, 2002г 248стр.

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 47 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Тәрбие жоспары және қойылатын талаптар6 бет
Ата-аналармен сынып жетекшісінің бірлескен іс-әрекетін ұйымдастыру технологиясы10 бет
Жалпы білім беретін мектептерде тәрбие жұмысына сипаттама8 бет
Жемқорлық іс-әрекеттердің алдын алу4 бет
Жоғары сынып оқушыларына кәсіптік бағдар беру жұмысы50 бет
Мектептегі оқу-тәрбие процесін басқару мазмұны мен оны ұйымдастыру17 бет
Сынып жетекшінің жалпы қызметі30 бет
Сынып жетекшінің маңыздылығы5 бет
Сынып жетекшісі36 бет
Сынып жетекшісінің маңыздылығы туралы4 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь