Көркем әдебиеттің табиғаты, ерекшелігі және мәндері.Әдебиет теориясындағы әдеби шығарма, орта және автор мәселелері. Әдеби туынды және оның мазмұны мен құрылымы

Әдебиет — сөз өнері, әлеуметтік мәні бар шығармалар жиынтығы.
Мазмұнына қарай саяси, ғыл., тех., көркем Ә. болып бөлінеді. Ә. атауы көбінесе, көркем әдебиет мағнасында қолданылады. А.Байтұрсынұлы оған “бір нәрсенің жайын, күйін, түрін, түсін, ісін сөзбен келістіріп айту өнері”, “Сөз өнері” деп баға берген. Ә. — жалпы өнердің бір саласы. Бірақ ол қоғамдық сананың ерекше түрі есебінде шындықты логик. ойлау жүйесімен емес, көркем тіл арқылы, сөз өнерінің күшімен суреттеп көрсетеді. Көркем бейненің сыртқы сұлбасымен бірге ішкі мазмұнын, сырын оқырман тұшынып сезіне алатындай етіп ашады, адамның жан дүниесі мен ішкі сезім байлығын көзге елестету арқылы қоғамдық санаға әсер етеді. Оның “өнер атаулының ең қиыны және күрделісі” (Бальзак), “Өнердің ең жоғарғы түрі” (В.Белинский) болатыны да осыдан. Қазақ та “Өнер алды — қызыл тіл” деп тегін айтпаған.
Ә-тің суреттейтіні — адам. Оны жалпылай емес, нақты, тұлға (образ) дәрежесіне көтере даралап көрсетеді. Адам қашан да бір ортада өмір сүреді, еңбек етеді, сол ортада өзін жан-жақты таныта, көрсете біледі. Сондықтан Ә. адамды “қоғамдық қарым-қатынастардың жиынтығы” (К.Карл Маркс) ретінде, өз ортасының шындығымен жан-жақты байланыста бейнелейді. Дара тұлға айналасындағы тіршілікпен тұтастықта ашылады.
Адам бейнесін жасауда жеке бір адамға тән мінез-құлықты да, көпке ортақ сипаттарды да жинақтау тәжірибесі пайдаланылады. Типтік бейне қашанда жинақтау жолымен жасалады. Өмірде сирек ұшырасатын не жиі кездесетін деректердің қайсысы болса да типтік бола алады. Ең бастысы — шындықтың адам табиғатына сиымдылығы және нанымдылығы. Сондықтан да Ә. нақты адаммен бірге сол адам өмір сүрген дәуірдің шежіресі, көркем тарихы болып табылады. Қазақ әдебиетінің тарихы — белгілі мөлшерде қазақ халқының тарихы да, онда халық бастан кешкен әрқилы дәуірлер мен оның адамдарының бейнесі жасалған, ой-арманы бейнеленген. Осының бәрін көркемдікпен суреттеп танытуда Ә. тілінің маңызы үлкен. Ол — жазушылық шеберліктің негізгі. “Әдебиетші… — қаламымен ғана жазбайды, сөзбен сурет салады, адамды бір қалыпта ғана суретке түсіретін сурет өнері сияқты емес, үнемі қозғалыс, әрекет үстінде, таусылмайтын кездесулер мен қақтығыстардың жағдайында… суреттейді” (М.Горький). Ә. адамның өмір тануына, оның эстет. ұғым-түсінігін, сезімін байытуға қызмет етеді. Оның тәрбиелік мәні зор, жарқын жасалған жақсы тұлғаларға оқырман елігеді, оған ұқсауға тырысады. Халық өмірінің жан-жақты бейнеленген суреті мен оның көрнекті өкілдерінің бейнесін жасаған, азаттық, тәуелсіздік жолындағы арман-тілегін суреттеген Ә. халықтық болып саналады. Шығарманың тақырыбы мен идеясын да оның халықтық сипаты белгілейді. Өмірді тану мен оны көркем бейнелеудің ғасырлар бойғы тәжірибесі Ә-тің өзіндік ерекшеліктерін туғызған. Ол тегі жағынан эпос, лирика, драма болып бөлінеді.
        
        Қазақстан Республикасының Білім және ғылым минстрлігі
Семей қаласының Шәкәрім атындағы мемлекеттік университеті
СӨЖ
Тақырыб ы: Көркем әдебиеттің табиғаты, ерекшелігі және ... ... ... ... орта және ... ... Әдеби туынды және оның мазмұны мен құрылымы.
Орындаған: Әмиева Т.А. ... ... ... ... -- сөз ... ... мәні бар шығармалар жиынтығы.
Мазмұнына қарай саяси, ғыл., тех., көркем Ә. болып бөлінеді. Ә. атауы көбінесе, көркем әдебиет мағнасында қолданылады. А.Байтұрсынұлы оған "бір ... ... ... ... ... ісін ... келістіріп айту өнері", "Сөз өнері" деп баға ... Ә. -- ... ... бір ... ... ол ... сананың ерекше түрі есебінде шындықты логик. ойлау жүйесімен емес, көркем тіл арқылы, сөз өнерінің күшімен суреттеп көрсетеді. ... ... ... ... ... ішкі ... ... оқырман тұшынып сезіне алатындай етіп ашады, адамның жан дүниесі мен ішкі сезім байлығын көзге елестету арқылы қоғамдық санаға әсер ... Оның ... ... ең ... және ... (Бальзак), "Өнердің ең жоғарғы түрі" (В.Белинский) болатыны да осыдан. Қазақ та "Өнер алды -- қызыл тіл" деп ... ... ... -- ... Оны ... ... нақты, тұлға (образ) дәрежесіне көтере даралап көрсетеді. Адам қашан да бір ортада өмір сүреді, еңбек ... сол ... өзін ... ... ... ... Сондықтан Ә. адамды "қоғамдық қарым-қатынастардың жиынтығы" (К.Карл ... ... өз ... шындығымен жан-жақты байланыста бейнелейді. Дара тұлға айналасындағы тіршілікпен тұтастықта ашылады.
Адам бейнесін ... жеке бір ... тән ... да, ... ... ... да жинақтау тәжірибесі пайдаланылады. Типтік бейне қашанда жинақтау жолымен жасалады. Өмірде сирек ұшырасатын не жиі ... ... ... ... да ... бола ... Ең бастысы -- шындықтың адам табиғатына сиымдылығы және нанымдылығы. Сондықтан да Ә. ... ... ... сол адам өмір ... ... ... көркем тарихы болып табылады. Қазақ әдебиетінің тарихы -- белгілі мөлшерде қазақ халқының тарихы да, онда халық ... ... ... ... мен оның адамдарының бейнесі жасалған, ой-арманы бейнеленген. Осының бәрін көркемдікпен суреттеп танытуда Ә. тілінің маңызы үлкен. Ол -- ... ... ... ... -- қаламымен ғана жазбайды, сөзбен сурет салады, адамды бір ... ғана ... ... ... өнері сияқты емес, үнемі қозғалыс, әрекет үстінде, таусылмайтын кездесулер мен қақтығыстардың жағдайында... суреттейді" (М.Горький). Ә. ... өмір ... оның ... ... сезімін байытуға қызмет етеді. Оның тәрбиелік мәні зор, жарқын жасалған жақсы тұлғаларға оқырман елігеді, оған ұқсауға тырысады. Халық ... ... ... ... мен оның ... ... ... жасаған, азаттық, тәуелсіздік жолындағы арман-тілегін суреттеген Ә. халықтық болып саналады. Шығарманың тақырыбы мен идеясын да оның халықтық сипаты ... ... тану мен оны ... бейнелеудің ғасырлар бойғы тәжірибесі Ә-тің өзіндік ерекшеліктерін туғызған. Ол тегі жағынан эпос, лирика, ... ... ... ... ... ... бірнеше түрден (жанрдан) тұрады. Шындықты танып, көркем бейнелеудің әдісі де әртүрлі. Олар белгілі бір дәуірдің өзгешеліктерінен туады. Әлем Ә-і классицизм, ... ... ... ... ... басынан өткерген. Солардың ішінде шындықты шынайы бейнелеуі, өмір құбылыстарын нақты адам тағдырына байланыстырып терең ашуы жағынан реалистік өнер Ә. ... ең биік ... ... Ә. -- ... категория. Ол алдымен ұлттық түрде, сол халықтың дәстүрлері мен тарихи дамуының ерекшеліктері негізінде жасалады. "Әдебиеттің мазмұнын оның ... ... ... ... В.Г. Белинский. Көркемдік ізденісте ол әлем Ә-інің озық үлгілерінің тәжрибесін пайдаланады. Оның дәстүрмен байланысы, жаңашылдығының да сыры осында. ... әр ... ... ... ... жалпы адамзатқа ортақ мұраны құрайды. Ә. ауыз әдебиеті және жазба әдебиеті болып бөлінеді. ... ... ... ... туған, ауызша шығарылып, халық жадында сақталған Ә-і -- ауыз әдебиеті (фольклор). Оның түрлері де сол ... ... мен ... ... туындайды. Оларда тұрмыс-салт жырлары, шешендік сөз өнері, айтыс, мақал-мәтелдер, жұмбақтар, ертегілер, эпостың түрлері (батырлық, ... ... ... ... жырлар кең дамыған. Олар өз кезіндегі қазақ халқының көркемдік ойлау ... анық ... ... ... ... ... қазақтың ұлт болып құралып, мемл-тігінің тууына байланысты өркендеген. Онда халықтың тұрмыс-тіршілігінің ... мен ... ... ... ... Елді осы ... ... шақыру, көрші елдердің отаршылдық саясатына қарсылық кең көрінеді. Ал, қазақтың дүн. жүз. ... ... ... Ә. ... ағартушылық, демокр. көзқарасты насихаттау 19 ғ-дың 2-жартысында Абайдың, Ы. Ыбырай ... ... ... ... тапқан. Осы тұстан бастап, Ә. халық өмірінің қайшылықтарын көркем бейнелеген қуатты құралға айналды. 20 ғ-дың басында Ресей отаршылдығының астында ... ... жан ... А. ... М. ... С. ... т.б. батылдықпен көтеріп, ағартушылық, демокр. Ә. дәстүрін тәуелсіздік жолындағы күрес идеясымен ұштастырды. 20 ғ-да, кеңестік дәуірдің қайшылықты саясатына қарамастан, қазақ ... ... ... ... ... ... шын ... көркемдік биігіне көтерілді. Оның озық үлгілері әлемдік деңгейде танылды. Қазақ әдебиетінің бұл ... ... ... Ж. ... М. ... С. ... Қ. ... Б. Майлиннің, С. Мұқановтың, Ғ. Мүсіреповтің, Ғ. Мұстафиннің, А. Тоқмағамбетовтің, Т. Жароковтың, Ғ. ... Қ. ... Ә. ... Ж. ... С. Сырбай Мәуленовтің, Ә. Нұрпейісовтің, Т. Ахтановтың, О. ... ... М. ... С. ... Ш. ... Т. Молдағалиевтің, Қ. Мырзалиевтің т.б. шығармашылық өнерімен байланысты. Заманның қайшылықты ... да, Ә. ... ... да ... ... мен ... көрінді.
Әдебиет теориясы жайлы алғашқы ұғымдар. Көне үнді, шумер елдерінің мәдени ескерткіштері. , , ... ... ... ... ... өлең түзу ... жырындағы ерлік пен достық, махаббат идеялары. Энкиду бейнесінің көшпенділер эстетикасымен тамырластығы Антикалық дәуір эстетикасындағы екі ... ... ... ... және ... ... идеализм. Дүниетанымның тарихи-әлеуметтік, философиялық алғы шарттары. Соңғы классика дәуірі және Аристотель (б.д.д. 384-322ж.ж.). Поэзияның табиғатқа еліктеушілік қызметі. Өнерде нанымды құбылыстарды ... ... ... ... ... ... Көркемдік танымның ғылыми танымнан өзгешелігі. Рухани тазару, теориясы және шығарманы қабылдау мәселелері. Гораций Флакк(б.д. 65-8 ж.ж.). () атты ... ... ... ... ... ... ету. Көлемдік шектеу. Шынайылық пен нанымдылыққа айрықша мән беру.
Орта ғасыр қайта өркендеу дәуірінің эстетикасы.
Орта ғасыр эстетикасындағы діни, ... ... ... ... ... Ерте орта ... өмір сүрген Аврелий Августиннің (б.д.д.354-430ж.ж) абсолютті сұлулық ... ... ... орта ... ... өкілі - Фома Аквинский (1225-1274). Әсемдіктің обьективтік сипатын мойындау. Сұлулықты ... үшін ... үш ... 1) ... 2) үйлесім, 3) айқындық. Құдай-абсолютті сұлулық әрі абсолютті игілік. Ұлттық эстетиканың ... ... ... ... мәдениеттерінің ізі. Қаңлы жазуы. Сақ-скиф бейнелеу өнері. 6-9 ғасырлардағы орта түрік әдеби мұралары саналатын , ... 10-12 ... ... ... , ... , ... ... жалпы адамдық асқақ сезім, әсем ой, биік әсер көріністері. ... ... өнер ... ... қосқан үлесі . Муыканың ұлы кітабы . Әуеннің үш түрі . Музыкалық қабілет . ... . ... ... ... ояну ... ... ... пен өнердегі ілгері жаңалықтарға бастауы . Қоғам өміріндегі алғы шарттар . Адам тұлғасының асқақ орны . Ізгілік пафосы .
Әдебиет ... ... ... ... ... ... көне дәуір және қайта өрлеу кезеңінің эстетикасымен байланысы . Көркем ... ... ... ... . Үш ... ... ереже . Әлемдік ұғымына уақыттан тыс мағына арту .
Дидро мен Лессинг арқылы әдеби - көркем сынның өріс ... 18 ... ... ... қалану кезеңі. Лессингтің , атты еңбектері .
И.Г.Гердердің (1744 - 1803) ... ... ... басымдығына наразылық .
И.Кант (1724 - 1804) . Табиғат әлемі мен ... ... ... ... . Мәдениеттің ең жоғарғы көрінісі - эстетикалық көрініс .
Романтиктер - ағартушылық идеяны жалғастырушылар . ... ... ... ... орны . Лиризм .
Г.В.Гегель (1770 - 1831) - эстетикалық ойдың алыбы , ғылымдағы ... ... ... қалыптастырушы .
Абсолюттік идея теориясы . Идеяның ең биік асуы - ... рух . ... ... ... ... . ... ... қиратпай - ақ , жаңаны тудыруы .
Антикалық өнерді ардақтау . Дүниеге тарихи көзқарас . ... ... ... ... және ... ... бірлігі .
Артур Шопенгауэр (1788 - 1860) . . Интеллектінің ерікке бағыныштылығы . Еріктен асу ... ... ... . ... ... ... ... . Обьективті сұлулықтың субьектімен сабақтастығы . Музыканың ерекшелігі .
Серен Кьеркегор (1813 - 1855) . ... ... . ... ... жол ... . ... ақиқаттығы . Экзистенция .
Ф.Ницше (1844 - 1900) . Әлем және .Мәдениет тілі . Өмір ... ... ... отырып , өзгерту .
В.Дильтей (1833 - 1911) . Герменевтикалық ... ... . ... (1880 - 1936) . ... ... ... . Мәдени полицентризм туралы .
Қазақстан Республикасы Білім және ... ... ... ... ... ... ... тілі мен түркітанудың іргелі де қолданбалы мәселелерін ... ... ... қазақ тілінің құрылымы мен тарихы, диалектологиясы, ономастика мен терминологиясы, қоғамдық қызметі, туыстас және өзге де тілдермен байланысы, мәдени ... ... т.б. ... көне ... ... ... ... жазба ескерткіштер негізінде зерттеліп, тіл білімінің жетістіктері мен нәтижелері жұртшылыққа насихатталып отырады. Сондай-ақ институт осы аталған мәселелер бойынша ... ... ... қатар жоғары білікті мамандар (ғылым кандидаттары мен докторларын) даярлайды. 1932 ж. КСРО ... ... ... ... 1936 ж. оның құрамына Ұлт мәдениеті институты (1934 ж. құрылған, алғашқы директоры С.Аманжолов) енді. Осы ... ... тіл, ... ... ... және ... секторлары аталмыш база негізінде 1938 ж. шаңырақ көтерген КСРО ҒА Қазақ бөлімшесі Тіл, әдебиет және тарих институтының (алғашқы директорыН.Сауранбаев) құрылуына (1941) ... ... 1945 ж. осы ... Тарих, археология және этнография институты мен Тіл және әдебиет институты бөлініп шықты. 1961 жылы ... ... пен ... ... Тіл және әдебиет институтының негізінде Әдебиет және өнер ... мен Тіл ... ... (директоры академик І.Кеңесбаев) қайта құрылды.
1961 жылы Тіл және әдебиет институты негізінде құрылған Тіл білімі институтына 1990 жылы 26 ... ... ... аты ... Қазіргі кезде институт құрамында грамматика, лексикология, фонетика, тіл мәдениеті, ... ... ... және ... кафедрасы бар. Сондай-ақ ономастика, терминология,әдеби тіл тарихы, этнолингвистика топтары жұмыс істейді.

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 6 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
: көркем әдебиеттің табиғаты, ерекшелігі және мәндері.әдебиет теориясындағы әдеби шығарма, орта және автор мәселелері. әдеби туынды және оның мазмұны мен құрылымы5 бет
Көркем әдебиеттің табиғаты , ерекшелігі және мәндері.Әдебиет теориясындағы әдеби шығарма, орта және автор мәселелері. Әдеби туынды және оның мазмұны мен құрылымы15 бет
Көркем әдебиеттің табиғаты, ерекшелігі және мәндері. Әдебиет теориясындағы әдеби шығарма, орта және автор мәселелері. Әдеби туынды және оның мазмұны мен құрылымы7 бет
Қазақстанның қоршаған ортаны қорғау мен табиғат пайдалану құқығы136 бет
Шымкент қорғасын зауытында сульфитті қорғасын қоспаларын агломерациялау үрдісінің әуе-газ режимін автоматтандыру жүйесін жасау34 бет
Ішкі программалар, Процедураның программада ұйымдастырылуы20 бет
Аддитивті және мультипликативті модельдер7 бет
Бейсик тілінде берілген есепке программа құру3 бет
Жылуэнергетикадағы машиналық графиканың элементтері мен АЖЖ негіздері туралы5 бет
Көмірұнтақтағыш механизмі7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь