Стенобионттық және эврибионттық организмдер жайлы ақпарат

Кіріспе.
1.Стенобионттық және эврибионттық организмдер.
2.Негізгі абиотикалық факторлардың . жарықтың, температураның, ылғалдылықтың, тұздылықтың және т.с.с.
3.Абиотикалық фактордың сигналдық мәні.
Қорытынды.
Пайдаланған әдебиеттер.
Табиғи ортада жүретін процестерге қозғаушы күш ретінде ықпалын тигізетін күштерді немесе жағдайларды Фактор деп атайды. Табиғи жағдайда организм көптеген факторлардың ықпалына ұшырап отырады. Тіршілік иелері бейімделу реакцияларымен жауап қайыратынкез келген орта жағдайының ішкі және сыртқы күшін экалогиялық фактор дейді. Экалогиялық факторларорганизмдегі және экожүйелердегіпрцестердің жылдамдығы мен бағытын реттеп отырады
Қуатбаев.А.Т «Жалпы экология» Алматы 2012 26-27 бет
Оспанова Г.С , Бозшатаева Г.Т « Экология» Алматы 2014 2-ші басылым
20-33 бет А.Нұрғызарынов,Ж.Шілдебаев «Экология және тұрақты даму» Астана-2014 8-13 бетОспанова Г.С., Бозшатаева Г.Т. - Экология оқулығы.Экономика баспасы, Алматы 2011.Жатқанбаев Ж.Ж. Экология негіздері. Алматы 2003.
        
        Қазақстан Республикасы Білім және Ғылым министірлігі
Семей қаласының Шәкәрім атындағы ... ... ... және ... организмдер.Негізгі абиотикалық факторлардың - жарықтың, ... ... ... және ... фактордың сигналдық мәні
Орындаған: Құмарбеков.Б.М ... ... ... ... ... және ... ... абиотикалық факторлардың - жарықтың, температураның, ... ... және ... ... сигналдық мәні.
Қорытынды.
Пайдаланған әдебиеттер.
КІРІСПЕ
Табиғи ортада жүретін процестерге қозғаушы күш ретінде ... ... ... ... ... ... деп атайды. Табиғи жағдайда организм көптеген факторлардың ықпалына ұшырап отырады. Тіршілік иелері бейімделу реакцияларымен жауап қайыратынкез келген орта ... ішкі және ... ... ... ... ... Экалогиялық факторларорганизмдегі және экожүйелердегіпрцестердің жылдамдығы мен бағытын реттеп отырады
Экологиялық толеранттылыққа ... ... екі ... ... ... eurus - кең) - факторлардың кең диапозонында ( әртүрлі айырмашылығы бар ... ... ете ... ... эвритермді түрлер - температураның үлкен ауытқуына төзімді организмдер.Эвригалинді түрлер - су ... ... ... ... организмдер, эврибатты түрлер - қысымның қатты ауытқуына төзе алатын организмдер, ... - ... ... ... ... ... эвритоптар - әртүрлі тіршілік орталарында кең таралған организмдер және т.б.
Стенобионтар - ( грекше stenos - тар) - тек ... бір орта ... ғана ... ете алатын ( ортаның шамалы ғана ауытқуыларына төзе алатын) ... ... ... тек ... аз ғана ... ғана ... ... ( теңіз маржандары, патшабалық, стеногалинді түрлер - су тұздылығының өзгеруіне төзе алмайтын организмдер
( ұлу), стенобатты ... - ... ... ... ... ... ( риф ... маржандар 40-50 метр тереңдіктен төмен тіршілік ете алмайды, Vitjazaster djaronovi теңіз жұлдызы тек 4500-5100 тереңдікте ғана тіршілік ете ... ... - ... ... бір ... ғана қоректенеді ( жұмыртқа жегіш жыландар, тек личинкамен қоректенетін құстар), стенотоптар - тек белгілі бір тіршілік орталарында ғана өмір сүре ... ( ... ... ... ақ ... құм ... н/е тек тұзды топырақта өсетін қара сексеуіл) ж/е т.б Мысалы, теңіздерде тіршілік ететін организмдердің көпшілігі судың жоғары тұздылығына бейімделген.Егер ... ... ... мөлшері аз ғана төмендейтін болса, ол организмдер үшін қауіпті жағдай туады.Ал эврибионттар тұщы суда да, суы ащы ... де ... ете ... тіршілік ететін қасқыр тұқымдасына жататын ақ түлкі температураның 80С0 + 35С - тан -55 С-қа ... ) ... төзе ... ... жылы ... ... ... Corilla mirabilis шаяны температура өзгеруінің 6 С-қа ғана (+23 С-тан +29 С-қа дейін) төзе алады.Сондықтан эфрибионттар стенабионттарға қарағанда жер бетінде кең ... жылы ... ... ... ... оның экологиялық қажеттіліктерінің тізбегіндегі ең әлсіз звеносымен анықталатын дәлелдеді.Ол ауыл ... ... ... ... қорек тік заттарға емес, оған аз мөлшерде қажет ) СО2, НО2, және т.б ... ... бар ... ... ... оған аз ... қажет және топырақта жеткіліксіз болатын ( мысалы бор) заттарға тәуелді екенін анықтайды. ... ... ... - тірі организмге тікелей немесе жанама әсер ететін өлі табиғат факторлары.Оларға климаттық(температура,ауа қысымы,жел,ылғал,жарық және ... ... ... ... ... абиотикалық факторларға - жарық,температура және ылғалдылық жатады.
Жарық-ағзалардың тіршілік ету мүмкіндігін анықтайтын негізгі климаттық әсердің ... ... ... ... ... күн ... ... сәулесінің әсерінен жасыл өсімдіктерде фотосинтез құбылысы жүреді.Жер бетіндегі ағзалар үшін күн сәулесі негізгі энергия көзі болып табылады.Күн ... ... ... ... ... ... 3 ... бөлінеді:көзге көрінетін және инфрақызыл және ультракүлгін сәулелер.Жер бетіне ультракүлгін сәулелердің тек ұзын ... ... ғана ... ... тірі ... тіршілігі үшін өте қауіпті қысқа толқынды ультракүлгін сәулелерді атмосфера қабатының 20-25 км ... жұқа озон ... ... ... ... ... үшін ... қызмет атқарады.Орасан зор энергия көзі болып саналатын ұзын толқынды ультракүлгін сәулелердің химиялық маңызы зор.
Ал олардың көп болуы ... үшін өте ... ... ... ... үшін олардың аздаған мөлшерінің өзі жеткілікті.Жер бетіне жететін күн сәулесінің көзге ... ... ... үшін маңызды болып табылады.Белгілі француз астрономы К.Фламмарион(1842-1945):
( Біздің планетамызда жүрген,қозғалған өмір сүретін ... ... ... ... ... ... ... жиынтығы мен анықталады.Полюстерден экваторға қарай жарықтың мөлшері артады.Жарық режимін анықтау үшін шағылыстқан жарық мөлшерінде ,яғни альбедо(латынт ... ... ... ... алу ... дегеніміз- әртүрлі денелердің бетінің шағылыстыруға қабілеті.Ол радиацияның жалпы мөлшерінен пайызбен шаққандағы мөлшері.Альбедо жарық сәулесінің түсу бұрышына және беттің ... ... ... ... ... ... -85% ,лас қар 40-50% ... қатысты өсімдіктердің төменгі топтарын бөліп көрсетуге болады:гелиофиттер(грек тілінен аударғанда helios-күн ,phyton-өсімдік),сциофиттер(грек тілінен аударғанда skia - көлеңке)және көлеңкеге ... ... ... ... ... ... ... ашық жерде өседі.Жарық сүйгіш өсімдіктер-оның ішінде күнбағыс,итшоған,қойжелкен тәрізділер ... ... ... ... сүйгіш өсімдіктер(сциофиттер)-күшті жарықты көтере алмайды,үнемі көлеңкеде өседі.
Көлеңкеге төзімді өсімдіктер(факультативті гелиофиттер)-жақсы жарық жағдайында өседі ,бірақ көлеңкеге төзімді ... ... ... тірі ... ... ... қабілеттілігі болып табылады.Бұл қоршаған ортадан түсетін тітіркендіруге жауап ретінде катализатордың әсерінен күрделі органикалық заттардың тотығуы нәтижесінде ... ұзын ... ... сәулелерінен бөлінетін және ағзалар үшін өте қажетті ,тіршілік иелері үшін аса ... ... ... ... ... ... ... тіршілігі үшін сыртқы ортаның және ағзаның өзінің ішкі ... ... ... ... өсімдіктер мен жануарлардың басым көпшілігі төменгі температурада белсенді тіршілігінен айырылып,оларға қауіп төнеді.Тірі организмдер 0 ... 50 ... ... ... ете ... және тіршілік үшін қолайлы температура оптималды деп аталады.Салқын жерде тіршілік ететіндерді криофилдер тобына жатқызады,ал жоғары температура да ... ... деп ... ... түр ... даму ... ... ортаның белгілі бір температуралық жағдайына бейімделеді.
Бергманережесі(1847ж.)-бойынша түрдің немесе бір текті жақын ... ... дене ... ... жануарлар анағұрлым салқын аудандарда таралған.Термидинамика тұрғысынан ағзаның жылуды жоғалтуы оның ... ... ... тура пропорционал болады.Неғұрлым ірі жануар соғұрлым температураны тұрақты ұстап тұра алады,ал ... ... ... ... ұстап тұру қиынға соғады.
Алленережесі(1877ж.)-бойынша дене температурасы тұрақты жануарлардың ... ... ... ... шығыңқы бөліктері кішірейеді.Мысалы,экологиялық жағынан бір-біріне жақын мына түрлердің құлаұтарының мөлшерін салыстырсақ,тундрада поляр түлкісінің құлағы ең ... ... ... ... ... ... құлағы орташа,Африка шөлдерінде мекендейтін фенектің құлағы өте үлкен болып келеді.Жылу алмасу тұріне байланысты жануарлардың екі ... ... ... болады:пойкилотермді(салқын қанды) және гомойотермді(жылы қанды).
Пойкилотермді ағзалардың( грек тілінен аударғанда poikilos-алуан түрлі) зат алмасу деңгейі тұрақсыз,жылу ... ... ... ... температурасы қоршаған ортаның температурасына тәуелді
болады.Пойкилотермді жануарларға омыртқасыздар,балықтар ,қосмекенділер жатады.
Гомойотермді ... ... ... - ... ... ... жоғары және тұрақты,зат алмасу нәтижесінде жылу реттелуі жүзеге асырылады.Мұның өзі олардың денесінің температурасының салыстырмалы түрде тұрақты болуын қамтамасыз етеді.
Пойкилотермді жануарлардың өзін ... ... кең ... температура ауытқуында белсенді тіршілік ететінэвритермді және температураның айтарлықтай ауытқуын көтере алмайтын стенотермді деп бөлуге болады. Пойкилотермді жануарлар температура бірден ... ... ... ... ... ... ағзаларда жылу реттеулінің механизмдері химиялық және физикалық болып бөлінеді. Химиялық механизмді ағзадағы реакциялардың интенсивтілігі ... ... де, ... ... ... ... Жылу ... физикалық механизімін жылу сақтау жабыны (қауырсындар , жүн, май қабаты), тері ... ... ... алу ... ылғалдың булануы, қан айналудың қан тамырлық реттелуі қамтамасыз етеді.Салқынқанды жануарлардың зат алмасуының жылдамдылығы сыртқы ортаның температурасына тура пропорционал, ал ... ... ... ... ... жылу ... ... яғни зат алмасу процестерінің жылдамдығының артуы жылу өндірудің артуына әкеледі .
Пойкилотермді және гомойотермді жануарлар арасында аралық жағдайда гетеротермді ... ... ... ... ... дене ... ... түрде жоғары және тұрақты болса, ал тыныштық қүйінде дене температурасының сыртқы орта ... ... ... Бұл ... ... кеткен кезде зат алмасу деңгейі төмендейді де, денесінің температурасы қоршаған орта температурасынан аздап қана жоғары болады. Гетеротермді жануарлардың өқілдері ... - ... , ... ... , аю, үйректұмсық , кенгурулар мысал бола ... ... ... ... аударғанда kryos-суық,аяз )- вирустарда, бактерияларда, омыртқасыздарда, қөсмекенділерде, ... ... ... ... ... ... алғаш сипаттаған А.Левенгук(1701) болды. Температура жер бетінде ағзалардың таралуында маңызды фактор болып табылады.
1918 жылы А. Хопкинс ... ... ... зерттеулері бойынша солтүстікке,шығысқа және тауға қарай тірі ағзалардың өміріндегі ... ... ... әр ... әр 5 ... ... әр 100 м биіктеген сайын 4 күнге ... ол ... ... дамуы ендік бойлық және теңіз деңгейі биіктігіне тәуелді екенін және олардың арасында белгілі бір заңдылық бар екенін ... ... ... маңызды заңдылықтарының бірі құрлық теңіз жануарлары мен өсімдіктерінің географиялық ... ... ... ... ... бойынша бір түр екі жарты ... да ... ... мекендегенмен,тропиктік белдеуде кездеспейді(тіссіз киттер,құлақты түлендер және т.б).Сонымен қортыта келгенде, температура дегеніміз-ағзалардың тіршілік әрекетіне әсер ... ... ... ... бірі ... ...
Ылғалдылық.Су тірі ағзалардың өмірдегі маңызды экологиялық факторы және ... ... ... ... ... табылады.Өсімдіктердің әр түрлі түрлерінің әр түрлі даму кезеңдерін де суға деген қажеттілігі әр түрлі болады.Ол ауа райына,топырақ типіне байланысты болады.Қоршаған ... ... ... жер ... ... мен ... шектейтін маңызды факторлардың бірі.
Ағзалардың таралуында ылғалдылық та басты рөл атқарады.Эволюция барысында ағзалардың бірте-бірте ылғалды үнемдеп пайдалануға,оны айналадағы ... ... ... ... ... физиологиялық тыныштық күйде өткізуге және т.б. түрлі бейімдеушіліктері қалыптасқан.
Қоршаған ... ... ... ағзалардың бейімделуі де түрліше болып келеді.Әсіресе абиотикалық ... рөлі ... ... ... әсеріне көрнекті эколог А.К.Бродский жоғары деңгейде жан-жақты ... ... ... ... және ... оған ... ерекшеліктерін ағза,популяция,түр және экожүйе деңгейінде қарастырған.
Жеке ағзалар деңгейінде абиотикалық факторлар,ең алдымен мінез-құлқына әсер етіп,олардың көбею қабілетіне,өсімталдығына,өсу жылдамдығына және тіршілігінің ұзақтығына әсер ... өз ... ... жоғарғыдағы факторларға екі жолмен жауап бере отырып бейімделеді.Олар-мінез-құлықтық және ағзаның физиологиялық тұрғыда қайта реттелуі.Нәтижесінде,ағзалар тіршілігінде эволюция барысында ... ... ... ... ... ... ... механизмінде жануарлар мен салыстырғанда көптеген ерекшеліктер ... ... ... және ... ... ... ... бір түрінің екі түрлі ортада өсірілген түрлерін салыстырсақ,факторлардың ... және ... оған ... ... ... байқауға болалы.Өсімдіктің *жарытық*және *көлеңкелік* формасын салыстырсақ,олардан сыртқы пішіндері,биіктігі,жапырақ көлемі,т.б. мүшелеріндегі ерекшеліктері мен ... ... ... ... пайдалы жақтары басым болады.Яғни ,факторлардың әсер етуі өсімдіктің ... беру ... ... ... ... ... жеке ағзалар деңгейіндегі көріністері де сан алуан болып келеді.Олардың асқорыту және ... алу ... ... айтуға болады.Мәселен,адам аскаридасының паразиттік тіршілік етуге байналысты көру,асқорыту және тыныс алу мүшелерінің өзгеруін ... ... үшін ... су алмасуын реттейтін механизмдер мен жабындарының өткізгіштігі маңызды рөл атқарады. Су режиміне ... ... мен ... мынадай экологиялық топтарын: ылғалды сүйетін, құрғақшылықты сүйгіш және орташа ылғалдылықты сүйгіш деп ... ... ... ... ... өсімдіктер төмендегідей топтарға бөлінеді:
1. Гидатофиттер (грек тілінен аударғанда hydor,hydatos -- су) - су өсімдіктері, денесінің бір бөлігі ... ... суға ... ... ... және т.б.).
2. Гидрофиттер (грек тілінен аударғанда hydor - су) - ... ... суға тек ... ... ғана ... тұрады (жебежапырақ).
3. Гигрофиттер (грек тілінен аударғанда hydros - ылғалды) - ... ... ... ... ... ... өсімдіктері. Көбінесе ылғалды ормандарда (папоротниктер), батпақтарда - батпақ өсімдіктері, су қоймаларының жағалауларында өседі.
4. Мезофиттер (грек ... ... mesos - ... ... - қоныржай, орташа ылғалды жерлерде өсетін ... ... ... ... ... орманның шөптесін өсімдіктері, жалпақ жапырақты ағаштар, көптеген ауыл шаруашылық дақылдары, арамшөптер ... ... ... ... ... xeros - ... - ... жерлерде өсетін өсімдіктер. Олар екіге бөлінеді: суккуленттер және склерофиттер.
а) суккуленттер(латын тілінен ... ... - ... - ... суды көп ... ... ... қабілетті өсімдіктер (кактустар, алоэ, агава).
б) склерофиттер (грек тілінен аударғанда skleros - ... ... - ... төзімді, судың буландыруын төмендететін қатты, тері тәрізді қабықшасы бар ... ... ... ... , боз ... Бұл өсімдіктер биік емес, бірақ тамыр жүйесі күшті дамыған. Көптеген склерофиттердің жапырақтары ұсақ, құрғақ, ... ... ... айналған.
Құрлық жануарларын ылғалға қатысты төмендегідей топтарға бөледі:
1.Гидрофилдер ... ... ... (маса, құрлықтың былқылдақденелілері мен амфибиялар).
2. Мезофилдер - орташа ылғалдылық жағдайында тіршілік ететін жануарлар (көптеген ... ... ... ... - ... ... ... тіршілік ете алмайтын, құрғақшылықты сүйетін жануарлар (түйе, ... ... мен ... жорғалаушылары). Бұл жануарлардың өзіндік бейімделушіліктері пайда болған. Мысалы, шөл тасбақалары суды қуығында қорға жинайды. Кейбір сүтқоректілер май қабатының ... - ... ... ... ... суды ... ... Метаболиттік судың есебінен қөптеген бунақденелілер, түйе, құйрықты қой, тышқандар ... ... ... ... ... ... олардың әсерінен туындаған эффектіге негізделген жағдайда, ал өткен классификацияда нақ осы принцип қолданылған болатын, оларды ... ... ... ... ғана ... тірі организмдерге көрсетілетін ықпалдың өзге де формаларын ескеретін әдіспен ажыратқан ұтымды сияқты. Бұл жолы ... ... ... ... ... ... және ... болып негізгі 2 топқа бөлінеді. Бірінші топтың факторлары оргенизмдердің тіршілігіне тікелей ықпал етеді, олардың энергетикалық күйін өзгертеді. Бұндай ... ... ... ... ... ... және т.б ... болады. Сигналдық роль атқарушы екінші топтың факторлары энергетикалық ... ... ... ... ұзақтығы, феромондар және т.б) туралы информация әкеледі.
Кейбір абиотикалық саналатын факторлардың энергетикалық та, ... та ... ... ... ... ... ... экологиялық факторлардың бірі болып саналатын жарықты алуға ... ... ... ... үшін қажет энергияның негізгі көзі, экожүйелердің өнімділігінде маңызды роль атқарады. Сонымен қатар оның ... ... ролі - ... әр ... биологиялық ырғақтарды синхрондастыру болып болып табылады. Жарықтың ... ... ... көрінеді. Жарықтың экологиялық фактор ретіндегі бұндай бұл топтастырудың да құндылығын төмендетеді.Организмдер үшін ... ... және ... ... ... тірі ... тікелей ықпал көрсететін сигнал да болып табылады. Мысалы, ... ... ... ... мен ... қыс ... және ... тән жағымсыз жағдайлардың жақындап қалғандығының белгісі ретінде сезінеді. Экологиялық факторлардың организмдерге осылайша ықпал етуін сигналдық әсер деп атаймыз.
Қорытынды
Сонымен экалогиялық факторлардың ... ... ... ... ... ... жиынтығы экожүйенің қасиеттеріне ғана емес, оның даму процесіне де басшылық жасайтындығына ерекше назар ... ... ... ... қорғау мен табиғи ресурстарды оңтайлы пайдаланудың бірде бір мәселелерін табиғаттың жанды және жансыз компаненттері арасындағы ... ... ... ... ... болмайды.
Пайдаланылған әдебиеттер
Қуатбаев.А.Т Алматы 2012 26-27 бет
Оспанова Г.С , ... Г.Т > ... 2014 2-ші ... бет ... ... 8-13 бет ... Г.С., ... Г.Т. - ... оқулығы.Экономика баспасы, Алматы 2011. ... Ж.Ж. ... ... ... 2003.

Пән: ОБЖ (Основы безопасности жизнедеятельности)
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 10 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Стенобионттық және эврибионттық организмдер8 бет
Стенобионттық және эврибионттық организмдер жайлы11 бет
Стенобионттық және эврибионттық организмдер жайлы ақпарат туралы9 бет
Стенобионттық және эврибионттық организмдер туралы8 бет
Стенобионттық және эврибионттық организмдер туралы ақпарат6 бет
Стенобионттық және эврибионттық организмдер туралы мәлімет8 бет
Стенобионттық және эврибионттық организмдер. абиотикалық фактордың сигналдық мәні12 бет
Стенобионттық және эврибионттық организмдер. абиотикалық факторлардың сигналдық мәні. организмдердің индикаторлық мәні4 бет
Стенобионттық және эврибионттық организмдер. Негізгі абиотикалық факторлардың – жарықтың, температураның, ылғалдылықтың, тұздылықтың және т.с.с. экологиялық мәні. Абиотикалық факторлардың сигналдық мәні11 бет
Стенобионттық және эврибионттық организмдер. Негізгі абиотикалық факторлардың – жарықтың, температураның, ылғалдылықтың, тұздылықтың және т.с.с. экологиялық мәні. Абиотикалық факторлардың сигналдық мәні. Организмдердің индикаторлық мәні9 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь