Қазақстанның ұлттық валютасы: пайда болуы, дамуы

Кіріспе.
Негізгі бөлім.
1. Ақшаның мәні мен қызметтері.
2. Ұлттық теңгенің айналымға енуі.
3. Теңгенің алғашқы атауы және алғашқы банкноттар
4. Ұлттық Теңгенің пайда болуы және дамуы.
5. Қазақстан Республикасының Ұлттық валютасы . Теңге.
6. Ұлттық Банктің мұражайы
Қорытынды.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі.
Қазақстан Республикасы – егеменді, тәуелсіз демократиялық мемлекет. Оның өз Ата Заңы, мемлекеттік рәміздері, ұлттық валютасы бар.
Тәуелсіздік алған елдің ең бірінші айрықша белгісі – ұлттық валюта. Ол – Қазақстан Республикасы көлемінде пайдаланылатын заңды төлем құралы. Ақша–асыл қазына, халық байлығы. Халқымыз теңгені бұрын да пайдаланған. Ерте замандарда теңгелерді Түркістан, Тараз қалаларындағы арнаулы шеберханаларда жасаған. Ұлттық валютамыз Қазақстан Республикасы Президентінің 1993 жылғы 12 қарашадағы жарлығымен 1993 жылы 15 қараша күні таңертеңгі сағат 8:00-ден бастап енгізілді. Қазақ теңгесі Англияда басылды. Ұлттық теңгеміздің шеттері қазақтың ою-өрнектермен безендірілген. Бірінші бетінде қазақ халқының әйгілі ұлы тұлғаларының бейнелері басылды. Екінші бетінде ою-өрнектер, табиғат көріністері бейнеленіп, елтаңбамыз салынған. Теңгенің 16-ға жуық құпия қорғанысы, белгісі бар. Ұлттық валютамыздың дизайнын жасаушы авторлық топтың жетекшісі Тимур Сүлейменов болды. Теңге – біздің дербес ел болғанымыздың белгісі. Басқаның валютасына тәуелді болу – барлық байлығыңды біреудің билігіне беру. Ұлттық валюта – еліміздің даму көзі, әлемдік деңгейге теңелудің алғашқы факторларының бірі. Ол барлық уақытта тәуелсіздігімізді қамтамасыз етеді.
— Қарашаның 15-інде төл теңгеміз 22-ге толады. Бұл — теңгенің тарихы үшін әжептәуір уақыт. Ұлттық валютаны шығару туралы шешім де, теңгенің дүниеге келуі де оңай болған жоқ. Егемендікті енді ғана алған жас мемлекеттің қаржы жүйесі құрылып бітпеген болатын. Теңге тарихында дизайнын екі рет өзгертті. Бастапқыда тарихи тұлғалардың портреттері берілді. Мұның тәрбиелік, саяси мәні зор болатын. Дегенмен, халықаралық стандартқа сай ұлттық валютаның дизайнын өзгертуге тура келді. Сөйтіп, теңгенің қорғаныс элементтері көбейтілді.
Ұлттық валютамызмыз, яғни теңгеміздің пайда болуы, оның бар болуы қазақстан республикамыздың тәуелсіз республика екендігінің тағы бір дәлелі болып табылады. Ұлттық теңгеміздің пайда болу тарихын білу ол әр қазақстандық азаматқа тән. себебі, теңге біздің қазіргі өміріміздің басты айналым көзіне айналды.
Ұлттық теңгеміздің тарихы туралы, оның қалай өмірге келгені, қалай пайда болғаны туралы көптеген мәліметтер бар.
1. Ақша, несие, банктер теориясы: Оқулық. — Алматы: Жеті жарғы, 2011. ISBN 978-601-288-026-7
2. С. Б. Мақыш, оқу құралы/ «Ақша айналысы және несие» - Алматы, Қазақ университеті, - 2000 ж.
3. «Қазақстан Республикасында ұлттық валютаны енгізу туралы» Қазақстан Республикасы Президентінің заң күші бар жарлығы. 12.11.1993.
4. «Қазақстан Республикасының ақша жүйесі туралы» Қазақстан Республикасының Заңы. 13.12.1993.
5. Ақша, несие, банктер Ғ.С. Сейітқасымовтың редакциялығымен. Алматы: Экономика, 2001 ж. -466 бет.
6. Деньги, кредит, банки/Под ред. Лаврушина О.И. М.: «Финансы и стататистика» 1999.
7. Обшая теория денег и кредита/Дод ред. Жукова Е.Ф. М.: Банки и биржи, 1995.
8. Қазақстан Ұлттык энциклопедиясы. Алматы, 1998.
9. Сәбден О., Тоқсанбай С.Р. Қаржы –экономика сөздігі. Алматы: ҚР Білім және ғылым министрлігінің Экономика институты, «Зияткер» ЖШС, 2007. – 640 б.
10. Сарайшық тиындары / З. Самашев, Р .Бурнашева, Н. Базылхан, В. Плахов. Алматы, 2006.-184 б.
11. Назарбаев Н. Қазақстан жолы.- Астана, 2006.- 359 б. 6.
12. Қазақстан Республикасының Ұлттық валютасына 10 жыл. - Алматы, 2003.- 239 б.
        
        Қазақстан Республикасы Білім және Ғылым МинистрлігіСемей қаласының Шәкәрім атындағы Мемлекеттік УниверситетіАграрлық факультеті «Ветеринарлық Медицина» КафедрасыСӨЖТақырыбы: Қазақстанның ұлттық валютасы: пайда ... және ... ... ... ... ... ВМ – 401.Семей, 2015ж.Жоспары:Кіріспе.Негізгі бөлім.Ақшаның мәні мен қызметтері.Ұлттық теңгенің айналымға енуі.Теңгенің ... ... және ... ... ... пайда болуы және дамуы.Қазақстан Республикасының Ұлттық валютасы – Теңге.Ұлттық Банктің мұражайыҚорытынды.Пайдаланылған әдебиеттер тізімі.Кіріспе.Қазақстан Республикасы – егеменді,  ...  ...  ... өз Ата ... ... ... ... валютасы бар.Тәуелсіздік алған елдің ең бірінші айрықша белгісі –  ұлттық  валюта.  Ол  ...  ...  ...  ...   ...   ...   ... қазына, халық байлығы.  Халқымыз  теңгені  бұрын  да  пайдаланған.Ерте  замандарда   ...   ...   ...   ...   ...   ...   Ұлттық    валютамыз    Қазақстан    ... 1993 ... 12 ... ... 1993 жылы 15  ...  күнітаңертеңгі сағат 8:00-ден бастап енгізілді. Қазақ теңгесі Англияда  басылды.Ұлттық теңгеміздің шеттері қазақтың  ою-өрнектермен  безендірілген.  ... ... ... ... ұлы  ...  ...  ...  Екіншібетінде ою-өрнектер, табиғат көріністері  бейнеленіп,  елтаңбамыз  салынған.Теңгенің 16-ға  жуық  құпия  қорғанысы,  белгісі  бар.  ...  ... ... ... топтың жетекшісі Тимур Сүлейменов болды.  Теңге  ... ... ел ... ... ... ... тәуелді  болу  –барлық байлығыңды біреудің билігіне беру. Ұлттық  ......  ... ... ...  ...  алғашқы  факторларының  бірі.  Ол  барлықуақытта тәуелсіздігімізді қамтамасыз ... ... ... төл ... 22-ге ... Бұл —  ...  ...  үшінәжептәуір уақыт. Ұлттық валютаны шығару туралы шешім  де,  ...  ... де оңай ... жоқ. ... енді ғана алған жас мемлекеттің  қаржыжүйесі құрылып бітпеген болатын. Теңге тарихында дизайнын екі рет  ... ... ... ... ...  ...  тәрбиелік,  саясимәні зор болатын. Дегенмен,  халықаралық  стандартқа  сай  ұлттық  валютаныңдизайнын  өзгертуге  тура  ...  ...  ...  ...   элементтерікөбейтілді.Ұлттық валютамызмыз, яғни теңгеміздің  пайда  ...  оның  бар  ... ... ... ... ... тағы  бір  дәлеліболып  табылады.  ...  ...  ...  болу  ...   білу   ол   ... азаматқа тән. себебі, теңге біздің  қазіргі  өміріміздің  бастыайналым көзіне айналды.Ұлттық теңгеміздің тарихы туралы, оның  қалай  ...  ...  ... ... ... ... мәліметтер бар.1992-1993   жылдардағы   ...   ...   ...   ... ... ... Назаров «бостан елдің еркін  валютасы»  дегенеңбегі бар. Онда 1992 жылы елімізде экономикалық дағдарыстың өршуі, және  ...  ...  ...  ...  орай  ұлттық  валютамызды  енгізу  туралыкөптеген мәліметтер келтірген. Ал  ...  ...  ...  банкініңтөрағасы Григорий Марченко жалпы  теңге  ...  және  де  оның  ...  ... туралы өз пікірін жазған. Ол өз  валютамыздың  енгізілуінде  қандайөзгерістер болғандығы туралы, теңгенің ішкі және ... ...  ...  ... ...  ...  ашық   ...  Сауық  Тәкежанов  1990-1993жылдардағы  экономикалық  ...  ...  және  ...  ...  ...  Республикасының  жоғарғы  кеңес  комитетінің  төрағасы  «Теңгеніңалтын өлшемі» деген еңбек жазған.Ал,  Ерік  ...  ...  ...  ...  ...  кітабының  пайда  болуына  үлес  қосқан.  Оның  айтуынша:  ЕгемендіҚазақстанның  тұңғыш  ...  ...  ...  ...  ...  ...  ізсуытпай еліміздің  жаңа  тарих  беттерін  толтыруға  арналуы  тиіс.  Ал  солтарихымыз ... ... жоқ. 90-шы  ...  бас  шенінде  өз  ...   ...   ...   ...   ...   өктемделінді.Біріншіден, рубль сол  кезде  ...  ...  және  ...  ... Павел Буничтің сөзімен  айтқанда,  «ағаш  сом»  атауына  ие  болды.Екіншіден осы ... ...  өзі  ...  ...  ... ... аулақ сала бастады.  Үшіншіден,  рубль  қожайыны  Ресейдіңөзі  бағаны  еркін  жүзуге  жіберіп,  ...  ...  ... ... — деп өз пікірін айтқан.Менің бұл тақырыптағы  ең  басты  мақсатым  қазақ  ...  ... ... ... ... және ... себептермен пайда  болғанын,оның тарихын, оның даму жолдарын және де теңгеміздің келешегін  толық  қандызерттеу болып ... ... ... ... үшін өз ... ... ... қойдым:Теңгенің қалай және қашан пайда болғанын;Ұлттық валютаны енгізу туралы шыққан жарлықты;Оның қолданыстағы маңызын;Теңгенің алдағы болашағын ... ... ... мәні мен қызметтері.Ақша тауар өндірісінің дамуындағы бірден – бір шарт  және  өнім  болыптабылады. Тауар – бұл сату ... ... үшін ... ... ... құн ... ... идеалды, оймен ойлау арқылы орындайды.  Яғни,тауардың құнын  өлшеу  ...  ...  ...  ...  соныменқұнның  тауар  формасынан  ақша  формасына  айналуы  үшін  ...  ... ... ... өлшеу үшін қолма-қол ақшаның болуы  қажет  емес,  ...  ...  ...  ойша  ...  Тауарларды  ақшаның   көмегіменөлшеуге болады, өйткені олар адам еңбегінің өнімі.Ақша төлем құралы ... ... ақша ...  ...  ... қозғалысы міндетті түрде тауар қозғалысымен бір  уақытта  тоғысуы  тиісемес. Ақша құнның еркін формасында  ...  Олар  ...  ...  еркінаяқтайды.  Ақшаның  қозғалысы  тауар  қозғалысынан  ерте  немесе  кеш  жүруімүмкін.Егер тауар мен ...  ...  ...  болмаса,  яғни  тауартөлем ақы түскенге дейін сатып алынған  немесе  керісінше  болса,  онда  ... ... ... ... қызметін атқарады.Ақшалар төлем құралы ретінде тек  қана  тауар  ...  ғана  ... ... ...... ... да ... етеді.Ақша белгілері әр түрлі  жағдайда  қамтамасыз  етіледі.  Қолма  –  қолтұтыну заттары жәнне қызметтер ... ... ... «нағыз»  ақшалар  айналыста  өзінің  меншікті  құнының  арқасындажүрсе, ал  қағаз  ақшалар  ...  ...  ...  ...  ие  болады.Мемлекет сол елдің шеңберінде ғана оларға еріксіз  өзіндік  құн  ... ... ол ... түрде ақша  бірлігінің  номиналды  құнын  белгілеп,  кезкелген ... ... ... ешқашан да алтынға ауыстырылмаған.  Бірақ  кейбір  жағдайлардамемлекет  айналысқа  ...  ...  ...  ...  номиналдық  бағасыбойынша алтынға ауыстырған кездері ... ...  ...  ...  құны  ...  да,  ... ... ақшаның қызметтерін толық  құнды  ақшалардың  қызметтеріарқылы атқарады.Жалпы алғанда қағаз ақшалардың құнсыздануы тұрақсыз экономикаға тән.Ақшаның қажеттігі және шығу ... ... ... ...  мен  тауарқатынастарының біршама жоғары дамуы нәтижесінде ... ...  ... ... Ақша ... ... басты анық  болғаны,  ол  оныңтауарлы  шығу  тегіне  байланыстылығын  көрсетеді.  Тауар  —  ...  ... ...  ...  ...  Осы  ...  өнімінің  тауарға  айналуыақшаның пайда болуының объективтік алғы шарттарын туғызған.Нақты және абстракті еңбектің, жеке және ...  ...  ...  құны  мен  ...  ...  тауар  табиғатына  байланысты   болатынқайшылықтар айырбас құнның әр түрлі нысандарын туғызды. Айырбас  —  бұл  ... ... ... ... ...  ...  қозғадысын  білдіреді.Мұнда тауарлардың баламалылығын  (мал  =  бидай  =  балта),  яғни,  ... ... ... және  ...  ...  өлшенуін  талапетеді. Сонымен қатар, әртүрлі тауарлардың бір-біріне ...  ...  ... ...  ...  тауарлардың  құны,  демек  тауар  өндірісі  ...  ...   және   сол   ...   ...   ...   қоғамдықеңбекжатады. Тек қоғамдық еңбек қана (жеке адамның еңбегі  емес)  тауарлардыөлшенетін жасайды. Нарықта бір ... ... бір ... ...  ... ... еңбектің  шығындалғандығын,  яғни  екі  тауардың  да  құныныңбарлығын  көрсетеді.  Осыған  ...   ...   ...   өндіругежұмсалған  еңбек  әртүрлі  болып,  нәтижесінде  одардың  ...  да  ...  ...  ...  ...  ...  құнды  сандық  жағынан  өлшеуқажеттігі туындап, айырбас құнының (1 мал = 1 қап ... ... ...  құны  —  бұл  бір  ...  ...  да  бір  ...  ... айырбасталу қабілетін білдіреді.2. Ұлттық теңгенің айналымға енуі.Теңге – Қазақстан республикасының мемлекеттік нышаны. Әнұран, ту  жәнеелтаңба сияқты ұлттық валюта да  ...  ...  ...  ... ... ... қонақтар» кітабында ол ашылған  күн  –  1995жылы 19 мамырда ҚР президенті жазып  ...  ...  жазу  бар:  ... экономикалық тіуелсіздігінің жарқын туындысы – біздің  астанамыздатеңгенің алғашқы пайда  болуы,  ...  және  ...  ...  ...  ...  Ұлттық  валютаның  сол  кезде  тұсауын  кескен  ҚР  Жоғарғыкеңесінің жоспарлау – бюджет комиссиясының ...  ...  ...  ... ... ...  ат  ...  Жоғарғы  кеңесінің  және  үкіметініңмүшелері арасындағы жабық пікір таласта жеңімпаз болды.Кез  ...  ақша  сол  ...  ...  мен  бүгінін  және   болашағынайқындауға септігін тигізеді.  Ақша  ...  мен  ...  ...  ...  ...  және  ...  ...  балама  рөл  атқаратын,   кез-келгентауарлар мен көрсетілетін  қызметтерге  айырбасталатын  ерекше  ...  ... ... ... табатын  экономикалық  категория.  Ақша  тарихынзерттейтін арнайы ғылым саласы -  нумизматика  деп  ...  Онда  ... ақша ... ... ... ... құжаттар) арқылы  тиынсоғу тарихы кеңінен зерделенеді. Нумизматика ғылым  ретінде  18-ғасырдың  2-жартысында пайда болды, оның ... ... – Вена ... ...  ... соғу және оны ... енгізу ісі ерте кезден бастау  алады.  Ежелгікөшпенді қазақ халқы  мал,  бағалы  аң  терілері,  ...  ...  ... ... ... ... ...  пайдаланған.  Отырықшы  елдер  менкөшпелілер ... ... ... Ұлы ... жолы  арқылы  дамыпотырды. Түркі  кезеңіндегі  монеталарға  аверс  (тиынның  оң  беті)  ... ... ... ... ... ...   Белгілі  археологК.М.  Байпақов   ...   ...   ...   ...   ...   нәтижесінде   «Отырар   алқабы:   Күйік-Мардан,    Алтынтөбе,Жалпақтөбе қала жұрты» атты еңбегі  ...  ...  Олар  ...  алқабындағыКүйік-Мардан  қала  жұртынан  теңгелердің   ...   ...   ... ... және ол  ...  ...  бейнесі  мен  таңбалардыңбедерленгенін келтірген .  Шамамен  704-766  жылдары  көне  ...  ... қола ... өндірілгендіктен, Түргеш қағанатының қуатты  мемлекетболғанын  ...  ...  ...  деректер   бойынша   түргештердің   саудаорталықтары ежелгі Суяб пен Тараз ... ... ...  ...  ... ісі ... әулеті тұсында  қарқынды  өріс  алды.  Бәріміз  білетіндейҚарахан әулеті ислам дінін мемлекеттік дін ретінде қабылдағаннан ...  ... ... атауы да «динар, дирхем, фулс» деген арабша  атауғаие болды. Яғни Қыпшақ тайпасы жайлаған Дешті  ...  ...  ...  ... ... қазіргі біз қолданып жүрген  ақшаның  атауымен  атаған.  Мәселен,алғашқысын танга (теңге), кейінгісін пул (пұл) деп ... Орта  ...  ... қаласында шамамен 1260-1280 жылдардың  өзінде-ақ,  ...  ...  ... ... ... аумағындағы сол кездегі  қалалардың  бірі  ... ... ...  сарайларын  айтуға  болады.  Теңгелерде  көбіне  ...  ...  ...  бейнеленген.Түрлі  геометриялық  өрнектер,  түрлітаңбалар,  жыртқыш  ...  аңшы  ...  ...  ...  ...  ...  соқтырылған.  Кейбір  дирхемдер  мен  пұлдарда  шоқ  ... ... ... ... ... ... Динар  деп  алтыннансоғылған тиынды айтатын болса, күміс тиынды ... деп  ...  Ал  ... ... ... ... ... Алтын Орда кезеңінде қолданыла  бастады.  Жібекжолында дирхем мен динардан басқа, пени, манат,  фулс,  ділдә,  ...  ... ... да ... ... ...  заманында  Алтын  Ордалықхандардың атымен алғашқы тиындар соғыла бастады. ... ...  ... ... ... ...  мұсылманданған  атақтар  мен  сөз  тіркестерпайда болды .  16 ғасырдың соңы  –  17  ...  ...  ...  ... ... мыс ақшалар  болды.  Бұл  ақшалардың  дизайндық  шеберлігіжоғары дәрежеде болмағанымен Қазақ хандығында сауда ісін  бір  ...  ...  ...  ...  ...  ...  атқарды.   Ресей   патшалығыныңәкімшілік жүйесі қазақ жеріне байланысты  теңге  саясаты  да  ...  ...  ...  ...  ...  ...  ...   біздің   халық   ... ... ... ... ... ...  ...  деп  атап,  алметалл ақшаны бақыр, қара бақыр, күреш, қара  күреш,  шақа,  соқыр,  ... деп әр ... ... ...  мен  ...  ...  мен  ...  қарайтайтұяқ, атантұяқ, қойтұяқ, ботакөз деп атаған.  КСРО  ...  соң,  ... ... ...  ...  ...  ...  жағдайын  түзеугебетбұрыс жасай бастады. 1991 жылы 16- желтоқсанда  Қазақстан  ...  ... ... ...  қол  жеткізді.  Біз  Ресейдің  ...  ... бері ... бойы шикізат рөлін атқарып келе  жатқан  ...  ... ел ... ... ... есеңгіреп қалғанымыз  рас  әрине.  РесейФедерациясымен шаруашылық  байланысымыздың  үзiліп  осының  салдары  ... ... ...  ...  аймағынан”  шығуымыз  оның  айқын  дәлелі.«Мемлекеттер өз валюталарын енгізгенше рубль аймағын сақтай тұру туралы  ... қол ... ... болуына  қарамастан,  ең  басынан-ақРесей бұрынғы КСРО ... ... ... ... ...  ... деп сол ... Елбасы Н.Ә. Назарбаев «Қазақстан  жолы»  еңбегінде  300жыл «қорғанымыз»  болып  келген  ...  ...  ...  жасағанын  ескеалады. Сөйтіп,1993 жылдың 15 қарашасында  ұлттық  валюта  –  ...  ... ... ...  ...  ...  көрінісі  болыптабылады.  1993  жылы  өз  ...  ...   ...   мен   ... мен ... ...  ...  қолға  алды.  Қазақстандық  валютаныенгізу ... сол 1991 жылы ...  ...  ...  ...  ... дизайнерлер  тобы  құрылған.  Топтың  құрамына  Меңдібай  ... ... ... ... ...  ...  сынды  шеберлеркірген.  Қазақстан  тарихы  мен  ...   ...   ...   ... атау ... Әуелде “ақша”,  “алтын”  сияқты  атаулар  да  ойдаболса керек. Бірақ көпшілігі түркі сөзі ... ...  ...  ...  ...  ...  ...  белгілі   ақын-жазушы,   ғалым,   ойшылдардыңбейнелерін салу ұйғарылды.  Суретшілердің  айтуынша,  бәрінен  де  ... бар ... ... ... бір  ...  ...  қиынға  түскен.Оның   портреті   бұрынырақта    ...    ...    ...    ... (әулиелер санатына қосылған) еді.  Бірақ  оны  ғалымдардыңмұрағаттарда сақталған еңбектерінен  табу  да  ...  ...  Бір  ... бар ... идея ...  ...  ...  болды.  Онда  әл-Фарабидіңислам  әлеміндегі  барлық  мешіттердің  ...   ...   ...  ...  еді.  Басқа  купюралармен  де  қиындықтар  болған.Олардың ішіндегі  ең  ......  ...  ... ... ...  тұлғалардың  тура  бейнелерінің  болмауы[6,  69].1992 жылы ... 27-сі ... ... ... ... ...  ... тобы Англияға аттанды. Елімізде ақшаны  бастыратын  фабрика  жоқболатын. Тіпті  құнды  қағаз  бастыратын  ...  да  ...  ...  ЕлбасыНұрсұлтан  Назарбаев  ол  кезеңді  “Президенттің  үлкен   ойыны”   фильмінде“Шетелдерге бару үшін ... ... ... ... алу үшін  ...  ... деп еске ... Осындай кезеңде елімізде қаржылық  реформа  жүргізіліп,ұлттық валютаның  қажетті  қаражаттық  инфрақұрылымын  жасау  қолға  ... ... ...  және  оның  ...  деп  ...  ...   басылатын   болды.Бұдан   кейінгі   ...   ...    ...  ...  ...  ...  миллион  доллар  тауып,  ақшамыздыңқалған бөлігін шығаруға қажетті ... ... ... төрт ...  жалдапалып, ақшамыздың 60 пайызын тасып  әкелдік.  Бұл  өте  құпия  ...  ...  ...  ...  ...  жатқан  резиденциясына  керектімүлік» деп жазылды. Оған ...  ...  ...  ...  жасатып  қойдық.Төрт ұшақ аптасына Лондон-Орал, одан облыстарға ...  ...  он  ... ... тұрды. 12 қарашаны мен ақшаны енгізу күні деп ...  ... ... ... ... ... ҰҚК ... бәрін  операцияны  өткізугежұмылдырдым.  Ең  қиыны  –  ақшаны  барлық  аудандарға,  ...   ... Ол ... ... ... атқарылып шықты. Бәлкім дүние  жүзінде  жаңаақшаны енгізу тап осындай тез әрі ... ... ...  жоқ  шығар»  депсонау 1993  жылдарды  еске  алады  Елбасы  Н.Ә.  Назарбаев.  1993  жылы  ... ... ... облыстардағы филиалдарына  “Х”  күні  ашылады  дегенқұпия конверттер жетті. Ал ...  үш  күн  ...  ...  ... ... ұлттық валюта – теңгені енгізу бойынша  ... ... 1993 жылы  3  ...  ...  ...  ...  ...  енгізу  жөніндегі  мемлекеттік  комиссия  ұлттық  валютаныенгізудің тұжырымдамасын ...  Бұл  ...  жаңа  ...  енгізілумерзімі, тәсілі, жаңа валютаны айырбастау  пункттеріне  ...  ... ...  ...  коэффициенті  мен  лимиттері,  валюта  бағамынқалыптастыру және ... ... ... ... 1993 жылы 12  ...  ...  ...  валютасын  енгізу   туралы»   ҚазақстанРеспубликасының  Президенті  ...  ...  Онда  ...   РеспубликасыКонституциясының (1993 ж.) 78 бабына және Қазақстан Республикасының  ЖоғарғыКеңесінің  1993  жылғы   29   ...   ...   ...   ... ... 1993  жылы  15  қарашада  сағат  ...  ... ... валютасы-теңге  айналымға  енгізілсін;  1993жылғы  ... ... ... бастап теңге Қазақстан Республикасының заңды  төлемқұралына айналады. Теңге 100  ...  ...  ...  ...  ақша  ...  мен  монеталар  түрінде  айналыста  болады»-  депкөрсетілген . ...  13-і  ...  ...  жаңа  ...  ... Ақша купюрасы  теңге  мен  қағаз  тиындар,  ауыстыру  тәртібі  ... ... ... ... ... Ал  қарашаның  15-інен  20-сына дейінгі уақыт сомды теңгеге ауыстыру  үшін  ...  Тура  алты  ... ... ...  ...  елдің  валютасына  айырбастауы  керек  еді.Халық бес жүз сомы бір теңге алып жатты.  ...  ...  ...  ... енді  ...  ...  ...  Бұл  күндер  әр  ...  ... ...  ...  ...  ...  ...  қолға  жаңа  купюраныкөргендер төл теңгені ...  күн  ...  ...  ...  ... ғалым Шоқан Уәлиханов, ақын Абай, Әбілқайыр хан бейнеленген  теңгехалықтың ... ене  ...  ...  ...  ...  басқармасы,  екіншідеңгейлі он екі банктің филиалдары,  есеп  айырысу  кассалары  тәулігіне  19сағатқа ... ...  ...  ауыстырып  жатты.  Ескі  ақша  түні  ...  ...  ...  ...  ...  ең   ...   ... есеп-касса орталықтарына түсті. Бұл ұжым алты күннің ішінде  8миллиард рубль ескі ақша қабылдапты. Осы  ...  ақша  ...  362  ... ...  ...  19,6  ...  ескі  ...  жинаған.  770  қапқасалынған 20 тонна рубль отқа  жағылған.  1993  жылдың  қарашасында  ... ... ... жас тәуелсіз республикамыздың  жылнамасындағы  еңмаңызды оқиғалардың бірі болып табылады. Ол еліміздің тәуелсіздігін  нығайтужолындағы  түбегейлі  ...  ...   ...   ... тарихи қадам болды. Ал осы жылы  қарашаның  22-сінде  зейнетақы  менеңбекақы теңгемен  беріле  ...  ...  ...  ...  ... жатты. Кейін  Алматы  қаласында  Ұлттық  банктің  ...  ...  ...  ...  ашылды.  Уақыт  талабына  сай  теңгенің   дизайныөзгерді.  Бүгінде  купюраларымыздың  ...   ...   ...   ... ...  алады.  Республикада  ақша  айналысындағы  монетаменқатар мерейтойлық және ескерткіш  монеталар  да  ...  .  ... ... монеталар оларда белгіленген құнға  сәйкес  төлем  қабілетінеие,  бірақ  олар  негізінен  мәдени  —  ...   ...   ...   ... , олар  ...  ...  таралыммен  шығарылады  және  ҚазақстанРеспубликасының аумағында  және  шет  ...  ...  ...  сатуғаарналған. 2006  жылғы  үлгідегі  ...  ...  ...  орындалған,суреттер  бет  жағында  негізінен   ...   сырт   ...   ...  ...  алғанда,   дизайн   ...   ...   ... барлық мемлекеттік нышандар,  сәулет  объектілерінің  және  елдіңтабиғат ландшафтарының бейнелері кіреді. Банкноталардың бет жағында  ...  ...  ......   ...   ...  ...  және  инженерлік   ойдың   ...   ...  даму  ...  ...  2010   ...   ... ... арналған 1000 теңгелік, «Азиада 2011» Жетінші қысқы  Азиадаойындарына арналған номиналы 2000 ... 2011 ...  25  ...  ... ... Ұйымдастыруға Қазақстанның  төрағалық  етуіне  арналғанноминалы 1000 теңгелік,  2011 жылғы  4  ...  ...  ...  банкіреспубликаның тәуелсіздігіне 20-жыл толу қарсаңында  номиналдық  құны  10000теңгелік, 2011 ... 4 ... ... ...  Қазақстан  Республикасытәуелсіздігінің 20 жылдығына арналған номиналдық құны 10000  теңгелік,  2011жылы 30 ... ... ... ... елі»  монументі  бедерленген5000 теңгелік; 2013 жылғы 29  наурызда  ...  ...  ...  Қазақстанкартасының  сұлбасы  бар  2000  теңгелік,  2013  жылдың   12   желтоқсанында«Kүлтегін»  ...  ...  ...  ...  номиналы  1000  (бір  мың)теңгелік ескерткіш  банкнотты  ...  ...  Оның  ...  134х70  ... дайындалған .Ұлттық валюта күннен-күнге өз елімізде ғана емес,  одантысқары жерлерде де сенімді беделге ие бола бастады. Ұлттық ...  ...  ...  ...  ...  берді.Қазіргі   кезде   теңгеніайналысқа  енгізудің  өзі  бізге  ұлттық  нарықтық  ...  ... және ... ... ... ... ...  Дербес  ақша  кредиттікжәне   бюджеттік-салықтық   ...   және   ...    ...    ...  тұрақтылық  саясатын  жүзеге  асыруға  жол  ...   ... ... ... ...  ...  біріне  айналды.  Теңгеніжасауда   ең   озық   ...   ...   ...    ... дизайны жағынан  әлемде  ұлттық  ...  асып  ...  ... Ұлттық теңгенің айналымға енуі – санғасырлық тарихы  бар  ... ... ... ... ... ... және алғашқы банкноттарҰлттық валютаны даярлауды қатаң құпия жағдайында жүргізілген.  Жұмыстыжүргізу үшін аса маңызды мемлекеттік іспен шұғылданатын команда жинау  ... Ең ... ... ... ақша купюраларының нобайларын  әзірлейтінсуретшілер тобы  керек  болған.  Валютаны  шетелде  басып  шығаруды  ... ... ... ...  ...  ...  ұзақ  дау-дамай  тудырғанжоқ. Өйткені көршілес қырғыздар мен ... өз ... ... деп  атайтынболды да, біз қазақтар ақшасын баламалы «теңге» деп атауды ұйғардық.Суретшілер,  ...  ...  ...  ...  ... ... Темір Сүлейменовтың  маңына  топтасты.  Өз  ...  ... ... ... ... өз ... ... ұзақ уақыт  қарсыболған Халықаралық валюта қорымен  бірнеше  рет  ...  ...  ... олар тек 1993 ... ... аяқ ... ғана ...  көзқарастарынөзгертті.   Қазақстандағы   ХВҚ   өкілдерімен    келіссөздердің    ... ... ... ...  ...  ...  ...  оны  Англиябасып шығаратынын білгеннен соң олар кенеттен жасырын қысым  жасай  ... еш ... ...  ...  ...  –  төл  валютамызды  енгізу  жөніндегі  үлкенжұмыстың бір бөлігі ғана. Көп ұзамай ... ... соң  жаңа  ... ... тоза ... ...  әрдайым  Англияда  басып,  ақшаныұшақпен әкелетін. Бұл ... ...  шешу  ...  ...  ...  ...  22-  сәуірінде  ҚР  Ұлттық  Банкі  мен  ағылшындық  ...   ...  ...  банкноттық  фабрика  үшін  техника  мен   ...  ...  ...  қол  ...  Осы  ...  банкнот өндіріс жөнінде әлемдегі ең ірі жекеменшік  ...  ...  бәрі  ... және де ол ақша басу үшін 95 ... ... ... жылдың 29-сәуірінде бүкіл  технологиялық  желіні  ...  ... ... ...... қол  қою  ...  12  ай  ...  жұмысыбасталғаннан 9 ай өтті. Нысан 2 есе жылдам салынды.  1995  жылы  19  ... ҚР ... ... республиканың жоғарғы басшылары  мен«Томас Делару» компаниясының  президенті  Джерими  Маршалдың  көзінше  ... бері ... ... ... ... ... Теңгенің пайда болуы және оның даумыТеңге – Қазақстан республикасының мемлекеттік нышаны. Әнұран, ту  жәнеелтаңба сияқты ұлттық ... да  ...  ...  ...  ... фабрикасының құрметті қонақтар» кітабында ол ашылған  күн  –  1995жылы 19 ... ҚР ... ...  қалдырған  мынадай  жазу  бар:  «Біздіңеліміздің экономикалық тәуелсіздігінің жарқын туындысы – біздің  ... ... ...  ...  ...  және  ...  ...  игілігінеқызмет  етсін».  Ұлттық  ...  сол  ...  ...  ...  ҚР  Жоғарғыкеңесінің жоспарлау – бюджет комиссиясының төрағасы  ...  ...  ... ... ...  ат  ...  Жоғарғы  кеңесінің  және  үкіметініңмүшелері арасындағы жабық ... ... ... ... жылы инфляцияның деңгейі 250 пайызды құрады.  1993  жылы  ... ... ... ...  3  күн  ...  ...  ...  өзініңұлттық валютасын енгізді. Баға шарықтай түсті. Халықтың  жинақ  шоттарындағыақшасы  қарқынды  түрде  ...  ...   ескі   ...   ... ... қаптап кетті. Дүкендердің сөрелерінен тауарлар  әп-сәттежоқ болып кетті.Қазақстан Президенті мен ... аса зор ...  ...  ... ... кеңістікті  құру  мен  рубль  аймағын  сақтаудың  жолыболмады. Бөлшектену үдерістері Ресейдегі ақша айырбасынан кейін күрт  ... ...  ...  ...  ...  ...  кеңестік  сом  төлемқұралы болып табылмайтын ТМД –ның басқа  ...  ескі  ақша  ... алу үшін  ...  тура  келді.  Ұлттық  валютаны  ...  ...  ...  С.А.  ...  Қазақстанның   Вице-президентіЕ.Асанбаев, Үкіметтің бірінші вице-премьері Д.Сембаев, Ұлттық банк  ... ... ... ... пен ... ... Б.  Ізтілеуовбар ҚР-ның Мемлекеттік комиссиясы құрылды.Мемлекеттік комиссияның алдында сол тұста  бірмағыналы  жауапты  талапететін  салмақты  ...  ...  Атап  ...  ...  ...  ... ішінен ұлттық валютаға тікелей көшу  туралы  шешім  қабылдады.  Бізсол кезде республика осындайда тәуелсіз ақша-несие саясатын  ...  ... ... тұрғыдан келдік. Сонымен қатар  теңгенің  тікелей  ... ... ...  ...  Және  ең  ақыр  аяғы  ... оның ... валютаға қатысындағы шынайы бағамын  айқындауға  мүмкіндікберді. Тек теңгенің ...  ...  ...  ...  ...  ... жәйт ... басындағылардың сол кезде шығарған жарлығы:Қазақстан Республикасының ұлттық валютасын енгізу туралы.ҚР ... ... және ҚР ... ... 1993 ...  29қазандағы қаулысына сәйкес қаулы етемін:ҚР-ның аумағында 1993  жылғы  15  қарашада  сағат  08:00-ден  ...  ... ...... ... ... ... 18 қарашада сағат 08:00-ден бастап теңге ҚР-ғы  бірден-бір  заңдытөлем  құралына  айналды.  ...  100  ...  ...  ҚР-да  қолдағы  ақшабанкноттар мен монеталар түрінде айналыста болады.Теңгені ҚР-ның аумағында меншік ...  ...  ...  жеке  заңдытұлғалар төлемдердің барлық түрінде , сондай-ақ ешқандай ...  ... ... қосу үшін банктер қабылдауға міндетті.Осы Жарлық қол қойылған сәтінен ... ... ...  ...    Н.Ә.Назарбаев.Алматы, 1993 жылғы қарашаның 12-сі.Мемлекет  басшысының  ақша  реформасын  нақты  жүзеге  ...  ...  ...  мен  ...  оның   ...   және   қажеттілігінтүсіндіре   отырып,   ...   ...   ...   ... 1993 жылы 15 қарашада сағат сегізде  басталды  және  20  қарашадасағат жиырмада теңгені  орнықтырып  ...  ...  ...  ... 500 ... болды.Алғашқы теңгелер Англияда  шығарылды.  Банкноталардың  пайда  болуыменбір мезгілде Өскемен қаласында Үлбі металлургия зауытында алғашқы  Қазақстанмонеталарын  ...  ...  ...  Ал,  елді  ...   ...   ...  етуі  үшін  Алматыда  банкнота  фабрикасын  құру  ...   ... ... 1992 жылы ... ... және ҚР  ...  «ҚР-ныңұлттық  мемлекеттік  банкінің  баспа  фабрикасын  құру  ...   ... ... ... ... РМК тіркеу туралы  куәлікті  1998  жылықарашада ... ... тура он жыл ... ...  Тарихи  даму  тұрғысынанбұл мерзім көп ... ... ...  тұрғыда  өз  валютасының  Қазақстанүшін ... ...  да  ...  ...  ...  ... түбегейлі  экономикалық  түрлендіру  жағдайларында  жүргізілді.  1992жылдың қаңтарында бағаны әкімшілік реттеу жағдайында  жасырынған  ... ...  ...  ...  басталды.  Мемлекет  біртіндеп  тұтыну,өнеркәсіп  тауарларына,  ауыл  шаруашылығы  ...  ...   ... тарифтерін реттеуден бас тартты.1992-93 жылдардағы ақша жиынының бақыланбай  ұлғаюы  және  ...  ...  ...  ...  несиелеуі,   елге   кеңістіксомдарды лақтыра салу инфляция деңгейі 2960,8 ... және  ...  ... құрады, сөйтіп экономикада  дағдарысты  тездетті.  КСРО  ...   ...   ...   ...   байланыстарының    үзілуі,кәсіпорындардың  қаржылық  ахуалының   ...   ...   ...   ...   ...    ...    жинақ    ақшаларының    ...  ...  ...  күрт  ...   ...   ... мен басқа табыстарының өсуі бағаның қарқынына ілесе  ...  ... ... ...  ...  ...  төмендеді,  халықтың  негізгібөлігі қайыршылыққа ұшырады. Осы үдерістер экономикадағы жиынтық  сұраныстыңкүрт ... әкеп ... ақыр ... ... ішкі жалпы  өнім  1992  жылы5,3 %-ға, ал 1993 жылы 9,2 %-ға кеміді.Республика экономикасын инфляцияны күшейткен теріс ...  ... ... пен республика Үкіметі үлттық  валютаны  ...  ... ... ... ... жөніндегі алдын ала жұмыс босалқы ретінде  1992жылдың  күзінде  басталды.  Сол  кезде   оны   ...   ...   ... Қазақстан Республикасының Президенті бекіткен еді.  Алайда,  текрубль  ...  ...  ...  ...  ғана  ...  ...   1993    жылдың    3-қарашасындағы    Жарлығымен    ... ... ... ... ... ...  ...  жәнеоны  енгізуге  байланысты  іс-шараларды  жүзеге  асыру  бойынша  жұмыс  тобықұрылды.Ұлттық валютаны  ...  ...  ...  тым  ...  ... ... болды. Мұнда осы қадамға техникалық дайындықты қамтамасыз  ... ... ... –бюджеттік,  әлеуметтік  және  сыртқы  экономикалықсалаларда шаралар кешенін жүргізу қажет еді.Күрделі экономикалық ахуалда ...  ...  ескі  ...  ... ... мәселелерді шешуге,  сондай-ақ  айырбастаудың  шынайыауқымын анықтауға аударылды. Ұлттық  валютаны  енгізудің  ...  ... ... Аралық немесе қосаралас  валютаны,  «купондарды»  не  ... ... ... тез арада  толыққанды  валютаны  тікелейенгізу  ...  ...  ...  ...  ...  өйткені   уақытша   ақшабелгілерін енгізген еддер шын мәнісінде екі ақша реформасын бастан кешірді.Валюталық түзімді ... ... ... ...  шешу  күнтәртібінде тұрды. Валюталық бақылаудың  дәрежесі  мен  ...  ... ... ... ... Қазақстан банкілеріне шет жерден  қайтарудықамтамассыз ететін уәкілетті  банктердің  атқарымдарымен  экспорттаушылардыңміндеттрін айқын белгілеу керек.  ...  ақ  ...  ...  ... ... ... ерекше маңызы болды.Ұлттық валютаны енгізу тұсында Қазақстан ұлттық банкі күрделі,  қарамақайшылық ... 452  ...  ...  ...  ...  ...  ... Жаңа купюралардың қажетті қоры құрылды, олар өз банкнот  фабрикамыздыңжоқтығынан  ...  ...  ...  ең  ...  ...  ...  басылыпшығарылды.   Ақша   реформасының   қарсаңында   ...    ...  ...  ...   1993   ...   12   ...   ...  азаматтарына  оның   мақсаты   мен   ...   ... ... ... 1993 жылдың 15 қарашасынан еліміздің  бүткіл  аумағыбойынша айналысқа енгізілді. Бірінші кезеңінде қарашаның  15  нде  17  –  ... ... ... ... 1-500 ... банкноттардың  қосарлай  жүруінежол  берілді.  Ал  1993  жылдың  18  ...  ...  ...   ... ... ... ... төлем  құралы  болып  табылады.  Банктермен басқа да  шаруашылық  субьектілердің  барлық  активтері  мен  ... ... ... 1961 – 1992  жылы  ...  ...  ...  950,6  млрд.соммасында алынып тасталынды. Айырбас нәтижелері еліміздің  аумағындағы  ... ... ... ... ...  Алдын  ала  есептеулдер  бойыншыреспубликада шамамен 1,3 триллион сомға дейін қолма-қол  ақша  ...  ... ... ... ...  ...  іс  шаралары  айырбасты  белгілегенмерзімді аяқтауға  және  ақша  ...  ...  ...  ... Осы мұғдарда әрбір есепшіге, бухгалтерлік жұмыскерге, ақша  жинаушығатүскен ... ... есе ... ... банк  жүйесі  мекемелердіңжұмысын айрықша атап көрсету керек.Ұлттық валютаны енгізу Ұлттық банкке  экономикалық,  ақша  –  ...  ...  ...  ...  ...  мүмкіндік  жасады.  Енгізілгентұстан теңге құбылмалы айырбас ... ... ... бастады.Осы оқиғалардан соң ілезде Қазақстандық  банк  аралық  валюта  ... Жаңа ... ...  ...  бағамын  түзілдіру  мен  ...  ... ... ... ... ... ... аптасында екі рет,  сонан  соң  3рет және ары қарай 1995 ... ... ... ... жылы ... жаңа ... алғаш рет  егеменді  мемлекеттіңэкономикасы ұлттық валютаға негізделді. Бұл жыл  күрделі  болды.  ТМД  –  ... ... ...  жүйелерінің  бөлінуі  тиісті  өзара  үйлесімсіз,валютаны  енгізу  мерзімдерін,  ...   қол   ...   ...   ... Бұған экономикалық қиындықтар, банк жүйесінің өркендеуі мен  қазтұру мәселелері қосылды.АҚШ долларына қатысты теңге ...  1994  жылы  8,6  есе  ...  ...  ...  ...  ...  Ең  алдымен  1994  жылы  инфляцияшығандап 1158,3 пайызға жетті. Өзара есепке жазу  сәтсіз  ...  ... 12,6 ... ... ... құлдырауы да теріс  әсерін  тигізді.Импорттық тауарларға қанағаттанғысыз сұраныстң көлемі едәуір болып  ... ... ... ... ... өсуін  және  оның  экспорттанасуын тудырды.  Сөйтіп  бұл  шетел  ...  ...  ...  ... ... ... ықпал етті. Осы  мезгілде  кәсіпорындардың  өкілеттібанктер арқылы Қазақстандық банк  ...  ...  ...  тауарлардың,жұмыстардыаң, ісметтердің экпортынан түскен  пайданың  50  пайызын  міндеттітүрде сатуын ... тура ... Бұл ... түсуін көбейтті және  ұлттықвалюта бағамын белгілі бір тұрақтандыруға келтірді.1995 жыл ...  ...  ...  нарықнамасын  түзілдірудебетбұрыс  кезең  ...  Жыл  ...  ...  ...  ...   60,3пайызды,ал долларға қатысындағы құнсыздануы 17,9 пайызды құрады.Ұлттық  валютаға  деген  ескелең  сенім,   ...   ...   ... ... ... ...  ...  кемуі,  сондай-ақжаңа табыстық қаржы құралдарының іске қосылуы  қолма-қол  және  қолма-қолсызвалютаға дүрлікпелік сұранысты жоқ қылуға  ...  ...  ...  ...  алғашқы  белгілері   байқала   бастады.   Біртіндепвалюталық түсімнің міндетті сатып алуы ...  30  ...  ...  ... ... ... ... Өз  кезегінде,  бұл  жеткілікті  түрде  өтімділіжәне көлемдері бойынша едәуір ... ... ...  қалыптасуынақол жеткіздірді.Ұлттық банктің теңгенің айырбас бағамын түзілдіруге қатысуы ҚБВБ –  ... ... Олар ... ...  ...  ...  ...  нәтижесінде  бағам  саясаты  асқын  инфляцияны  ауыздықтауғамүмкіндік берді. Мұндай ...  ...  ...  ...  ...  қол  жеткізілді.  1996  жылы  ...  банк  ...   ... ... ... ... АҚШ  ...  қатысты  бағамының  бір  мезгілдегі  құлдыраукезінде инфляция тежелді. Ұлттық  валютаға  ...  ...  ...  Ал,  ...   ...   ...   ...   және    ҰлттықБанкноталары секілді қаржылық құралдарды енгізу  нәтижелері  қолма-қол  ... ... ... ... ... әжептәуір азайтуға  мүмкіндікжасады. Долларға қатысты атаулы айырбас  бағамының  ...  15,4  ... ... ... Қазақстан өзіне «Халықаралық  валюталық  қоркелісімдері  Баптарының»  шарттарына  қосылғаннан  соң  ...   ... ... ... ... ...  ...  сондай-ақ  төлемдікбалансқа байланысты себептер бойынша валюталық бағамдардың көбейтілуін  іскеасырмауға, импортқа шектеулерді енгізбеуге  және  ...  ... ... ... ... ... тқлемдер мен аударымдар  жөніндешектеулер алынып тасталды. Бұл теңгенің еркін  айырбасталымдығын  қамтамасызетуге және шектеулерден азат көпжақты  ...  ...  ...  ... ... ... ...  рыногындағы  басқыншылығы  жалғасты.Олар теңгенің атаулы ...  ...  ...  ...  ... Осы мезгілде республикамыздың тәуелсіздігінің 7 жыл ішінде  ұлттықвалютаның АҚШ долларына қатысындағы ең төменгі құнсыздану  көрсеткішіне  2,8пайызға қол ... ... ... күрт  ...  қолма-қолшетел валютасы рыногында байқалды. Қазақстандықтар Ресейдегі оқиғалар  біздеде көрініс табады деп күтті. ... ... ... ... өтті. Тамыз-қыркүйек айларында шетел валютасына дүрлікпелік сұраныс ... ... ... ... ең  алдымен  Ресейдегіұлттық валютаның елеулі құнсыздануы, сондай-ақ ...  мен  ...  ... ... ...  ...  мәнінде  айтарлықтай  қымбаттануына  әкепсоқты. Бұл қазақстандық тауарлардың ішкі және сыртқы рыноктағы  ...  ...  ...  ...  ...   жөніндегі   төлемдікбаланстың теріс сальдосын  ұлғайтты,  экономикалық  өсу  қарқынына  ... ... ... бағамның еліміздің  экономикасына  теріс  салдарларыныңалдын алу үшін ... пен ... Банк 1999  ...  ...  ... ... ... түзімінен  еркін  құьылмалыққа  көшу  ...  ... ... ... ... ... және ... ізінше  болған  теңгеніңқұнсыздануы  теңге  бағамын  асыра  бағалауды  жоюға  мүмкіндік  берді.  ...  ...  ...  ...  нарықнамада   бәсекеге   қабілеттілікайқындамаларын  қалпына  келтіруге  ықпал  етті.  Ұлттық  банк  ...  ... ... ... қатысуын едәуір қысқартты  және  енді  басымтүрде шетел валютасын сатып алушы ретінде бой көрсетті. Сөйтіп өзінің ...  ...  ...  ...  Ұлттық   Банктің   ішкі   ... ... ... ... ...  асатын  тербелістерге  жолбермеумен шектелді. Сонда да еркін құбылмалы  бағамның  түзімі  қазақстандықтауарлардың ... ... ... ...  ...  бағамды  артықбағалаудың алдын орады.1999 жылдың сәуірінде жаңа түзімді  енгізген  кезде  ұлттық  ... ... күрт ... ...  ...  соң  ...  ...  мамырда12,4  пайызға,  маусымда  2,5  ...  ...  ...  Банктің   валюталықрыноктағы белсенділінің едәуір ... ... бұл ...  рыноктаағымдағы  нарықтық  жай-күйге  пара-пар   салыстырмалы   тепе-теңдікке   қолжеткізгені  туралы  ...  Одан  арғы  ...  ...   биржалықбағамының орташа айлық тербелістері 0,3 пайыздан ...  ...  ... жыл үшін ... АҚШ ...  ...  биржалық  бағамы  64,6  пайызғакеміді және жылдың аяғында 1 АҚШ ... үшін 138,25 ... ... ... ішкі ... рыноктың дамуы көбінесе  экономикадағы  оңдыалға  ...  ...  Сол  жылы  евро   ...   сауда-саттықтыңбасталуы маңызды жаңалық болды.2000  жылы  теңгенің  биржалық  бағамының  тербелістері  ...  ... ... ... айлық өзгерістері 0,1-0,5 пайыз аралығын алды.  Осыжылы АҚШ долларына қатысындағы теңге бағамы 5,2 ... ...  жыл  ... АҚШ доллары үшін 145,4 теңгені құрады.Теңгенің  айырбас  ...  ...  қор  ...  АҚШ   ... ...  ...  ішкі  ...  рыноктағы  тұрақтылық  туралытүйіндеуге мүмкіндік берді. Байқалған тыныштық ... еді. ...  ... әлемдік  өндірістің  жандануы  мен  ...  ...  ... ... баға ... ...  оңды  ...  балансы,  алтын-валюталық резервтердің өсуі, сондай-ақ ресейлік  рубльдің  долларға  қатыстынығаюы ықпал етті. Ұлттық валюталық ... ...  ...  ұшырамады,шетел  валютасының   жеткілікті   ұсынысы   оған   ...   ...   ... банк теңгенің  шынайы  мәнінде  едәуір  нығаюына  жол  бермеугебекер  ...  Бұл  ...   ...   экспорттық   тауарлаардыңбәсекелестік қабілет деңгейін  сақтауға  мүмкіндік  жасады.  Шынайы  айырбасбағамының  ...  ...  ...   қаржылық   саясатттың   ... 2000 жылы ... ... ... 2,8 ... ...  ...  бас  кезінен  ішкі  валюта  рыногындағы  жағдай  айтулытербелістерге ұшыраған жоқ; теңгенің  биржалық  ...  ...  ... ... және біркелкі болды, теңгенің АҚШ долларына 148,95 –  тіқұрады.Мұнда қазіргі таңдағы  экономика  өркендеуінің  ...  ...  ...  ...  ...  ...  екенін   терістеугеболмайды.Осылайша   өзіміздің   төл   теңгеміз   пайда    ...    ... ... ... ... делінген:Ұлттық валюта – теңге күні туралы.1993 жыл, 15-қарашаның ҚР-ның ұлттық валютасы – теңге  енгізілген  күнретіндегі  тарихи  ...  атап  өте   ...   ...   ...   ...  ...  экономикалық  өсуді  қамтамасыз   етудегі   рөлінарттыру мақсатында қаулы ... ... ...... ... ҚР-ның жүйесі қызметкерлерінің  кәсібимерекесі болып жариялансын.Осы Жарлық қол қойылған күннен бастап күшіне енеді.ҚР Президенті Н. НазарбаевАлматы, 1997 ж., ... 13-і.5. ... ... ... ......   ...   Республикасының   ұлттық   валютасы.Қазақстан Республикасы Президентінің 1993 ж. 15 қарашадағы  ...  ...  ...  1992  ...  27  ...  күні  ...   банк   теңгекупюрасының үлгілерін бекітті. Ертесіне  қазақ  валютасын  өмірге  келтіргенсуретшілер Тимур Сүлейменов, ... ...  ...  ...  ... ...  ...  1992  жылы  теңге  дизайнындағы  портреттербекітілді. Теңге Ұлыбританияда басылып шықты. 1993 жылдың 12  қарашасы  ... ... ... ... ... ...  валюта  енгізутуралы» Жарлыққа қол қойды.1993 жылғы 15 қарашада Қазақстанның ұлттық валютасы — теңге  ...  Ескі  ...  ...  ...  ...  1993  жылы   ... сағат  8.00-де  басталып,  20  ...  ...  ...  ... Банк ... 1 ... сол ... мың рубльге бағалаған  болатын.Дегенмен,  еліміздің  саяси,  әлеуметтік  мәселелері   және   ... ... 1 ... 500 ... ...  ...  ...  айналымғакірген күні 1 доллар 4,75 теңге болып бекітілді.1993 жылы қараша айына дейін эмиссиялау  қызметін  тек  қана  ... ... ... ... Орталық банкі атқарып келді.  Ол  кездеҚазақстан аумағында төлем құралы ретінде КСРО  ...  ...  ... ... ... 1961— 1991 жылдары шығарған рубльдегі  банкноталарымен  монеталары  ...  ...  ...  сол  ...   біздің   шаруашылықайналымға қажетті Ресейдің рублін сатып  алып  отырғанымызда  жасырын  ... 1 ... ...  ...  2  ...  қолма-қолсыз  ақшаға  сатыпалған. КСРО ыдырағаннан  ...  ...  оның  ...  ...  ... ... ақша бірлігін айналымға  енгізіп,  яғни  «рубль  аймағынан»шығып кеткен болса, ал ... ... сол ... екі жыл бойы  ... ... себебі,  Қазақстанда  өзінің  банкнота  ...  ...  ... ... болмады.1992 жылы құпия жолмен біздің алғашқы валюталарымыз 1, 3, 5,  10,  20,50,  100  ...  ...  ...  төрт  ...  ...  барағылшынның пошта маркілері мен банкнота жасауды кәсіп еткен  «Харрисон  жәнеоның  ұлдары»  компаниясымен   ...   ...   ...   ... жылы  26  шілде  күні  Ресей  өзінің  төл  валютасын  енгізгенненбастап,  өзге  ...  ...  ...   ...   аймағындағы»   Қазақстан,Өзбекстан, Тәжікстан сияқты ... ... ... ...  жібергендігінхабарлады. Сондай-ақ, Ресей Орталық банкі Қазақстанға  қазақ  нышандары  баррубльді шығарып ... ... ... ... ... ... ... біріншіден, егер  рубльдіпайдалану  үшін  Қазақстанның   Ресейдің   құрамына   Ресей   ...  ...  ...  ...  ...  алғашқы   жылдарындажинаған  небары  700  млн  ...  АҚШ  ...  ...   ... ... ... ... Қорыта  айтқанда,  олар  өз  рублін  бізгепайдалану үшін Қазақстан тәуелсіздігімен төлеуді ұсынды.Сол уақыттан бастап, ...  ...  ...  ғана  ...  және  өзге  ...  ...  аймақтардан   олардың   келуіне   ... ... оған  ...  ...  ...  әрі  ...  құнсызданып,инфляция қарқыны 2900 пайыздан асты.Міне  осындай  келеңсіз  оқиғалардың  орын  алуы  ...   ... ... ... жол ... ... 1993 жылдың  12  қарашасындаҚазақстан  Республикасы  Президентінің  Жарлығымен  Қазақстан   Республикасыаумағында  ұлттық  ...  ...  ...  ...   қабылданып,   15—18қарашада  КСРО-ның  1961  —  1991  ...  ...  ...   ... ... ... ... жүзеге асты.Осы сәттен бастап Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкі эмиссиялық  банкболып табылады. Қазақстан Республикасы  ...  ...  ...  қызметіоның,  құрылымдық  бөлімшелері:  Алматы   қаласында   ...   ... ... ... ... мен ...  қаласында  Монетасарайында дайындалған монеталар көмегімен іске асады.Банкноттар мен монеталарды шығару,  ...  ...  ...  жалғанақша  жасаушылармен  күрес  ...  ...  ...  ...  ...   мемлекеттер   банкноталар   мен   ...   ...   ... бар компанияларға ішінара  және  толық  бере  отырып,  өздеріоларды жасаудан бас ... ... ...  ...  ...  ...  ... үшін қазіргі заманғы баспа жабдықтарымен жарактала отырып, тек  ұлттықвалюта  ...   ғана   ...   кана   ...   ...   жәнекоммерциялык  тапсырыстар  бойынша   қорғалған   полиграфиялық   өнімді   ... ... ... ... ...  беделді  Монеталар  сарайыкөрмесінде жоғары ... ... ... және оған ...  ... ... арасындағы қызығушылық күннен-күнге өсіп отыр.Қазақстан теңге  ...  ...  ...  ...  ... ...  ...  ендірді  және  монета  ...  мен  ...  ...  ...  алды.  Кәсіпорындар  үшін  шығарылғаннаградалар ең үздік әлемдік ... ... ...  зергерлік  өнердіңтамаша  үлгілері  болып  табылады.  Басқа   орталық   ...   ... ... ...  басқа,  ҚТС  бірнеше  халықаралық  монеталарбағдарламасына, оның ішінде  Олимпиада  ойындары  мен  футбол  ...  ... ... ... ... ... ...  Соңғы  жетістіктерретінде биколорлы монеталарды, эмалі бар proof сапасындағы  күміс  монетаны,ұлттық валютаны енгізуге 15 ... ... ... 1 кг ...  50  ... күміс және алтын  бірегей  монеталар  шығаруды  меңгеруді  атап  өтугеболады.1-сурет.15  жылдыққа  арналған  ...  1  кг  ...  ...   ...   2-сурет.Артқы жағы.Монеталардың  бет  жағында  (аверсінде)  жоғарғы  бөлікте   ...  ...  бес  рет  ...  ...   ...   ... қоршалып  бейнеленген  және  мемлекеттіктілде  ...  ...  ...  жазу   ...   ...   бөлігінде   монетаныңноминалынбілдіретін «50000 ТЕҢГЕ»деген жазу орналасқан.Монетаны  айналдыра  ...  ...  ...   және   ...   жиекжүргізілген. Алтыннан жасалған монетада  ...  сол  ...  ... сарайының тауар белгісі және монетаның  массасын  ...  «1  ...  ...  оң  ...  ...  ...  ...  және  оның  сынамынбілдіретін «Аи 999» деген жазу орналастырылған.Монетаның сырт жағында (реверсінде) ...  ...  ...  ... ... ... үш монетадан — «Шабандоз»,  «Регель  қызғалдағы»және «Ғарыш» монеталарынан ... ... ...  сол  ...  құны10000  теңгелік  купюраның   суреті   орналастырылған.   Монетаның   жоғарғыбөлігінде   ...   ......   ...    ...    ... Айналдыра мемлекеттік тілде «ТЕҢГЕГЕ 15  ЖЫЛ»  деген  жазу,соғылған   жылын   білдіретін   «2008»   ...   сан   және   ...   ... бет ...  және  сырт  ...  суреттер  мен  жазуларбедерлі. Қыры (гурты) бедерленген.Ескерткіш монеталар 999/1000  сынамды  алтыннан  жасалған,  ...  —1000 ... ... — 100 mm., ... ... жасалған.6.Ұлттық Банктің мұражайыҰлттық Банктің мұражайы туралы. Қазақстандық  валютаны  ...  ... ... ... қалу ... 1997 жылы 13 қарашада Ұлттық  Банктіңмұражайы ашылды.Бүгінгі күні мұражайдың  қоры  5  мың  ...  ...  ... Бұл ... XII — XIV ... қола  және  күміс  монеталар,революцияға дейінгі Ресейдің, уақытша үкіметтің, РКФСР  және  КСРО-ның  ақшабелгілері,  ...  ТМД  ...  ақша  ...  сакталған.   Мұражайкорында күны 5  және  10  рубль  ...  ...  ...  ...  ... бейнесі бар орыс алтын монеталары, Ұлы Петр, Екатерина II,  ...  ...  бар  ...  ...  бар.  ...  неміс   рейхсмаркалары,орысполяк монеталары және Қытай, Мексика, Польша, Австро-Венгрия  монеталарыда бар.Жәдігерлер   арасында   ...   ...    ...    ақшалар»,    «опиумдықақшалар»дегендер де аз емес. Құны  5000  теңге  салмағы  1  кг  925  ... ... ... ...  10  жылдығына  арналған  күмісмонета мұражайға келушілерді өзінің өлшемімен және дизайнымен таңғалдырады.Бұл жерде Түркістанның 1500 жылдығына,  ...  ...  ... арналған алтын монеталар,  ұлттық  валютаның  10  жылдығына  ... ... ... ... монеталар,  «Қазақстан  Петроглифтері»,«Қазақстанның кызыл кітабы», «Қазақстанның қолөнері»,  «Сәулет  және  тарихиескерткіштер»,   ...   ...   ...    ...    монеталар»сериясындағы монеталар сақталған. Мұражайға келушілер арасында  Қазақстандықтеңге сарайы шығарған — «Қызыл бөрі», «Регель ... ...  ... ... монеталар үлкен қызығушылық тудырады.Эмиссиялық банктің  басты  міндеті  айналысқа  қажетті  ақша  мөлшеріншығару және артық ... ... алу. ... ...  айналысқа  қажеттімөлшерден артық шығару оның құнсыздануына жол береді. 1993 жылы 15  ... 1, 3, 5, 10, 20, 50, 100 ... ... ...  1,  3,5, 10, 20 ... ... және 1, 2, 5,  10,  20,  50  тиындық  монеталаржіберілді.1993  жылы  ...  ...  ...  ...  ...  ...  ... кейін осы  қағаз  тиындар  айналымнан  алынып  тасталынып,  олардыңорнына монета нысанындағы тиындар айналымға жіберілді.ҚҰБ кейінірек ... ... ақша ... ... жылғы банкноттар,  номиналы  200,  ол  1993  жылғы  үлгі  ...  ... 500 ... ол 1994 ... үлгі бойынша;1995 жылғы банкноттар, номиналы 1000, ол 1994 жылғы үлгі бойынша;1996 жылғы банкноттар, номиналы 2000 теңге, ол 1996 ... үлгі ... ... ... ... 1, 5, 10, 20, 50 ... ... банкноттар, номиналы 5000 теңге, ол 1998 жылғы үлгі бойынша;2003 жылғы банкноттар, номиналы  200  және  ...  ол  1999  ...  ... (өзгертілген дизайн);2001 жылғы банкноттар, номиналы  1000  және  2000  ...  олар  2000  ... ... ... 100 теңге банкнот 2001 жылғы үлгі бойынша;мерейтойлық номиналы 5000 ... ... ол 2001  ...  үлгі  ...  ... түрі мемлекетіміздің 10 жылдықтәуелсіздігіне байланысты;5000 теңгелік банкнот 2001 жылғы үлгі бойынша;2002 жылы номиналы 100 ... ... 2001 ... үлгі ... 200 және 500 теңгелік банкноттар, олар 1999 жылғы үлгі бойынша;2003 жылғы номиналы 10000 теңгелік банкнот, ол 2003 жылғы үлгі бойынша.Қазақстан ... ... 2006 жылы ...  жаңа  ...  ... ... бұл ... 200 теңгеден 10000 теңгеге дейін.Қазақстанның 2006 жылы 15  ...  ...  ...  ақша  ... 5000, 2000, 1000, 500, 200, 100, 50, 20, 10, 5,  3  және  1  ... ... 20, 10, 5, 3 және 1  теңгелік  металл  монеталармен  бірге500 теңгелік алтыннан мерейтойға  ...  ...  ...  ... 64x100 мм. су ... қағазға басылған  50,  20,  10,  5,  2  және  ... ... ... ... осы ... ... тиындар шығарылды.Бірақ, бүгінгі  күні  1  теңгеге  дейінгі  тиын  ...  ...  ...  100  ...  дейінгі  номиналдағы  банкноталар  ... ... ... ... ... металдан  жасалған  монеталарқолданыста  жүр.  Әрине,  ірі  ...  ...  ...   ... ... ... мөлшерінің жоғарылауымен байланысты.2006 жылы 15 қарашада  Қазақстан  Республикасының  Ұлттық  Банкі  200,500, 1000, 2000, 5000, 10000 ...  ...  ...  ... ... Мұндағы шаралар банкнотадағы адам бейнесінің болмауын  жәнеолардың қорғаныс қабілетінің жоғары болуын көздейді.Ескі үлгідегі және 2006 жылғы  ...  ақша  ...  ...  жүру  ...  1  жыл.  Ескі  және  жаңа  ...  ақша  ... ... жүру ... занды төлем құралы болып табылады,  ҚазақстанРеспубликасының бүкіл аумағында төлемнің  барлықтүрлері  бойынша,  ... ... ... ... ... және ... жасауға  міндеттітүрде қабылданады. Ескі  және  жаңа  үлгідегі  ақша  белгілерінің  айналыстақатар жүру кезеңі ... ... ескі ... ақша ...  ... бүкіл аумағында төлемнің барлык түрлері бойынша занды  төлемқұралы болуын токтатады. Қазақстан Республикасы Ұлттық  Банкінің  Басқармасызанды және жеке ...  ескі  ...  ақша  ...  қабылдау  менайырбастаудың көрсетілген онжылдық мерзімін ұзартуға құқылы.Бүгінгі күні  ...  ...  Орта  ...  тұрақты  валюталардыңбіріне айналуда. Айналымға енгізген бастапқы кездері ұлттық  валютаға  ... ... және ... ... дағдарыстардың болуы,  оныңқұндылығына  теріс  әсер  ...  ...  ...  теңгеміз  АҚШ  долларынақатысты құлдырады десе ... ... ... енгізілгенде 1 АҚШ  долларыныңбағасы 4,75 тиынға тең болса, 2000 жылы ол 155  теңгеге  дейін  құнсызданды.Бір жағынан ... ... ... себебі,  кез  келген  жаңа  ...  ...  ...  немесе   экономикасы   дамыған   мемлекеттің   ақшабірлігімен бәсекеге түсе алмасы анық. Екінші  ...  ол  ...  ... ... ... ... сипаттайды. 2001 жылдан  бастапосы күнге дейін теңгеміз АҚШ долларына қатысты тұрақтанып,  2001  жылы  оныңАҚШ долларына қатысты ... 155,6  ...  ...  ...  ... 117,4 теңгеге дейін төмендесе, 2009 жылдың  сәуірде  ұлттық  валютаныңдевальвацияланып, 150,8 теңгеге дейін қайта ... АҚШ ...  ...  құнсыздануын  біріншіден  айналыстағыақша массасының өсуімен, екіншіден мұнай өнімдеріне  деген  бағаның  ... ...  ...  ...  ...  8,5  ...  жоғарылауыменбайланыстыруға  болады.  Мұндағы  ақша  массасы  екі   ...   өсіп   ... ...  ...  ...  ...  ...  валюталық  түсімдердіңөсуінен, ал екіншісі, отандық банктеріміздің соңғы  жылдары  шетелдік  қаржынарықтарынан арзан ... ... ... ... ... отыр.Қорытынды.Тұғырлы тарихымыздың таңдаулы тарауларында  Қазақстан  Республикасыныңтөл теңгесінің қазақ даласында қолданысқа  енгеніне  биыл  22  ...  ... ... ...... ...  бері  22  жыл  өтті.  Бұл  біздіңеліміздің тəуелсіздігін жариялаған бастап болған айрықша  ...  ... ...  ...  Ұлттық  валютаны  енгізу  елімізде  жеке  ... ... ... ... 22  жыл  ...  теңге  біршама  нығайдыжəне  ТМД  елдерінің  анағұрлым  тұрақты  валюталарының  бірі  болып  ... ... ...... ... 22  жыл  ...  ...  мен  болашағы  үшін  теңгені   ...   ...   ... баға ... ... береді. Өзіміздің ақша бірлігімізді  енгізуҚазақстанның экономикалық егемендігін іске асыру үшін  негіз  болды.  ... ... ... ... ...  ...  құрылымдық  қайтақұрулар жылдамдатылды. Қазақстан өзінің ұлттық валютасы  —  теңгені  күрделіжағдайда əзірлеп,  қабылдағанын  ...  ...  ...  ...  ...  президентіміздің  ерен  еңбегін  әр  қазақ  білері   ... ... ...  ... ... ... алпауыт  елдерінің  көзалдында байрақты да қайратты, бәсекеге қабілетті, ... ...  ... дүние жүзіне паш етті. Айналымға  өз  валютамызды  енгізе  отырыпбұрыңғы  Кеңес  Үкіметінің  ...   ...   сол   ...  ...  бізге  бөгет  бола  алмайтындықтарын  тайға  таңбабасқандай анық та ... ... ...  ...  ...  ...  капиталмен инвестицияның, тұрақты экономикалық қатынастардың еркін  қозғалысына  оңәсерін тигізді.Қазақстан валютасын қолдау туралы Халықаралық  валюта  ...  ... ... ... жіне Азия даму  ...  сондай  –ақ  әлемніңбірқатар  дамыған  елдерінің  үкіметтерімен  келісімге  қол   ...   ... ... екі ... ішінде қалыптасқан 700 млн  астам  АҚШ  долларыныңсомасында өзіміздің алтын-валюта резервімізбен қамтамасыз етіліп  ...  ...  ...  ...  ...  ...  ...  үшін  алғы   шарттаржасайды, әрине, егер қатаң  түрде  ақша  –  несие,  ...  ...  ... ... ғана.Қазақстанның ұлттық валютаға көшуі бұрынғыдан да  нақты  әрі  тәуелсізжоспар  бойынша  әлеуметтік-экономикалық  ...  ...   ... ... Ақша ... дәйекті жүргізу бізге көп ұлтты  Қазақстанхалқының тұрмыс дағдайын бірте-бірте жақсартуға көмектеседі.Бүгінгі күні  Банкнот  ...  ...  ...  ...  ...   ...   қаржылық   тәуелсіздіктің   тірегіндей   болды.   Олмемлекетімізде ақшаның ұлттық ......  ...  ... ... қамтамасыз етуде.Қорыта айтқанда, әр ел өз банкноталарын басқаларға ұқсас  болмайтындайетіп жасауға тырысады. Бұл өзінің дарашылдығын, тəуелсіздігін  көрсету  ... ... егер ... ... валюта банкноталары бір-біріне ұқсас  болатынболса, болуы мүмкін алдау əрекеттерін болдырмау мақсатында  туындайды.  Жаңадизайн Қазақстанда соңғы жылдарда болып ... ...  ...  ...  бай  ...  ...  қазіргі  заманғы  дизайн  элементтеріменбайланыстыра отырып біріктіреді. Мысалы, банкноталарда  жаңа  астана  Астанақаласының көз ... ... ... ...  Бет  жағындамемлекеттік əнұран ноталарының  фрагменті,  сондай-ақ  мемлекеттік  ту  ... ... ... ... ... ... қола  ...  бейнелері  достастықты,  ашықтықты  жəне  қажымас  қайратты  білдіреді.Банкнотаның сырт ... ... ... жаңа ...  Астана  қаласыныңжəне  басқа  ...   ...   ...   мен   ...   ...  ...  бар.  ...  10000  теңгелік  банкнотада   Президентрезиденциясы, ... ... ... ...  ...  ...  ... дизайнында бейнеленген.Ұлттық теңгеміз АҚШ долларындай немесе Еуроодақтың ...  ...  өз  ...  ...  ...  ...  Жарқын   болашақтатауарлар табысы, капитал ... ... ......  ... ... тізімі:Ақша, несие, банктер теориясы: Оқулық. — Алматы: Жеті ... 2011. ISBN ... Б. ...  оқу  құралы/  «Ақша  айналысы  және  ...  -  ...  ... - 2000 ...  ...  ...  ...   енгізу   туралы»   ҚазақстанРеспубликасы Президентінің заң күші бар ... ... ... ақша  ...  ...  ...  РеспубликасыныңЗаңы. 13.12.1993.Ақша,  несие,  банктер   Ғ.С.   Сейітқасымовтың   ...   ... 2001 ж. -466 ... ... банки/Под ред. Лаврушина О.И. М.: «Финансы  и  стататистика»1999.Обшая теория денег и кредита/Дод ред. Жукова Е.Ф. М.: ... и ... ... ... ... Алматы, 1998.Сәбден О., Тоқсанбай С.Р. Қаржы –экономика сөздігі. Алматы:  ҚР  Білім  ... ... ... ... ... ЖШС, 2007. – 640 ... ... / З.  Самашев,  Р  .Бурнашева,  Н.  Базылхан,  В.  ... ... ... Н. Қазақстан жолы.- Астана, 2006.- 359 б. 6.Қазақстан Республикасының Ұлттық валютасына 10 жыл. - Алматы, 2003.- 239  б.  
        
      

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 31 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстанның ұлттық валютасы : пайда болуы және дамуы10 бет
Қазақстанның ұлттық валютасы: пайда болуы және дамуы12 бет
Қазақстанның ұлттық валютасы: пайда болуы және дамуы жайлы9 бет
Қазақстанның ұлттық валютасы: пайда болуы және дамуы жайлы ақпарат14 бет
Қазақстанның ұлттық валютасы: пайда болуы және дамуы жайлы мәлімет5 бет
Қазақстанның ұлттық валютасы: пайда болуы және дамуы жайлы мәліметтер6 бет
Қазақстанның ұлттық валютасы: пайда болуы және дамуы туралы17 бет
Қазақстанның ұлттық валютасы: пайда болуы және дамуы туралы ақпарат9 бет
Қазақстанның ұлттық валютасы: пайда болуы және дамуы туралы мәлімет11 бет
Қазақстанның ұлттық валютасы: пайда болуы мен дамуы18 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь