Клетканың химиялық құрамы

Кіріспе
1 Клетканың химиялық құрамы
Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер
Жасуша - тірі организмдердің (вирустардан басқа) құрылымының ең қарапайым бөлігі, құрылысы мен тіршілігінің негізі; жеке тіршілік ете алатын қарапайым тірі жүйе. Жасуша өз алдына жеке организм ретінде (бактерияда, қарапайымдарда, кейбір балдырлар мен саңырауқұлақтарда) немесе көп жасушалы жануарлар, өсімдіктер және саңырауқұлақтардың тіндері мен ұлпаларының құрамында кездеседі. Тек вирустардың тіршілігі жасушасыз формада өтеді. «Жасуша» терминін ғылымға 1665 жылы ағылшын жаратылыстанушысы Р.Гук (1635 – 1703) енгізген. Тіршілікті Жасуша тұрғысынан зерттеу – қазіргі заманғы биологиялық зерттеулердің негізі. Жасушаның диаметрі 0,1 – 0,25 мкм-ден (кейбір бактерияларда) 155 мм-ге (түйеқұстың жұмыртқасы) дейін жетеді. Көпшілік эукариотты организмдер Жасушасының диаметрі 10 – 100 мкм шамасында. Жаңа туған жас сәбилерде – 2×1012 Жасуша, ал ересек адамның организмінде – 1014 Жасуша болса, организмнің кейбір тіндерінде Жасуша саны өмір бойына тұрақты болады. Жасушаның тірі заты – протоплазма. Ол биол. мембраналармен (жарғақтармен) шектелген биополимерлердің тәртіптелген құрылымдық жүйелері – цитоплазма және ядродан тұрады.
Жасуша ядросының құрамындағы әмбебап органоидты хромосома, ал цитоплазма құрамындағыларды –
• рибосома,
• митохондрия,
• эндоплазмалық тор,
• Гольджи кешені,
• лизосома,
• клеткалық мембрана деп атайды.
Рибосома Жасушадағы ақуыздың түзілуін қамтамасыз етеді, ақуыз синтезі орт. деп қаралады. Оның диаметрі 20 – 25 нм. Рибосома цитоплазмада бос күйінде де, жалғасқан түрде де, сондай-ақ барлық тірі организмдердің Жасушасында кездеседі. Цитоплазма – ядроны қоршап жатқан Жасуша бөлігі. Оның құрамындағы химиялық макро және микроэлементтерден күрделі органикалық қосылыстар (ақуыздар,көмірсулар, липидтер, нуклеин қышқылдары, гормондар, ферменттер, витаминдер, тағы басқа) және минералдық заттар түзіледі. Митохондрия – Жасушаның тыныс алу процесін қамтамасыз ететін органоид.
1. Биология: Жалпы білім беретін мектептің 9-сыныбына арналған оқулық, 2-басылымы, өңделген / М. Гильманов, А. Соловьева, Л. Әбшенова. — Алматы: «Атамұра» баспасы, 2009 жыл. ISBN 9965-34-927-4
2. Сартаев А., Гильманов М. С22 Жалпы биология: Жалпы білім беретін мектептің қоғамдық-гуманитарлық бағытындағы 10-сыныбына арналған оқулық. — Алматы: "Мектеп" баспасы, 2006. ISBN 9965-33-634-2
3. Биоморфология терминдерінің түсіндірме сөздігі/ — Алматы: "Сөздік-Словарь", 2009 жыл. ISBN 9965-822-54-9
4. Әлімқұлова Р., Сәтімбеков Р. Ә 55 Биология: Жалпы білім беретін мектептің 8-сыныбына арналған оқулық. - 2-басылымы, өңделген, толықтырылған. — Алматы: «Атамұра» баспасы, 2008. - 320 бет. ISBN 9965-34-812-Х
5. Биология: Жалпы білім беретін мектептің 8-сыныбына арналған оқулық. Алматы: «Атамұра» баспасы, 2008. ISВN 9965-34-812-Х
6. Жоғарыға көтеріліңіз↑ О.Д.Дайырбеков, Б.Е.Алтынбеков, Б.К.Торғауытов, У.И.Кенесариев, Т.С.Хайдарова Аурудың алдын алу және сақтандыру бойынша орысша-қазақша терминологиялық сөздік. Шымкент. “Ғасыр-Ш”, 2005 жыл. ISBN 9965-752-06-0
        
        Қазақстан Республикасының білім және ғылым министрлігі
Семей қаласының Шәкәрім атындағы мемлекеттік университеті
«Стандарттау және биотехнология» кафедрасы
РЕФЕРАТ
Тақырыбы:   ... ... ... ... ... БТ-307
Тексерген: Мирашева Г.О.
Семей 2015 ж
Мазмұны
Кіріспе
1 Клетканың химиялық құрамы
Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер
Кіріспе
Жасуша - тірі организмдердің (вирустардан басқа) құрылымының ... ... ... мен тіршілігінің негізі; жеке тіршілік ете
алатын қарапайым тірі ... ... өз ... жеке ... ретінде
(бактерияда, қарапайымдарда, кейбір балдырлар мен саңырауқұлақтарда) немесе
көп ... ... ... құрамында кездеседі. Тек вирустардың тіршілігі жасушасыз
формада ... ... ... ... 1665 жылы ... ... (1635 – 1703) енгізген. Тіршілікті Жасуша
тұрғысынан зерттеу – ... ... ... ... негізі.
Жасушаның диаметрі 0,1 – 0,25 мкм-ден (кейбір бактерияларда) 155 ... ... ... ... ... ... ... диаметрі 10 – 100 мкм шамасында. Жаңа туған жас сәбилерде –
2×1012 Жасуша, ал ... ... ... – 1014 ... ... ... тіндерінде Жасуша саны өмір бойына тұрақты болады.
Жасушаның тірі заты – ... Ол ... ... ... ... ... құрылымдық жүйелері – цитоплазма
және ... ... ... ... ... ... хромосома, ал цитоплазма
құрамындағыларды –
• рибосома,
• митохондрия,
... ... ... кешені,
• лизосома,
• клеткалық мембрана деп атайды.
Рибосома Жасушадағы ақуыздың түзілуін қамтамасыз етеді, ақуыз синтезі
орт. деп қаралады. Оның диаметрі 20 – 25 нм. ... ... ... де, ... ... де, ... барлық тірі организмдердің
Жасушасында кездеседі. ... ... ... ... бөлігі. Оның құрамындағы химиялық ... ... ... органикалық қосылыстар (ақуыздар,көмірсулар,
липидтер, нуклеин қышқылдары, гормондар, ферменттер, витаминдер, ... және ... ... түзіледі. Митохондрия – Жасушаның тыныс алу
процесін ... ... ... 10 ... диаметрі 0,2 – 1 мкм, саны 1-ден 100
мыңға дейін болады. ... ... ... ... зат – ... ... қышқылы. Бактерия, көк-жасыл балдырлар, т.б. тыныс алу ... ... ... ... ... ...... ақуыздық алмасуды реттеу арқылы тұқым қуалаушылық
қасиеттерді ұрпақтан ұрпаққа жеткізетін жасушаның ... ... ... ... ... қапшықтардың және түтікше құрылымдардың торлы
жүйесі. Бұл әртүрлі иондарды, қоректік ... ... ... ... және улы ... ... кешені – бір-бірімен қабаттаса тығыз орналасқан жалпақ
жарғақты 5 – 10 ... және ... ... ұсақ ... ... ... өндірілген өнімдер жинақталып, пісіп жетіліп,
сыртқа шығарылады, ... ... ... ... ... ... шектелген, қуысында ас қорыту ферменттері
(протеиназа, нуклеаза, глюкозида, фосфатаза, липаза, тағы басқа) бар ... ... ... 0,2 – 0,8 ... ... көмегімен Жасуша ішіндегі ас ... және ... ... құрылымдарды ... ... ...... ... ... ... Жасуша қабықшасынан (өсімдіктерде) бөліп ... ... Оның ... 7 – 10 нм. ... ... мен ... сыртқы орта арасындағы метаболизмге (зат ... ... ... қозғалуы мен бір-біріне жалғануында үлкен рөл
атқарады. Жасушаның жалпы құрылысы ... да, ... де ... өсімдік Жасушасының құрылымы мен метаболизмінде жануарлар Жасушасына
қарағанда біраз айырмашылық бар. ... ... ... ... ... негізінде (матрикс) орналасқан целлюлозды
микрожіпшелерден құралған. Микрожіпшелер өсімдік Жасушасы қабырғасының
тіректік қаңқасын түзеді. Көп ... ... ... ... ... ... ... (целлюлозадан) түзеді. Өсімдік Жасушаның
целлюлоза талшықтары күрделі полимерлі зат – лигнинді ... ... ... ... ... Өсімдік Жасушасының цитоплазмасында арнайы
органоид-пластидтер – хлоропласт, хромопласт, лейкопласт бар.
1 Клетканың химиялық құрамы
Барлық ... ... ... ... ... шығу тектерінің бір екендігін дәлелдейді. Сонымен қатар, тірі
ағзаларда ... ... ... элементтерді тірі емес табиғаттан
табуға болады. Бұл – материя бір ... ... ... ... ... ... барлық элементтерінің 86-сы адам
ағзасында тұрақты кездеседі, оның 25-і адамның жалпы тіршілігіне қажетті,
18-і абсолютті қажетті, ал 7-і ... ... ... ... ... ... ... қатысатын заттардың құрамына шамамен барлық белгілі
химиялық элементтер кіреді. Барлық элементтердің ... ... ... ... ... ... ... және азот (1-кесте). Қалған
элементтер макроэлементтер мен ... деп екі ... ... пайыздың ондық және жүздік бөлшектермен берілген 8
элемент жатады, олардың ... ... ... 1,9%. ... ... өте аз ... олар тіршілік үшін өте маңызды роль
атқарады. Микроэлементтерге мырыш, мыс, йод, ... ... ... ... ... (1-кесте).
1-кесте
Клетканың құрамына кіретін химиялық элементтер, %          
|Клетка массасының 98% |Макроэлементтер |Микроэлементтер ... | | ... – 65-75 ...... ... – 0,0003 ... – 15-8 ...... |Мыс – 0,0002 ... – 8-10 ...... |Йод – 0,0001 ... – 1,5-3,0 ...... ... – 0,0001 ... ......... ......... ......... ... – 0,05-0,10 |  ... ... ... ... тірі ... ... және
бейорганикалық қосылыстарының құрамына ... ... ... ... тірі ... ... Тірі ағзалардың
клеткалары негізінен органикалық заттардан түзілген. Клеткалардың құрамына
бейорганикалық заттар да ... ... ... ... заттар (судан басқасы) клетканың шамалы ғана ... Егер ... ... өлі ... ... ... ... тек қана тірі ағзаларға сипатты. Тірі және өлі
табиғаттың бір-бірінен елеулі ... ... ... ... ... тіршілігінде маңызды қызмет атқаратын бейорганикалық
заттардың бірі – су. Су – ... ... ... зат алмасу үрдістері тек
ерітінділерде жүреді. Суда клетканың барлық биохимиялық реакциялары жүреді,
судың қатысуымен клетканың жылу ... ... ... Су ... ... ... оттегі мен сутегінің көзі болып келеді. ... ... ... ... қышқылдар, ақуыздар, көмірсулар,
спирттер және т.б.) гидрофильді заттар, ал суда ерімейтін ... ... май ... деп ... ... ... бір ұшы гидрофильді, бір ұшы ... ... ... ... амфипатикалық заттар деп атайды. ... ... ... ... қатысатын фосфолипидтер жатады.
Басқа ... ... ... ... оң және теріс зарядты иондар)
клетканың 1,0-1,5%-ын құрайды. Ағзаларда тұздар ... ... ... ... және органикалық заттардың құрамында кездеседі.
Клетканың қалыпты тіршілік етуіне K+, Na+, Ca2+ катиондары және ... HCO3—, ... ... ... ... ... құрамындағы
органикалық заттарға ақуыздар, көмірсулар, майлар, нуклеин қышқылдары (ДНҚ
және РНҚ) және аденозинтрифосфат (АТФ) кіреді (2-кесте).
2-кесте
Клеткадағы су, органикалық және ... ... %-дық ... |% – ... ... |70-85 ... басқа бейорганикалық заттар |1-1,5 ... |10-20 ... |1-5 ... |0,2-2,0 ... және басқа төменгі молекулярлы |0,1-0,5 ... ... | ... қышқылдары |1-2 ... тірі ... ... ... бірлігі. Клетканың құрғақ
массасының 50-80% ақуыз болып келеді. Ақуыздардың химиялық құрамы әр түрлі,
дегенмен олар бір ... ...... оның ... ... аминқышқылдарының
молекулаларынан, яғни мономерлерден тұрады. Ақуыздардың құрамына кіретін
барлығы 20 ... ... ... ... ... ... тобы (COOH), амин тобы (NH2) және ... Ақуыз молекуласында аминқышқылдары өзара берік пептидті байланыспен
(- CO – NH -) ... ... ... бір ... ... ... келесі аминқышқылының амин тобының азотымен байланыс
түзеді де, су ... ... Екі ... бірнеше аминқышқылдарының
қалдықтарынан тұратын байланыс полипептидті деп аталады. ... ... ... ... ... ... құрылымын анықтайды. Бір ақуыздың молекуласында бір аминқышқыл
бірнеше рет қайталанып кездесетін болса, енді ... ... ... Бір ... молекуласын құрайтын аминқышқылдарының саны кей
жағдайларда ... ... ... жетеді, нәтижесінде, ақуыз молекуласы
макромолекулаға айналады.
Ақуыздардың химиялық және ... ... ... ғана ... ... ... ... молекуласының ұзын
тізбегіндегі орналасуларына байланысты. Ақуыздың бірінші реттік құрылым
молекуласында ... ... ... қалдығымен кездеседі,
полярлы коваленттік байланыс іске асады. Бірінші реттік құрылым ... тән. Тірі ... ... ... және ... ... болады.
Ақуыз молекуласының екінші құрылымы оның ... ... ... спиральданып, олардың иілістерінде әлсіз сутегінің
байланысы пайда болады. Үштік құрылым ... ... ... ... бір заңдылықпен көп есе бұраланып, тығыз шар түзеді,
оның үзбелерінде нәзік ... (- S – S -) ... ... ... тірі клеткада ақуыздың күрделі ... ... ... ... кезінде ақуыздың бірнеше молекулалары ... ... ... ... гемоглобин). Ақуыздар клеткада көптеген қызмет
атқарады. ... ... ... ... ... ... биологиялық катализаторлар – ферменттердің қатысуымен
жүреді, ал ... ...... Ферменттер клеткалардың ... ... де, ... ... жүруін бағыттап қана
қоймай, оларды ондаған, жүздеген есе рет жылдамдатады.
Құрылымдық қызметі. Ақуыздар клетканың және оның ... ... ... ... ... ақуыз хромосомалар
денесін, ал РНҚ-мен ... ... ... денесін түзеді.
Тасымалдаушы қызметі. Ақуыздар оттегін тасымалдайды, сондай-ақ адамдар
мен жануарлар денесінде гормондарды ... (оны қан ... ... ... ... барлық қозғалыс реакциялары ... ... ... ... Олар ... еттің жиырылуын,
қарапайымдылардың талшықтары мен кірпікшелерінің қозғалуын, клетканың
бөлінуі ... ... ... ... ... ... қызметі. Көптеген ақуыздар ағзаны зиянды әсер етулерден
қорғайтын бүркеніш ролін атқарады. ... ... ... – түк,
тырнақ, тұяқ, мүйіз механикалық қорғаныш түрлеріне ... ... ...... енгізген жағдайда қан клеткаларында ақуызды зат –
антидене бөлінеді де, антигенді қауіпсіздендіріп, ... ... ... ... ... ... көзі бола алады. Ақуыз
көміртегінің диоксиді, су және ... ... ... ыдырау кезінде
клетканың көптеген тіршілік үрдістеріне қажетті энергия бөліп шығарады.
Көмірсулар – ... ... ... бірі, жануарлар
жасушаларына қарағанда олардың мөлшері өсімдік клеткаларында көп ... ... ... ... және ... ... ... және полисахаридтер деп екіге бөлінеді. Қарапайым
көмірсулар – моносахаридтерге қарапайым ... ... ... құрамына
бес (пентоза) немесе алты (гексоза) атом ... және ... ... су
кіреді. Көптеген өсімдіктердің жемістерінде болатын глюкоза мен фруктоза
моносахаридтердің мысалы бола ... ... ... да ... кездеседі.
Күрделі көмірсулар – полисахаридтер,
қарапайым көмірсулардың (моносахаридтердің) бірнеше молекуласынан түзіледі.
Азықтық қант ... ... мен ... ... ... ... клетчатка (целлюлоза) сияқты күрделі ... ... ... ... көп молекуларлары кіреді.
Мысалы, клетчатка молекуласына глюкозаның 300-ден 3000-ға дейін молекуласы
кіреді. Моносахаридтер суда ... ... ал ... ... ... ... ... полисахарид – гликоген, ал өсімдік
клеткасында – ерігіш крахмал, ерімейтін ... ... ... т.б. ... кездеседі.
Көмірсулар қызметтері:
—            энергетикалық қызметі. Көмірсулар – тірі клеткалар үшін
энергия көзі. Олардың ... ... ... тіршілігіне аса қажетті
химиялық энергия бөліп шығарады;
—            құрылыс қызметі. Көмірсулар өсімдік ... ... ... ... атқарады. Күрделі көмірсулар ақуыздар
(гликопротеиндер) және майлармен (гликолипидтер) ... және ... ... ... ... ... ... заттар, мысалы, гликоген
мен крахмал – көмірсулар.
Липидтер – май және май ... ... ... ... барлық клеткаларда болады. Майлар молекуласы глицерин мен май
қышқылдарынан түзіледі. Май тәрізді заттар – липоидтер – май қышқылдарының
эфирлері мен ... ... де ... ... кейбір гормондар,
лецитин жатады. Май қышқылдары – липидтерге олардың маңызды ... ... ... ... де, ... клеткалардың биологиялық
мембраналарында маңызды роль атқарады. Мембраналардың ортаңғы липидті
қабаты ... ... ... бос ... ... жасайды. Майлар –
энергия көздері. Тері астындағы май маңызды жылу изоляциялық роль атқарады.
Нуклеин ... ... рет 1869 ж. ... Мишер клеткалардың
ядросынан ашты. Нуклеин қышқылдары дегеніміз –                   мономер-
нуклеотидтерден түзілген полимерлі ... ... ... пурин және
пиримидин негіздерінен, пентозадан және фосфор қышқылының ... ... ... ... қышқылдарының екі типі кездеседі:
дезоксирибонуклеин (ДНҚ) және рибонуклеин (РНҚ) қыщқылдары. ДНҚ ... ... ... ... ... ... ал РНҚ ядрода пайда болып,
цитоплазма мен ядрода қызмет ... ...... түрінде иілген, қос полинуклеид тізбегінен ... ... дара ...... байланысқан мономер-нуклеотидтерден
түзілген полимер. Әрбір нуклеотидтің құрамына екі тұрақты ... ... және ... ... және бір ... ... кіреді.
Тұрақсыз компонент төрт азотты негіздердің: аденин, гуанин, тимин немесе
цитозиннің бірі болып келеді. ... ДНҚ ... ... төрт
түрлі нуклеотид болады. Дегенмен, ДНҚ молекулалары олардың тізбегіндегі
нуклеотидтердің әр түрде кезектесіп орналасуына байланысты әр ... ... ... екі ... ... ... бір ... бірігеді.
Бұл жағдайда аденин тиминмен, гуанин цитозинмен бірігеді. Сол ... ... ... ... ... тізбектегі кезекті тура анықтайды.
ДНҚ молекуласының қос тізбегіндегі нуклеотидтердің бір-біріне ... ... ... (2-сурет).
ДНҚ-ның басты қызметі – тұқым қуалаушылық ақпаратты сақтап, өндіріп, оны
ұрпақтан ұрпаққа ... ... ... ... ... ұқсас
болғанымен, біршама өзгешеліктері де бар. ... ... ... дара тізбек. Оның құрамына да төрт түрлі нуклеотид
енеді, ... ... ... ... ... ... ... Сонымен
қатар, РНҚ-ның молекуласының барлық нуклеотидтерінде дезоксирибоза емес,
рибоза болады. Клеткада ... үш түрі бар. ... ... ... сәйкес келеді:
—            тасымалдаушы РНҚ (тРНҚ) көлеміне қарай ең ұсақ, ақуыз синтезі
жүретін ... ... ... (ақпаратты) немесе матрицалы РНҚ (мРНҚ) тРНҚ-ға
қарағанда неғұрлым ірі. Олар ақуыздың құрылымы туралы ақпаратты ДНҚ-нан
ақуыз ... ... ... ... ... ... ... кіреді. РНҚ-ның
барлық түрлері клетканың ... ... ... ДНҚ-ның
тізбектерінің бірінде синтезделеді. РНҚ-ы клеткада арнайы ... ... ... ... құрамына кіріп, энергия қорын
жинаушы қызметін атқарады. АТФ молекуласы азотты негіз – адениннен, көмірсу-
рибозадан және фосфор қышқылының үш ... ... ... ... қышқылының молекулалары тұрақсыз химиялық ... ... ... ... энергияға өте бай. Осы
байланыстар үзілген кезде энергия бөлініп шығып, клетканың тіршілік ... ... ... ... ... Негізгі синтез митохондрияда
жүреді, бұл реакция қайтымды:
АТФ + Н 2О    =   АДФ ... ... + ...    =  АМФ ... ... ... ... болғандықтан клеткадағы АТФ-тың мәні зор. Оның
молекулалары биосинтез, ... ... ... ... ... ... ... клетканың үрдістерін энергиямен
қамтамасыз етеді.
Пайдаланылған әдебиеттер
1.  Биология: Жалпы білім беретін мектептің 9-сыныбына арналған ... ... / М. ... А. ... Л. Әбшенова. —
Алматы: «Атамұра» баспасы, 2009 жыл. ISBN 9965-34-927-4
2.  Сартаев А., Гильманов М. С22 ... ... ... білім беретін
мектептің қоғамдық-гуманитарлық бағытындағы 10-сыныбына арналған
оқулық. — Алматы: "Мектеп" баспасы, 2006. ISBN ... ... ... ... ... — Алматы: "Сөздік-
Словарь", 2009 жыл. ISBN 9965-822-54-9
4. Әлімқұлова Р., Сәтімбеков Р. Ә 55 ... ... ... ... ... арналған оқулық. - 2-басылымы, өңделген,
толықтырылған. — Алматы: «Атамұра» баспасы, 2008. - 320 бет. ... ... ... білім беретін мектептің 8-сыныбына арналған оқулық.
Алматы: «Атамұра» баспасы, 2008. ISВN 9965-34-812-Х
6. Жоғарыға көтеріліңіз↑ О.Д.Дайырбеков, Б.Е.Алтынбеков, Б.К.Торғауытов,
У.И.Кенесариев, ... ... ... алу және ... орысша-қазақша терминологиялық сөздік. Шымкент. “Ғасыр-Ш”,
2005 жыл. ISBN 9965-752-06-0
.

Пән: Биология
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 10 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Клетканың химиялық құрамы жайлы мәлімет8 бет
Биология сабақтарында цитологиялық білімдерді қолдану әдістемесі64 бет
Клеткалардың химиялық құрамы7 бет
Клетканың негізгі мембраналық құрылымдары12 бет
Протопласт. Цитоплазма7 бет
«Байқоңыр» ғарыш аймағы11 бет
Ішкі сөлініс бездер физиологиясы6 бет
Балықтардың рикетсиоздық ауруларын ветеринариялық санитариялық сараптау және бағалау18 бет
Газдардың толқындық ұлғаю процессі4 бет
Казахстанская 3 сортынынан алынған мутантты линияларға цитогенетикалық талдау35 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь