Тәуелсіздігін алғаннан кейінгі Орталық Азия мемлекеттерінің әлемдік қауымдастықта алатын орны тақырыбын мектепте оқыту

Жоспар

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

1 бөлім. Орталық Азия мемлекеттерінің халықаралық
аренадағы ролі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
1.1. Орталық Азия елдерінің саяси. әлеуметтік дамуы ... ..
1.2. Саяси элитасының қалыптасуы мен бүгінгі жағдайы...

2 бөлім. Орталық Азия мемлекеттерінің экономикалық
даму ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ...
2.1. Аймақ елдерінің экономикалық даму бағыттары ... ..
2.2. Сауда. экономикалық байланыстары ... ... ... ... ... .

3 бөлім. "Орталық Азия елдерінің (Өзбекстан, Қырғызстан,
Түркменстан, Тәжікстан) саяси жағдайы мен халықаралық қатынастардағы орны" тақырыбын мектептегі тарих курсындағы оқыту
әдістемесі ... ... ... ...
3.1.Модульдік ойын технологиясы және тірек конспектісі
қолданылған сабақ үлгісі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

Қолданылған әдебиеттер тізімі...

Қосымшалар ... ... ... ... ... ... ... ...
Кіріспе
Орталық Азия елдерінің мәдени, саяси, әлеуметтік және экономикалық даму процестері сонау ерте кезеңдерден бір-біріне ықпалдаса отырып ұқсас дамыды.Әрине, бұл елдер бәсекелесте, қарсыласта болды, әр түрлі саясат пен идеологияның ықпалына түсті. Аймақ, өзінің геосаяси жағдайымен әрқашан сыртқы күштерді қызықтырған. Ал, жергілікті халықтың басты мақсаты аймақ тыныштығы мен ұрпақ амандығы. Оған тарих дәлел.
Бүгінгі таңдағы жағдай өткен тенденциялардың қайталамасы десек артық айтқан болмас. Өйткені жаһандану кезеңінде жоспарлы экономикадан қатал нарық ықпалына түскен ОА елдерінің жағдайы алңдаушылық тудыруда, қарулы қақтығыстар аймағына айналуыда әбден мүмкін. Бұдан шығудың жалғыз-ақ жолы аймақ елдерінің саяси-экономикалық және әлеуметтік ынтымақтастығы, мәдени-рухани құндылықтар мен салт-дәстүр өзегін сақтап қалу, өз тарихын ұмытпай, әлемдік қауымдастықта өз позициясын нақтылау.
Өзектілігі. Нарық саласында жаңа пайда болған егеменді ОА мемлекеттері аумалы-төкпелі қиын-қыстау кезеңін бастарынан кешіруде. Бұның барлығы көптеген өзекті мәселелерді туындатуда.Олар болса өіндік сыни көз-қарастар мен зерттеуді талап етеді.Осы бір қарастырар бес мемлекет (Қазақстан, Қырғызстан, Өзбекстан, Тәжікстан, Түркменстан) ғасыр соңында тәуелсіздігін алғаннан кейінгі саяси-экономикалық және әлеуметтік даму ерекшеліктері біршама шиеленісе түсті. Оған себеп, нарықтық экономикаға көшуде ішкі әлеуметтік-этникалық, шекаралық қайшылықтармен қоса діни мәселелердің кері әсері артып отыр.
Әлемдік ынтымақтастық пен жахандану ОА елдерінің даму нышандарын әлемдік даму процестеріне тәуелді қылды. Яғни сыртқы күштердің әсері аймақты Балқан, Таяу Шығыстағыдай ойын алаңына айналу қаупі қазіргі таңда өзекті мәселелердің бірі.
Геосаяси жағдай мен саяси жүйедегі өзгерістерді қылмыстық топтар пайдаланып кетті. Олардың дұрыс реттелмеуі жалпы аймақта қылмыстық кландардың, қылмыс түрлерінің, яғни наркобизнестің, басқа да заңсыз әрекеттердің белең алуына әкеліп соқтырды.
Кеңес Одағы кезінде әкімшілік басшылықтар мен маңызды жұмыс орындары, маман иелері болып орыстар болғаны белгілі. Әр мемлекет жеке-жеке бөлініп кеткеннен кеиін әлеуметтік-экономикалық дағдарыс нәтижесінде этникалық қайшылықтар басталады, тіпті қақтығыстарға дейін әкеледі. Бұл жағдайдың ретке келтірілмеуі мемлекет аралық кикілжіңдердің бастамасына айналуыда мүмкін. Осындай жағдайды оппозициялық немесе басқадай саяси күштер отқа май тамызып ұлтшылдық пен этникалық қайшылықтар отын тұтатуда, тіпті бір елді екіге бөліп тастау қаупі де жоқ емес. Оған Кореяны мысалға келтіруге болады.
Мақсаты. Тағы бір алңдатушылық тудырып отырған аймақтық проблемалардың бірі әлемдік рынокқа шығу қиыншылықтары, батыстық демократизациялау мәселесі маман кадрлар дайындаудағы проблемалар болып отыр. Яғни шикізатқа бай аймақ сол өнімді өндіру мен өңдеу үшін мамандар даярлауда шет елдерге жүгінулері қажет. Ұлттық тауарларды қалыптастырудағы қажеттіліктер мен еңбек рыногының нашарлығы, технологиялық жүйенің әлсіздігі, осының барлығын реттеуде ішкі экономикалық потенциялдың төмен деңгейлігі мен әлемдік сауда ұйымы тарапынан сенімсіздік білдіруі жағдайды қиындата түсуде.
Міндеті. Сонымен қатар аймақ елдерінің экономикалық даму бағыттары мен сауда байланыстары және олардың ерекшеліктерін, яғни саяси институттар, заңды тұлғалар, азаматтары арасындағы келісім-шарттар, операциялар және тағы басқалардың жүру процесстерін жүйелеу, осы жиған білімімен мәліметтерді ретке келтіре отырып, бұл тақырыпқа байланысты тараудың болмауынан өз ұсыныстарымды ұсынамын.Оқушыларды барынша осы тақырып бойынша білімдерін арттыру, қажетті ақпараттармен қамтамасыз ету және әлемдік деңгейде Орталық Азияға байланысты объективті көзқарас қалыптастыру басты міндетке алынып отыр.
Хронологиялық шеңбері: Тақырыпты зерттеу барысында тәуелсіздігін алғаннан кеінгі яғни, 1991-жылдан бүгінгі күнге дейінг куезеңді қамтиды.
Тарихнамасы: Аталған тақырып бойынша отандық ғалымдар мен басқандай шетел ғалымдары біршама зерттеулер жүргізіп құнды еңбектер жарық көрді.Дегенемен де, әрқайсысы баға беруде әр-түрлі көзқарастар білдіруде. Солардың барлығын негізге ала отырып, өз жұмысымды жазу барысында біршама мәліметтер алдым. Әрине нақты шешім шығару біршама қиындық туғызды.Такрихнамасына тоқталар болсақ, бұнда Елбасымыз Н.Ә.Назарбаевтың "Сындарлы он жыл", "Тарих толқынында" деген еңбектерін атамай кетпеу мүмкінсіз.Мысалы: "Тарих толқынында" еңбегінде Орталқ Азияның тәуелсіз мемлекеттері және тарих тағлымдары бөлімінде саяси, әлеуметтік, экономикалық және рухани салалары қамтылған. Өте құнды мәліметтер беріледі.
Тағы бір белгілі саяси қайраткеріміз Қ.Тоқаевтің Дипломатия Республики Казахстан деген еңбегі кез-келген батыс ғалымдарының еңбектерінен кем емес.Маңғыздылығы сонда, Қазақстанның ТМД елдерімен әсіресе, ОА аймағындағы алатын ролі мен екі жақты және көпжақты келісімдер жасалынғаны туралы немесе басақа да қарым қатынастары жайлы көптеген фактілер беріп өтеді. Еңбегінің хронологиялық шеңбері 1991-2001-жылдар аралығы.
ОА елдері бойынша маманданған, арнайы салаға айналдырған отандық ғалымдарымыздың ішінен Қазақстан стратегиялық зерттеу институтының бас маманы С.К.Кушкунбаевты ерекше бөліп көрсету артық қажет.2002-жылы жарық көрген Центральная Азия на путьях интеграции: геополитика,
этничность, безапастность деген еңбегі өте құнды. Себебі, ОА мемлекеттерінің жаһандану проценсіндегі сыртьқы күштердің әсерін, этникалық қарым-қатынастарды, негізгі қақтығыс көздері мен ынтымақтастық негіздеріне ғылыми тұжырымдамалар жасады. Басқа да мерзімді баспалардан еңбектерін ала-аламыз.
Осы тақырыпта тағы бір қомақты зерттеулер жүргізген ғалымыдарымыздың бірі Б.К.Қазбеков. Оның Методологические основы формирования открытой национальной
экономики в условиях глоболизации еңбегі, әсіресе экономикалық даму бағыттары мен байланыстарын қарастырған.Оның іңшінде Қазақстанның экономикалық даму деңгейінің аймақтағы алатын ролінің маңыздылығын көрсеткен. Бұнда да, жаhандану процесстері өзекті мәселелердің бірі болып отыр.
Отандық басқа да, ОА мемлекеттеріне байланысты көптеген ғалымдарымыз М.Лаумулин, М.Н.Намазбеков, Т.М.Рогачева, Д.Намазбаев, С.А.Ашимбеков, М.Сарсекеев сынды атақты ғалымдарымыздың құнды зерттеулері жарық көрген еді.
Ал енді, шетел зерттеушілеріне келер болсақ, ішінен, Ресейлік ғалым С.В.Жуковтың орны ерекше. Оның О.Б.Резниковамен бірлесе отырып шығарған "Центральная Азия в социально-экономических структурах современного мира" еңбегі 2001-жылы баспадан шықты. Ол- әрбір аймақ мемлекеттерінің даму бағыттарын, әлеуметтік жағдайын сыртқы күштердің әсері халықаралық ұйымдармен байланысын, ондағы ерекшеліктерді қарастырған.
Тағы бір ресейлік ғалым М.Малышеваның " Демократизация посоветского вастока : модели и реали" деген еңбегінде ОА елдеріндегі даму модельдері мен демократияландыру процестерінің жүруі, сыртқы күштердің әсерін және демократияландыру процестерінің ролін жаза отырып, оның нәтижесіне болжам жасап өтеді.
Осы ғалымдардың жерлесі В. Хлюпин " Триугольник геополитического взрыва .Казакстан - Китай - Россия . Прошлое и настояшее в пограничной проблемы" атты еңбегі осы аталға елдер арасындағы байланыстардың маңыздылығын, ондағы Қазақстанның ролін , аймақтағы туындап отырған шекаралық проблемаларды көрсетіп өткен. Бұл еңбек 1999 жылы Москвада жарық көреді.
Ресейлік ғалымдар Глущенко Ю., Собянин А. бірлесе отырып жазған "Трананскаспийский проект " еңбектері жарық көреді (2001ж). Зерттеудің негізгі құндылығы Каспи аймағындағы саяси күштердің тоғысуы мен саяси процестердің жүру ерекшеліктерін айқындап өтеді.
Гарвард уневерситетінің Сыртқы саясат пен сараптау орталығының маманы Борис Румердің "Экономика Центально Азиятских государств : релии, проблемы, перспективы" еңбегі әлемге әйгілі болды. Онда ОА елдерінің даму бағыттарына сараптама жасай отырып, бастан кешіріп отырған нарықтық кезеңдегі проблемаларын, олрға деген сыртқы әлемнің көзқарастарын, әсер етуші факторлардың ерекшеліктерін, идеология мен демократия мәселелеріне тоқталып өткен.
Екінші бір американдық ғалым Ф. Кранстонның "Out of Focus: US Policy toword Central Asia" деген зерттеуі аймақ елдерінің саяси ойын алаңына айналу мүмкіндігі мен ықпал ету күштерінің қауіп қатерін көрсетіп өтеді.
Дегенмен, әр қайсысының объективті көз қарастарының қаншалықты дұрыстығын нақтылауда ғалымдар әртүрлі баға береді . Бізге қаншалықты тиімді немесе кімге ұтымды болатындығына уақыт сыншы . Әрине, біздің өркениет процестерінен қалып қоймауымыз үшін заман талабына сай еңбек етуіміз керек. Нарық заңдары аяушылықты білмейді. Сондықтан теориялық және практикалық процестерінің үйлесімділігін қадағалауымыз тиіс .
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі:
Негізгі әдебиеттер:
1. Назарбаев Н.А. Тарих толқынында. Алматы, 1993 ж.
2. Токаев Н. Дипломатия Республики Казахстан. Астана, 2001г.
3. Кушкумбаев С.К. Центральная Азия на путях интеграции: Геополитика. Этничность.Безопасность. Алматы, 2002 г.
4. Сатпаев Д.А. Наркотрафик и проблемы региональной безопасности в Центральной Азии.
5. Асанбаев М.Б. Араб монархияларының Қазақстандағы геосаяси мақсаттарының кейбір мәселелері: ислам факторының ықпалы. Алматы, 2004 ж.
6. Рогачева Т.М. Социальная политика и ее трансформация в Казахстане: вопросы теории, методологии и практики. Материалы международной научно- практической конференции(29 апреля 2004 года). Алматы, 2004 г., т.1, с.210.
7. Казбеков Б.К. Методологические основы формирования открытой национальной экономики в условиях глобализации. Алматы, 2002 г.
8. Садыков Т.У. Информационная экономика: содержание, проблемы и перспективы развития. Москва, 1996 г.
9. Жуков С.В., Резникова О.Б. Центральная Азия в социально- экономических структурах современного мира. Москва, 2001 г.
10. Содружество Независимых Государств в 2001 году. Статистический ежегодник. Москва, 2002 г.
11. Әбуев Қ.Н. Саяси сөздік- анықтама. Алматы, 1996 г.
12. Казахстанская политическая энциклопедия. Алматы, 1996 г.
13. Жамбылов Д. Саясаттану: оқулық. Алматы, 2003 ж.
14. Қуандық Е.С. Саясаттану негіздері. Астана, 2000 ж.
15. Дипломатический ежегодник. Москва, 1999 г.
16. Глущенко Ю., Собянин А. Транскаспийский проект. Москва. 2001 г.
17. Хлюпкин В. Треугольник геополитического взрыва: Казахстан- Китай- Россия. Прошлое и настоящее пограничной проблемы. Москва, 1999 г. .
18. Центральная Азия до и после 11 сентября: геополитика и безопасность. Алматы, 2002 г.

Мерзімді басылымдар:
19. Касымбеков М.Б. Особенности внешней политики Казахстана в отношении КНР и США. //Аналитик: 2002.№2,с.42.
20. Лузянин С. О Даманском позабыто навсегда. //Независимая газета. 4 февраля, 2002,с.10.
21. Cranston F. Out of Focus: US Policy, to word Central Asia. //Horvard International Review. 1993. Vol.15. №3.p.30-31.
22. Халел Х. Государственая политика США на Кавказе и в Центральной Азии. //Саясат. 2003.№11,с.15.
23. Каироев Ф. Влияние "американского фактора" на политику Китая в Центральной Азии. //Саясат. 2003.№11,с.21.
24. Шайхутдинов М.Е. Центральная Азия и Россия: политические реакции и мозайка современных мнений. //Евразия. 2002.№2,с.6.
25. Пастухов Н. Станет ли Центральная Азия Центральной Америкой. //Континент. 20 февраля- 5 марта, 2002,с.28.
26. Асимбеков С. Новый тупик в старой Азии: геополитические перспективы Центральной Азии. //Аль-Пари. 2001.№2,с.33.
27. Сарсекеев М. Центральная Азия в фокусе пересечении геополитики и глобалистики. //Саясат. 2003.№11,с.6.
28. Абашин С. Исламский фундаментализм в Центральной Азии: причины распространения, прогнозы на будущее. //Центральная Азия и Кавказ. 2002.№20,с.81
29. Лаумулин М. Центральная Азия в классической и прикладной геополитике. //Евразийское Сообщество. 2003.№3,с.8.
30. Мағауин М. Ұлтсыздану ұраны. //Жұлдыз. 2004.№7,107 б.
31. Иманалиев М. Потенциал конфликтов еще велик. http: www.analitika.
32. Малышева Л. Демократизация постсоветского востока: модели и реалии. //Мировая экономика и международные отношения. 2004.№6,с.92.
33. Богданов А. В Киргизии саморазумножается коррупция. www. qazetasnq.ru.
34. Жуков С.В. Киргизия и Узбекистан: шок против градуализма. //Мировая экономика и международные отношения. 2004.№6,с.96.
35. Румер Б. Гарвардский университет экономика Центрально Азиатских государств: реалии, проблемы, перспективы. www.rambler@ru.
36. Сулейменов О. Большое видится на растоянии. //Аргументы и факты. 2002.№34,с.3.
37. Курганбаева Г. Концептуальные основы экономической интеграции стран Центральной Азии. //Центральная Азия и Кавказ. 2005.№5,с.177.
38. Ашимбаев М.С. Суверенный Казахстан в глобальном мире. //Analitic. 2004.№3,с.5.
39. Намазбеков М.Н. Торгово- экономическое сотрудничество Казахстана с Китаем как фактор безопасности в Центральной Азии. //Analitic. 2003.№4,с.21.
40. Оразалиев Е. Влияние США на развитие ШОС. //Саясат. 2005. №1,с.43.
41. Лаумулин М.Т. Столкновение интересов и стратегия России и США на современном этапе: ситуация в мире и в Центральной Азии. //Analitic. 2003.№4,с.3.
42. Лаумулин М.Т. Опыт деятельности мировых аналитических центров и Центральная Азия. //Analitic. 2004.№3,с.11.
43. Ножокин Е.М. Новые вызовы безопасности в Центральной Азии и возможность коллективных ответов. //Analitic. 2003.№2,с.25.
44. Телебаев Г.Т., Омирсеитова А. Центрально-азиатская интеграция: обькетивные и субьективные параметры. //Analitic. 2002.№6,с.41.
45. Куртов А.А. Наркобизнес в Центральной Азии: история болезни и пути лечения. //Analitic. 2004.№1,с.17.
46. Гусева Л.Ю. Проблемы использования водных ресурсов в Центральной Азии. //Analitic. 2000.№1,с.47.
47. Нысанбек У.М. Режим регулирования пограничного, таможенного и портового контроля стран Центральной Азии. //Analitic. 2003.№6,с.9.
48. Бейбутаев Б.А. Развитие транзитно- транспортного потенциала как фактор безопасности Центральной Азии. //Analitic. 2004. №2,с.40.
49. Кузнецов В. Развитие геополитической ситуации в Центральной Азии сквозь призму национальных интересов Украины. //Центральная Азия и Кавказ. 2004.№2(32),с.200.
50. Комиссина И., Куртов А. Россия- Китай- страны Центральной Азии: к новому качеству международных связей. //Центральная Азия и Кавказ. 2004.№2,с.175.
        
        Қазақстан Республикасының Білім және Ғылым министрлігі
Тарих факультеті
Жалпы тарих кафедрасы
Бітіру жұмысы
Тақырыбы: "Тәуелсіздігін алғаннан кейінгі Орталық Азия мемлекеттерінің
әлемдік қауымдастықта алатын орны тақырыбын ... ... ... ... " "" " ... ... ... ... ... Азия ... ... ролі………………………………….
1.1. Орталық Азия елдерінің саяси- әлеуметтік дамуы……
1.2. Саяси элитасының қалыптасуы мен бүгінгі жағдайы…
2 бөлім. Орталық Азия мемлекеттерінің ... ... ... ... ... даму бағыттары……
2.2. Сауда- экономикалық байланыстары…………………
3 бөлім. "Орталық Азия елдерінің ... ... ... ... жағдайы мен халықаралық
қатынастардағы орны" тақырыбын мектептегі тарих курсындағы оқыту
әдістемесі……………
3.1.Модульдік ойын ... және ... ... ... үлгісі………………………………….……...
Қорытынды…………………………………………………..
Қолданылған әдебиеттер тізімі…
Қосымшалар…………………………..
Кіріспе
Орталық Азия елдерінің мәдени, саяси, әлеуметтік және экономикалық
даму процестері сонау ерте ... ... ... ... ұқсас
дамыды.Әрине, бұл елдер бәсекелесте, қарсыласта болды, әр түрлі ... ... ... ... Аймақ, өзінің геосаяси жағдайымен әрқашан
сыртқы күштерді қызықтырған. Ал, жергілікті ... ... ... аймақ
тыныштығы мен ұрпақ амандығы. Оған тарих дәлел.
Бүгінгі таңдағы жағдай өткен тенденциялардың қайталамасы десек ... ... ... ... ... ... ... қатал
нарық ықпалына түскен ОА елдерінің жағдайы ... ... ... ... ... ... мүмкін. Бұдан шығудың жалғыз-ақ жолы
аймақ елдерінің саяси-экономикалық және әлеуметтік ... ... ... мен салт-дәстүр өзегін сақтап қалу, өз тарихын ұмытпай,
әлемдік қауымдастықта өз позициясын ... ... ... жаңа ... ... егеменді ОА
мемлекеттері аумалы-төкпелі қиын-қыстау кезеңін бастарынан кешіруде. ... ... ... ... ... болса өіндік сыни көз-
қарастар мен зерттеуді талап етеді.Осы бір ... бес ... ... ... ... ... ... соңында
тәуелсіздігін алғаннан кейінгі саяси-экономикалық және ... ... ... шиеленісе түсті. Оған себеп, ... ... ішкі ... ... ... қоса діни
мәселелердің кері әсері артып отыр.
Әлемдік ынтымақтастық пен ... ОА ... даму ... даму ... ... қылды. Яғни сыртқы күштердің әсері
аймақты ... Таяу ... ойын ... ... ... ... таңда
өзекті мәселелердің бірі.
Геосаяси жағдай мен ... ... ... ... ... кетті. Олардың дұрыс реттелмеуі ... ... ... ... ... яғни наркобизнестің, басқа да заңсыз
әрекеттердің белең алуына әкеліп соқтырды.
Кеңес ... ... ... ... мен ... ... орындары,
маман иелері болып орыстар болғаны белгілі. Әр мемлекет жеке-жеке бөлініп
кеткеннен кеиін ... ... ... ... басталады, тіпті қақтығыстарға дейін әкеледі. Бұл жағдайдың
ретке келтірілмеуі мемлекет ... ... ... ... Осындай жағдайды оппозициялық немесе басқадай саяси күштер отқа ... ... пен ... қайшылықтар отын тұтатуда, тіпті бір елді
екіге бөліп тастау қаупі де жоқ ... Оған ... ... келтіруге
болады.
Мақсаты. Тағы бір алңдатушылық ... ... ... бірі әлемдік рынокқа шығу қиыншылықтары, батыстық
демократизациялау мәселесі ... ... ... ... ... Яғни ... бай ... сол өнімді өндіру мен өңдеу үшін ... шет ... ... ... ... ... қалыптастырудағы
қажеттіліктер мен еңбек рыногының нашарлығы, ... ... ... ... ... ішкі ... ... төмен
деңгейлігі мен әлемдік сауда ұйымы тарапынан сенімсіздік білдіруі жағдайды
қиындата түсуде.
Міндеті. Сонымен қатар аймақ ... ... даму ... ... ... және ... ерекшеліктерін, яғни саяси институттар,
заңды тұлғалар, азаматтары арасындағы келісім-шарттар, операциялар және
тағы басқалардың жүру ... ... осы ... білімімен
мәліметтерді ретке келтіре отырып, бұл тақырыпқа байланысты тараудың
болмауынан өз ... ... ... осы ... ... ... ... ақпараттармен қамтамасыз ету және әлемдік
деңгейде Орталық Азияға байланысты объективті көзқарас ... ... ... ... ... Тақырыпты зерттеу барысында тәуелсіздігін
алғаннан кеінгі яғни, 1991-жылдан бүгінгі күнге дейінг куезеңді қамтиды.
Тарихнамасы: Аталған ... ... ... ғалымдар мен басқандай
шетел ғалымдары біршама зерттеулер ... ... ... ... де, ... баға беруде әр-түрлі көзқарастар білдіруде.
Солардың барлығын ... ала ... өз ... жазу ... ... ... Әрине нақты шешім ... ... ... ... болсақ, бұнда Елбасымыз ... он жыл", ... ... ... ... атамай кетпеу
мүмкінсіз.Мысалы: "Тарих толқынында" еңбегінде Орталқ Азияның ... және ... ... ... ... әлеуметтік,
экономикалық және рухани салалары қамтылған. Өте құнды мәліметтер беріледі.
Тағы бір белгілі ... ... ... ... ... деген еңбегі кез-келген батыс ... кем ... ... Қазақстанның ТМД елдерімен
әсіресе, ОА аймағындағы алатын ролі мен екі ... және ... ... ... ... басақа да қарым қатынастары жайлы көптеген
фактілер ... ... ... ... шеңбері 1991-2001-жылдар
аралығы.
ОА елдері бойынша маманданған, арнайы ... ... ... ... ... стратегиялық зерттеу институтының бас
маманы С.К.Кушкунбаевты ерекше бөліп көрсету артық қажет.2002-жылы ... ... Азия на ... интеграции: геополитика,
этничность, безапастность деген ... өте ... ... ... ... проценсіндегі сыртьқы күштердің әсерін, этникалық
қарым-қатынастарды, негізгі қақтығыс көздері мен ынтымақтастық негіздеріне
ғылыми тұжырымдамалар жасады. Басқа да ... ... ... ... тақырыпта тағы бір қомақты зерттеулер жүргізген ... ... Оның ... ... ... ... в условиях глоболизации еңбегі, ... ... ... мен ... ... іңшінде Қазақстанның
экономикалық даму ... ... ... ... ... Бұнда да, жаhандану процесстері өзекті мәселелердің бірі болып
отыр.
Отандық басқа да, ОА мемлекеттеріне байланысты ... ... ... ... ... ... сынды атақты ғалымдарымыздың құнды зерттеулері жарық ... ... ... ... ... ... ... Ресейлік ғалым
С.В.Жуковтың орны ерекше. Оның О.Б.Резниковамен бірлесе отырып шығарған
"Центральная Азия в ... ... ... мира"
еңбегі 2001-жылы баспадан шықты. Ол- әрбір аймақ мемлекеттерінің ... ... ... сыртқы күштердің әсері халықаралық
ұйымдармен байланысын, ондағы ... ... бір ... ... ... " ... посоветского
вастока : модели и реали" деген еңбегінде ОА елдеріндегі даму модельдері
мен ... ... ... ... ... ... және
демократияландыру процестерінің ролін жаза отырып, оның нәтижесіне болжам
жасап ... ... ... В. ... " ... ... .Казакстан - Китай - Россия . Прошлое и ... в ... атты ... осы ... елдер арасындағы ... ... ... ... , ... ... ... проблемаларды көрсетіп өткен. Бұл еңбек 1999 жылы Москвада жарық
көреді.
Ресейлік ғалымдар Глущенко Ю., ... А. ... ... жазған
"Трананскаспийский проект " еңбектері жарық көреді (2001ж). Зерттеудің
негізгі құндылығы Каспи аймағындағы ... ... ... мен ... жүру ерекшеліктерін айқындап өтеді.
Гарвард уневерситетінің Сыртқы саясат пен сараптау орталығының
маманы Борис Румердің "Экономика ... ... ... : ... ... ... әлемге әйгілі болды. Онда ОА елдерінің даму
бағыттарына сараптама жасай отырып, ... ... ... нарықтық
кезеңдегі проблемаларын, олрға деген сыртқы әлемнің көзқарастарын, ... ... ... ... мен ... ... ... бір американдық ғалым Ф. Кранстонның "Out of Focus: ... toword Central Asia" ... ... аймақ елдерінің саяси ойын
алаңына айналу мүмкіндігі мен ықпал ету ... ... ... ... әр ... ... көз қарастарының қаншалықты
дұрыстығын нақтылауда ғалымдар ... баға ... . ... қаншалықты
тиімді немесе кімге ұтымды болатындығына уақыт ... . ... ... ... ... ... үшін заман талабына сай ... ... ... заңдары аяушылықты білмейді. Сондықтан теориялық және
практикалық процестерінің үйлесімділігін қадағалауымыз тиіс .
.
1 бөлім . Орталық Азия мемлекеттерінің халықаралық аренадағы ... ... Азия ... саяси - әлеуметтік дамуы.
Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін, әлемде қарулы ... ... ... етек ... ... ... Орталық Азия мемлекеттері ... ... ... ... ... көкпар додасына түскен лақ
күйге түсті. Жалпы адамзаттың тарихы мен болмысына ... ... ол ... ... ... ... онтогонизмі бар, бұл жапондағы
негізгі 3 әлемнің ... ... ... ... 90-шы ... бойы Орталық Азия мемлекеттерінің негізіг саяси
жағдайы.
КСРО-ның құлауы мен Ресейдің Орталық Азиядан өз ... ... ... айтарлықтай геосаяси вакуум қалдырды.
Осы аймақта Ресей ықпалының төмендеуі АҚШ, Батыс Европа мен дамыған
Азия ... ... ... арттырды. Олар Орталық
Азияда өз экономикалық ... ... ... мүдде
көздейде.(1)
XXI ғасырда бүкіл адам баласы дамудың жаңа бір сатысына қадам ... ... ... ... ... ... қамтуда. Бұрынғы
мәдени-тарихи типтердің көптүрлі орнын жалпыға ... ... ... ... жүйе ... Бұл планеталық деңгейде «мобализация»
деген атқа ие болды. Бүгін осы жүйенің әсер ... ... бірі ... ... ... кезде бұл аймақ әлемге қауіп төндіріп отырған тынымсыз
жерге айналып отыр. Бұған әлемдегі бипалярлық жүйенің ... да әсер ... ... ... ... ... болашағы бұлыңғыр болып
тұр. Осы аймақта «Теңіз күштері» (АҚШ, Батыс Европа, т.б.) өз ... 1991 ... ... Орта Азия ірі ... саяси ойын алаңына
айналғаны шындық. Бұл шындық жаңа бір ... ... ... ... ... және ... ... тек ғалымдарды ғана
қызықтырмай тіпті бүкіл әлем жұртшылығын өзіне бет бұрғызды.
Азияның посткеңестік ... ... ... ... Осы бір тұрақсыздықтың негізгі ұғымына – ... ... ... ... ... осы ... ... тоқталатын болсақ, ең бірінші
еліміз Қазақстаннан бастайық. Жерінің табиғи ресурстарға бай, ... ... ... ... ... ақсаңдауда.
Қырғыз елінде демократия жоғары екені белгілі, бірақ ... ... ... ... ... ішкі тұрақсыздықты
туындатуда.Оппозицияның күшеюі елде төңкеріс жасады. Бұдан Қырғызстанның
айығып ... ... ... ... жеке ... ... болса, ол сыртқы
әлемнен алшақтатылған. Халық наразы болмас үшін арзан энерго ... етіп ... ... ... ... аймақтың тұрақсыздық бұғауына
түспеуіне және одан құтқаруына ешкім кепіл бермейді.
Тәжікстан болса азамат соғысын ... ... ... осы аймақтың ең
кедей және тұрақсыз еліне жатқызамыз.
Өзбекстан аймақтағы шиеленістің негізгі эпицентріне ... ... ... көзі ... ... оған қоса ірі ... елдің
ішкі және сыртқы істеріне араласуы жағдайды ушықтырып ... ... ... ... көбейіп, көршілес елдердің діни экстремистік
бағытына ... ... ... ... ... туындап
отырған проблемелар әлемдік проблема деңгейіне шықты, олар – ... ... ... ... ... Орталық Азияда өз позициясын нығайту үшін, бұрынғы ... ... ... ... ... және ... жолға
түсуге көмектесеміз деген ұранды алға тартты. Бұл үшін ... ... Осы ... ... ... ... АҚШ ... өз қасынан
жібергісі келмейді.
1990 жылдары американдық саясаткер З. ... «Ұлы ... ... кітабы әлемге әйгілі болды. Автор тақырыбының ... ... ... оның ... бойынша, Кеңестер ... ... ... ... ... ... ... атқа бір-
ақ ел ие болды. Әрине, бұндай экономикалық саяси және әскери ... ... ... ... ғана тән. Тек, осы ... әлемнің кез-
келген нүктесіне өз әсерін тигізетін дәрежеге жетті. Бірақ, осы лидерлік
жағдайды ұстап тұру үшін ... өз ... ... қажет. Еуропалық
одақтас мемлекеттері, Орталық Европа, Ресей мен ТМД, Түркия, Иран,Индия,
Пәкістан және Қытай ... ... ... бір ...... АҚШ-тың мақсаты осы елдерді шахмат тақтасы секілді ... ... ішкі ... мен ... ... және ... өз бақылауында ұстау, яғни, бүкіл әлемді ... ... ... ... ... «Шығыс Европа мен ... ... мен оның ... ... қарсы үлкен ойын жүргізуде,
мақсаты – Ресейді территориалды шектеу. Кавказ, Шығыс Европа, ... ... ... ... ... осы ... әсер ету ... жоюға
бағытталып отыр. АҚШ-тың бүгінгі ... Үнді ... ... ... жеріне дейін еркін әсер ете алады. Түркменстан Москвадан
алшақтап Анкарамен жылы ... ... ... ... ... одақтасы Қазақстан ғана. Бүгінгі таңда Ресей мен Құрама Штаттар
секілді ірі державалар арасында жүріп ... ... ... ... Азия ... ... ауысты».
«Қырғи - қабақ соғыстың » аяқталуымен әлемде локальды қақтығыстар
белең алды. Қақтығыстардың себебі ретінде ... ... ... ... ... ресурстарды пайдалану, ұлтшылдық немесе
шекаралық дауларды жатқызамыз. Ғылыми ... ... ... ... ... Америкада-15, Таяу Шығыста-12 қақтығыс
ошақтарын белгілеген.(1,175)
Бүгінгі таңда шекаралық проблемаларды бұрынғы КСРО-ның көптеген елдері
қатты сезініп отыр.
1990 ... ... КСРО мен ... ... ... ... ... Қырғызстан, Тәжікстан) байланысты шекара дауы
шешілмей ... ... ... ... Азия ... тәуелсіздігін
алғаннан кейін шекара мәселесін қолға алып, толықтай ... десе ... ... ... көбі ... табу барысында Қытай пайдасына
тиді. Әрине, бұған таңдануға да болмайды, себебі, державалық үлестің әсері
болары анық. Бұл шешім ... ... ... қақтығыстардың алдын алды
деседе болады.
1996 жылы шілде ... ... пен ... ... ... ... (900 км. ... келісімге қол қойылды. Келісім бойынша Қырғызстан
Қытайға өз территориясының 87 мың га жерін беруге (даулы ... ... ... ... Қырғызстанда үлкен толқу ... 2002 ... ... қырғыз елінің экспрезиденті А.Ақаевқа қарсы акциялар
өткізіледі. Тіпті, осындай тәртіпсіздіктерден адам шығындары да болады. Сол
кездегі үкімет ... ... ... ... ... президенті)
және президент әкімшілігінің жетекшісі Аманбек Карыпкуловты отставкаға
жіберді. ... осы ... ... ... пен оппозиция арасындағы
дау-дамай 2005 жылы наурыз айындағы революция, яғни ... ... ... аяқталады.
Шекара мәселесі бойынша Қытай мен Қазақстан арасында 1994 жылы сәуір
айында екіжақты ... қол ... ... бойынша екі ел арасындағы
шекара ... ... ... 944 км2 ... ... ... ... облыстары территориясында) даулы жерлер ... 1997 жылы 27 ... ... ... бойынша даулы ауданның 537
км2 Қазақстанға, 407 км2 Қытайға өтті.Қазақтар үшін ... ... ... ... ... берді. Солай, екі ел арасында шекара мәселесі
өз шешімін тапты. (1,42)
Қытай мен Тәжікстан арасында да ... ... ... ... автономның облысы (ұзындығы 500 км) бойынша шекаралық бөлу болды.
1993 жылы наурызда ... ... Э. ... ... сапары
барысында Декларацияға қол қойылып, шешімін тапты десе болады.
1999 ж. ... ... ... ... ... ... қол қойылды. Келісім бойынша Тәжікстан Қытайға даулы ... 68
% ... жылы 17 ... ... ... ... ... келісім бойынша
28 мың км2 даулы территорияның 1 мың км2 ... ... ... ... . ... ... батысындағы көршілес Орталық Азия елдерімен шекаралық
мәселелерін толықтай шешті деуге болады. Ең бірінші ... ... ... ... ... ол бес ... созылатын деморкация
жүргізді. Қырғызстан болса енді шекарасын ... ... әлі ... шекара сызығын толық анықтау келісімін таппай ... ... ... ... ... проблемалардың алдын алары
сөзсіз.
Нақтырақ түсіну үшін Орталық Азия аймағының әлемдік саясаттағы рөлін
анықтаған жөн. Және , оған ... ... ... де ... АҚШ пен ... ... ... Орталық Азияны өздерінің саяси
блогына айналдыру арқылы жоғары қарқынмен дамып келе жатқан Қытай ... ... ... билігінің нышаны бар . ... ... ... мына ... дәлел: «1993 жылы АҚШ ... ... ... ... Орталық Азияда Ресейдің артықшылықтарын
мойындаған АҚШ өкіметінің ... ... ... еместігін
жариялады. Болашақта Құрама Штаттары үшін Орталық Азия маңызды ... ... Ең ... Иран мен ... тарайтын ислам
фундаментализімін шектейтін барьер осы аймақ». Кренстонның ... ... ... Түркияның ерекшеліктерін пайдалана отырып
осы аймақты өз ... алу еді. ... бен ... ... ... ... басты стратегиялық
мақсаты- демократияны қолдау, экономикалық реформалар жүргізу, өзіндік
тәуелсіздігі, аймақтық тұрақтылық және ... жою ... ... ... ықпалын және бақылауын шектеу, екіншіден- аймақтағы
конфликтілерді шектей ... ... ... ... үшін ... ретке келтірудің маңыздылығы да жойылмауда.
Батыстың нақтырақ айтсақ АҚШ-тың келесі мақсаты саясаттандырылған
исламды, немесе Иранның қадамдарын шектеу ... ... ... ... басты саяси мақсат (АҚШ-тың) – аймақтағы энергетикалық ресурстарға
бақылау орнату.
Батыс елдерінің Орталық Азия мемлекеттерінің ішкі процестеріне араласу
үшін Ресей, Қытай және ... ... ... бірігу қажеттілігі
туындайды. Бүгінгі таңда Орта Азиядағы исламдық базасында ... ... ... ... санаспай алмайды. Бізге де бұл ... өте сақ болу ... ... ... Азия ... ... жүргізіп отырған саясатының
мазмұны, осы аймақ елдеріне қысым ... ... ... ... ... яғни «епті саясатын» жүргізуде; мақсатының түп негізі Орталық ... ... ... ... яғни оларды «АҚШ ... ... ... Орталық Азия аймағына қызығушылығын келесі ... ... :
- ... ... ... ... жеке ... саясатын
жүргізуде;
- аймақ – бай энергетикалық және табиғи ресурстарға ие;
- уран рудасы мен ... ... ... ... Азия мемлекеттері Құрама Штаттардың маңызды геостратегиялық
қарсыластары РФ, Қытай және ислам ... ... ... 1992 ... ... ... ... дейін АҚШ-тың қызығушылық
идеялары Орталық Азияға таралуы қажет. Осы аймақтың ... ... ... әр ... болды. Мысалы, 1990 жылдардың бірінші жартысынан ядролық
қарусыздандыру болса, 1990 жылдар ортасынан- каспийлік ресурстар, 1997 ... ... ... қызығушылық» сферасына дейін, 2001 жылдан бастап-
бітпес ... ... ... ... ... ... ... геосаясатына араласуын байқаймыз.
АҚШ-тың Орталық Азияға бағытталған саясатын 2001 жылы 17 ... ... ... жаңа ... ... ... стратегияның алтыншы бөлімінде мына жағдай баяндалады: ... ... ... ... келетін энергоресурс арқылы АҚШ-тың энергетикалық
қауіпсіздігін нығайту». (1)
Орталық ... ... ... ... ... ... қарсы
жүргізілген операцияның үлкен әсері болды.
Аймақтағы Құрама Штаттың басты қарсыластары ... ... және ... ... Ресей мен Иранның географиялық жағдайы мен транзиттік бағыттың
негізгісі болғандықтан, тіпті XXI ... ... ... деп ... ... ... АҚШ стратегиясы оңды болса, Ресейдің
экономикалық және ... ... ... ... ... ... ... қадағалай алады. (1)
Зерттеушілердің болжамы бойынша болашақта ... ... ... ... ... ... талдай келе ертеңгіге нақты
қорытынды беру ... ... ... ... ... және ішкі ... ... Дегенмен де , Қытай коммунистік жүйесінің либреализациялануы,
орыс-қытай қатынастарының ... ... ... ... ... оған ... ... және т.б. әсер етпей қоймайды.
Ү.Анделэнд пен ... ... ... Азия ... ... ... бәсекелестік тудырады. Осы аймақтағы Қытайдың жүргізіп
отырған стратегиясы үздіксіз жүргізілетін экономикалық ... ... ... ... етуі ... ... саяси
қызығушылықтармен жалғасуы әбден мүмкін.
Орталық Азия аймағындағы Қытайдың жүргізіп жатқан стратегиясының басты
мақсаты төмендегідей:
- өзінің батыс шекарасындағы ... ... ... ... ... ... дамуын қалыптастыру;
- тез дамып жатқан елін энергия көзімен қамту;
- АҚШ-қа экономикалық, саяси және ... ... ... беру.
Қытайдың осы аймақта АҚШ пен Ресейге қарағанда беделі төменірек. (1)
Әрине, Қытай өзі жалғыз АҚШ-қа қарсы төтеп бере алмайды, сондықтан ... ол ... ... көздеуде. Қытайдың басты мақсаты болса
экономикадағы модернизациялауды аяқтау болып отыр.
Осы аймақта Түркияның алатын ... ... ... ... ... этникалық және конфессионалды туыстық ... зор. ... ... ... осы болып табылады.
Қытай да өз мүддесін жібергісі келмейді. Өзіндік билігін саяси және
әскери қысымшылық және ... ... ... жөн ... де, ... ... елдерінің бірлігі мақсатында жасалған
жоспары іске ... ... ... ... ... ... үшін Орталық Азия
аймағы өз маңыздылығын сақтап отыр. Ресейдің осы аймақта саяси ... ... ... ... ... ... Бұл әсер
қаруландыру саясатымен жалғасуда, әсіресе АҚШ тарапынан ... ... ... ... ... рыногынан ығыстыру саясатын
байқауға болады. (1)
Ресей ... ... ... Азия :
- ... ... державалар қызығушылықтарының екінші дәрежелі аймағы ;
- теңіз коммуникациясына ие болмағандықтан көршілеріне тәуелді ;
- ... ... және ... ... игермейді. Өткен онжылдықта
сондай үлкен өзгерістерге ұшыраған жоқ. ... ... ... ... ... елдерімен тығыз байланыста. (1)
Ресейлік саясаткерлер В. Хиюкин мен ... ... ... ... ... ... Қазақстан геосаяси жағдайына байланысты
үш жақтан келетін қоспаққа ұшырайды. Нақтылайтын болсақ, ... ... ол ... территориялық және демографиялық экспансия
қаупі туындауда, екінші- Өзбекстаннан, ол жақтан да ... ... қоса су ... үшін ... ... ... Каспий мәселесі бойынша ушығады. Каспий ресурстары үшін Ресей, АҚШ,
Түркия, Иран және Еуропа секілді алып ... ... ... бұны – ... ... ... ... дейді. Бұдан әрине логикалық ... ... ... ... күш» ... ... ... Азиядағы қауіп Ресейге де тигізер қауіп, сондықтан да
, бұл жағдайға байланысты ... ... ... ... ... ерекшелігі де осы. Мұндағы АҚШ девизі, - «Американың іс-қимылы,
бұл -бизнес», -деген мағынада. (1)
Орталық Азия ... ... ... ... де маңыздылығы
жоғары . Континеттегі жағдайларға байланысты Орталық Азия елдеріне тиімді
шикізат тасымалдау жолы Ресей мен Иран ... ... ... Осы
аймақ елдерімен жұмыс істеуде Ресей өзінің саяси ықпалы мен ... алға ... Иран – бай ... қоры мен ... ... ... алып отыр. Мұның барлығы АҚШ пен Батыстың
дамыған елдерін алаңдатпай отыр деу өте қиын. Өз ... АҚШ ... ... мақсатында әр түрлі іс-шаралар жасайды. БҰл ... ... ... Қазақстан , Әзербайжан, Грузия және ... ... ... газ құбырын тарту көзделді. Бұл тіпті, «Ұлы ... ...... Азия бағытын қайта қалыптастыру» , деген
идеологиялық мағынаға ие болды .
Мұнай саласындағы ... ... ... барлығы әлемдік
деңгейдегі саяси ойынға айналып отыр.
Бүгінгі таңдағы тағы бір саяси проблема, Орталық Азия ... әр ... ... және ... ... ... ... және исламистік желеудегі экстремистердің іс-қимылдары тәуелсіз және
зайырлы Орталық Азия ... ... ... әсер ... ... : «Орталық Азия ... ... ... ... ... маңызды орын алды». Кричлау соның кең
деңгейін көрсетеді :
1) Орталық Азия ... ... ... Орталық Азия мен ТМД байланыстары;
3) Азияның басқа шет мемлекеттерімен ... ... Азия және ... ... Орталық Азияның әлемдік қауымдастықтағы орны.
Осы аймақтағы әрбір мемлекет өзіне ықпал ететін ... ... ... ... ... ... ... посткеңестік
қауымдастықтарға жақын ұстайды. (1) Орталық Азия мен Орта Шығыс ... ... ... Ш.Контердің (Стратегиялық және халықаралық
зерттеу орталығы, Вашингтон) есептеуінше, аймақ ... ... ... байланысы мықты тарихи- мәдени қатынаста қалыптасады. Орта ... ... Азия ... ... де ... ... ... кірмеуі
тиіс, бұл жағдай болмауы үшін Батыстың көмектесуі қажет дейді.
Р.Доннройтердің (Халықаралық стратегиялық зерттеу институты, ... ... Азия ... ... атты ... әлемдік
саясаткерлердің жасаған болжамдарын ... ... ... ... : ... ... ... Азия Балқан мен Кавказға қарағанда
біршама қалыпты ... ... ... Азия ... ... ... бұл XIX ғасырда болған «Үлкен ойынды» еске түсіреді. Бір қызығы
фундаментальді Иран өз белсенділігін ... ... және ... ... пайда үшін исламдық ... ... ... ... ... ... Азиядағы АҚШ-тың саяси әскери араласуы кеше ғана ... ... ... бұл ... ... ... ... Өзбекстан немесе
Қырғызстан секілді АҚШ ықпалына түсуінің өзі басты мысал. Ал, осы аймақтағы
жаңа тәуелсіз бес мемлекеттің ... ... ... ... ... алып ... ... географиялық жағдайымен және буферлік зона
ретінде , яғни Ресейдің тура күштеуінен ... ... ... ... лидерлікке ұмтылады.
Бізге, АҚШ пен Ресей, Батыс Европа мен Қытай және басқа да ... тең ... ... ... ... анық болып
отыр.
Сонымен, Орталық Азия елдерінің әлемдік қауымдастағы орны : ... ... ... негізгі қақтығыс объектісі ретінде анықталып
отыр. Түбінде қайсысының осы аймаққа өз басшылығын орнығатынын ешкім ... ... ... ... ... ... ... Азия
аймағына орнатылған бақылау бүкіл Еуразия континенті мен ... ... әсер ету. ... ол ... қандай факторға бақылау орнату, қазба
байлықтарына ма, ... ... ме, ... ... ... ... экономикалық маңыздылығынан айрылуы мүмкін,
сонда оларға деген геосаяси қызығушылық та болмайды. Американдық саясаткер
өз еңбегінде Орталық Азия ... ... ... ... ... баса ... ... көптеген елдер келер ұрпақты жақсы ... ... ... жол деп ... әрине ұлттық білімді қайта құру арқылы
ғана дұрыс жолға түсе ... ... кері ... ... ... ... ... көріністер, экология,
миграция, халықаралық терроризм, «милылардың кетуінен ... ... ... ... бұл ... жүйенің жаңару процесі.
Біздің алдымызда тұрған басты мақсат жаһанданудың ... ... ... ... ... процестерді дамыта отырып, экономикамызды
қалпына келтіру, ғылым мен ... ... ... ... көп ... ... қажет. Әлемдік қауымдастықта әрқашан орын
табылады, егер біз ... ... ... ... етсек,
қадамдарымызды нық сеніммен басуымыз қажет.
Тәуелсіз Қазақстан алдында келесі негізгідей проблемалар тұр. Ішкі
саяси проблемалар:
- тек, ... ... және ... ... ... ... мен ... құрылыстағы процестердің әртүрлі бағытта
болуы;
- мемлекеттің полиэтникалылығы, елде 131 ұлттар тұрады, қазақ пен орыс
ұлты ... Бұл ... ... ... бір ... дамуына әсерін
тигізуде;
- ұлттық идеологияны қалыптастырудағы қиындықтар;
- қазақ бюрократиясының тәуелсіздік алған кезеңдегі мемлекеттік басқаруда
тәжірибелерінің жетіспеуі,мемлекеттен гөрі жеке бас ... ... ... ... ... ... арасында мемлекеттік тілге сұраныстың болмауы мен дұрыс
білмеуі;
- ішкі рулық немесе діни алауыздықтар мен ... ... және ... проблемалар:
- транспорттық магистральдардың дұрыс ... мен ... ... ... ... ... ... бағыттардың қалыптаспауы.
Тәуелсіздік алғаннан бастап Қазақстанның сыртқы саясатты жүргізіп келе
жатқаны белгілі. Себебі, ... ... ... ... өзін қоршаған
сыртқы күш орталықтарынан тең қашықтықта болуын қамтамасыз ету үшін ... ... ... мен әр ... ... ... ... қатысуыға мәжбүр болып келеді. (Ұжымдық Қауіпсіздік
шарты, ... ... ... ... мен НАТО арасындағы
«Бейбітшілік жолындағы әрістестік» және Қазақстан мен БҰҰ ... ... ... ... ... болуы қажет. Мысалы, бүкіл адамзат
тарихында ғылымның 90% -ы XX ғасырда жұмыс ... ... адам ... білімінің 90% -ын кейінгі 70 жылда ғана қалыптастырды.
Халықаралық еңбек бөлінісімен ... ... ... ел ... алға ... ... да осы.
Орталық Азиялық аймақтың геосаяси факторларының ... ... ... ... құрамында болса да ... ... көп ... ... Одақ құлағаннан кейін осы аймақтың
негізгі активі ретінде энергобайлығы қала ... ... ... ... ... ... жүйесі негізгі қызметін
сақтап қала ... ... ... тек ... ... мен шикізатына ғана
сұраныс болды. Ал, мұнай мен ... ... ... ... Ал, ... негізгі қоры Парсы шығанағы екенін
білеміз, бірақ бұл аймақ тынымсыз болғандықтан, оған ... ... ... ... және ... ... ... пен Н.Турконың «Энергетика геосаясат»деген
мақалаларында бүкіл каспийлік аймақ пен Каспийдің өзін АҚШ-тың ... ... Дәл осы ... ... ... ... ... отырып, дұрыс реттелмей жатқан осы бір ... ие болу ... ... ... ... ... және саяси бағытын
анықтауға да орыс ... яғни ... мен ... ... атап ... ... ... нақтылауы бойынша, бұл елдерде
(ТМД елдері) адам құқықтарының дөрекі бұзылуда деген айып тағуда, тіпті АҚШ
пен оның ... ... ... ... ... ... ... мына
бір фактіні келтіріп кетуге болады: «АҚШ ... 2000 ... ... Азияның бес мемлекетін «адам құқықтарын бұзғаны ... ... пен ... ... ... ... ... ұсыныс
білдіреді». (1)
КСРО-ның құрауымен Батыс ... ... ... ... Одағының мұсылман елдері, жалпы ислам бойынша мамандарға ... ... ... басшыларға бұрын таныс емес, ... ... тыс ... ... ... ... қарастыруда
қиындықтарға ұшырады. Сондықтан да, американдық саясаткерлерге аз уақыт
ішінде бұрынғы КСРО құрамындағы, қазір ... ... ... ... бойынша сыртқы саяси концепциясын жасап шығарудың маңыздылығы
артты.
Мұндай мамандар қатарына идеология ... ... ... ... ... ... ... Свободная Европа» радиосы,
РЭНД корпорейшн, елшіліктер, министрліктер, институт пен университеттер)
бұрыннан жұмыс істеп жүрген ... ... ... ... көңіл бөлгені- Қазақстандағы ядролық қару
мәселесі, ислам фундаментализмінің Орталық Азия елдеріне тигізетін ... және ... ... мен ... ... нарықтық экономикаға
өтуі, демократияның реформалары Батыспен экономикалық ... ... ... ... осы ... зерттеулерін тереңдете
түсті. Жоғарыда айтып кеткендей Батыстың басты алаңдаушылығы ядролық ... ... ... ... ... бұл ... өздеріне қауіп
төндіріп тұрғандығын мәлімдеуде. Кейінірек ... ... ... алып ... ... концепциясына айналды.
1991 жылы Орталық Азия ... ... ... олардың көбі авторитаризм немесе жартылай авторитаризм жолына
түсті, кейбіреулері тіпті (Түркменстан және ... ... ... ... Аймақ «имитациялық» демократия моделін ұстануда.
Плюралистік қоғам ... мен ... ... ... ... ... ... көбінде жергілікті
капитализм жүйесін қалыптастырды. (1,92)
22 шілде 2003 жылы Тәжікстан конституциясына өзгертулер енгізу туралы
референдум өтті. ... ... ... Орта ... ... екінші болып өмірбойғы президентіне айналды.
Дегенмен, осындай жағдайға Батыс елдері алаңдаушылық ... ... АҚШ ... Крис ... ... «біз Орта ... мен адам ... байланысты жағдайларға алаңдаймыз. Кедейшілік
пен коррупция- аймақтағы бүгінгі ... ... ... ... ...... ... бойынша демократияландыруы
жоғары дамыған мемлекет. КСРО кезінде ... ... ... ... ... күні ... құндылықтарға негізделген қоғам құруға
ұмтылуда. 1993-1996 жылдары аралығында ... ТМД кез ... ... ... ... алған. Қырғызстанға ұлттық
валютасының тұрақты болуына жыл ... 100 млн. ... ... ... ... елдің экономикалық жағдайы құлдырай берді. Республикаға
түсіп ... ... ... ... ... ... қорын тасуға
арналған инфрақұрылымдарды қалыптастыруға және ... ... ... ... ... ... бюджет қаржысының 11 %
кететін, ... ... ... ... ... ... 4 есе ... (1,3)
Қоғамда (тұрғындардың 3 %) мен кедейлер (97 %) арасындағы айырмашылық
күрт артты. Бұл саяси тұрақсыздықтың негізгі факторы болып табылады.
Ұлттық дәстүр мен ішкі ... ... ... моделінің
енгізілуі ішкі қарсылықтар мен проблемалардың ушығуына әкеліп соқтырды.
1992-1995 жылдары жүргізілген жеке меншікті бөлу ... пен ... және ... ... ... бұзып, бақталастықты
күшейтті. Бұның барлығы 2005 жылы наурыздағы төңкеріске әкеліп соқтырды.
Келесі қиыншылықтары, ол Қырғызстанның Батыстың ... ... ... ... ел ... ... өмір ... мүмкін емес.
АҚШ посткеңестік кеңістікте, ... ... Азия мен ... адам құқықтары жағдайын және ... ... ... ала ма? ... ... ... Ирак, Таяу Шығыс, Ауғанстан
елдеріндегі жағдайлар Батыстағыдай жағдайға ... ... ... элита мен халықты жақындастыра отырып зайырлы-азаматтық қоғам
құрулары қажет.
1.2. Саяси элитасының қалыптасуы мен бүгінгі жағдайы.
Әрбір ел ... ... ... ... ... және ... қалыптастыруға ұмтылады. Ұлттық буржаузия елдің ұлттық дамуындағы
бірден-бір маңызды фактор болатын болса, ... ... ... мен ... ... ... тудырушы субъект.
Бұндай сенімді қалыптастыруда көптеген жүз жылдар қажет. Қай кезеңде
болмасын саясаттың мақсаттары мен міндетері өзгеріске ... тек ... ... ... ғана ... Ал, сол құралды іске қосушы – ... ... әр ... ... ... күрделі құрылымнан тұратын, білімді
де ... ... ... ... ... да ... элита көз
алдымызға келеді. Бұл неліктен, өйткені олар әлемде өздерін солай ...... ... ... ... басты ерекше
жағдайға ие болған адамдар тобы. (1)
Тағы бір ... (фр. elite – ... ... - ... және ... ... ... билікке әсер ете
алатын немесе іске асыратын және қоғамның иерархиялық құрылымында ... бар ... топ. ... ғ. ... саясаттану мен әлеуметтануда білімі, байлығы, беделі,
билігі жоғары адамдардың азғантай әлеуметтік тобын білдіреді.
Тарихи жағынан алғанда ... ел ... ... ... ... ... ... бөлу идеясы өте ертеден бастау
алады. Мысалы, Конфуций (б.з.б. 551-479) ... асыл ... ... ... және ... ... адамдарға бөлді. Алайда элиторлық
теорияны көзқарастар жүйесі ретінде XXғ. басында италия ғалымдары Г.Моска,
В. Парето және т.б. қалыптастырды.
Гаэтано ... ... ... теориясын «саяси ғылым негіздері»
(1896) деген еңбегінде негіздеді. Онда ол ... ... ... ... ... Оған ... ... қасиеттерге әскери
ерлікті, байлықты, діни дәрежені (мәртебесін) жатқызды. Осы үш қасиет, оның
ойынша, адамға басқарушылар (элита) қатарына ... есік ... ... ... ... айналымға енгізген Вальфредо Парето (1848-
1923) «Жалпыға бірдей ... ... (1916) ол ... ... жасады. Ол бойынша элита билік басына алдыңғы қатарлы
идеяны ұсынуының арқасында келді. Ол идея ... ... ... ... ізденісі баяулай бастайды. Олардың орнына жаңа идеямен жаңа элита
билік басына келеді. Мұндай алмасу қоғамда ... ... ... ... бір ... ... ... жаңарып, қоғамды алға жылжытып
отырады. ... ... ... ... ... ... қандай ? Оларға :
1) қоғамға арнайы білімі, тәжірибесі, қабілеті бар кәсіби басқарушылар
керек;
2) адамдардың психологиялық (туа біткен) және ... ( оқу, ... қолы ... ) ... қоғамда басқарушы еңбек жоғары бағаланады және ынталандырылады;
4) бұқара халықтың саяси енжарлығы, селқостығы . (1)
Саяси элита ... ... ... ... ішкі және
сыртқы саясатын ... өз ... ... ... ... қоғам алдына қойылғам мақсаттардың жүзеге асуына бақылау жасайды.
Сонымен, саяси элита деп ... ... ... бөлуге
байланысты және т.б. маңызды шешімдер қабылдауға қатысты жоғары мәртебесі
мен ықпалы бар ұйымдасқан топты айтады.
Орталық Азия ... ... тән ... ... ... ... ... құрылымы мен бағыт бағдарларына тоқталайық. Осы
аймақта өмір сүрген адамдар тарихта белгілі болғандай әр түрлі идеологиялық
және мәдени-өркениеттік ... ... ... ең ... қасиеті- сиректік, дарашылдық, ерендарындылық.
Міне бұл тұрғыда өзін ... ... ... танытқан
азаматтар қазақ даласында да аз ... ... ... ... ақсүйектер деп атады. (1)
Ұлттық рухтың тірегі, ... көзі және күш ... - сол ... ... ... ... - ... билік, оны жасайтын- саяси элита болып
табылады, оларды шығарған – ... ... ел есін ... ... ... ... ахуалына орай,
жарыққа жол табудың жаңа бір тәсілдерін ойластыра бастады. Ақыры, ... ... ... ... озық ... ғана ... ... саясатын
да игерген жаңа бір топ- Алаш ... ... ... ... соң ... ... жыл ... ұлттық тәуелсіздік мәселесі тағы ... ... ... ... осы ... ұраны, саяси күреске толы
төңкеріс жылдарының өзінде ұлттық рухтың ең ауыр әрі ... ... ... ... болды.
Қазақ халқының, тек қазақ емес Орталық Азия елдерінің ... өзге ... ... ... ... дәуірі кезіндегі әміршіл-әкімшіл
жүйеге ойлы, зерделі, пікірлі ... ... ... жоқ. Ол ... ... ... қарабайыр идеологиясын мойындайтын және оны шексіз
марапаттайтын можантопай ... ғана ... ... ... қызыл
идеология қасақана жақсы мен жаманның орнын ауыстырып ... ... ... ... таңда да ең құнды қасиет ақыл-ой
тереңдігі, еркін ойлау қабілеті ... ... ... бас-көзсіз
қуыршағына айналды.
Бүгінгі күні тәуелсіз Орталық Азия елдерінің өз элитасы қалыптасуда,
оның ішінде саяси элита ... де бар. Олар ... ... оның
мемлекетінің тағдырына жауапты адамдар. Өйткені сол ... ... ... ... ... үшін саяси билікке ие болып отыр.
Бүгін ... Азия ... ... қарағанда Қазақстанда сауатты
бәсекелестік туындап ... бұл ... ... ... ... әсерін
тигізеді, оның бәріне әсер ететін саяси элита.
Орталық Азия елдері ... тән ... ... ... ... әлеуметтік құрылымы мен бағыт бағдарларына тоқталайық. Осы
аймақта өмір сүрген адамдар тарихта белгілі болғандай әр ... ... ... ... ... таратқан.
Орталық Азия халқының көп бөлігі исламның ... ... ... ... ... десе, екінші тобы өздерін
(бұлар да аз емес ) КСРО –мен (Ресеймен, социализммен байланыстырады, тағы
бір, әлі ... ... ... ... және ... ... ... либералды батыстық деп қарастырады ) құндылықтарды тасушылар, жеке
индивидтер тобы пайда болды. Бұдан ... да ... мен ... ұсақ ... ... ... ... және қиналған халық
национализмді қолдауда , шындығында бұл әрекет кері әсер етіп жатады.
Олар бүгінгі ... ... ... кикілжіңдерге
килігіп жатады, бірақ әлі жанға батарлық қақтығыстар мен қайшылықтарға
ұласқан жоқ (Қырғызстанды ... ) . Олар ... ... саяси
тұлғаларды шығарған үлкен мектептер (1).
Қалыптасқан жағдайдың ... ... ... болсақ,
бірегейлілік жоқ : исламдық әлем аймақтың бір бұрышын өздеріне ... -өз ... ... - өз ... ... Басты мәселе Орталық ... ... ... жасауы мен көнділігінде болып отыр, яғни ұлттық
құндылық (аймақтағы ) ... ... Бұл ішкі ... әкеліп
соғары анық, оған мысал кешегі Қырғызстан.
Мұндай кемшіліктің бәрін халықтан көруге болмайды, оны ... және ... емес ... ынтымақтастығының маңызы зор.
Оны алға тартатын ... ... ... ... және экономикалық элитамен ынтымақтасуы
қажет, бұл процесс тек бір ... ... ғана ... ... ... ... ... Егер осы элиталар патриотты, белсенді түрде қызмет ... ... ... ... ... Мемлекеттік дамуда шет ел
спонсорларын тарту өте қиын, ал олар тек ... ... ... жинау
мақсатында қаржыны үйіп төгеді.
Элитаның қалыптасуы бұл тек ағартушылық жұмыс ... ... ... ... ... ол ... ... ажырамас бір бөлігі
(1).
Элитаны қалыптастыратын мемлекеттік емес ... одан әрі ... ... әсер ... ... де мақсаттары тұрғылықты
адамдардың интеллектуалды және ... ... ... Тек, ... мықты (барлық салада) адам және (дамыған) жоғары деңгейдегі
элита ... және ... ... жүйесінің қалыптасу
проблемаларын шешуге мүмкіндік алады, бұл ... ... ... жеміс берері анық. Жалпы азаматтық қоғам өз ... ... ... және ... қауымдастықтарға бөлінеді, олардың
элитасының ынтымақтастығы жағдайлардың оңды ... ... ...... дамуы өте төмен, демографиялық өсу
экономиканың дамуына сай ... ішкі ... ... ... ... ... ... саяси тәуелділік, аймақтағы ең артта қалған
мемлекет болып отыр. Саяси болжау бойынша болашағы жоққа тән.
Қырғызстанның жағдайы да мәз ... ... ... ұстануда, бірақ
ішкі әлеуметтік, ұлттық жағдай ушыққан, экономикасы ... ... ... ... ... ... ... төңкерістің бірден-бір
себебі де сол болар.
Түркменстан – мұнай мен газға өте бай, коммуналды қызмет төлемі ... ... өмір сүру ... мәз емес. Сонармұрат Ниязовтың билігін
ғалымдар кеңестік авторитарлық режимнен еш айырмашылығы жоқтығын ... ... ... ... ... режиміне көп сын айтылмауда.
Одан әрі қалай өрбитініне уақыт өз ... ... ... Саяси элитасы
шынайы көріне алмауда көршілес елдермен қарым-қатынасы бірқалыпты емес.
Өзбекстанның жағдайы жоғарыдағыларға қарағанда ... ... ... ... ұстауда. Экономикасы тұрақты дамуда. Бірақ
халық санының жылдам өсуімен ... ... ішкі ... ... діни ... ... ... танытып отырған
экстремистік ұйымдардың ... ... ... ... ... ... бірқалыпты емес, өйткені бұрынғы элита басқа ұлт өкілдері болғанда
олардың кемуімен аймақтың басқа елдеріндегідей ... ... ... жаңа ... ... ... шықты, Кеңестік авторитарлық
режим мен шығыстың дәстүрлік режимдерінің ұштасуы елде авторитаризмді айқын
байқатуда,
Тіл көзден сақтасын дей ... ... ... ТМД ... ... ... жылда беделінің нығайғандығына барлық саладағы факторлар
дәлел, әрине кемшіліктерімен асырасілтеушіліктерде тіркелгенімен шет елдер
тарапынанаймақтағы ... ... ... ... ... және
тұрақты дамушы елге ... ... ... алар үлесі зор.
Дегенмен, басқалардан үйренерімізбен жиренеріміз жеткілікті.
Қорытындылай келе , ... тек бір ... ... бір ... ... ... ... білім, мәдениет, құқық және саясат
сияқты салаларда. Ғаламдық интеграциялық процестері қоғам өмірінің барлық
саласында жүріп жатыр. Бұны ... ... ... ... элитаның маңызы
зор. Оған тарих дәлел. Елдің жағдайын өзгертетін де, қалпына келтіретін де,
құртатын да, ... ... ... тұтатындар да осы элита, барлығы
олардың іс-әрекеттеріне байланысты.
Бүгінгі элиталар халықтан алыстау және ... ... ... ... бұл ... қалпына келуде.
Бүгінгі таңдағы Орталық Азия ... ... ... ... олар кімдер, тіпті ертеңі қандай болар деген сауалды да қою артық
емес.
70 жыл бойына Кеңес ... ... ... ... ... ... ... не екенін білмей соған жетуге, қажырлы еңбек
еткен, капиталистік елдермен бақталастықта ... ... ... Кеңес
Одағының саяси элитасы мықты болғанмен олар ... ... ... ... ... ... ... және бұйрығымен жүрді.
Тіпті өз бетімен жақын шетелдермен мәдени қарым-қатынасқа түсудің өзі ... 14 жыл ... ... Азия ... ... бастамалары бір
болғанмен бүгінгі күні әрқайсысының ерекшеліктері айқындала түсті. Жоспарлы-
авторитарлық ... ... ... ... кейбіреулерінен
либералды, консерваторлы ерекшеліктерінің көрінісін байқауға болады.
2 бөлім Орталық Азия мемлекеттерінің экномикалық даму ерекшеліктері
2.1 ... ... ... даму ... ... әлемдік экономикалық жағдай бірқалыпты деу өте ... ... ... көзі ... табылады. Экономикасы әлсіз
мемлекеттер үнемі ірі мемлекеттерге тәуелді ... ... ... ... ... саяси тәуелділікке әкеліп соғу әбден мүмкін. Бұлар
әлемдік тәжірибеде болған.
Аталған тақырып ... ... үшін ... ... өзекті
мәселелердің бірі болуда.
Жас тарихшы ретінде аймақтағы даму ерекшеліктерін зерттей отырып,
еліміздің ... даму ... ... мен ... және ... ... туындайтын экономикалық байланысты зерттеу ... 1990 –шы ... бойы ... Азия ... ... ... және ... іс-қимылдарының басты мақсаттары ... ... ... ... Оның ... ... Кеңестік Одақ құрамындағы
мемлекеттеріне шет елдермен саяси –экономикалық қарым-қатынасқа түсуге жол
берілмейді.
Экономикалық жүйелерді ... мен ... ... нәтижесі
ретінде пайда болады және өзгеріп отырады. ... ... ... жүйелер ақырында өндірісті күштер және ресурсты ... ... ... құрып кетеді. Дәл ... ... ... ... мен ... ... ескермеген
жағдайда қайталанады, яғни жоғары дамуды қамтамасыз ете алмайды. Нарықтық
қатынасты, ... ... мен ... ... ... ... ... экономикалық факторлары болып табылады.
Орталық Азия елдерінде кейінгі онжылдықта ... ... ... ... ... экономикамен интеграциялау, тәуелсіз мемлекетті
қалыптастыру мен елдің саяси және экономикалық жүйесін ... ... Бұл ... қоса ... ... де өзгерді. Жаңа
құндылықтар жүйесі мен жаңа ... ... ... ... ... ... ... атап өткендей ішкі ресурстар
сыртқа шикізат пен жартылай дайын өнімдер шығаруға, дәстүрлі транспорттық
қызмет ... мен ... және ... да ... ... ... маңызды
санауда. Дегенмен, әрбір аймақ елі үшін сыртқы қарыз алу мен кредиттер,
инвестиция, жаңа ... ... ... мен ... ... ... болып отыр. Ол үшін нарықтық механизмдердің ... ... ... ... пен ... ... мемлекеттік реттеу жүйесінің қажеттілігінің құндылығы артып
отыр. (1,11)
Бұл мүмкіндіктерді қалыптастыру үшін сыртқы экономикалық байланыстарды
ынталандыру ... ... ... ... ... ... саяси, мәдени, діни,
табиғи экономикалық айырмашылық қиындықтар туғызуда.
Бүгінгі таңда әлемдік шаруашылықта арнайы салалар бойынша ... ... ... тобы ... пайда болуда,
солардың қатарына аймақ елдері де қосылуда. Және ... ... ... (мұнай, газ, астық т.б. игеруде) .
Оннан астам жыл ... ... ... бес ... ... ... ... елдер қатарын толықтырды. Старттық жағдайлары
бір болғанымен аралық қорытындысы әр түрлі деңгейге жетті.
Қырғызстан мен ... даму ... ... ... екі ел ... екі ... таңдаған еді. Қырғызстан
реформалаудың шок нұсқасын таңдаса (немесе ... ... ... ... ... ... ... («градуалистік») жолын таңдаған.
Осы тәуелсіз екі елдің алғашқы даму декадасында жан басына шаққандағы
жалпы ішкі өнім (ЖІӨ) ... ... ... елдеріндегідей) . Бұл
көрсеткіш 1990-2002 жылдары Қырғызстанда жылдық көрсеткіш 3,95 %-ға ... ... ... баяу ... ... алғанға дейінгі екі онжылдықта Қырғызстан Өзбекстанға
қарағанда даму деңгейі біршама жоғары болды.
2002 жылы Өзбекстан 1990 ... ... ЖІӨ 6 % ... бұл көрсеткіш керісінше 28 % төмен болды.
Бұған не ... ... ? ... ... екі ... даму ... ұқсас
болды. КСРО-ның кезеңінде жалпы одақтық бюджеттен бөлінетін дотация
көлеміне, яғни ... ... ... көрі ... ... ... ... кері әсерін тигізген миграция.
Елден ... ... ... 8,9 % ... Өзбекстандағы көрсеткіш
3,6 % құраған. (3)
Дегенменде, Қырғызстандағы дағдарыстың басты себебі макроэкономикалық
саясаттың дұрыс ... Екі ... ... ... ... ... ... шокты қысқаруы, екіншіден, шешуші құнның асығыс
либералдануы, ол ұлттық өндірушілердің тоқтап ... ... ішкі ... ... ... тұра ... және ... қасиетінен айырды.
Қырғызстандағы даму деңгейінің қалпына келуі энергокөтермелерге
салыстырмалы түрде арзан ... ... Тағы бір ... ... ... фактор Кумтор алтын кенінің ашылуы болды. Елдің барлық ... сол ... ... 2002 жылы кен орнында туындаған
проблемаға байланысты Қырғыз ЖІӨ -ң құлдырауына әкеледі.
Қырғызстанға сырттан ... ... ... ақталмады. Өйткені,
елде қазба байлықтардың жоқтығы (немесе аздығы) , ішкі ... ... ... ... және ... ... ... мен аздығы.
Бұлар, елдің «экспорттық платформа» ... ... ... ... қатарына енгізбейді.
Сонымен, Қырғызстан өз өнімін әлемдік нарыққа өткізе алмауы ... ... ... ... ... ... аз уақыт ішінде 13,4 %-ға
жеткізді.
Сыртқы қарыз проблемасы Өзбекстанда да қалыптасып отыр. Бұл ... ... ... ... ... кейін айқындала
түсті. Сыртқы қарызға байланысты проблеманың өсуі Өзбекстанда халықаралық
қаржы институттарымен келісімдерді қалыпқа келтіруге итермелейді (2001 ... ... ... ... ... 1997 жылы 40
доллардан 2002 жылы 30 долларға дейін ... ... ... ... ... мен біршама дамушы африка
елдері қатарына, яғни ... емес ... ... бар ... ... ... ... осы көрсеткіш бойынша қалыпты дамушы елдер
қатарына жатқызылды.
Қырғызстан 1997 ... ... ... ... тіпті қажетті
монополиялардың өздерін жекешелендіріп жібереді. Мемлекет ... ... ... ... ... ... 1991 жылы ЖІӨ 27,1 %-дан,
1991-1995 жылдары 16 % жетсе, 1996- 2000 жылдары 13,5 % ... ... ел өз даму ... ... Қырғызстан – ХВҚ (МВФ) пен Халықаралық
банктің ұсынысымен неоклассиктік көрінісіндегі ... ... ... ... ... ... ұсынысынанбас тартып, кеңестік
иелену мен белсенді даму саясатты ... бар өз ... ... де ... ... шокты терапияны да қолдана отырып
банктік жүйеге көп көңіл аударды. Тәжікстан көбінде Ресейдің таңдаған ... ... ... Түркменстанның даму жолына көп көңіл ... ... ... ету жолы мен ... ... ... отырып өз жолын, көбінде жартылай жабық саясат ұстануда, ... ... ... ... араласуын кемітпей отыр.
Жалпы, елдің экономикалық даму деңгейімен динамикасы экономикалық
саясаттың жүргізу жолдарына байланысты ... ... ... ... ... географиялық жағдайы, ішкі қордың ... ... ... мен жеке ... деңгейіне байланысты
дамиды.
Грузия секілді ... ... ... деңгейі мен сыртқы
міндеттемелерінің атқара алмауына байланысты ТМД елдері ... ... ... 7 ел ... ... ... да сыртқы инвестиция айналып өтуде, әлемдік нарыққа өз
тауарларын өткізе алмауы мен ... ... өсуі ... ... ... ... ... әлдеқайда жақсы дамуда.
Тәжікстан – қазба байлықтары жоққа тән, ... ... ... ... ... сай ... ... одан сайын қиындатты. Инвестиция
мүлдем аз. Инвестицияның негізгі көзі ... ... ... ТМД елдеріндегі
ең кедей ел болып табылады.
Жағдайы біршама қалыпты, даму ... ... ... ... ... де қазба байлықтарына (әсіресе, мұнай-газ) сүйенеді.
Түркменстанның басқа экономикалық салаларының (қызмет ... ... т.б.) ... ... мен ... ... (әсіресе, Ресеймен)
қарым-қатынасының нашарлауы елдің ертеңін бұлыңғырлатады. Инвестиция ... ... ғана ... ... ... жүйеде өзінің
негативтік әсерлерін тигізіп жатары анық.
Қазақстан болса сыртқы инвестицияның негізгі ... ... ... ... ... энергоресурстар салаларына құйылса енді
құрылыс ... мен ... ... ... да ... ... ... жүйенің ең жақсы дамыған ел болып отыр. Бірақта, Қазақстан
әлі де ... ел ... ... ... ... стандарттарға сай
келмей, жұмыс күшінің жетпеуі, мамандардың жоқтығы, халықтың кеңестік
менталитеттің сақталып отырғандығы кері ... ... ... ... ... ... ... экономикалық
дамуында институционалдық ортаның кері әсері тиіп жатыр. Коррупция басты
проблема. Реформадан халық шаршаған, ... ... ... ... ... кеңестік ой-санадан айырылмаған, жастардың көп ... ... ... ... ... қылу үшін мемлекеттің
араласуы әлі де жоғары болуы керек.
2.2 Сауда-экономикалық байланыстары.
Зерттеу барысында Орталық Азия ... ... ... ... ... ... ... келесідей көріністерді байқауға
болады:
- біртекті билеу тәртіп режимі;
- экономикалық қарапайымдылық;
- ... ... ... ... өнеркәсіп саласына отандық инвестицияны тарту қабілеттілігінің
төмендігі;
- ... ... ... ... әлсіздігі;
- төлем балансының төмендеуі;
- сыртқы қарыздың өсуі;
- аграрлы секторды реформалаудың салғыртығы;
- ауыл ... тек ... көзі ... ... яғни қайтымсыздық;
- импортты ішкі өніммен алмастыруда шектен тыс әуестену, бұл көп
жағдайда өзін ақтамайды.
1990-шы ... ... ... Азия ... ... ... өткерді, Бұл елдер үшін аяқ астынан алынған тәуелсіздіктері
қуанышқа ... ... ел ... ... өмірге деген үміт отын
сөндірді ... ... Оған мына ... ... 1990 ... жалпы ұлттық
өнім (ЖҰӨ)- Тәжікстанда-61%, Қырғызстанда-2,9%, ... ... ... ... ... ... дағдарыс ОрталықАзия елдеріндегі
демографиялық өсумен тығыз байланыста болды. Бұл ... ... ... ... саны күрт өсті. Мысалы, 1990 жылдары жылына халық
саны Қырғызстанда-1,5%, Түркменстанда-2%, Өзбекстанда мен Тәжікстанда-2,5%-
дан ... ... Осы ... 15-20 ... ... саны күрт ... басқа) деген болжам келтіріледі.(2)
Экономикалық құлдырау кезінде болған демографиялық өсу ... және ... ... көрсету саласында мамандықсыз ... ... ... ... ... ... нарықта тұтынушыдан
ұсынушы көбейіп, елдегі дағдарыс өсе түсті, бұдан еңбек ... ... ... дағдарыс көлеңкелі экономиканың дамуына жағдай жасай
отырып әлеуметтік құбылысты күрт өзгертті. Оған дәлел, ... ... ... ... ... тек экономикалық саласы деп қарастырылмады.
Бұндай жағдай қарастырылып отырған елдерде біршама реттелгенімен, ... ... ... дейін айығу мүмкін болмай отыр. Бұлардың барлығы
тұрғындар үшін ... ... өмір сүру ... ... ... ... аталған елдердегі ЖҰӨ-нің 40%-ын ... ... ... ... ... ... бұған географиялық жағдай
үлкен әсерін тигізуде, яғни ... ең ірі наша ... ... ... ... «алтын жарты ай» аймағының (Ауғанстан, Иран және
Пәкістан) көршілес жатуы.
Экономикалық дағдарыс әлеуметтік проблемаларды ушықтыра түсті. ... ... ... аймақтағы тұрғындардың басым бөлігі кедейшілікке
ұшырады. Кейбір фактілерге ... ... мен ... ... ... 10%-ға дейін кедейшілікте өмір сүрген. Әрине молшылық кезеңінен аяқ
астынан тоқырауға ұшырау және оған ... ... ... ... ... аймақтағы өзіндік даму ерекшеліктері мыналар: экономикалық
құлдырау, өмір сүру деңгейінің күрт ... мен ... ... бір кейінгі кезде үрей туғызып отырған проблемалардың бірі
аймақтағы исламдық экстремистік әскери ... ... ... ... Азия елдерінің онсыз да ... ... ... ... ... ... жылдары Орталық Азия елдерінде экономикалық өсу
үрдісі байқалуда. 1997 жылмен салыстарғанда 2000 жылы ... ... -10%, ... -18%, Тәжікстанда-8%, Қырғызстанда-5%,
Өзбекстанда-4%-ға өскен. Бұл өсу ... пен ... ... ... ... ұмытпауымыз керек. Орталық Азияның 5
мемлекеті бірдей старттық бастаудан бастаған. Ал, бүгін бұлардың арасында
айырмашылық айқын. Әр ... ... даму ... ... мен
мүмкіндіктері бар. Олардың экономикалық дамуындағы тұрақтылық байқалғанымен
ертеңгі күн қандай боларын ешкім нақты айта ... ... ... ... ... шамалы. Дегенмен, бұны барлық елге
батырып айту дұрыс болмас.
Осы елдердің экономикалық ... ... ... ... шикізат өнімдері.
Кейінгі жылдары мұнай мен газға деген ... өсуі ... ... ... ... ... Дегенмен, Түркменстанға деген
басқа елдер тарапынан сенімді арттырғаны ... ... ... ... әлемдік дәрежеге сай еместігі, ішкі ... ... ... ... ... ... болса әлемдік қауымдастық тарапынан біршама сенімділікке ... ... оған ... ішкі саяси-экономикалық тұрақтылық, банктік-несиелік
жүйенің дұрыс реттелуі, ауылшаруашылығының өркендеуі және т.б. Дегенмен,
қауіп баршылық, ... ... кең етек ... ... ... оңтүстік аймақтардан келіп жатқан діни экстремизмнің
кеңінен кіруі мен ... ... ... ... ... ... ... барлығы ертеңгі тұрақты ... ... ... ... ... екі ел ... ... бағасына тәуелді болып отыр, өйткені
жоғарыда айтып ... ... ЖҰӨ осы ... негізделген.
Өзбекстан шикізат өнімдерін ... ... ... дамуда мемлекеттік жоспарлы саясатына көшкен. Бұдан бұрынғы
әміршіл-әкімшіл жүйе сарыны байқалады. ... ... ... осы ... ұстанса, нарықтық реформалар жүргізбесе
жақын арада тоқырауға ұшырауы әбден мүмкін деу де.
Өзбекстаннан гөрі ... ... ... ... ... ... (соның ішінде әлдемдік сауда ұйымы), бірақ
бұл әрекеттердің барлығы елдегі экономикалық құлдырауды тоқтатпады. Тіпті
осы ... ... ... бола отырып 2005 жылдың наурызындағы болған ... ... ... ... ... ... экономикалық өсуді Тәжікстаннан
байқауға болады. Әрине, мұндағы ерекшелік старттық бастауды ... ... ... төмен деңгейден бастауы. Шынында Тәжікстанның жағдайы
Қырғызстаннан да ... ... ... ... 2-3 ... мен ... ... тереңдей түспек, оның бастамасын
кешегі Қырғызстандағы жағдайдан көре аламыз. Бұл жағдай көршілес ... ... да кері ... ... анық.
Жалпы алғанда жан басына шаққандағы ЖҰӨ көрсеткіші бойынша Орталық
Азияда алдыңғы орын Қазақстанның үлесінде болмақ, одан ... ... ... және ... келеді.
Осы елдердің экономикалық жағдайының тұрақты дамуы үшін жеңіл
өнеркәсіп пен ауыл ... ... ... ... және ... байлықтарды өндіру мен сапалы өңдеу өнеркәсіптерін дамыту қажет.
Посткеңестік елдердің біреуінде де билік пен жеке меншік ... ... ... ... ... ... ... басында отырғандардың
қолында кетті. Орталық Азия елдерінде авторитарлық режим қалыптасты, олар
заңды және заңсыз ... мен ... ... ... мен Тәжікстан үшін экономикалық тәуелділікке ... ... ... ... ... ... отыр. Ал, мүгедек позицияда
Қазақстан мен Өзбекстан тұр. ... ... ... осы аймақта
лидерлікті ұстап қалуын ешкім кесіп айта алмайды. Бұған сыртқы ... ... зор. Сол ... ... ... ... осы бесеуінің де ескеруі қажет.
Ондай жағдайдан аулақ болу үшін экономикалық тұрақсыз даму, аграрлы ... ... ... ... ... ... кейбір салаларына қарай
мамандану мен елдің ішкі тұрақтылығын реттеу.
Орталық Азия елдерінің ... ... ... ... ... ... бола ... он жыл ішінде әр қилы ... ... кеше ... әр ел әр ... ... тұр. Әр ... ... істегісі келгенмен әлемдік державалар тарапынан жіпсіз
байлауға түсті.
Бұдан шығудағы ... жол ... ... ... ... күні бұл мақсат мүмкін болмай отыр. ... әр ... ... ... ... ... болмай отыр, және сауда,
энергетика, транспорт пен шекаралық мәселелер ушығып отыр.
Тағы бір мәселе, экономикалық байланыс пен ... табу үшін әр ... ... ұсынуда.
Интеграция бүгінгі күні адамзат баласының басты қарым-қатынас ... ... ... мемлекеттің оңды дамуын елестету ... ... ... ... ... және ... сияқты салалардың біт
саласында ғана ... ... Ал, ... ... ... өмірінің
барлық саласында жүріп жатыр.
Экономиканың жаһандануын қолдаушылар, ... ... ... ... ... яғни трансұлттық
компаниялардың қалыптасуына әкеліп соғады, деуде. Олардың ... ... ... ... ... қол ... ол елдің ұлттық құндылық мақсаттар
жайына қалады.
Әрине, Қазақстан әлемдік экономикалық ынтымақтастық қалыптасуынан
шеткері ... ... үшін ... күні ... ... бас ... ... күшті сыртқы нарықтық дамуына жағдай жасау
мен импорттық тауарлардың орнын жабатын ішкі ... ... ... ... көлемін арттыруға көп көңіл бөлуіміз қажет. Түпкі мақсат
мықты, тәуелсіз ұлттық буржуазияны қалыптастыру.
Экономикалық және заңды ... сай ... ... көп ... және
бір-бірімен тығыз байланыста болса, онда әрқайсысының ұтары да көбірек
болады.
XX ғасыр – ... даму ... ... жүз жыл көлемінде
экономиканың пайда үшін ... ... ... ... жүрген, бұлар планета халқының бірбүтін экономикалық
кеңістік құрудан алшақтатты, ... ... мен ... жасанды
түрде алыстатты. Ынтымақтастық дегеніміз сауда және экономикалық жағынан
ғана пайда табу үшін ... ... ... ... ... басталу қажет. «XXI ғасыр-континентті және трансконтинентті
мемлекеттер мен одақтардың ынтымақтастық ғасыры ғана ... бұл ... мен ... ... Яғни ... өз ... ... жүрмейді, бұл ел басшылары мен халықтардың ... ... ... ... ... өмір сүру ... төмен
жалақы алатындардың көлемі түскен, мысалы, 2000 жылы 31,8% болса, 2003 ... - ға ... ... батыстық стандарт бойынша өте жоғары болып
есептелінеді. (олардың мәліметі бойынша 5-6% құрайды).
Жұмыссыздық 2000 жылы ... ... ... ... ... ... жағдайға жағымды әсерін тигізіп отыр.(2)
Орталық Азия елдері дамудың көптеген процесстерімен ... ... ... күні ... деген атпен танымал. Халықаралық сауда
аумағының кеңеюі, қаржылық операциялар көлемі мен санының аумағының ... де ... ... осы ... ... шаруашылықта кең
ауқымда ынтымақтасуына әсерін тигізуде.
Дамыған елдер ... ... ... ... ... ... ... мақсаттары сандағы беделді өз орнын
табу. Оларға қарағанда ... Азия ... ... ... енудегі жас
мемлекет қатарында.
Жалпы алғанда жаһандану бір жағынан ұлттық экономикаға ... ... ... ... жаңа ... ... Жаһандану жаңа
технологиялар, ғылым жүйесін жаңа жұмыс орындарын береді. Ұлттық ... ... ... бет бұру ... Одан ... ... өзін
оқшаулай алмайды.
Әлемдік қауымдастықтың көптеген елдері, әсіресе дамушы елдер (ТМД
елдері сияқты) ... ... ... және ... ... емес еді. Оған ... әлемдік сауда ұйымына кіру кезінде
талаптарына жауап бере ... ірі ... ... ... ... ... – халықаралық еңбек бөлінісіне қатысу, үзіліссіз
инновациялық процестерге ену, жаңа байланыс пен ... да ... ... ... және ... корпорация құрылымымен
ынтымақтаса отырып, солар арқылы нарыққа шығуы.
Жағымсыз жақтары – біріншіден, «ішкіәлсіз ... ... мен ... ... ... ... трансұлттық капиталдың
еркіндігінен сақтануы тиіс. Екіншіден, лидерлік елдер мен елдер арасындағы
меже ... ... бай және ... ... ... ... Үшіншіден, мемлекеттің рөлі әлсіреп, трансұлттық компаниялар мен
халықаралық ... рөлі ... Олар ... ... , ... ... ... акционерлерге (мәселен АҚШ-қа) тәуелсіздігін
көрсетті.
Бүгінгі күні анық ... ... ... Азия ... ... – бұл аймақтық экономикалық және саяси ынтымақтастық.
Әрине, Орталық Азия ... ең ... ... ... ... және ... транспорт және су ресурстары аумағында
негізгі ... ... ... ... ... ... ынтымақтастықтың потенциалын бағалай
отырып келесі ... ... ... ... ... ... яғни ... тауар шығарады, бірақ әртүрлі құрамда,
бір жағынан бір-бірін толықтырушы болып келеді. Жалпы ... бұл ... ... ... потенциалдарға ие.
Орталық Азия елдері құқықтық ... ... 1998 ж. ... ... ... ... Орталықазиялық бірлестік ұйымына (ЦАС) болып өзгертілді. ... ... жаңа ... Ресейдің қосылуымен аяқталды.
Осы процестің дамуында тағы бір жағымды әсер етуші ... ол ... даму ... ... Олардың барлығы дамуда
белгілі бірдей потенциалға ие. 1990 ... ... ... ... жылы ЖҰӨ ... ... %, ... Ресейде -7%,
Тәжікстанда-7%, Өзбекстанда -4,4%, болды. (1)
Орталық Азия елдері ... ... ... құра ... ... ... бұл мемлекеттер алдында жаңа ғаламдық мәселелер қалып отыр. Оны
бірлесес отырып шешу және ... ... ... және ... ... ... ... болуы тиіс.
Жаһанданудың нәтижесінде Әлем ашық және бір-біріне тәуелді, жоғары
дамыған, бірақ ... және ... ... және ... қорытындысында өте түрленген және қайталанбастындай қоғамға айналады.
Жаһандың бәсекелестік арнасында бүгінгі таңда Орталық Азия ... ... ... ... жақсы емес.Бұл аймақ елдерінің
экономикалық потенциалымен, ішкі ... ... ... ... геосаяси факторлары мен байланысты. Бұлар обьективті факторлар.
Субьективті ... ... ... ... ... дұрыс нарықтық реформалар ... ... ... ... ... ... ... жеткенмен, әлеуметтік
салада көптеген көптеген проблемалар шешілмей жатыр. ... ... ... бір ... ... ... ... өмір сүруде.
Адамдық мүмкіндіктер деңгейі экономикалық дағдарыс кезінде төмендеп кетсе,
білім мен денсаулық сақтау ... ... қиын ... ... ... процестеріне ену барысында Орталық Азия елдерін
қиынж жағдайға ... отыр және ... ... жаңа ... қоюда.
Аймақтағы барлық елдердің міндеттері ьолып нарықтық реформалар жүргізу
мен инфраструктура қалыптастыру және негізгі ... ... ... алғанда әлемдік экономикағм бүгін- бұл ... ... Ал ... Азия ... ... ... енуі үшін
ұлттық және аймақтық масштабта эффектіні нарықтық жүйе құрулары қажет.
Одан кейінгі ...... ... ... ... ... әсіресе саясаи процестеріне ену үшін ... ... ... жүйе құру ... ... ... де ... елдеріне жүйелі экономикалық өзгерістер енгізу қажет.
Мұндағы басты міндет ... ... ... ... бірнеше бағыттағы
технологиялық дамуды жүзеге асыру.
Келесі ... ... ... ... Бұл ... Н.Ә. Назарбаевтың ұстанып отырған саясаты. Біз үшін ... мен ... ... ... ... ... ... беру,
қатты әсеріне ұшарамақ.(1)
Жаһандану процестеріндегі Орталық Азия.
Бүгін Қазақстан Орталық Азияда маңызды орын ... ... ... тұрақтандырушы рөлін атқарса, екінші жағынан экономикалық даму
локомотив рөлін атқаруда.
Біздің мемлекет өзінің ... ... ... қиыншылықтарға
қарамастан көршілес Орталық Азия мемлекеттерімен ынтымақтасуы ... ... ... резервмен болса да Қырғызстан, Өзбекстан ... ... ... ... ... бәрі ... ішкі ... азаюымен жүреді.
Бұлар аймақтың қауіпсіз, тұрақтылығы үшін жасалған стратегиялық
жоспар ... ... Біз ... ... ... ... тоспауымыз
керек. Өзіміздің күшімізбен ғана аймақты көтеріп, оны тұрақты, бәсекелесті
елге айнала аламыз. Өйткені Қазақстан ұтылып қалауы ... ... ... ... ... ... ... аймақтың табағи ресурсарды қолдану, соның ішінде энергетика мен су
мәселесі бойынша;
2) сауданың дамуы;
3) ... ... ... ... ... мен ... өнеркәсіп тармақтарын дамыту
бойынша.
Орталық Азиядағы экономикалық ... одан әрі ... ... ... ... ...... одақ – Төлем немесе валюталық одақ –
Жалпы тауарлар, қызметтер мен капиталдар нарығы.
Сонымен ... бұл ... ... ... ... ... бүтін
экономикалық кеңістік аумағынлда да жүруі тиіс.
Әртүрлі факторлардың арқасында ... ... ... Азия ... ... ... аса жақсы емес жағдайда қалып отыр.Бұл
бірқатар обьективті факторлармен, оның ішінде ... ... ... ... ішкі ... ... даму ... геосаяси жағдайлармен және ... ... ... ... ... өте ... ... рөлді
атқара алады. Қазақстан таяу жылдары өз қуатын аймақтағы ... ... ... және ... ... ... ... енуіне көмектесе алады. Мүмкін, Қазақстанның Орталық Азиядағы
негізгі тарихи міндеттерінің бірі ... ... ол оның ... ... өз
кезегінде біздің еліміздің жаһандық ... ... ... және АҚШ, ЕО, Ресей, Қытай тәрізді әлемдік саясат пен
экономиканың ірі ... ... ... ... ... ... Азия мен ... арасындағы Сауда-экономикалық одақтастық.
Ақырғы жылдары Қытайдың Орталық Азия елдеріне бағытталған сыртқы
экономикалық саясаттың маңыздылығы ... ... ... ... «ашық есік»
саясатын ұстануда. Орталық Азия ... ... ... өнімдеріншығаратын
жұмыс нарыққа баламалап отыр.
Аймақ елдерімен, әсіресе Қазақстан мен екіжақты келісімдер жасалынды
және Қытай ... ... ... ... ... ... сауда қатынастарының тұрақты дамуына әсер етуші
факторлар:
- екі ел арасындағы тұрақты экономикалық даму;
- белсенді нарықтық реформалар жүргізумен.
2002 ж. екі ел ... ... ... ... ... – 1,955 ... долларына жетті.
3 бөлім. Жақын шетелдердің (Өзбекстан, ... ... ... ... мен ... ... ... тарих курсында.
3.1 Модульдік ойын технологиясы және тірек конспектісі ... ...... оқушыларға білім және тәрбие берудің негізгі ... ... ... ... ... ... де, ... талаптар да күрделене түсуде. Сонымен бірге сабақтардың өздері де
жетілдіріліп, жылдан жылға сана ... ... ... ... жылдары
қазақ тілінде оқытатын мектептерде тарих сабақтарының ... ... ... сабақты шебер ұйымдастыратын тарихшы мұғалімдер саны
көбейе түсуде.
Қазіргі білім беру саласына мемлекеттік білім стандартының енгізілуіне
байланысты мектепте ... ... ... баса ... ... отыр.
Еліміздің тәуелсіздікке ие болуы тарих пәнін оқытуды, халқымыздың ежелгісін
егжей-тегжей үйренуді, терең, ауқымды мәселелерді зерделеп, талдау ... ... ... ... ... білуді, барлық игілікпен
байлықты жасаушы халық екендігін түсіндіруді ... етіп ... ... ... ... міндеті – жас ұрпақты адамзаттың ... мен ... ... ... ... ... тарихты сын көзімен талдай отырып, келешекті бағдарлайтын,
шығармашылықпен жұмыс істеп, дұрыс ... ... ... оқушыларды
тәрбиелеп шығару.
Осы міндетті орындаудың бір жолы – ... ... ... ... істеу.
Топпен жұмыста оқушылар бір-біріне сұрақтар қояды, ... ... ... ... ... ... алады,қабілеттерін көрсетеді,
өздерін бағалайды.
Менің алып отырған тақырыбым бойынша арнайы ... саны ... ... жылы қабылданған ҚР мемлекеттік жалпыға міндетті білім
беру стандарты бойынша 11 сыныпта «Қазіргі ... ... ... ... ... Түркменстан, Тәжікстан) саяси жағдайы
мен халықаралық қатынастардағы орны туралы шолу ... ... да ... ... жастар үшін маңызды. Өйткені оған ... ... Азия ... ... болып жатқан жағдайлар себеп.
Оған қоса соңғы жылдары «аймақтағы» күрт ... шың ... ... ... ... ... негізгі мақсат – Қазақстан мен ... Азия ... ... ... (1991) ... ... дейінгі саяси жағдайлар
және әлеуметтік-экономикалық ... ... ... ... мен оқу құралдары: Аймақ картасы, әлеуметтік-экономикалық
даму жолдарын, схема-таблицалар мен тест материалдары берілді. Ол ... ... ... ... ... ... ... парталарды
жартылай шеңбер құрылатындай етіп орналастырып, ортаға басқарушы мен ... ... ... ... ... ұйымдастыру барысында-ақ
отырысты жүргізетін басқарушы ... Оның ... ... сөз
беріп, сөйлеушілердің аты-жөнін жазып, жауаптарын қысқаша түрде ... ... ... ... 4 ... бөлінеді, әр топ тапсырма бойынша
өтілген материалдарды қосымша әдебиеттер, деректі құжаттармен, ... ... ... ... ... сипаттама береді.
I – ТОП - әлеуметтанушылар (социологтар). Олардың тапсырмасы: тәуелсіз
Орталық Азия елдерінің әлеуметтік дамуының ... ... ... ... ... ондағы түпті халықының
маңыздылығы.
Оқушылар қарым-қатынастардың нығаюына 200 ... ... ... ... ... ... мен нарықтың қаталдығының талап
етіп отырған тәртібі дейді.
2. Қазақ халқы мен көршілес халықтар арасындағы достық ... ... ... оқушылар тарихи процестердегі қарым-қатынастарға
тоқтала ... ... ... тарихи шаруашылық аймақ орнады
дегенге әкеп тірейді.
3. Әлеуметтік дамудағы қайшылықтар. ... ... ... ... ... Сол ... ... көзін
анықтау.
Қазақ, қырғыз, өзбек, тәжік, түркмен халықтары бір ... ... ... Олар ... ... Қара теңізге дейінгі жерді мекендеп,
негізінен көшпелі мал шаруашылықпен айналысты. Оңтүстік ... ... ... мен ... қола мен дала ... мықты сауда
қарым-қатынастары дамып қалалар көркейе түсті. Оны біз тарихтан жақсы
білеміз.
Сонау ертеден ... ... ... ... ... өз дамуында. Халық сұранысы жоғары, ал ... ... ... енуі ... әкеліп соқтырады.
Наркотрофик жолына айнала бастауы, экономикалық құлдыраулар ұлттық
қақығыстарға ... ... ... коррупция билік басындағыларына деген
сенімсіздіктерді тудырды. Бұл 2005 наурыз айында болған ... ... ... ... ... ... ... де
кепілдік бере алмайды.
Қазақ елінің тәуелсіз мемлекет болуы жолында құрбан болған ата-баба
рухын құрметтеп, бар ... ... ... ... Оның ... тарихи
шындық беттері ашылмаған. Сондықтан, елдігімізді, тәуелсіздігімізді,
халқымызды ... ... ... ... өз қол ... ... қажет.
II – ТОП – саясаткерлер.
Тапсырма: Орталық Азия елдеріндегі саяси дамуында Қазақстанның алатын
орнына сипаттама.
1991ж. 21 ... ... ... ... ТМД-ның құрылуымен
бұрынғы барлық одақтас елдер үшін жаңа бір кезең, тәуелсіз саяси қайта
құрулар мен ... ... ... 1990 ... ... үшін ... ... 1990 жылдардың аяғынан бастап ... ... ... бұл ... елде ... болмағаны да белгілі. Тіпті, Аймақ саяси
ойындар алаңына айналу ... де ... ... ... ... шен қызметін атқаруда, және негізгі тұрақты ... ... ... ... ұстанып отырған саясатының ерекше
мәні бар. Мұны бәріміз дұрыс түсініп, қолдау көрсетуіміз ... ... ... ... ... ... ... халқына еңбек қыл,
Ар жолдан айнымай ар сақта оны біл.
Талаптан да білім мен өнер ... ... ... ақын ... ... ... ... иелері мен салт-дәстүрлер,
ерен ... ... ... жоқ елге ... деп ... ... ТОП - ... Экономикалық даму.
1. Жоспарлы экономикадан нарықтық экономикаға өту ... ... ... шет ... ... ... дамуы.
3. Жаңа экономикалық салалардың даму барысы.
Банк жүйесі , қызмет көрсету салалары, ... ... ... ... ... ... ... Дәстүрлі
экономикалық салаларды дамыту. Ондағы әсер етуші факторларды анықтау
керектігін ... ТОП – ... ... ... ... ... қатынастарды дамыту.
3. Еркін ынтымақтастық аймағын құру.
Әрбір ел өз ішкі саяси-экономикалық, әлеуметтік жағдайды тұрақтандыру
мақсатында барлық ... ... ... деп шешеді. Әлемдік
қауымдастықтағы өз орындарын нақтылау қажеттілігінің маңызы зор. Өйтпеген
жағдайда ... ... ... ... Таяу ... ... секілді
қақтығыстар алаңына айналуы да әбден мүмкін. Бұны болдырмау осы ... деп ... ... ... ... ... ... Орталық Азия
елдерінің дамуының деңгейі мен ... ... ... ... жазылған: «Мәңгілік мұрат: Еркіндік.Азаттық.Тәуелсіздік»
деген ұранды және Ш.Уәлихановтың (« ... ... ... ... өсу
үшін, азаттық пен білім керек»), Д.Қонаевтың (« Біздің республика қандай
кең байтақ! ... өз ... ... ... ... ... (« Басқаға жалтақтайтын күннен кеттік. Бар ... ... ... ... ... ... мен ... жеттік.
Қысқасы, егемен ел болудың ең ауыр ... ... ... ... (2030) «Күші экономика құру нәтижесінде Қазақстан
гүлденеді») сөздерін оқып, ... ... ... таңы атты деп
тұжырымдаймын.
Оқушыларға баға қою өлшемін төменгідей талаптарға негіздеймін:
A. Оқушының сөзінің ... ... ... Жеке ... ... ... құбылыстарға пікір мен
көзқарасы, тұжырым, қорытындыжасап, баға беру ... Өз ... ... ... оны ... ортаға сала
білудегі білім, дағды шеберліктерін ескеремін.
Бұл сабақты өткізудегі басты мақсатым-еліміздің тәуелсіздігінің кепілдігі,
халқымыздың ерен еңбек және ... ... ... ... ... отырып, жақын шет елдермен байланысын, ондағы Қазақстанның
орнын , даму жолдары мен жетістіктерін, ... ... ... ... ... ... ... ұмтылдым. Аяғында фактілермен қорытындылап тест алдым. Осы сабақ 2
сағатқа ... ... Азия – ... Қырғызстан, Тәжікстан, Түркменстан,
Өзбекстан мемлекеттері орналасқан географиялық аймақ.
Геосаясат – мемлекеттің территориялық орны мен ... ... мен ... процесіне әсері.
Геостратегиялық құрылым – мемлекеттің әскери-саяси күшінің әлемдік
бірлестік масштабында ғаламдық орналасуы.
Мораторий – жеке ... ... яғни ... дағдаластық
нәтижесінде мемлекет үкіметі ресми белгіленген міндеттемелердің орындалуын
кейінге қалдыру немесе қайсыбір ... бас ... ... бір
мерзімге немесе ерекше жағдайлар кезінде жарияланады. Жаппай немесе ішінара
болуы мүмкін.
Ядросыз аймақ – ... ... ... өткізуден, өндіруден,
орналасудан, сақтаудан және тасымалдауданазап, сондай-ақ оның ... оған ... ... ... ... – экономикалық тәсілмен (капитал шығару арқылы) немесе
экономикалан сырт ... ... ... ... алу,
дипломатиялық қысым көрсету) әсер ету аймағын кеңейту.
«Утечка умов» - ғылыми білімді кадрлардың елден кетіп, ... ... ... тек бір ... ... ... ... қалуы,
қалған өркениет оларға жат болыпкөрінеді, қабылдамайды.
БҰҰ – 1945 жылы 25 ... 26 ... ... Сан-Францискода (АҚШ)
өткен конференцияда құрылды. Ұйымның мақсаты – ... ... ... ... елдер арасындағы достық қарым-қатынасты ... ... ... ... ... ... іске
асыру.
ЕЭС – 12 Батыс Еуропа мемлекетінің ынтымақтастық тобы. 1957 жылы Римде
құрылды.
Интеграция – нәтижеге немесе мақсатқа жету ... ... ... бірігуі. Бұл бүгінгі күні қажетті құбылыс.
Жаһандану – Батыста негізі қаланғаг әлемді бір ... ... әсер ... ... ... ... ... тарапынан жүретін қоғам
өмірінің барлығын ... ... келе ... ... ... Орталық Азия елдерінің әр
түрлі даму жолына түскендігін, аталған мемлекеттердің саяси жағдайларының
өзгеріске енгендігін және де өзара бәсекелес болатындығын, не ... ... ... даму ... бар ... ... әр түрлі жорамал жасауға болады.
Даму бағыттарында, саяси идеология жүргізуде және қазба байлықтары
мен жаңа технологияны ... ... ашық ... құру ... ... әр елі әлі де ... ... анық. Бұған саяси элитаның
жүргізер саясаты себепкер болады.
КСРО-ның құлауымен Орталық Азияның геосаяси болашағы бұлыңғыр болып
тұр. Осы ... ... ... (АҚШ, ... Европа, т.б.) өз саясатын
нығайтуда. 1991 жылдан кейін ірі ... ... ойын ... ... ... де ... Азияға сырттан күштің мол болып және әлі де
тигізер әсерінің зор болары белгілі. КСРО ыдырағаннан кейін пайда ... ... пен мол ... ... ірі державалар ашық болмаса да,
экономикалық және аймақтық тұрғыда күш жұмсауда.
АҚШ- тың Орталық Азия елдеріне қарсы ... ... ... осы ... ... ... көрсету, бірақ бұнымен оларды үркітіп
алмау, яғни "епті саясатын" жүргізуде; мақсатының түп негізі Орталық Азия
мемлекеттерін тәуелсіз қылып ... яғни ... "АҚШ ... айналдырып алмау".
Қытайдың Орталық Азия аймақтағы маңыздылығы артады. Әрине, бүгінгі
жағдайды талдай келе ертеңгіге нақты қорытынды беру мүмкін емес. Мұның
барлығы ... және ішкі ... да ... ... де, ... ... либерализациялануы, орыс- қытай қатынастарының дамуы,
Шығыс Түркістандағы ұлтшылдықтың өсуі (Синцзяньда), оған Қытайдың ... т.б. әсер ... ... ... Азия ... Қытай болашақта
Ресейге бәсекелестік тудырады әбден мүмкін. Осы аймақтағы Қытайдың жүргізіп
отырған стратегиясы ... ... ... ... бұндай экономикалық ықпал етуі міндетті түрде саяси
қызығушылықтармен жалғасуы анық.
Орталық Азия елдерінде кейінгі онжылдықта қоғамды трансформациялау
мен ұлттық шаруашылықты әлемдік ... ... ... ... мен ... саяси және экономикалық жүйесін негіздеу
процесі қалыптасты. Бұл процеспен қоса ... ... ... Жаңа құндылықтар жүйесі мен жаңа көзқарас қалыптаса бастады.
Аймақ елдерінің посткеңестік экономикалық дамуында институционалдық
ортаның кері әсері тиіп жатыр. Коррупция басты проблема. ... ... ... ... ... ... көп бөлігі плюралист.
Аймақтағы әлеуметтік- экономикалық дамуды тұрақты қылу үшін мемлекттің
араласуы әлі де жоғары болуы керек.
Бүгінгі күні Орталық Азия ... ... ... бұл ... және ... ... ... Орталық Азия елдері ең
біріншіден ынтымақтастық түрін анықтаулары қажет және энергетика, транспорт
, су ... ... ... ... ... қалыптастырулары
керек.
Әртүрлі факторлардың арқасында бүгінгі күнде Орталық Азия елдері
жаһандық бәсеклестік шеңберінде аса ... емес ... ... отыр. Бұл
бірқатар обьективті факторлармен, оның ішінде орталықазиялық елдердің
экономикалық қуаты деңгейімен, ішкі нарықтық сыйымдылығымен,
технологиялардың даму ... ... ... және ... Осы ... ... Орталық Азиядағы өте маңызды тұрақтандырушы
рөлді атқара алады. Қазақстан таяу жылдары өз қуатын аймақтағы барлық
елдердің экономикаларының көтерілуіне және ... ... ... ... ... ... алады. Мүмкін, Қазақстанның Орталық
Азиядағы негізгі тарихи міндеттерінің бірі осында болар, ол оның шешімін
табуы, өз ... ... ... жаһандық әлемге ыңғайлы жағдайлармен
ынтымақтасуына және АҚШ, ЕО, Ресей, Қытай тәрізді әлемдік саясат пен
экономиканың ірі ... ... ... ... ... ... Азия ... тәуелсіздігін алғаннан кейінгі жағдайын
зерттей, зерделей келе мынадай тұжырымдама- ұсыныстарға келдім.
1. Мәдени байланыс. Бұған тоқталған себебім, аймақтық мәдени байланыс өте
нашар реттелген. ... гөрі алыс шет ... ... ірі ... байланыс әлдеқайда жақсы дамыған. Мысалы, Қытайдағы Қазақстан
күндері, Ресейдегі Қазақстан немесе ... ... ... Индиядағы
Қазақстан күндері, тіпті Абай көшесінің ашылуы, Түркиядағы Алматы
күндері, Қырғызстандағы АҚШ жылы дегендей қарым- қатынастарының жоғары
болуы, бұл ... ... ... ... ... ... оқу ... арасындағы байланыстардың реттелуіне Ел
басымыздың 2005 жылғы Жолдауы одан әрі дамуына себепкер болды. Әлемдік
Балондық оқу жүйесіне енуіміздің өзі тегін емес.
2. Аймақтық ... ... ... мен жетістіктердің түп негізі
экономикалық жағдайға келіп тіреледі. Экономикалық-әлеуметтік және
саяси тұрақтылық. Бүгінгі нарықтық ... және ... ... ... ... ... ... саладағы ынтымақтастықтың
маңызы зор. Осылай ғана әлемдік деңгейде өздерін таныту және күш
ретінде, санасатын дәрежеге жеткізеді. Ел Басымыздың ұстанып ... ... да ... ... лидерлікті бірлесе қолдау. Мұндағы айтарым, барлығы бірлесе
отырып, тең құқылы әлемдік өркениеттегі Орталық Азияға деген ... ... ... ... ... ... ... де анық, сол
себепті негізгі міндетті, тұрақты дамушы мемлекет ретінде өз мойнына
алып ... ... ... ... ... болашаққа деген
сенімділік. Негізгі лидерлік позиция Қазақстанға көшіп жатқанына
аймақтағы жағдайлар дәлел. Мұның барлығын жас ұрпақ түсініп, сараптама
жасай алулары тиіс.
4. Мектепете ... ... алыс шет ... ... гөрі
жақын шет елдер тарихы қызығырақ. Ертеңгі болашағы үшін толық түсінік
беру, фактілермен нақтылай отырып, мектеп программасына ... ... ... ... Өз ... ... деген қызығушылығының
төмендеуі, еліңнің иесіз қалуымен бірдей деуге болады. Бұл салада әлі де
ашылмай, ... ... етіп ... ... ... Оны ... қарастыру жас ұрпақ, яғни біздің қолымызда. Толық ашып , ... оны ... ... ... жас ... педагог ретінде міндетім
деп санаймын.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі:
Негізгі әдебиеттер:
1. Назарбаев Н.А. ... ... ... 1993 ... ... Н. ... Республики Казахстан. Астана, 2001г.
3. Кушкумбаев С.К. Центральная Азия на путях интеграции:
Геополитика. Этничность.Безопасность. Алматы, 2002 г.
4. Сатпаев Д.А. Наркотрафик и проблемы ... ... ... Азии.
5. Асанбаев М.Б. Араб монархияларының Қазақстандағы геосаяси мақсаттарының
кейбір мәселелері: ислам факторының ықпалы. ... 2004 ... ... Т.М. ... ... и ее ... в Казахстане:
вопросы теории, методологии и практики. Материалы международной научно-
практической конференции(29 апреля 2004 года). Алматы, 2004 г., ... ... Б.К. ... основы формирования открытой национальной
экономики в условиях глобализации. Алматы, 2002 г.
8. Садыков Т.У. Информационная экономика: содержание, проблемы и
перспективы развития. Москва, 1996 ... ... С.В., ... О.Б. ... Азия в социально- экономических
структурах современного мира. Москва, 2001 г.
10. ... ... ... в 2001 году. Статистический
ежегодник. Москва, 2002 г.
11. Әбуев Қ.Н. Саяси сөздік- анықтама. Алматы, 1996 г.
12. Казахстанская политическая энциклопедия. ... 1996 ... ... Д. ... оқулық. Алматы, 2003 ж.
14. Қуандық Е.С. Саясаттану негіздері. Астана, 2000 ж.
15. Дипломатический ежегодник. Москва, 1999 г.
16. ... Ю., ... А. ... ... Москва. 2001 г.
17. Хлюпкин В. Треугольник геополитического взрыва: Казахстан- Китай-
Россия. Прошлое и ... ... ... ... 1999 г. .
18. Центральная Азия до и после 11 сентября: геополитика и безопасность.
Алматы, 2002 г.
Мерзімді басылымдар:
19. ... М.Б. ... ... ... ... в ... и США. ... 2002.№2,с.42.
20. Лузянин С. О Даманском позабыто навсегда. //Независимая ... ... ... Cranston F. Out of Focus: US Policy, to word Central Asia. ... Review. 1993. Vol.15. ... ... Х. ... политика США на Кавказе и в Центральной Азии.
//Саясат. 2003.№11,с.15.
23. Каироев Ф. Влияние ... ... на ... ... ... ... //Саясат. 2003.№11,с.21.
24. Шайхутдинов М.Е. Центральная Азия и Россия: политические реакции и
мозайка ... ... ... ... ... Н. ... ли Центральная Азия Центральной Америкой.
//Континент. 20 февраля- 5 марта, 2002,с.28.
26. Асимбеков С. Новый тупик в старой Азии: геополитические перспективы
Центральной ... ... ... ... М. ... Азия в ... пересечении геополитики и
глобалистики. //Саясат. 2003.№11,с.6.
28. Абашин С. Исламский фундаментализм в Центральной ... ... ... на ... //Центральная Азия и Кавказ.
2002.№20,с.81
29. Лаумулин М. Центральная Азия в классической и прикладной геополитике.
//Евразийское Сообщество. 2003.№3,с.8.
30. Мағауин М. Ұлтсыздану ұраны. ... ... ... ... М. ... конфликтов еще велик. http: www.analitika.
32. Малышева Л. Демократизация постсоветского ... ... и ... экономика и международные отношения. 2004.№6,с.92.
33. Богданов А. В Киргизии саморазумножается коррупция. www. ... ... С.В. ... и ... шок ... градуализма. //Мировая
экономика и международные отношения. 2004.№6,с.96.
35. Румер Б. Гарвардский университет экономика Центрально Азиатских
государств: реалии, ... ... ... ... О. Большое видится на растоянии. //Аргументы и ... ... Г. ... основы экономической интеграции стран
Центральной Азии. //Центральная Азия и Кавказ. 2005.№5,с.177.
38. Ашимбаев М.С. Суверенный Казахстан в глобальном мире. //Analitic.
2004.№3,с.5.
39. ... М.Н. ... ... сотрудничество Казахстана с
Китаем как фактор безопасности в Центральной Азии. //Analitic.
2003.№4,с.21.
40. Оразалиев Е. Влияние США на развитие ШОС. //Саясат. 2005. ... ... М.Т. ... ... и ... ... и США ... этапе: ситуация в мире и в Центральной Азии. //Analitic.
2003.№4,с.3.
42. ... М.Т. Опыт ... ... ... ... ... ... //Analitic. 2004.№3,с.11.
43. Ножокин Е.М. Новые вызовы безопасности в ... Азии ... ... ... ... 2003.№2,с.25.
44. Телебаев Г.Т., Омирсеитова А. Центрально-азиатская интеграция:
обькетивные и субьективные параметры. //Analitic. 2002.№6,с.41.
45. Куртов А.А. Наркобизнес в Центральной Азии: ... ... и ... ... ... ... Л.Ю. Проблемы использования водных ресурсов в Центральной Азии.
//Analitic. 2000.№1,с.47.
47. Нысанбек У.М. Режим ... ... ... ... ... ... Центральной Азии. //Analitic. 2003.№6,с.9.
48. Бейбутаев Б.А. Развитие транзитно- транспортного потенциала как фактор
безопасности Центральной Азии. //Analitic. 2004. №2,с.40.
49. ... В. ... ... ... в ... ... ... национальных интересов Украины. //Центральная Азия и
Кавказ. 2004.№2(32),с.200.
50. Комиссина И., Куртов А. ... ... ... ... ... ... качеству международных связей. //Центральная Азия и Кавказ.
2004.№2,с.175.
Мұғалімге қойылатын
талаптар: - ... ... ... тәрбиелеу.
Жақын шет елдермен Қазақстанның саяси- әлеуметтік жағдайы мен халықаралық
орны.
| | ... ... 90 мин. ... ... ... ... ... ... ... ... ... |
|элементтері қолданылған " ... ... мен ... ... ... ... |проблемаларды анықтау, оның шығу |
|Кіші топтардағы ... ... ... ... ... ... ... орнын анықтау, мәнін, |
|белгілеу, гипотеза, ... ашу. ... ... 10 мин. | |
|( ... | ... ... | ... | ... ... ... | ... ... ... | |
|- ... ... ... | |
|- ... ... | |
|- ... | |
|- ... | |
|- адам ... ... | ... ... ... | ... ... жұмыс- 10 | ... | ... ... ... | ... шабуыл)-15 мин. | ... ... 30 мин. | ... және ... 10 | ... | |
| | |
| | |
| | |
| | |
| | |
| | |
| | |
| | |
| | |
| | |
| ... Жан- |
| |лық даму |к ... |
| ... ... |
| ... |мен ... |
| ... |ның |дың ... ... |
| ... ... |
| |ын жан- ... ... |
| ... ... |әлемдік |
| ... ... ... | | |ағы ... |
| | | ... |
| | |
| ... ... |
| ... ... ... |
| ... оның ... ... ... |
| |бар және оған ... тұру ... |
| ... ... ата ... әлемдік|
| ... ... ... |
| ... ... тереңдетеді. |
| ... ... ... ... ... ... ... жүзеге асыру |
| ... ... ... ... ... ... мен дін
саяси
билік
сауда қарым- ... ... ... ҚҰБЫЛЫС
мәдени құндылықтар мен дін
саяси
билік
сауда қарым- қатынастары
қайшылықтар ...

Пән: Халықаралық қатынастар
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 56 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Оңтүстік-Шығыс Азия7 бет
Еуразиялық Экономикалық Қауымдастықтағы Қазақстан26 бет
Бастауыш сыныптарда қазақ тілін оқытудың әдәс – тәсілдері16 бет
Геоботаника негіздері, мақсаты мен міндеттері. Геоботаниканың анықтамасы. Геоботаниканың басқа ғылымдармен байланысы. Геоботаника әдіснамасы4 бет
ЕврАзЭҚ мемлекеттерінің транзиттік қуатының негізгі проблемалары және даму болашағы29 бет
Египет билеушісі қыпшақ бейбарыс4 бет
Еуропалық Одақ14 бет
Желтоқсан көтерілісі — 1986 жыл3 бет
КСРО-ның құлауы және ТМД- ның құрылуы5 бет
Латын Америкасының экономикалық ұйымдары15 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь