Лирикалық проза жайлы

 Лирикалық проза
 Қазақ лирикалық прозасының қалыптасу
 Қазақ лирикалық прозасының даму арналары
 Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
Жазушының нәзік көңіл-күйімен, сезім әсерімен жазылған прозалық шығармалар – лириалық проза деп аталады.Лирикалық проза өз алдына жанр болып саналмайды, тек прозаның стильдік бір түрі ретінде қарастырылады. Мұндай шығарманың композициялық құрылысы лирикалық кейіпкердің тебіреніс-толғаныстарына сәйкес қалыптасады. Лирикалық прозада бастан-аяқ үзілмей дамып отыратын сюжет кездеспейді. Алайда кейіпкерлердің бүкіл бастан кешкен көңіл-күй әсерлерінен белгілі бір желі пайда болып отырады. Оны шартты түрде лирикалық желі деп атауға болады. Кейіпкердің ой-сезімі, басқа адамдармен әр түрлі қарым-қатысы, қайшылығы жағдай, оқиғаға айналып, бір-бірімен қалайда жалғасып, астасып жатады. Лирикалық прозаның қаһармандары ойламаған жерден күтпеген жағдайларды, өзгерістерді бастан өткеріп отырады.
Жалпы қазақ әдебиетіндегі лиризм үлгілері қай кезеңнен басталады деген сұраққа жауапты ертерек кезден бастаған дұрыс деп ойлаймыз. Кейбір әдебиеттанушы ғалымдар лирикалық проза ның бастау арналары сонау ауыз әдебиетінде жатқандығын да сөз қылып кетеді. Біз де лирикалық прозаның ХХ ғасыр басынан, Бейімбеттің шығармаларынан басталды деген қалыптасқан пікірді құптай отырып, ал лиризм үлгілерінің әлдеқайда ертерек кезеңнен бастау алған деген ойды айтқымыз келеді. Себебі лиризм элементтері кездеспейтін шығарма болмайды десек те болады. Өйткені кез келген шығармада белгілі бір дәрежеде баяндаушының, әңгімелеушінің өзіндік «мені», яғни көзқарасы, тебіренісі, толғанысы қандай дәрежеде болса да көрініс беріп отырады. Сондықтан біздің әдебиетіміздегі лиризмнің алғашқы көріністері сонау ауыз әдебиетінен бастау алады десек, қателеспейміз. Ауыз әдебиеті үлгілерінде, әсіресе ертегілерде, соның ішінде қиял-ғажайып ертегілерінде лиризм өрнектерінің молынан кездесіп отыратынын жоққа шығара алмаймыз. Сол сияқты, М. Әуезов өзінің «Әдебиет тарихы» еңбегінде Асан қайғы туралы аңыздарда лиризмнің үлгілері кездесетінін айтқан болатын. Ал С. Мақпыров лирикалық прозадан басқа лиро-эпикалық жырларды (немесе лиро-эпос), лиро-эпикалық поэмаларды, поэмаларды, дастандарды, балладаны, өлеңмен жазылған романды, роман-диалогты, публицистикалық романды, роман-очеркті, роман-эссені, сондай-ақ тарихи- көркем жанр үлгісіндегі өмірбаяндық (мемуар) шығармаларды, эпистолярлық (хат) үлгідегі туындыларды аралас жанрларға жатқызуға болатындығын айта отырып, оларды неліктен осы жанрға жатқызуға болады деген сұраққа жауап береді.
        
        Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі
Семей қаласы Шәкәрім атындағы мемлекеттік университеті
Филология факультеті
Тақырыбы: ... ... ... ... Солтанова Б. Қ-213 топ
Семей қаласы, 2015 жыл
ЖОСПАР:
* Лирикалық проза
* Қазақ лирикалық ... ... ... ... прозасының даму арналары
* Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
Жазушының нәзік көңіл-күйімен, сезім ... ... ... шығармалар - лириалық проза деп аталады.Лирикалық ... өз ... жанр ... ... тек прозаның стильдік бір түрі ретінде қарастырылады. Мұндай шығарманың композициялық құрылысы лирикалық кейіпкердің тебіреніс-толғаныстарына ... ... ... ... ... үзілмей дамып отыратын сюжет кездеспейді. Алайда кейіпкерлердің бүкіл бастан кешкен көңіл-күй әсерлерінен ... бір желі ... ... ... Оны ... түрде лирикалық желі деп атауға болады. Кейіпкердің ой-сезімі, басқа адамдармен әр ... ... ... ... оқиғаға айналып, бір-бірімен қалайда жалғасып, астасып жатады. Лирикалық прозаның қаһармандары ойламаған жерден күтпеген жағдайларды, өзгерістерді бастан өткеріп отырады. ... ... ... лиризм үлгілері қай кезеңнен басталады деген сұраққа жауапты ертерек кезден бастаған ... деп ... ... ... ... ... проза ның бастау арналары сонау ауыз әдебиетінде жатқандығын да сөз қылып кетеді. Біз де лирикалық прозаның ХХ ғасыр басынан, Бейімбеттің ... ... ... ... пікірді құптай отырып, ал лиризм үлгілерінің әлдеқайда ... ... ... ... ... ойды ... келеді. Себебі лиризм элементтері кездеспейтін шығарма болмайды десек те болады. Өйткені кез келген шығармада белгілі бір дәрежеде баяндаушының, әңгімелеушінің өзіндік , яғни ... ... ... ... ... ... да көрініс беріп отырады. Сондықтан біздің әдебиетіміздегі ... ... ... сонау ауыз әдебиетінен бастау алады десек, қателеспейміз. Ауыз әдебиеті үлгілерінде, әсіресе ертегілерде, соның ішінде қиял-ғажайып ертегілерінде лиризм өрнектерінің молынан ... ... ... ... алмаймыз. Сол сияқты, М. Әуезов өзінің еңбегінде Асан қайғы туралы аңыздарда лиризмнің үлгілері ... ... ... Ал С. ... ... ... басқа лиро-эпикалық жырларды (немесе лиро-эпос), лиро-эпикалық поэмаларды, поэмаларды, ... ... ... ... романды, роман-диалогты, публицистикалық романды, роман-очеркті, роман-эссені, сондай-ақ тарихи- көркем жанр үлгісіндегі өмірбаяндық ... ... ... (хат) ... ... аралас жанрларға жатқызуға болатындығын айта отырып, оларды ... осы ... ... ... ... ... ... береді. Оның айтуы бойынша лиро-эпикалық жырлардың аралас жанрға жату себебі: , - деп атап ... ... бұл ... ... ... ғашықтық, сүйіспеншілік сезімдерін, толғаныстары мен тебіреністерін беруде көрініс тапқан лиризм үлгілері сонау ерте кезеңдегі ... ... ... көз ... боламыз. Оның бергі жағындағы Шоқанның еңбектерінде, Ыбырайдың прозалық шығармаларында, бұларды айтпағанда Абайдың қара сөздерінде лиризм элементтері жоқ, мүлдем ... деп айта ... ... ... ... ... тән ... біздің ауыз әдебиетімізден бастап негізі қаланған деген ойға тоқтасақ қателеспейміз деген ой келеді. Ол ... ... ... ... ... сөз болмауы көркем шығармадағы лиризмнің кейінгі кезеңде ғана, яғни ХХ ғасырдың орта шенінде ғана көңіл бөліне бастауы болса керек. Белгілі ... М. ... ,- деп ... ... ... ... ... сықырлауығынан" қарап тұруының өзі лиризм көрінісі ретінде қызмет ететін ... деп ... Бұл ... жан ... қуаныш сезімі, қайғы-қасіреті - жан дүние иірімдерін тәптіштеп суреттеп кетер нақты ... ... Бұл ... ... ... ... ... айқын білініп қана қоймай, лирикалық пафос, сыршыл ... ... ... ... ... де ... танылады. Прозадағы жанды тербетер лиризм және әңгіменің бірінші жақтан баяндалуының өзі сезім иірімдерін сан ... өне ... ... ... әуен ... Т. ... ... бойынша, әңгімедегі лирикалық саз жазушының стильдік ерекшелігіне де айналып отыр. Сонымен қатар М.Әуезов, Ғ.Мүсірепов сияқты ... ... ... ... ... ... ... көре аламыз. Олардың лиризмді беруде өзіндік ерекшеліктері бар. М. Әуезов ... ... жан ... ... ... астастыра отырып жеткізе біледі. Жалпы жазушы шығармаларында пейзажды құбылта, әртүрлі мақсатта қолданудың шебері ... ... Ал ... шығармаларындағы лиризм өрнектері мүлде бөлек. Оның лирикалық кейіпкерлері, образдары көбіне астарлы, меңзеу түрінде болып келеді. Әрбір детальді ойната, құбылта қолдана ... оны ... ... ... ... ... біледі. Жазушының туындысы нағыз лирикалық прозаның үлгісі болып табылады. Ал , , ... ... ... ... ... ... ... көрсеткен туындылар десек болады. Б. Майлиннен басталған лирикалық прозаның ... ... ... ... жаңашылдана түскенін көптеген қаламгерлеріміздің шығармаларынан мысалдар келтіре отырып дәлелдеуге болады. Әсіресе 60-жылдардан бастап қазақ ... ... ... бай, ... бағыты айқын шығармалармен толыға түсті. Олардың қатарына С.Мұратбеков, Қ. Ысқақ, Ж. Молдағалиев, Т. Жармағамбетов, Ә. Кекілбаев, Ж. Түменбаев, Т. Нұрмағамбетов, О. ... Д. ... т.б. ... ... ... ... Аталған қаламгерлердің шығармаларындағы лиризм мәселесін сөз еткенде, Бейімбет Майлиннің повесімен туыстығын көрмеу мүмкін ... Бұл шын ... ... дәстүр сабақтастығының бір ғана айғағы болса керек. Олардың баяндау тәсілінде, образ ... ... ... ... кейіпкерлердің көркемдік сапа өлшемі, ішкі иірімдеріндегі үндестік, сарындастықтарды көруге болады. Сөз жоқ, ол ... ... ... ... ... жатыр. Дәстүрдің алтын арқауымен матасып жатыр. Әрине, қаламгерлер дәстүрді жалғастырып қана қоймай, оны ... ... ... ... ... жетілдіре түскенін де байқау қиын емес. Әр жазушының шығармашылық жаңалығы ол бейнелеген көркемдік ... ... сол ... ... ... әкелуінен, қысқасы, адам жанының диалектикасын өз көзқарасы тұрғысынан ашуынан көрінсе керек.. Олардың ізденістері лирикалық ... ... ... ... ... ... алып келді және ежелгі озық әдеби үрдістерді ... ... ... жетеледі. Қаламгерлердің қай-қайсысы да бұл ерекшеліктерді өзіндік табиғатын, стилін сақтай отырып, дамыта түскен. Мұның өзі олардың шеберліктерін ... ... ... ... Осы ... Ф. ... , - ... пікірі ойымызды дәлелдей түседі . Жазушы бойына дарып, дамыған әдеби дәстүр әдебиетке жаңа заман рухын таныған жаңалық үлгісін әкелсе ғана ... ... ... ... Бұл ... да ... ... отырып, жаңа заманның, яғни өз заманының рухына үн қосарлық өзіндік стильдерімен ерекшеленген ... ... деп ... ... ... бағдар айшықтарын орнымен пайдалана білген қазақ қаламгерлері шығармаларынан лиризм психологизмнің, психологизм лиризмнің ажырамас бөлігі ретінде қызмет атқаратынын аңғаруға болады. Десек те, ... гөрі ... өз ... ... ... характері адамның ішкі жан дүниесімен, көңіл-күй, сезімімен, іс-әрекеті мен ... ... ... ... жатады. Сол арқылы характер эволюциясы бірте-бірте айқындалып, кейіпкердің қандай мінездің иесі ... ... ... іс-әрекеті оның ішкі жан-дүние толқынысымен тығыз байланысты болғанда кейіпкер бейнесі шынайы жанды сипатқа ие болады. Бұл ... ... ... қаламгерлер алды. Яғни лирикалық сарындағы шығармалар қатары кеңейді. Қазақ әдебиеті ... ... ... ... қалыптасу кезеңін басынан кешірді. Б. Майлин, Ж. Аймауытов, М. Жұмабаев, Ғ. Мүсіреповтің әңгіме, повестері мен романдарынан бастау алған лирикалық ... ... ... С. ... Т. Нұрмағамбетов, Қ. Ысқақ, О. Бөкей, Д. Исабеков т.б. қаламгерлердің ... ... ... ... жатты. Осы жылдары қазақ прозасындағы лирикалық сарын психологизм сияқты бейнелеу ... ... ... ... ... ... ... қатары кеңейді. Қаламгерлер кейіпкерінің жан сұлулығын, арман-тілегін, сағыныш- аңсарын, ыстық махаббатын өмір шындығымен ... ... ... көркемдік сипаттарын арттырды. 60-80-жылдардағы қазақ прозасындағы елеулі қол жеткізген табыстардың бірі жазушының лирикалық ... ... ... ... ... табылады. Прозадағы лиризм характер ашудың, кейіпкер бейнесін ... ... ... ... арттырудың бірден-бір негізі. Лирикалық шығармада кейіпкер сезімі мен суреткер сезімі астасып келіп отырады. Көбінесе лирикалық шығармалар бір ғана ... ... ... шиеленісуін көрсетіп отырады. Отан тақырыбы әлем тағдыры үшін жауапкершілікпен біртұтас болса, соғыс тақырыбы рухани құндылықтар, халық тақырыбымен, шығармашылық ... ... ... ... ... ... ... жатады. Лирикалық прозаның ерекшелігі осының бәрін шынайы түрде, жазушының жүрегінен шығарып нәзік лиризммен жеткізе білуінде. Ал лиризм көркем шығармаға нәзіктік, ... ... ... Орыс ... ... кең өрістеу кезеңі 50-жылдардың екінші жартысынан басталды. Кӛркемдік-эстетикалық қуаты жағынан ғажайып шығармалар жазған орыс әдебиетінің көрнекті өкілдері И.С.Тургеневтің ... ... ... тасқын", Ф.М.Достоевскийдің "Бейшаралар", Н.Г.Короленконың "Соқыр музыкант" сияқты шығармалары сезімді сан толқытатын лиризм өрнектеріне толы ... ... ... Бұл ... ... деп ... Орыс әдебиетінде лиризм құбылысын ерекше әрі жетік меңгерген А.П.Чехов болып табылады. Расында, Чехов лирикалық проза мүмкіндіктерін танытушы ұлы ... бірі ... ... ... ... ... ... қатал реалистік өнерінің тұла бойына лиризм шуағын жарасымды жинақтай білгені - ... ... ... өз ... ... ... мәні, оның құндылығы мен қайталанбас қасиетін ашуға тырысады. Оның әңгімелері күнделікті өмірдегі күйбең тіршілік бола ... да, сол ... ... ... ... ... сенімділікпен қарайды. Зерттеушілердің пікірінше, мұндай пафосқа толы Чехов әңгімелеріндегі лиризм кейіпкерлердің мінезін айқындап, әңгіме жарқын мұң және ... ... ... ой ... Кӛп жағ ... ... ішкі сезім толғаныстары туған жер, өскен орта тіршілігін суреттеумен беріледі. Бұл ыңғаймен келгенде, негізінен ауыл ... бір ... ... шағы ... аяулы мекен жайды жан-жақты көңіл-күй әуендерін толғайтын қазақ прозаиктерінің де қалыс қалар реті жоқ еді. ... ... ... ... ... жалпыодақтық әдебиеттегі бағдарға сай адамгершілік, ар-ождан мәселелері әрдайым көне салт, дәстүрге мән бермей, ес-түссіз құлшынатындығы үшін сыналуға бейім қала мен ... ... асыл ... ... әлі де шын ... ... ел адамдарының ара-қатынасы көзқарастар шарпысуы арқылы пайымдалды. Бір есептен лиризмнің мазмұндық-идеялық төркіні осынау сағыныш, аңсау, адалдық, тазалық, жақсы мұрттарды алыс ... ... ... ... ... ... ... сияқты. Белгілі жазушы Ғ.Мүсіреповтің: , - деуі де әдебиеттер арасындағы байланысты, дәстүр алмасуын жоққа шығармасы ... ... ... ... тек ӛмір ... ... ... беріп қана қоймайды, адамның жанын да зерттейді деуге болады. Ол адамның ішкі жан дүниесіне ... ... ... ... ... сырын, себебін ұғ уғ а ұмтылса, кӛркем шығ арма осылардың себебін анықтап, оны емдеудің жолдарын қарастырады. Жазушылар алдарына қойған осындай ... ... ... жан ... ... сырын, көңіл-күйін оқырманға жеткізу үшін авторлық баяндау, суреттеу, әңгімелеу, пікір айту сияқты тәсілдерді алмастырып ... ... ... ,- деп ... ... шын жан сыры халық жүрегінен орын табу үшін ол шығармада көңіл-күйдің, ой-арманның гуманистік сипаттары басым болуы ... ... ... қуат ... ... да ғалымдар лирикалық прозадағы басты шеберлік кілті суреткердің өз өмірбаяны мен уақыттың күрделі ... ... ... ... терең байланыстырып, өмір шындығын қызғылықты беруі деп ... ... ... ... ... прозаның композициясына өзгерістер енгізуге итермеледі және ол қадамдар ежелгі озық әдеби үрдістерді өнерпаздықпен пайдалана білуге жетеледі. Мысалы, Прибалтика әдебиетінде ... ... ... ... ... ... Мұндай құбылыс қазақ әдебиетінен де мол байқалады. Фольклорлық сарындар, тарих пен бүгінгі таң оқиғаларын салыстыра бейнелеу, көне ... ... ... өмір ... ... ... үндестік іздеу арқылы психологиялық толымдылыққа қол арту - ... ... ... бел алған стильдік тенденция. Тынымбай Нұрмағамбетов, Сайын Мұратбеков, Әбіш Кекілбаев, ... ... ... ... ... ... Қалихан Ысқақ, Дулат Исабеков, Талаптан Ахметжан сияқты көптеген ... ... ... осы бір адам жан ... ізгі ... жолындағы өрлеу сұлулығымен суреттейтін нәзік күйлі арнаның өрістей түскенін айғ ақтайды. Бұл қаламгерлердің ... ... ... ... ... елеулі үлес қосты дей аламыз. Әрине, лиризм - ең басты шеберлік өлшемі емес және оны ... ... ... табиғи түрде айналдырған жазушы эпикалық қарымдағы әріптестерінен бір сүйем де қалыс ... ... жөн. ... екі жағы да ... ... мен дарын қуатының заңды жарасымымен шешілетіні күмән ... ... ... дегеніміз толып жатқан элементтер мен олардың компоненттерінің, яғни ... пен ... тіл мен ... ... ... ... Демек, автордың баяндау мәнерінен жасалады. Баяндаудың сәтті шығуында автордың дүниетаным мен жеке шығармашылық ... ... мен ... ... пен ... ... арасындағы байланысты түсіне білу қабілеті, көркем деталь-штрихтарды қолдану машығы үлкен рөл ... ... ... ... жазушының мол ізденісін, суреткерлік парызын байқататын құбылыс.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі:
1. Мақпырұлы С. . - Алматы: , 2009. - ... ... М. . - ... 1965.
3. ... Ф. // ... 1970. №8. - 56-61 бб.
4. Рамазанова А. (70-80): ... ... ғыл. ... - Алматы, 1993. - 129 б.
5.Майтанов Б. Зерттеулер. - А.: Жазушы, 1987. - ... ... ... және ... ... қаласы Шәкәрім атындағы мемлекеттік университеті
Филология факультеті
Тақырыбы: Қазақ поэмаларының көркемдік-философиялық мәні(конспект)
Тексерген: Құрмамбаева Қ.С
Орындаған: Солтанова Б. Қ-213 топ
Семей қаласы, 2015 ... -- ... ... бір ... белгілі бір оқиғаны, адам тағдырын, заман шындығын эпикалық не лирикалық үлгідегі өлеңмен сипаттайтын көлемді поэтикалық шығарма. Поэма көбіне сюжетке құрылып, ... ... ... ... ... ... суреттейді. Поэма барлық халықтың әдебиетінде кездесетін көне жанр. Мысалы, ежелгі грек ... ... ... ... ... ертедегі орыс әдебиетінде халықтық дастандар (былина) мен "Игорь жасағы туралы жыр", т.б. поэмалар кеңінен мәлім. А.С. Пушкиннің "Мыс салт ... М.Ю. ... ... Н.А. Некрасовтың "Русьте кім жақсы тұрады?" атты шығармалары поэма ... ... ... ... Абайдың "Ескендір", "Масғұт", Ш.Құдайбердіұлының "Қалқаман -- ... ... ... -- ... ... ... ... "Кедей", "Адасқан өмір", т.б. шығармалары қазақ әдебиетіндегі ... ... ... ... ... ... ... әдебиетінде кемел жанрға айналды. М.Жұмабаевтың "Батыр Баян", С.Сейфуллиннің "Көкшетау", І.Жансүгіровтің "Құлагер", С.Мұқановтың "Сұлушаш", Т.Жароковтың "Тасқын", Ә.Тәжібаевтың "Абыл", қаласыАманжоловтың ... ... ... ... І.Бекхожиннің "Батыр Науан", т.б. туындылары поэманың таңдаулы нұсқаларына жатады. 20 ғ-дың 2-жартысында қазақ ... ... ... ... ... ... ... Ж.Молдағалиевтің "Мен қазақпын", Ғ.Іайырбековтің "Дала қоңырауы", І.Мырзалиевтің "Қызыл кітап", М.Шахановтың "Өркениеттің ... ... жады ... ... ... ... ... көркемдік қуаты жоғары поэмалар қазақ әдебиетінің арнасын кеңейтті.
Тәуелсiздiк жылдары қазақ ақындары өлең өлкесiнiң өрелi жанры - ... ... ... ... ... Ел көгiнде желбiреген азаттық туы қазақ ақындарының шабытына шабыт қосты. Поэма жанрының әр ... ең ... ... ... бұл жылдарда да айқын көзге шалынады. Ақын атаулының бәрi де өз туындысында өзi өмiр сүрген ... ең ... де ... ... жырлауды басты нысана етiп ұстайтыны аян. Тәуелсiздiк жылдарында да ... ... ... ... ең ... ... мәселелердiң көркем суретке айналғанын байқалады. Қазақ халқына тәуелсiздiктiң аса жеңiл ... ... ... түсе ... ... ... Тәуелсiздiкке ғасырлар бойғы ерлiк күреспен, шиеленiскен тартыспен халықтың әрең дегенде қолы жеттi. Мiне, бұл ... ... эпик ... өз ... ... көркемдiк нысана етiп ұстағаны бiрден көрiндi. Атап айтқанда, ХХ ғасырдың аяқ тұсындағы 1986 жылғы қазақ жастарының орыс империясының отаршылдық ... ... ... ... күресiне арналған шығармалар эпикалық жанрда, соның iшiнде поэмада да пайда болды. Бұл ретте атап айтуға тұрарлық көркем туындылар: ақындар Асқар ... ... ... ... ... ... Несiпбек Айтұлының "Мұқағали - Желтоқсан" атты дастандары. Бұл поэмалар сюжеттi ... ... Олар ... ... ... жатады. Аталған поэмаларында ақындар сол жылғы (1986, 17-18 желтоқсан) қазақ халқының басынан кешкен қанды қырғынды айқын бейнелеп бердi. Азуы алты ... ... ... ... ... ... басып-жаншығанын шынайы шындыққа сәйкес дұрыс суреттедi. Қолында ешбiр қаруы жоқ жас жiгiт, жас қыздардың әдiлетсiздiкке, дүлей зұлымдыққа қарсы ... ... биiк ... ... Қазақ жастарының қаһармандық тұлғасы осы поэмалардан айқын көрiнедi. Сондықтан да, ... ... ... ... ... ... ... туындыларын тәуелсiздiк жылдарындағы эпикалық жанрдың елеулi жетiстiстiгi деп таныған жөн.
Несіпбек Айтұлының поэмасында басты бейне көкала ... - сөз ... ... ... да ... заман болыпты, ағайын, мына сендердің күнде басып жүрген топырақтарыңа кезінде Кемпірбайдай ақынның табаны тиген екен дейді автор. ... ... ... ... үйрек деп ұшты,
Сол шіркін жалғыз ұлға қонбас білем, - деген екен.
Тағы бір замана айналғанда сол ұшып кеткен көкала ... ... ... жалғыз тұяққа ғана емес, бүкіл алаш ұлына бұйырмай кетті. Зорлық пен зомбылық, жәхилдік пен надандық жайлаған өлкеден үркіп кеткен сөз ... ... ... пірі ... ... ... ... жылайды. Алайда, Кемпірбайдың моласы баяғыда тапалған. Орнына ... ... ... бір ... ... ... соңы ... болып сойылып жатыр. Кемеңгер Бұхар, деп ... кер ... ... ... енді ... Бәріне төзген сахара, бәріне көнген ел...
- Төрлетсе ата жауың кердең қағып,
Тұрғаның босағада телмең қағып.
Мазарын мазақ етсе мыңқ етпейтін,
Намысы сөнген халық - ... ... ... ... ... әлі өлмеген бір аңсау бар. Ол қонатын көкірек таппай ұшып жүрген сөз киесі - Көкала үйрек. Ел ... оның ... ғана ... Кім ... ... бе, ... бе,
Сәулең жүр ақындардың зердесінде.
- Мүмкін сен дәл ... ... ... ... ... - дейді ақын.
Поэманың соңындағы күрмеуде үлкен астар бар.
Ол енді қона алмайды - зор қайғыда,
Зарлайды, жауыздарды қарғайды да.
Ажалсыз ... соң ... ... көк ... ... да.
Қайырсыз заманда, несібеңіз қоғамда туған ұрпақ - ... ... ... әлденеше іздеп келген сөз киесі - көкала үйректің панасыз болуы, ... ... ... ... ... ұшып ... - ... айрылып, жол таппай адасып тұрған қазақ әлеуметінің ... ... ... ... ... ... ... және ғылым министрлігі
Семей қаласы Шәкәрім атындағы мемлекеттік университеті
Филология факультеті
Тақырыбы: Мемуарлық шығармалар(конспект)
Тексерген: Құрмамбаева Қ.С
Орындаған: Солтанова Б. Қ-213 топ
Семей ... 2015 ... . ... ... жазылса да мемуарлық шығармалар көркем шығарманың санатына ... және оның ... ... естелік ретінде жазылған үлгілері көркемдік тәсіл үлгілері болып қабылданады. Мемуарлық шығармаларда автор ... ... ... ... ала ... ... ... басынан кешкен оқиғалары мен құбылыстарын нақтылы дерек, фактілерге жүгіне отырып, желі етеді. Сонымен қатар, мемуарлық ... ... ... бір ... ... саяси, әлеуметтік кезеңдері қамтылып, жинақталады. Жазушы өзі өмір сүрген кезеңдегі әртүрлі ... өз ... ... ... ете ... сол кейіпкерлердің іс-әрекетін, мінез-құлқын, жан-дүниесін бейнелеу арқылы сол кезеңнің әсері мен ... ... ... ... бұл мемуарлық шығармаларды сол кезеңнің уақыт тынысының әсері, өткен шындыққа авторлық бағаның берілуі басым түсіп жатады. Бұл ... ... ... ... - ... болған жайларға баға берушілік, баяндалып отырған оқиғалардың автордан басқа да ... бар ... ... ... ... суреттелген іс-әрекеттер неғұлым деректі материалдар мен нақты фактілерге көбірек жүгініп жазылса, соғұрлым өмір шындығы да ... ... ... ... Шынтуайтында, мемуарлық шығармаларда деректілік пен нақтылық қатар жүрсе де автордың көзімен көріп, басы-қасында болған оқиғаларды баяндағанда автор өз ... ... сол ... ... ... жеке ... арқылы баға беру жағы басым болады, яғни, авторлық баға берушілікке көп мүмкіндік жасалады.
Біріншіден, ... ... ... ... ... ... ... шындығымен сөйлеу жағы басым жатады. Екіншіден, өмір танытқыштық, ... ... ... ... ... ... түрде бейнелеу қасиеті де бар. Осы қасиеттер біріккенде де ғана мемуарлық көркем ... ... мен ... ... өз ... ... ... очерктер жазу үшін автордың өмірлік тәжірбиесі мол, сөз етуге тұрарлық оқиға, құбылыстарды дұрыс таңдап қана қоймай, үлгі-өнеге боларлық тұстарды ... ... де ... ... ... басынан өткен нақтылы өмір құбылыстары, оның сыры, қайшылықтары терең ұғылмай, терең зерттелмей, тарихи және қоғамдық шындық сарапталмаса ... ... мол ... ... Жазушы өмір шындығын көркемдік шындыққа айналдырғанда ғана рухани ләззат аларлық туынды өмірге келеді. Мемуарлық шығармалардың ... ... ... - құжаттық-деректік тұрғыдан неғұрлым нақты болады және автор өз ... ... ... ... шығармасына арқау етеді.
Мемуар жанрының туу тарихы ерте дәуірлерден басталады дейді, бірақ, шын ... ... ... ... ... ... ХҮШ ғасыр мен ХХ ғасыр аралығы. Орыс әдебиетіндегі мемуардың классикалық үлгілеріне А.Герценнің , Л.Толстойдың , , , ... , ... т.б. ... ... ... әдебиетінің тарихында мемуарлық жанр ХХ ғасыр туып, қалыптасқан. Оған Сәкен Сейфуллиннің , С.Мұқановтың , , Ғабиден Мұстафиннің , , ... , ... ... , Қабдеш Жұмаділовтің , Сафуан Шаймерденовтің , Мұзафар Әлімбаевтың , Асанәлі Әшімұлының , Әлібек Асқаровтың т.б. ... ... ... ... ... өнер ... туралы ой толғайтын, мемуарлық сарындағы көркем шығармалары баршылық. Бұл кітаптардағы авторлар өздерін тек ... ... ... ғана ... ... қате басқан, адасқан тұстарына өмір өте келе баға беру, қиындыққа түскен кездеріндегі көңіл-күй, ... ... ... де ... ... ... эссе түрінде жазған мемуарлық очерктері қызықты әрі ... ... ... ... ... баян ... ақын ... тіршілігінің бағдарын көре отырып, әр тұстан әртүрлі кейіпкерлерді кездестіреміз, түрлі ерекшелік, мінез-құлық жиылып ... сол ... ... ... ... есею жолдарын танығандай боламыз. Автор туған жері Маралдыны суреттегенде оның талай ақынның, аққу көмей әншінің өлең-жырына арқау болғанын ... тиек ете ... ... ... . Туған жердің қысын да, жазын да, ... де, ... де шын сүйе ... ақын ... ... көрікті сөздер туған. М.Әлімбаев туған жерге, елге ... ... осы ... ... жоқ ... адамдарының асылдығын небір өрнектер арқылы төккен. Жасынан туған жердің қасиетін көріп өскен автор ... ... ... ... ... ... ... Иса, Естай өлең-дастандарын әр дәрежеде естіп, қабылдап ... ... ... ... де осы адамдар екенін айғақты мысалдармен дәйектейді. М.Әлімбаевтың бұл кітабының атты тарауы бас-аяғы жинақы, көздеген ... ... ел мен ... жер, ... орта туралы айтуды мақсат еткен нысанасына дөп тиген, мұндағы очеркшінің ... да ... ... ... ... мемуарлық белгілерге толы шығарма. Бұл кітабы арқылы Мұзафар ... ... ... ... ... өзіндік ой тебіренісін, өз топшылаулары арнасынан көрсеткен деуге болады. Очеркшінің жеке басының өмірлік тәжірбиесі, сүйініш, күйініші, ... ... ... байқай қоймайтын сырлары, құпияларын ашады және соның ... ... төл ... ... ... ... шығармалардан мынадай ерекшеліктерді байқауға болады. Біріншіден, автордың өзі куә болған, басынан кешкен оқиғаларды арқау етеді, екіншіден, онда тарихи ... ... ... өнер ... өмірлері туралы да естеліктер немесе күнделіктер түрінде де болуы мүмкін, үшіншіден, сол қайраткерлер не жеке ... ... мен ... сол ... тығыз байланыста суреттеледі, төртіншіден, құжаттық, деректік тұрғыда да басқа жанрлардан әлдеқайда нақтылығымен ...

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 15 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Лирикалық проза18 бет
Лирикалық проза жайлы ақпарат26 бет
Лирикалық проза. Қазіргі қазақ поэмаларының көркемдік философиялық мәні. Мемуарлық шығармалар16 бет
І. Жансүгіровтың шығармашылығы11 бет
Бөкей Оралхан9 бет
Лирикалық шығармалардың түрлері және оның оқытудың мақсаттары32 бет
Лирикалық шығарманы талдау жолдары22 бет
Оралхан Бөкей (1943-1993)19 бет
Түркі әдебиеті және Шәкәрім: шежіре жазу дәстүрі90 бет
Берқайыр Аманшиннің шығармашылық ізденіс саласы188 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь