Әдебиеттің көркем шығарманың көркемдеу құралдары мен тілі. Өлең сөздің теориясы. Шығармашылық әлемі және әдеби жанрлар мен олардың түрлері. Әдеби үдеріс, әдеби әдіс, бағыттар мен көркемдік тәжірибелер

Көркем шығарма тілі- проблемалық мәселе. Көркем шығарманы жасайтын -жазушы. Шығармадан жазушының өзіндік ерекшелігі, шеберлігі, стилі байқалып отырады. Шеберлік мәселесін шығарманын, тілінен бөлек алып қарауға болмайды. Шеберлік мәселесі тілге тікелей қатысты. Сондықтан да жазушының шеберлігі жайында сөз еткенде, ең алдымен оның, тілінен бастаған жөн.
Шеберлік дегеніміздің өзі -тар шеңберде алғанда, адам бейнесі, табиғат көрінісі, қимыл, іс-әрекет сияқты әдебиеттік түрлі образдарды жасау үшін кажетті сөздерді талғап, ұқыптылықпен қолдана білу. Мұндай образдарды жасау үстінде сұрыпталатын сөздерге әрқашан да жаңа мағына, қосымша реңдер берілетіні белгілі. Сөздердің ондай жаңа қосымша марынасы мен реңдері образды ойды эстетикалық жағынан байытып отырса ғана құнды болмақ.
Образды ой дегеніміз -суреттелетін зат, құбылыстың формасын сөз арқылы шебер бейнелей білу.Көркем әдебиет -“сөз арқылы әдемі түрде суреттелетін искусство”. Әдебиетшілер болсын, тілшілер болсын көркем шығарма тілін сөз еткенде, екеуінің де негізгі объектісі -әдеби шығарма. Өйткені әдеби шығарманың негізгі құралы -тіл. Жазушылар да құрылысшылардьщ кірпіштен салған биік әсем мұнарасы сияқтандырып өмірдегі сан алуан қүбылыстарды бейнелі сөз өрнегі арқылы қиюластырып, көркем образдар жасайды. Көркем образ жазушының шеберлігіне, оньщ жалпы халыктық тіл байлығын жетік меңгеріп, шұрайлы сөз образдарын қолданып шебер суреттей білуіне байланысты. Сонымен бірге жазушы шығармасының тілі, онық стиль ерекшелігі шығарманьщ мазмұн, идеялық жақтарымен байланысты қарастыруды қажет етеді.
Жазушының стилі - көркем шығарма жазу үстінде қалыптасатын әр жазушының өзіндік мәнері, сөз қолдану тәсілдері. Жазушыньщ стиль ерекшелігі, оның өзінін, өмір тануына, шырармасының идеялық мазңұнына сай жалпы халықтық тіл қазынасын меңгеріп, оны қалай қолданғандығынан байқалады. Ал жазушылардың тілдік қүралды қолдану тәсілдері біркелкі. болмайды, Өмірдегі адамдар каншалықты көп болып, олардың түрлері бір-біріне ұксас келмейтіні тәрізді жазушылардың да жазу мәнерінде, стилінде ұқсастық бола бермейді. Әр ақын-жазушылардың өзіндік ерекшелігі болады. Ақын-жазушылардың өзіндік стиль ерекшеліктері, жазу мәнері жалпы халықтық тілдің негізінде қалыптасып жетіледі.Жазушынын, стиль ерекшелігі -жалпы халықтық тілдің жалғасы ретінде дамитын әдеби тілдің маңызды бөлшегі.
Жазушынын, тілі, өзіндік (индивидуальды) стилі - ол сол дәуірдегі көркем әдебиетке тән тілдік тәсілдерді өзінің эстетикалық талғамына сай өзінше пайдаланып дамыту жүйесі. Жазушының өзіндік стиль проблемасы -ең алдымен әдеби шеберлік.
1. Мұхтар Әуезов энциклопедиясы — Алматы, «Атамұра» баспасы, 2011жыл
2. Ахметов З. Өлең сөздің теориясы. – А.: Ғылым, 1973. – 310 б
3. Google.kz
        
        Cемей қаласының Шәкәрім атындағы мемлекеттік университеті
СӨЖ
Тақырыбы: Әдебиеттің көркем шығарманың көркемдеу ... ... Өлең ... ... ... ... және ... жанрлар мен олардың түрлері. Әдеби үдеріс, әдеби әдіс, ... мен ... ... ... Н.Ә
Тексерген: Құрмамбаева Қ.С
2015жыл
Әдебиеттің көркем шығарманың көркемдеу құралдары мен ... ... ... проблемалық мәселе. Көркем шығарманы жасайтын -жазушы. Шығармадан жазушының өзіндік ерекшелігі, шеберлігі, стилі байқалып отырады. Шеберлік ... ... ... ... алып ... ... ... мәселесі тілге тікелей қатысты. Сондықтан да жазушының шеберлігі жайында сөз еткенде, ең ... ... ... ... ... дегеніміздің өзі -тар шеңберде алғанда, адам бейнесі, табиғат көрінісі, қимыл, іс-әрекет сияқты әдебиеттік түрлі образдарды жасау үшін кажетті сөздерді талғап, ... ... ... Мұндай образдарды жасау үстінде сұрыпталатын сөздерге әрқашан да жаңа ... ... ... ... ... ... ондай жаңа қосымша марынасы мен реңдері образды ойды эстетикалық жағынан байытып отырса ғана құнды болмақ. ... ой ... ... зат, ... ... сөз арқылы шебер бейнелей білу.Көркем әдебиет -"сөз арқылы әдемі түрде суреттелетін искусство". Әдебиетшілер болсын, тілшілер болсын көркем шығарма тілін сөз ... ... де ... ... ... ... Өйткені әдеби шығарманың негізгі құралы -тіл. Жазушылар да құрылысшылардьщ кірпіштен салған биік әсем мұнарасы сияқтандырып өмірдегі сан алуан қүбылыстарды бейнелі сөз ... ... ... ... ... ... ... образ жазушының шеберлігіне, оньщ жалпы халыктық тіл байлығын жетік меңгеріп, шұрайлы сөз образдарын қолданып шебер суреттей білуіне байланысты. ... ... ... шығармасының тілі, онық стиль ерекшелігі шығарманьщ мазмұн, идеялық жақтарымен байланысты қарастыруды ... ... ... - ... ... жазу ... қалыптасатын әр жазушының өзіндік мәнері, сөз қолдану тәсілдері. Жазушыньщ стиль ... оның ... өмір ... ... ... ... сай жалпы халықтық тіл қазынасын меңгеріп, оны қалай қолданғандығынан ... Ал ... ... ... қолдану тәсілдері біркелкі. болмайды, Өмірдегі адамдар каншалықты көп болып, олардың түрлері бір-біріне ... ... ... ... да жазу ... ... ұқсастық бола бермейді. Әр ақын-жазушылардың өзіндік ерекшелігі болады. Ақын-жазушылардың өзіндік ... ... жазу ... ... халықтық тілдің негізінде қалыптасып жетіледі.Жазушынын, стиль ерекшелігі -жалпы халықтық тілдің жалғасы ... ... ... тілдің маңызды бөлшегі.
Жазушынын, тілі, өзіндік (индивидуальды) стилі - ол сол дәуірдегі көркем әдебиетке тән тілдік ... ... ... ... сай ... ... ... жүйесі. Жазушының өзіндік стиль проблемасы -ең алдымен әдеби шеберлік.
Көркем шығарма тілінін, осы ... ... ... зерттеліп келгені туралы академик В. В. Виноградовтың "О языке художественной литературы" деген кітабынан толық мағлұмат ... ... ... бұл ... ... дәуіріндегі көркем шығарма тілінің зерттелуіне арналған ғылыми еңбектер мен ... ... ... ... ... пен ... ... көркем шығарма тілінің зерттелуі жайында құнды пікірлер айтқан. Ака-демик В. В. ... ... ... құндылығы - жазушының өзіндік стилі орыс әдебиетінін, даму заңдылықтарымен байланысты ... Бұл ... ... тіл ... ... ... ... жерде айрықша көңіл бөлетін мәселесі.Қазіргі стилистикаға байланысты жазылып жүрген зерттеу ең-бектері мен мақалаларда, көбінесе оның зерттеу -объектісіне, шы-ғарманың тілін зерттеу ... баса ... ... жүр. ... ... сөз стилистикасы саласындағы бүгінгі таңдағы маңызды мәселе екені даусыз. Бірақ көркем сөз стилистикасының басыашылмаған басқа да ... аз ... ... ... зерттеуде кездесетін бір қиындық -- оның проза, драма, поэзия сияқты жанрларды ... көп ... ... ... Әр ... жанрлардың әрқайсысынын, өзіне тән тіл ерекшеліктерін зерттеу әдістері жөнінде белгілі бір нүсқау беру қиын. Шығарманың жанрлық ерекшелігіне ... тіл ... ... ... ... оқулықтарында және кейбір лингвистикалық еңбектерде тиіп-қашты айтылады. Ал арнайы жа-зылған еңбек әзір жоқтың ... ... ... ... ... сөз ... аясы кең. ... барлық стильдердің элементтері кездеседі. Тілдік тәсілдер көркемдік мақсатта ... ... ... жиі қолданылады. Әр жазушының өзінің талғамына қарай тіл ерекшелігі, қолдану тәсілі болады. Ол ерекшеліктердің бәрі бір-бірімен ... ... ... ... ... ... ... қайталанбайтын, айрықша жүйесін жасайды.
Өлең сөздің теориясы
Өлең теориясы - ... ... ... ең ... түрі. Әдебиеттану ғылымында да оның зерттелуі оның өзге ... озық ... Бір ... қазақ поэзиясы тақырыптық- идеялық, көркемдік-бейнелілік тұрғыдан аса мұқият зерттелгенмен, құрылымдық жағын зерттеуде ... ... ... оның ... анықтауда жеткіліксіз сараланғаны жасырын емес. Сондықтан қазақтың ақындары өлеңнің техникасына екі түрлі көзқараста. Бірқатары мазмұн мен көркемдігі күшті ... ... ... шамалы деп, өлең архитектоникасының мәнін бағаламағанмен, бірқатары өлеңінің өзгеше өрісін өрнектерді түрлендіру арқылы тауып жүрді. Өлеңінің ырғақтық-интонациялық жүйесін мазмұнға сай ... Абай ... ... мәнге ие болып, мақсатты түрде жасалған үрдіс еді.Қазір өлеңнің құрылымдық жүйесі өз деңгейінде бағаланып, ақындардың шығармашылығын зерттеуде көңіл ... ден ... жүр. ... құрылымдық саласындағы жемісті ізденістері ақындардың қалтқысыз шеберлігі ретінде танылып, шығармаларының ішкі болмысын ашуда үлкен маңызға ие болып келеді. Қазіргі ... ... ... ... ... кандидаттық диссертациялар жазылды, докторлық жұмыстардың жекелеген тарауларында талданды. С.Елікбаев атты кандидаттық диссертациясында осы кезеңдердегі ақындардың шығармаларына тән ерекшеліктерді ... ... өлең ... ... ... айта отырып, өлең теориясының ұғымдарына қатысты мәселерді айқындап алған дұрыс. Ізденуші өз жұмысында өлеңдегі ұғымдарды атауда еркіндікке жол ... ... ... , , деген ұғымдар қазақ өлең теориясында бұрын кездеспеген. ... ... ... ... ... ... ... С.Мұқанов, Е.Ысмаилов, Б.Кенжебаев, З.Ахметов, С.Негимовтардың еңбектерінде жоғарыдағы ұғымдар ұшыраспайды. Олар зерттеуші сияқты ... ... де ... ... ... ... әр ... түрліше көрінетін тармақтардың түрінің барлығына ат беру мүмкін де емес, және ол өлеңтанушылардың өзін де жаңылыстырары сөзсіз. Бұл ... ... ... оның ... ... ... ... оларды жіктеп, термин жасау артықтық етеді. Қазақ өлеңінің құрылысы бойынша жазылған жұмыстарда ... ... ... ұғым ретінде қалыптасқан дәстүрлі ұйқастар деген нақты атау бола тұра, зерттеушінің осындай сөз қолданысын ... ... . ... ... ... қазіргі қазақ өлеңінің бейнелілік және түрлік мәселелерін зерттеуге арналған кандидаттық диссертациясында ұсынылып отырған кетік ұйқас ұғымына ... ... де ... ... ... ... сөз ... ерекше қарау қажеттігі байқалады. деген ұғымдарға телінген поэзияда сымбат бола ма? Екі ... жаңа ... өлең ... жаңа ізденіс нәтижелерінен туындап отырғаны анық. Қазіргі қазақ өлеңінде ақын дәуірлеріндегі құрылымдық жаңа үрдістердің ... ... жаңа ... еніп ... Мұндай мәселелерді зерттеушілер өздігінше шешуге тырысатындықтан ондағы тұрақты ... ... атау ... кей ... ... жол ... ... С.Елікбаев атаған тармақтар олардың ырғақтық-интонациялық жүйесіне қатысты емес, сыртқы графикалық суретіне қатысты болғандықтан, зерттеуші түсінуге ... ... ... өлең құрылысының соңғы, яғни, 70-жылдардан кейінгі қазақ өлең ... ... ... ... ... анықталады.
Бірқатар зертеушілердің жұмыстарында көрінетін цезура деген терминнің қазақ өлеңінің құрылымына тән ... ... ... көп ... . . З.Ахметовтің атты кітабындағы цензура мен М.Гаспаровтың еңбегіндегі цезура бір термин. Академиктің өзі өзге еңбектерінде цезура деп берілетін ... ... ... ... болып берілуі кімнің тарпынан кеткен қателік? Цензура ұғымының мәнімүлдем өзгеше екендігі белгілі. Бұл кітапты ... ... ... осы терминнің кітаптағыдай қате берілуін қалай түсінуге болады? Егер осылай қате ... кете ... ... ... ... ... ... өзге мәнге ие болып кетпей ме? Сондықтан зерттеушілер жаңа терминдер пайдаланғанда мұқият ... ... ... өлеңiндегi тұрақты сөз жiгi, яғни бунақаралық үзілістер түрлерге жiктелмейдi. Қазақ өлеңінің ең ... ... ... Байтұрсынұлы бунақаралық жіктер туралы құнды ойлар айтады: . Тармақ соңында ғана қолданылатын терең жік немесе үлкен тыныс ... ... ... кең ... ... орын ... Өлеңнің ырғақтық-интонациялық жүйесін түрлендіру үшін қазіргі ақындар көбінесе үзіліске жүгінеді. Ол үзіліс тармақ басында да, ортасында да, соңында да келе ... ... ... ... ... мәні ... . ... қазір үзіліссіз өлең жазатын ақын кемде-кем. Және үзіліс өлеңнің көркемдік сапасын арттырып, эмоционалдық ... ... ... ... ... ... ... ұлы кезек тармақтың, ырғақтық өрнектің кез-келген тұсына, орын талғамай, ақын логикалық немесе эмоционалдық екпін қойған қажетті тұсқа ... ... ... поэзиясында өлеңнің ырғақтық-интонациялық құрылымын түрлендiру үшiн ақындар бiр тармақ iшiнде, бiр дәстүрлi өлшем iшiнде тыныс белгiлер, сөздердiң ... орын ... т.б. ... ... қолданады. Ол өлең ырғағында айқын сезiлгенмен, ерекше толқын мен ... ... ... бунақаралық кідірістен терең үзілісті қажет етеді. Сағынамын. Жабығамын. Бағынамын жүрекке. Не қыламын. Бәрі ... ... осы - дір ... Сүйеп қалдым. Тұйықталдым. Ұйып - ... ... Биік ... ... та алдым барса келмес шыңына. Қазіргі қазақ өлеңінде эмоционалдық-экспрессивтік ... ... ... мұндай өлеңдерде осы терминге қажеттілік байқалады. Ақын бунақтардың арасын әдеттегі үтірлермен ажыратпай ... ... ... ... мәні бар. Ақын ... ... ... сезімдердің тереңдігін сездіру үшін бунақаралық кідірістен көрі нүкте арқылы көрінетін эмоционалдық, психолгиялық ұзақтау үзілісті дұрыс көрген. Қазіргі поэзияда бунақаралық үзілістен көрі ... ... ... етіп, жай ырғақтық тұрғыдан бағалау жетіспейтін эмоционалдық мәні бар үзілістер жиі ... ... ... өлең ... ... ... кідіріс пен логикалық, эмоционалдық кідірістің арасын айқындап, ... бір ... ... жөн. ... жік қысқа болғандықтан кідіріс деп аталып жүр, ол дұрыс та. Ал енді тыныс белгісі мен синтаксистік біртұтас құрылым ... ... ... ... тасымал арқылы бөлшектену нәтижесінде пайда болған тармақішілік ... ... ... ... бекіткен дұрыс. З.Ахметов бұл терминнің жалпы өлең құрылысында осы ... сай ... ... ... ... ... - өлең ... жасалу жүйесі, дыбыс үндестігі мен ырғағына тән ... ... ... мен заңдылықтар. Өлең- жырдың күнделікті айтылатын жай сөз, қара ... ... ... олар мөлшерлі жеке жолдарға, яғни тармақтарға бөлінеді. Өлең тармағының құрылыс жүйесі әр халықтың поэзиясында ... ... ... ... орын тепкен өлең құрылымы 4 түрге бөлінеді:
* Метрикалық өлең ... өлең ... ұзын буын мен ... буынның кезектесіп келуіне негізделеді. Мысалы, ежелгі грек және рим ... кең орын ... ямб, ... т.б. 2) ... өлең ... ... буын мен екпінді буындар кезектесіп келеді. Ол орыс, неміс, ағылшын ... ... ... 3) ... өлең ... орыстың халық поэзиясында қолданылған. Оны жазба әдебиетте ... ... ... ... ырғақ екпінді буындарға негізделеді, екпін түспейтін буындар есепке алынбайды. ... ... ... ... ... ... әр сөз бір екпінмен айтылып, дербес ырғақтық бөлшек құрайды. Мұның өзі өлеңді мәнерлеп, тақпақтап оқуға мүмкіндік береді. 4) ... өлең ... буын ... ... тұрақты сақтауғанегізделген. Бұл өлең құрылысы француз, чех, итальян және барлық түркі тілдес халықтардың поэзиясында қолданылады. Бұл өлең құрылысының басты сипат-белгілерін ... ... ... анық ... болады. Өлең құрылысының ұлттық сипат белгілері ұлт тілімен тамырлас. Қазақ өлеңі, алдымен буынға негізделіп, ырғақ пен тармақ та, ... пен ... та ... ... ... Қазақ өлеңдерінің құрылысы.
Өлең өлшемі - біркелкі ырғақ сақтау үшін қолданылатын өрнек. Өлең ... ... ... ... грек поэзиясынан келген, көне грек, рим әдебиетінде бұл өлшемдер ұзын буын мен ... ... ... ... ... Араб, парсы, қазақ поэзиясындағы өлең өлшемі буын санын тұрақты мөлшерде сақтау арқылы жасалады. Мысалы, қазақ жыр үлгісінің ... ... 7 не 8 ... ... ... сондай-ақ 6 буынды өлең өлшемі қолданылады. Ең көп тараған ... бірі 11 ... ... буын саны төрттен асса, ол ырғақтың құрылысы жағынан бірнеше бунаққа бөлінеді. Мысалы, алты ... ... екі ... ... (3 буын + 3 буын). Поэзияда орныққан өлең өлшемдері ауызекі тілде күнделікті айтылатын сөзге тән ... ең ... ... ... ... ... соларды бір жүйеге түсіру негізінде жасалған. Қазақ поэзиясында аралас буынды өлең өлшемдері де жиі қолданылады. Абайдың ... ... ... ... ... Мұнда 5 және 7 - 8 буынды тармақтар белгілі ретпен кезектесіп ... Өлең ... ... тек сыртқы өрнегі ғана емес, ол ойдың өрістеуі, сөздердің мағыналық өзара байланысына, қиюласуына орайлас келеді.
Өлең ұйқасы - ... ... ... ... келесі тармақтарға сәйкес буындармен үйлесуі. Ұйқас өлеңдегі әр тармақтың жігін айқындап, өлең сөздің ырғағын күшейтуге ... ... ... ... ... ... ажыратқанда, алдымен, оның сапасы, яғни ұйқасқан сөздердің ... ... еске ... ... өзара үйлескен тармақтардың кезектесу ретіне қарай сан түрлі болып келеді: ең көп ... ... егіз ... (аа), шалыс ұйқас немесе кезекті ұйқас (абаб), қаусырма ұйқас немесе орама ұйқас (абба). ... орыс ... жиі ... ал ... ... көп ... - қара өлең ұйқасы деп аталатын ақсақ ... ... Бұл 11 ... өлең өлшемінде үнемі дерлік қолданылады. Қазақ поэзиясындағы жыр ұйқасы кейде шұбыртпалы ұйқас деп те аталады, ол бір ұйқасты ұзақ ... ... ... ... ... ... Көбінше негізгі ұйқасқа (желілі ұйқас) қосымша, жанама ... ... ... отырады. Абай қолданған ұйқастың жаңаша түрлері: алты тармақты ... ... аяқ, ... және ... ... ... (аабввбгг).
Өлең ырғағы - өлеңдегі ... ... ... қолданудан туатын өлшемділік. Ол алдымен өлеңнің жеке жолдарға, яғни мөлшерлі тармақтарға бөлінуіне ... ... Өлең ... ... ... тұрақты.Мысалы, қазақ поэзиясында тармақ көбіне 6, 7 - 8, 11 буынды болып келеді. Әр тармақтың ішкі ... ... ... 7 ... өлең 2 ... (4 буын + 3 ... ал 11 ... өлең 3 бунақтан тұрады (3 + 4 + 3 немесе 4 + 3 + 4 ... ... ... ... мөлшерде топтасып, тұрақты шумақ өрнегін жасайды. 4 тармақты шумақ қай елдің поэзиясында болсын ең жиі ... ... ... 2, 6 тармақты, т.б. шумақтар да кездеседі. Шумақ көлемінде тармақтар әр түрлі тәртіппен өзара ұйқасады, ұйқас бірнеше тармақтың ... ... ... ... үйлестігінен туады. Өлең ырғағы өлшемділіктен туса да, жеке сөйлемдердің интонациялық-синтаксистік ... сан ... ... ... өлең ... ... ... ырғақ-үні үнемі құбылып, өзгеріп отырады. Өлең ырғағын байыту үшін ... бай ... ... керек, сонда интонация, дауыс толқыны түрленіп, жанданады, сөздің ... ... арта ... ... және ... ... мен олардың түрлері
Әдеби жанрлар (фр. тілінде genre - түр, тек, жанр)-ауызша және ... ... ... даму ... ... жанры дәстүрлі түрде мынадай негізгі белгісі бойынша анықталады - бір жанрдағы шығармаларды ... және ... ... әрі ... қайталанатын сипаттағы мазмұнына, құрылысы мен түріне қарай.
Көркем шығарманы кеңінен танып білу жанрлар сериясын ... Атап ... ... ... ... ... ғылыми-фантастикалық және т.б. келтіруге болады. Мұның барлығы ... ... ... ... ... жемісі. Шығарманың танымдық мазмұны көбінесе романның, повестің және әңгіменің немесе пьеса мен көріністің, өлеңнің жеке немесе топтық портреттің жанрлық ... ... ... ... бағалау ұстанымы апологиялық және сырттай объективті, ирониялық болуы ... ... ... жанр ... ... ... ... болсақ, әдебиеттегі ода - баллада - эпиграмма - памфлет осының нәтижесі. ... ... ... ... ... ... түрлеріне қарағанда жанрлық мүшелену қатынасында өзгешелік бар, яғни өнердің түрі (мысалы, фольклорлық поэзия және әдебиет, поэзия және ... мен ... ... ... ... ... драма) қарай бөлінісінде. Көркем шығарма дифференциясындағы олардың қарым-қатынасын зерделеу тұйыққа тірелуде. Өйткені, , , , ... ... ... ... ... ... жоқ. ... салдарынан, оларды қолданыста бірінің орнына бірін пайдалану жалғасуда.
Қайта өрлеу дәуірі тұсындағы өнер жанрлар арасындағы нақты ... ... жоқ; XVII - XVIII ... ... ... жалпы иерархиялық жанрлар жүйесіндегі әр жанрдың тазалығын қамтамасыз ететін қатаң тәртіп орнатты. Сол уақытта Францияда ... ... ... XIX ... ... ... ... процесі қайта оралды. Олардың қосылып кетуі, тоғысуы, қатаң белгіленген шекараның бұзылуы басталды. ... ... ... ... жанр дифференциясы тіптен ескірген деп жанр мәселесін алға қоюдың қажеті жоқ деп есептейді.
Шығарманы сипаттау үшін оның ... ... ... маңызды. Бұған байланысты ұғымдар Г. Гегельдің ... А.Н. ... ... және ... да ғалымдардың еңбектерінде қамтылды. Эпикалық, драматургиялық, лирикалық және лиро-эпикалық сияқты жанрлық топтар ерекшеленген. Осындай топтардың әрқайсысының шегінде шығарма әдеби тегі, ... және ... ... және ... ... көлемі бойынша ажыратыла алады. Көне әдебиеттің жанрлық жүйесі күрделілігімен және көп ... ... Жаңа ... ... ... ... ... тұрақтылығымен сипатталады. Кешірек, қоғамның дамуы, өзінің жанрларымен бірге әдебиеттің де дамуы жылдамырақ бола ... ... ... ... ... жанр жүйесі белсенді түрде теориялық мағына мен негіздеме берудің нысанасына айналды. Осылайша, классицизм ... ... ... ... және ... ... ерекшеленді. Жанр жазушылар немесе ақындар міндетті түрде сақтауы керек регламенттелген жалғыз норма сияқты ұғынылды. Бұдан әрі классицизм жанрларының ... ... ... мен ... ... Олар шығармашылық бостандығын жоғары бағалап, қарсы шықты. ... ... ... ... ... Ол ... ішкі ... сезімін тереңірек ашып алдыңғы қатарға шығарды. Классицизм дәуірінде орын алмаған адамның ішкі сыры, терең сезімі, жеке тұлғаның ішкі уайым-қайғысы, ... яки ... ... ... ... ... ... шықты. Сентименталистершығармалары классицистік мадақ жырын, батырлық поэмаларды, трагедия, поэмаларды ысырып, ішкі сырды бейнелейтін эллегия, баллада, ... ... ... поэмаларға жол ашты.
Әдеби бағыт, әдеби процестің көркемдік-эстетикалық ұстанымдарын құрайтын түсініктер. Әдеби ағымдармен әдеби мектептердің бірімен-бірі ... ... ... - ... процестің заңдылығы болып саналады. Әдеби бағыт ағымдар мен мектептерге тән ... ... ... көркем ұстанымдардың негізгі шарттарынқамтиды. Көбіне аталған терминдер синоним ретінде де ... ... ... ... ... ... әдіс, стиль орнында қолданылады. Еуропалық әдебиет тарихындағы болған ... ... ... реализм бағыты, барокко, классицизм, ағартушылық реализм, сентиментализм, романтизм, сыншыл реализмы, модернизм, соцреализм постмодернизм. Натурализм, символизм, маньеризм, рококо, импрессионизм, экспрессионизм, экзистенциализм ... ... ... ... ... бағыттардың ұлттық әдебиеттерде орын алуы мойындалған тұжырым. Әр бағыттың өзіне тән стилі болады. Әр ... ... ... ... бағыттардың бірдей алмасуы олардың нақты жүйе ретімен қалыптасқанын дәлелдейді. Әдебиеттің ... ... ... рөл ... сөзсіз. деген түсінік алғаш рет Белинский, Чернышевский, Добролюбов ... ... ... ... қатар әдеби ағым түсінігі синоним ретінде қолданылып келеді. 20 ғасыр басындағы әдебиеттануда стиль ұғымы кең қолданыла басталды, кейінірек ... ұғым ... ... ... ... пен ағым ... ... қолданылды. Ең кең тараған көзқарас бойынша, бағыт - бір шығармашылық әдіс біріктіріп түрған кең ... ... ... ... ... ... ... алынбай келді, тек теріс бағыт ретінде аталды. Әр бағыттың өзіне тән мазмұнды негіздері бар. Сонымен қатар ол бірден үзілмейтін дәстүр. ... ... ... ... ... ... ... жазба әдебиетінде реализм Абайдан бастап қалыптасты. Реалистік бейнелеу тәсілдері жыраулар поэзиясында да орын алғанын ескерсек, қазақ сөз ... о ... ... ... ... ... ... Жыраулардың толғауларындағы нақтылық пен өмірдің шынайылығын баяндау қазақ әдебиетінің басты көркемдік бағыты ... ... ... ағым - әр ... ішінде орын алатын әдеби құбылыс. Басты ерекшеліктері эстетикалық, идеологиялық негіздерде болуы ықтимал. Мысалы, романтизм ... және ... ағым ... ... ... 19 ... Ресей әдебиетінде реализмнің психологиялық және социологиялық түрлері шықты. Соцреализмнің әдеби ізденістерге бейім және таза идеялық бірнеше ... ... ... мен ... ... ... мен ... өмірге келді. Модернизм ағымдары: барокко, натурализм, маньеризм, рококо, импрессионизм, экзистенциализм, футуризм. ... ... ... пен ағымдардын бар екенін ескермейді. Әдебиет теоретиктері бұл тұсініктердің нақты емес, бір жерден шықпайтынын алға тартады. ... ... ... ... бар екенін ескере отырып, бұның орнына олар ұлттық әдебиеттердегі кезенді - дәуір тусінігін қолдануды нұсқайды. Абай жыраулардың тарихи шындықты батыл ... ... ... ... ... Ж. Аймауытовты өзінө ұстаз санаған Әуезовтің де стильдік дәстүрін дамытқан шәкірттері бар. 20 ... ... А. ... Ш. ... Ж. ... М. Жұмабаев, М. Дулатов, Әуезов ұлттық әдебиетте реализм бағытын орнықтырды. С. Сейфуллин, С. ... X. ... Ғ. ... Ғ. ... 3. ... т.б. ... ... әдісін өз шығармаларында іске асырды. Ал Әуезов осы екі ағымды ұштастырып, жаңа ... таба ... ... ол өз ... осы бағытта жазды.
Әдеби әдіс, көркем шығарманы зерттеу жолы. Марксистік эстетиканың категориясы, РАПП көсемдерінің еңбектерінде, тек Ресей әдебиеттануында 20 ... ... ... әдеби түсінік. Негізгі мазмұны - шындықты бейнелеу амалы, жазушының маңайындағы ақиқатты сұрыптап, ... алу ... баға ... ... ... ... ... қолданылмайтын ұғым. Оның орнына әдебиет теориясы, стиль тұжырымы орнықты. Кеңес әдебиеттануыңца 1930-1950 жыдцары орныққан шығармашылық эстетиканың бүл категориясы шынайы ... ... тым алыc еді. ... ... ... әдісі таза көркем шығармашылықтан гөрі саясатқа, оның идеологиясына жақынырақ болды. К. Маркс пен Ф. Энгельстің әдебиет туралы ... алға ... 80 ... ... кеңес әдебиетінің шартты ұранына айналып, ұлттық әдебиеттерді өздерінің басты ... ... Жеке ... ... ... ... ... А. Байтұрсынұлының (1926) X. Досмұхаммедулының (1927) М. Әуезовтың (1928), атты дара еңбектерде орын ... ... ... әдебиеттану әр бағыттың әдісін бөліп қарады: классицизм әдісі, романтизм, ... ... ... ... ... 20 ... жаңа әдісі болып соцреализм саналды (1934 жылғы Жазушылар одағының 1-съезіндегі жарғы негізінде). Чернышевский өнерді деп санады. 20-жыдцардың басында КазАПП ... ... ... ... бас тартып, оны саяси идеологияның ұраны болуын талап етті. К. ... пен Ф. ... ... іске ... өмір ... сол кездегі таптық күрес, жұмысшы табының үстемдігін ғана бейнелеуді көздеді. Әдіс пен жеке ... ... ... Әуезовтің соңғы туындыларында анық байқалды, 50-60-жылдары жазуға мәжбүр болған еңбектері екені ашық. Өйткені ... ж. ... ... ... ... салтанат құрған кезең еді. Батыс Еуропа, АҚШ, ЛатынАмерика әдебиеттерінде қалыптаскан постмодернистік, постструктурапистік әдістер кеңінен қолданыла бастады. Абай алғаш рет ... ... ... әдісін қолданды. Сыншыл реализм әдісінің басты ерекшелігі - ... ... ... адам тағдырының, типтік мінез-бітімін типтік жағдайда көрсете отырып, саяси-қоғамдық емірдегі қайшылықтар мен кемшіліктерді сынау болып табылады. Сыншыл реализм әдісі орыс ... ... ... ... жетік білген Абайдың шығармаларында орын алды. 20 ғасырдың 20-жылдары Шәкәрім, бұл әдісті А. Байтұрсынұлы, М. Дулатұлы, Ж. Аймауытов, С. Торайғыров, М. ... ... ... Көркемдік әдіс - өмір шындығын суреттеудің ерекшелігі, соны айқындайтын негізгі принциптер. Өнер мен әдебиетте бір ... ... ... ... өмір ... ... көрсетуде қолданылатын амал-тәсілдері жағынан да ұқсас, жақын келетіні сөзсіз. Ортақ-сипат белгілер ... ... ... ... ... ... ... бейнесін суреттеу өзгешеліктерінен анық көрінеді. Бүл сипат көбінесе белгілі ... ... ... ағым ... ... Ал ... әдіс - ... өмірді бейнелеуде нақты өмір құбылыстарын тірек етуі немесе өмірдің өзі қандай болуы қажет деген ой-түсінігіне сүйенуін аңғартады. Абай поэзиясында реализм ... кең өріс ... Бұл әдіс өмір ... ... жан-жақты ашып көрсетуге мүмкіндік берді. Соцреализм әдісі қарапайым адамдардың бейнесін таптық түрғыдан ... ... ... осы ... ғана ... алып ... Жазба әдебиетте реализмнің қанатын Абай жазып кетсе, оны 20 ғасырдың басындағы қазақ жазушылары жалғастырды. Романтизм ... ... ... ... ма? ... ... Махамбеттің поэзиясындағы асқақ арман, күрескерлік әуен романтикалық әдіс сарыны деп ... ... ... эр өлең жолы ... ... емес, маңайындағы қоғамдық боданға қарсы қуса мен өкінішке толы ... ... ... ... ... ... әдебиетін төл табиғатында емес, басқа схемаға салып зерттегеннің салдарынан ғана мундай өкінішті жайлар орын алған еді. Ұлттық көркем дәстүрдің бастауы - ... ... ... ... өмірдің қайшылығын ашатын шыншылдық толғаулар екені айқын. Социалистік реализм әдісі өмір шындығын революциялық даму ... ғана ... ... ... ... ... қарады. Сондықтан бүл әдіс жаңа қоғам құрушы еңбекші, күрескер адамның бейнесін жасауды, оны насихаттауды басты мақсат етіп қойды. ... ... ... ... ... ... жалған идеяшылдық , үраншылдық , әдебиеттің ұлттық көркемдік қасиеттеріне жеткілікті мән бермеу, әсіресе жеке адамға табыну ... ... ... Бул әдістің салдарынан қазақ әдебиетінің асыл тұлғаларының еңбектері де өздерімен бірге репрессияға ұшырады. Бүгінгі қазақ ... ... ... ... ... озық ... жете ... Нөтижесінде реалистік, постмодернистік туындылар дүниеге келуде. Қазір көркемдік әдіс түсінігін стиль категориясы анықтайды. ... ... ... ... АҚШ әдебиет туындылары арқылы қазақ әдебиетінде постмодернистік өдістердің енуі ... ... ... ... Әуезовтің алғашқы әңгімелерінің постмодернистік, экзистенциалдық ағымдар әдісінің төңірегінде қарастырылуы да уақыты жеткен тарихи шындық.
Пайдаланған әдебиеттер:
Мұхтар Әуезов ... -- ... ... ... З. Өлең ... теориясы. - А.: Ғылым, 1973. - 310 ...

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 13 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Әдеби туынды және оның мазмұны мен құрылымы.Әдебиеттің көркем шығарманың көркемдеу құралдары мен тілі.Өлең сөздің теориясы. Шығармашылық әлемі және әдеби жанрлар мен олардың түрлері11 бет
Әдебиеттің көркем шығарманың көркемдеу құралдары мен тілі; өлең сөздің теориясы; шығармашылық әлемі және әдеби жанрлар мен олардың түрлері; әдеби үдеріс (процесс), әдеби әдіс, бағыттар мен көркемдік тәжірибелер16 бет
Әдебиеттің көркем шығарманың көркемдеу құралдары мен тілі14 бет
Қазақ әдебиетіндегі әнші-ақындар мен күйшілер бейнесі120 бет
Көркем әдебиеттің табиғаты, ерекшелігі және мәндері18 бет
Әдеби жанрлар11 бет
"Жоқтау" өлеңдердерінің көркемдік аспектілері12 бет
"әдеби көркемдеу құралдары және әдеби көркем тіл."28 бет
1.ХХ ғасыр басындағы тарихи-әлеуметтік жағдай және оның әдебиеттің дамуына тигізген әсері. 2.Қазақ зиялылары ұлт қамы жолында. 3.Әдеби бағыттардың ерекшеліктері мен ортақ бірлігін ажырату32 бет
1916 жылғы ұлт-азаттық көтерілісіне байланысты туған өлең-жырлар44 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь