Экономикалық жүйенің дамуы үшін қажетті алғы шарттар және жағдайлар

Экономикалық жүйе туралы жалпы түсінік
Экономикалық жүйедегі меншік қатынастарының орны
Экономикалық жүйенің негізгі түрлері
Қорытынды
Қоғамдағы экономикалық қатынас – күрделі ұғым. Бір жағынан, олар адамдардың табиғатқа қатынасын, адамның табиғатпен өзара әрекетпен көрсетеді. Бұл қатынас табиғи ресурстарды рационалдық пайдалану бойынша.
Оларды техника-экономикалық қатынас ретінде белгілеуге болады. Басқа жағынан экономикалық қатынас – бұл қатынас өндірістің факторларына меншік ретінде анықталатын (өндірістік қатынас) адамдар арасындағы қатынас. Бұл әлеуметтік – экономикалық қатынас.
Техника-экономикалық және әлеуметтік экономикалық қатынас экономиканың екі жағынан бірлігін бейнелейді. Бұл бірлік ұйымдастыру – экономикалық қатынаспен бекітілген, яғни барлық экономика мен оның бөлек бөліктерімен ұйымдастыру және басқару жүйесі.
Экономикалық жүйе – экономикалық өнімді өндіру, бөлу, айырбастау, тұтыну барысында туындайтын негізгі экономикалық қатынастардың нысаны мен мазмұнын айқындайтын қағидаттардың, ережелердің, заң жүзінде баянды етілген нормалардың тарихи тұрғыда пайда болған немесе белгіленген, елде жұмыс істеп тұрған жиынтығы.
Кеңестік кезеңде саяси құжаттар мен экономикалық жарияланымдарда “әлеуметтік-экономикалық жүйе” және “әлеуметтік-экономикалық саясат” деген терминдерді қолдануды жөн санады. Сол арқылы экономикалық дамудың әлеуметтік мәнін атап көрсетпек болды. Алайда объектінің мұндай атауымен келісуге болмайды, өйткені адамдар үшін және солардың тікелей қатысуымен жұмыс істейді. Экономикалық жүйенің барлық қырларын – экологиялық жағын, аумақтық жағын, әлеуметтік жағын, басқа жақтарын да кешенді түрде алып қараудың маңызы зор. Нарықтық қатынастарға өтпелі кезеңде Экономикалық жүйені ішкі екі жүйе: макродеңгей мен микродеңгейтүрінде түсіну кеңінен таралды. Осы тұрғыдан алғанда макродеңгей республикалық заң шығарушы және атқарушы органдар және жергілікті билік органдары ретінде түсінілді. Микродеңгей түрлі салалар ретінде ұғынылды. Микродеңгей сонымен қатар меншік нысандары тұрғысынан түрлі ұйымдық-құқықтық нысандардың жиынтығы ретінде, яғни ірі, орта және шағын бизнестің жиынтығы ретінде де зерделенуі мүмкін. Кез келген басқа жүйе сияқты экономикалық жүйе оның құрамдас нышандарының арасындағы байланыстармен сипатталады. Бұл байланыстар объективті экономикалық заңдардың әсерімен қалыптасады. Сонымен экономикалық жүйе – мемлекеттің экономикалық саясатын жүргізу үшін теориялық тұғырнама ретінде қызмет ететін экономикалық ғылым зерттеуінің күрделі, көп деңгейлі объектісі. Экономикалық жүйеге кешенді көзқарасқа сәйкес оның жұмыс істеуі мен дамуына ықпал ететін бірнеше нышандарды бөліп көрсетуге болады.
 Маханбет Н. Саясат № 2. 2008. Қызмет көрсету саласының әлеуметтік экономикалық маңыздылығы. Саясат № 2. 2008.

 Осипова Г.М. Экономикалық теория негіздері КазМЗА Ғылыми кеңесі оқу орындарының студенттері үшін оқу қуралы ретінде үсынған - Алматы 2002, 7.3.14 Мәдешев Б.Р. Нарықтық экономикаға кіріспе. Оқу құралы. Алматы, 1995.

 Я.Әубәкіров, К.Нәрібаев, М.Есқалиев т.б. Экономикалық теория негіздері: оқулық /- Алматы: "Санат", 1998.
        
        Қазақстан Республикасы Білім және Ғылым  Министрлігі
Семей қаласының Шәкәрім атындығы мемлекеттік университеті
СӨЖ
Тақырыбы: Экономикалық жүйенің дамуы үшін қажетті алғы ... мен ... ... ... ...
* Экономикалық жүйе туралы жалпы түсінік
* Экономикалық жүйедегі меншік қатынастарының орны
* Экономикалық жүйенің негізгі түрлері
* Қорытынды
Қоғамдағы экономикалық қатынас - ... ... Бір ... олар адамдардың табиғатқа қатынасын, адамның табиғатпен өзара ... ... Бұл ... ... ... ... пайдалану бойынша.
Оларды техника-экономикалық қатынас ретінде белгілеуге болады. Басқа жағынан экономикалық қатынас - бұл ... ... ... ... ... ... (өндірістік қатынас) адамдар арасындағы қатынас. Бұл әлеуметтік - экономикалық қатынас.
Техника-экономикалық және әлеуметтік экономикалық қатынас экономиканың екі жағынан ... ... Бұл ... ... - ... ... бекітілген, яғни барлық экономика мен оның бөлек бөліктерімен ұйымдастыру және басқару жүйесі.
Экономикалық жүйе - ... ... ... ... ... тұтыну барысында туындайтын негізгі экономикалық қатынастардың нысаны мен ... ... ... ... заң ... ... етілген нормалардың тарихи тұрғыда пайда болған немесе белгіленген, елде ... ... ... ... ... ... ... мен экономикалық жарияланымдарда "әлеуметтік-экономикалық жүйе" және "әлеуметтік-экономикалық саясат" деген терминдерді қолдануды жөн санады. Сол арқылы экономикалық ... ... ... атап ... болды. Алайда объектінің мұндай атауымен келісуге болмайды, өйткені адамдар үшін және солардың тікелей қатысуымен ... ... ... ... ... ... - экологиялық жағын, аумақтық жағын, әлеуметтік жағын, басқа жақтарын да ... ... алып ... ... зор. ... ... ... кезеңде Экономикалық жүйені ішкі екі жүйе: макродеңгей мен ... ... ... ... Осы ... алғанда макродеңгей республикалық заң шығарушы және атқарушы органдар және жергілікті билік ... ... ... ... ... ... ретінде ұғынылды. Микродеңгей сонымен қатар меншік нысандары тұрғысынан түрлі ұйымдық-құқықтық нысандардың жиынтығы ретінде, яғни ірі, орта және ... ... ... ... де зерделенуі мүмкін. Кез келген басқа жүйе сияқты экономикалық жүйе оның құрамдас нышандарының арасындағы байланыстармен сипатталады. Бұл байланыстар объективті ... ... ... ... Сонымен экономикалық жүйе - мемлекеттің экономикалық саясатын жүргізу үшін теориялық тұғырнама ретінде ... ... ... ... зерттеуінің күрделі, көп деңгейлі объектісі. Экономикалық жүйеге кешенді көзқарасқа сәйкес оның жұмыс істеуі мен дамуына ... ... ... ... ... ... болады.
Экономикалық жүйеден тыс сипаттамасы экономикалық заңдылықты ... ... ... ... пен институтты ұдайы жарыққа шығара алмас еді, экономикалық құбылыстар мен процестердің теориялық мәнін түсіну үйлеспеуі ... ... ... ... ... жүйе топтастырылуы түрлі белгілер (критерий) негізінде жүргізілуі мүмкін. Бұл ... ... ... жүйе қасиетінің объективті көптүрлілігі жатады. Бұл ... ... ... ... ... әдебиетте құралған екі тәсілге көңіл бөлу тұрарлық: бұлар формациялық және өркениетті.
Әрбір елдің экономикалық жүйесі бар. Бұл жүйе ... ... әр ... компоненттерден тұрады.
Экономикалық жүйе -- бұл материалдық, ... ... мен ... ... мен ... арасындағы байланыстардың ерекше реттелген жүйесі.
Экономикалық жүйе көп факторлы. Олардың ішінде оның дамуына әсер ететін:
-- ... ... ... ... жөніндегі: шаралар жүйесі;
-- меншік құрылымы;
-- ақпаратпен және ... ... ... ... ... қою мен адамдарды еңбекке тарту механизмдері.
Бұл факторлар келесі 3 құрылымға топтастырылады:
Шаруашылық құрылымы -- бұл ... ... ... ... ... база ... өзара әрекеті.
Әкімшілік (ұйымдық) құрылым -- лауазымды тұлғалардың шектеулі шаруашылық ... іске ... ... ... ... ... құқықтары мен міндеттерінің жиыны.
Ақпараттық құрылым алғашқы екі құрылымның қызметі жайлы алынған мәліметтерді топтастырады және таратады.
Меншік формасына байланысты аталған құрылымдардың жиынтығы әр ... ... ие ... ... ұсақ ... ... және т.б. Бір елде ... сипатты бір мезгілде қатар орын алуы мүмкін. Бұл жағдай экономикалық жүйенің ... ... және ... ... ... Осылайша, егер елде мемлекеттік сипат күшейе бастаса, ұлттандыру процесі жүруде деп білеміз. Керісінше, жеке шаруашылықтық сипат алғы ... ... ... ... ... заманғы әлем әрқасысы ұзақ тарихи даму процесінің нәтижесінде қалыптасқан сан алуан экономикалық жүйелердің болуымен сипатталады. Оларды қандай да бір ... ... ... жіктеуге болады. Қоғамның тарихи даму процесін әр экономист өзінше түсінетін болғандықтан, ... ... ... ... де ... ... Әр түрлі көзқарастар негізінде құрылған экономикалық жүйелерді классификациялаудың ... ... ... ... -- ... ... тән. Маркс үш мүшелік классификацияны қорытып шығарды.
Алғашқы (архаистік) құрылыс -- алғашқы қауымдық және азиаттық ... ... ... Бұл ... ... ... азиаттық өндіріс әдісі. Оның негізі патриархалдық шаруашылық шегінде қала ... ... ... ... қамтамасыз етуіне мүмкіндік беретін үй өнеркәсібі мен ... ... ... ... ... ... ... күш-куатын табиғатты ірі көлемде игеру мен қорғаныстың қажеттігі өз ... ... және ... билікті біріктіріп ұстаған деспоттық мемлекеттердің туындауына әкелді, яғни олар ... ... ... ... рента, қосымша өнімді және т.б. иемденді. Азиаттық өндіріс әдісі көптеген халықтарға болғанмен, ол ұзақ уақыт бойы тек Азия ... ... ... (XX ғ. ... ... Оның ұзақ ... ... -- суармалы жер шаруашылығымен айналысатын қауымның сақталуы.
Азиаттық өндіріс әдісінің мәселесі соңғы екі жүз жыл бойы ... ... ... қалуда.
Екінші ірі формацияны Маркс екінші реттік, яғни жеке меншікке (құлдық, басыбайлылық, капитализм) негізделген деп атады.
Үшіншісі -- жеке меншікті ... ... екі ... ... ... пікірі бойынша, коммунизм дәуірі дәуіріне дейін өсуі керек деп тұжырымдайды.
Өндірістік қатынас жүйесі өзімен бірге саяси, құқықтық, идеологиялық, ұлттық, ... және ... да ... ... мен ... көрсететін базис қондырмасы ретінде қатысады.
Өндірісті бірліктегі тәсілі мен ... ... ... ... ... ... ... дамуының тарихи жүрісі өзімен бірге қоғамдағы формацияның жүйелі ауысымын көрсетеді: алғашқы-қауым, құл иеленушілік, феодалдық, капиталистік және ... ... ... ... мен өндірістік қатынастар жүйесінің жиынтығы ретінде әрекет етеді. Қатынастар сипаты өндіріс құралдарына меншіктің үстем формасы арқылы анықталады. Әр жүйенің ... ... даму ... ... ... бөлінеді. Бұлар ерте ме, кеш пе әйтеуір өндіріс тиімділігінің деңгейі ... ... ... ... ... ... ... теорияның негізгі жағдайлары:
Табиғи-тарихи үрдіс қоғамдық-тарихи формациялардың бірізділікті ауысымы түрінде дамиды;
Материалдық өмірдің рухани өмірді ығыстыруы;
Өндірістік қатынастар қоғамның базисі ... ... ... ... ... ... ... ие болады;
Класстар қоғамның негізгі бірлігі және тарих субъектісі болып, ал класстар арасындағы күрес - класстардың өзара әрекеттесуінің басты ... ... ... теория негізгі іс жүзіндегі философиялық түсінудің үлкен салымы болып ... ... ... ... ... ... ... жиынтығы ретінде емес, оның ішкі даму заңдарымен қисынды жүйесі түрінде алдымызда жатыр. Сонымен ... бұл ... ... ... ... ... дамудың жан-жақты теориясы ретінде танысуы мүмкін.
Бұл, өзінің дамуында барлық жақтар мен ... ... ... бес ... ... өтуі ... бекітуге қатысты, сондай-ақ өндіріс құралдарының меншік иесі мен меншіктік емес қатынастың арасында антогонистикалық сипаттамаға шектен тыс ... ... әдіс ... дамудың түсінігін жеңілдікке және бұзылған ұғымға апарады, оны төменнен жоғарғы саты бойынша қоғамның өтуін бір ... ... ... Әр ... ... ... ... салыстырғанда сапалы дамудың жоғарылау сатысына ұсынылады. Сондықтан К. Маркстің ... ... ... ... ... сатысы өркениеттік әдіс өндірістік-экономикалық фокторлармен емес, барлық материалдық және рухани мәдениет элементтерінің жиынтығымен қоғамдық дамудың түрлі ... ... ... ... ... ол үшін ... ... емес, адам дамуының акцентіне тән.
II. Өркениеттік көзқарас әлемдік тарихты біртіндеп өркениеті ауысып отыратын біртұтас планетарлық ... ... ... ұсынады. сөзі латынның азаматтық, қоғамдық сөзінен шыққан. Бұл термин мәдениеттің дәрежесі мен деңгейін бағалау үшін қолданылады (мысалы, ... ... ... ... ... тарихының негізгі мәселелерінің өзара байланысы мен тәуелділігін күшейту және жалпы адамзаттық құндылықтардың таптық, ұлттық ... ... ... ... мақсатында қалыптасты.
Бұл теория өз дамуының бастапқы сатысында тұр. Оның басты ... ... ... ... іздеу. Кейбір авторлар осындай белгілер ретінде еңбек өнімділігін жаңа сатыға көтеретін өркениет ... ... ... ... ... ауыл ... ... (шамамен 6-8 мың жылдар бұрын). Келесісі -- өнеркәсіп төңкерісі (300 жыл бұрынғы). Қазіргі төңкеріс ... ... ... (XX ... орта ... Ол халықты адамның қажеттіліктерін өтеу сферасына (сауда, қызметтер, көлік білім, ғылым, мәдениет, басқару және т.б.) бейімдейді.
Кейбір экономистер жеті ... ... ... ... (тас ... -- 30-35 ғасырлық; шығыстық -- құл ... ... ... -- 20-23 ... антикалық 12-13 ғасырлық (темір ғасыры); ерте феодалдық -- 7 ғасырға созылған; бастапқы индустриалдық -- 4,5 ... ... -- 2-3 ... ... ... ... информациялық қоғам (қазіргі дәуір). Өркениеттік көзқарас таптық шарттамалардан ... ... ... ... ... ... кеңінен таралған, оның артықшылығының өзі осыдан көрінеді. Сонымен қатар, өркениеттік көзқарасқа ... ... әр ... елдер мен аймақтардың даму ерекшелігін, оларды өзіндік ерекшеліктерінен айыра отырып, бір жалпы схемаға сыйғызуға тырысады; өркениет көзқарасының ... өзі ... ... ... ... ... бір ізді ... саты емес, қоғамның белгілі бір жағдайының кезеңі бөлінеді. Өркениеттік әдіс тарихи үрдістің үзілмейтіндігін көрсетеді, оның қозғалысы өзара ... және ... ... және ... ... ... ... олардың дамуын қоғам дамуында көрсетеді. Тарихтың кезеңдеуінің өркениеттік әдіс ... ... Адам ... ... ... рет ... 1768 жылы шыққан деген кітабында ол адамзаттың ... үш ... ... ... және өркениеттілік деп бөлді. А.Фергюсон ұсынған кезеңдену негізінде материалистік белгілер жатты: шаруашылық ... пен ... ... ... А. ... ... жеке меншіктің әдеттегідей жоқ кезеңі ретінде аңшылық-шаруашылық кезеңі ретінде сипаттады; тағылықты - жеке меншіктің пайда болуының мал шаруашылығы, яғни әлі ... ... ... ... - жеке ... үстемшілігімен егін шаруашылық кезеңі ретінде сипаттады.
Бұл бөліністі Льюис Генри Морган (1818-1881) өзінің жұмысында пайдаланылды, ... әр ... ... ... орта және жоғары) бөліп нақтылай түсті және алғашқы қауымның даму белгілерін айқындады. Льюис ... ... ... ... ... ... басым белгілейтін прогрес көрсеткіші ретінде мәдениеттің бөлек материалдық және рухани пайда болуы алынды (отты пайдалануды ... жебе мен ... ... ... қыша ... енгізу және т.б.).
Қазіргі әдіс-тәсіл өркениетті ішкі (экономикалық) және сыртқы ... ... ... бірлігінің тарихи туындаушы қоғам өмірінің пайда болудың өзіндік тәсілімен сипатталатын қоғамдық жүйе ... ... ... емес факторлар болып әлеуметтік мәдени (ұлттық, діни, этникалық және т.б.), әлеуметтік-саяси, сондай-ақ табиғи-климаттық географиялық және басқа ... ... ... ... ... ... зерттеуге өркениетті жақындау ерекшелігі талдаудың көпшаралығы, белгілердің көптігі, олардың тар экономикалық ... ... ... табылады. Өркениеттік жүйелердің бірнеше топтастыруды бөлуге болады:
Бірінші, біліктілік қоғамның индустриалдық дамуының ... ... ... ... ... Ол ... ... (традициялық) өркениет, индустриалдық (экономикалық) өркениет, индустриалдықтан кейінгі (экономикалықтан кейінгі) өркениет түрлеріне ... ... ... ... ... (экономикалықтан кейінгі)
Өндіріс қор-ң типі
Еңбектің қол құралы
Машина
Информатика
Жетекші сектор
Ауыл шаруашылығы
Индустрия
Ғылым
Детерминация типі
Еңбекке сыртқы
экономикалық еріксіз тарту, ... ... ... ... ... ... ... Қоғамның индустриалдық даму деңгейінің критерийлерін қолданатын басқа жіктеуге сәйкес 3 экономикалық жүйелер бөліп қарастырылады: индустриалдық, кейінгі индустриалдық және жаңа ... ... ... тағы бір ... ... ... өндіріс құралдарына меншік формасы мен шаруашылық қызметін басқару әдісі ... екі ... ... тағы бір ... бар. Бұл екі белгінің негізінде әкімшіл, рыноктық және аралас экономика деп ... ... ... - бұл ... көне ... ... Ол дәстүрге негізделеді. Еңбек сипаттары, қарапайым, қол еңбегі. Қажеттіліктер - қарапайым. Қазақстанда ауыл және мал шаруашылығы - ... ... ... саяси-экономикалық еңбекқұн теориясына негізделген. Карл Маркс пен Фридрих Энгельс негізгі -- мемлекет меншігі, ... бәрі ... ... Сол ... сол ... ... дамуы бюрократия, монополия (бір сатушы) қолында болады. Мемлекеттендіру жоғары қарқынмен жүргізілді.
Нарықтық экономика - экономикалық, ... ... ... өзі, ... қатынастары табысқа, пайдаға ие болу. Бәсекелік орын алды.
Енді осы типтерге толығырақ тоқталайық.
а) ... ... ... ... ... негізделеді. Ұрпақтан ұрпаққа беріліп отырған дәстүр мен салт, қандай тауарды қалай, кім үшін өндіру арқылы анықтады. Экономиканың осы түрі ... ... ... ... Латын Америкасы мен Африка елдерінде қазір өте сирек кездеседі.
ә) еркін бәсекелестік нарықтық ... ... жеке ... және ... ... ... ... механизмімен сипатталады. .
Мұндай экономика ең идеалды экономика ретінде қарастырылады. Еркін (либералды) нарықтық экономиканың негізін қалаушы А. Смит болды. Ол нарықтық ... ... ... беру қажет деп есептеді. Алайда еркін нарықтық экономиканың ... ... ... ... оның ... серігі -- артық өндіру экономикалық дағдарысының үнемі ... ... ... Экономикалық дағдарыстар тарихын зерттеуі көрсеткендей, олар 1825 жылдан бастап үнемі әрбір 8-10 ... ... ... ... кезінде саудада тоқырау басталады, нарыққа өтпейтін өнімдер мөлшері толып кетеді, қолма-қол ... ... ... зауыт пен фабрикалар тоқтатылады және жұмысшылар жұмыссыз қалады. Тоқырау жылдарға созылады және экономика бүлінеді.
б) әкімшілдік-әміршілдік экономика. ... ... ... бәсеке және оны тереңірек талдау құбылысы әкімшілік-әміршілдік экономика теориясының пайда болуына ықпал етеді. ... ... ... ұраны: .
Әкімшілдік-әміршілдік экономиканың нарықтық экономикаға қарағанда артықшылығы мынада: ол ашық түрде жұмыссыздықты, өндірістің тым ... ... Ал қиын ... ... елдің материалдық, еңбектік және ақша қорларын ірі халық шаруашылығының ... мен ... ... ... ... және ... ... жоспарлау жүйесін қоғамдық меншікке негізделген социалистік елдер ғана емес, жеке меншікке негізделген кейбір ... ... ... Айталық, екінші дүние жүзілік соғыс кезеңінде бұл ... ... ... ... ауқымды салалары мен барлық салалары орталық жоспарлау және соғыс ... ... ... ... Осы ... ... мен ... дәл солай жүзеге асты.
Әміршілдік-әкімшілдік экономиканың олқылықтары мынадан байқалады.
Біріншіден, барлық шаруашылық сауалдарын көп сатылы бюрократтық ... ... шешу ... ... ... келісімін алуға көп уақыттың кетуі -- барынша кедергі болып табылады. Мұндағы ... ... -- жаңа ... шығару қажеттілігі, жаңа техника мен технологияны ендіру болмақ. Ал келісімге кеткен уақыт бұған кедергі жасайды.
Екіншіден, кәсіпорын жоспарының ... ... ... ... ... ... жақтағы орталық ұйымдар алдында есеп береді. Кәсіпорын ... ... ... ... ... ... орталық ұйымдар экономика және тұтынушылардың қажеттілігі туралы көбіне нақты көзқараста бола алмайды.
Осының барлығы әкімшілдік-әміршілдік экономиканы тиімсіз етеді және оны ... ... алып ... ... ... ... ... экономика ретінде болуда.
Аралас нарықтық экономика дегеніміз не? Американ экономисі Пол Самуэльсон былай деген: , әрі ... ол: -- ... ... ... теориясынын түп тұлғасы болып теориясы (авторы -- Нидерланд экономикалық мектебінің ... Ян ... және ... ... -- Гарвард институтының профессор-экономисі Джон ... ... ... ... аралас экономиканың ерекше бір типі ретінде ... оның ... және ... ... тұратынын айтқан.
Аралас экономикада -- деп жазған болатын Пол Самуэльсон.
Әлеуметтік аралас нарықтық экономика ... ... ... ... ... ... ... профессоры Вальтер Ойкен (1891-1950 жж.) болып табылады. Оның тұжырымдамасының құрамдас болігі: әлеуметтік қорғаудың толығырақ жүйесін ... ... ... ... қол ... ... ... болмақ. Бұл тұжырымдаманың ұраны мынау: .
Аралас әлеуметтік бағытталған экономикалық саясатқа емес экономикаға мысал ретінде жатады. Мұнда ... ... ... 4%-ы ... ... ... ал барлық мемлекеттік шығындардың жартысы әлеуметтік мақсатқа бағытталады.
Іргелі әлеуметтендіру қорытындысы мынада: ... ... ... ... ... (табиғи ресурстар, физ. мүмкіндік және т.б.
Қоғамдық (өндіріс қаражаты, еңбекті бөлу және ... ... ... ... ... және т.б.)
Өндірістік қатынастар
Әлеуметтік- экономикалық (меншіктік қатынасы және кірістерді бөлу)
Ұйымдастырушылық-экономикалық (тәжірибе алмасу, маркетинг, менеджмент және ... ... ... ... қоғамдық бөлу
Еңбек процесі және оның сәті
Өндірістің еңбектік, табиғи қорлар, ақпараттық және т.б.
Өнімдерді дайындауда өндірісті мамандандыру
Еңбек ... ... ... еңбек
Өндірістік мүмкіндіктер
Нәтижелер
Тиімділігі
Шектеулі ресурстар таңдауы
Материалдық - заттың өнім және қызметтер
Нәтижелер мен шығындар қатынасы
Меншік ... әр ... ... ... ... ең негізгі болып жүйенің қатынастарының мінездемелерін анықтайды. Меншік дегеніміз - ... және ... ... ... өнім ... иемдену және пайдалану туралы экономикалық-қоғамдық қатынастар. Меншікті екі жағынан сипаттауға болады - ... және ... ... ... ... меншік ол -- зат емес, ол - ... ... ... ... ... Ал құқықтық жағынан, меншік дегеніміз - зат, затқа деген адамның қатынасы.
Меншік құқығының экономикалық теориясының алғашқы өкілдері ол - ... ... ... ие ... американдық Чикаго университетінің профессоры Рональд Коуз және Лос-Анджелес университетінің профессоры ... ... тек ... ... пайдаланбай, меншік құқығы дегенді енгізді. Ресурстар өз басына меншік емес. Бұларды иемдену және пайдалану - "меншік ... ... ... ... ... ... ... белгілі экономикалық жүйе ретінде қызмет жасайды. Экономикалық жүйе - бұл экономикалық процестердің жиынтығы. Ол қалыптасқан мүліктік қатынастар мен ... ... ... қогамда жүзеге асады. Әлемдік экономикалық әдебиеттерде экономикалық жүйені топтаудың кең таралған екі фактор негізінде ... 1. ... ... ... 2. ... ұйымдастыру типтері бойынша; Осындай әдістер негізінде экономикалық жүйені төмендегідей типтерге бөледі: а) дәстүрлі экономика; ә) ... - ... ... б) ... ... ... ... нарықтық эконмика; в) қазіргі нарықтық экономика (қазіргі капитализм) немесе аралас экономика. Енді осы ... ... ... а) дәстүрлі экономика тұйық, оқшау шаруашылыққа негізделелі. Ұрпақтан ұрпаққа беріліп отырған дәстүр мен салт, қандай тауарды қалай, кім үшін ... ... ... Экономиканың осы түрі бұрынғы заманға қарағанда, Азия, Латын Америкасы мен Африка елдерінде қазір өте сирек кездеседі. б) ... ... ... ... ... жеке ... және ... өндірушінің еркін бәсекелік механизмімен сипатталады. . Мұндай экономика ең ... ... ... қарастырылады. Еркін (либералды) нарықтық экономиканың негізін қалаушы ... ... Ол ... ... ... ... беру қажет деп есептеді. Алайда еркін нарықтық экономиканың нақты қызмет атқаруы көрсеткеніндей, оның бөлінбес серігі - ... ... ... дағдарысының үнемі туындауы болып келеді. Экономикалық дағдарыстар тарихын зерттеуі көрсеткендей, олар 1825 жылдан ... ... ... 8 - 10 жылда қайталанып отырады. Дағдарыс кезінде саудада тоқырау басталады, нарыққа өтпейтін өнімдер мөлшері көбейіп кетеді, ... - қол ... ... ... ... пен фабрикалар тоқтатылады және жұмысшылар жұмыссыз қалады. Тоқырау жылдарға созылады және экономика бүлінеді. Экономикалық ... ... мен ... б) ... - ... ... Нарықтық экономикадағы еркін бәсеке және оны тереңірек талдау құбылысы әкімшілдік - әміршілдік экономика теориясының пайда болуына ықпал етті. ... ... ... . Әкімшілдік - әміршілдік экономиканың нарықтық экономикаға қарағанда артықшылығы мынада: ол ашқ түрде ... ... тым ... болдырмайды. Ал қиын шешуші кезеңде елдің материалдық, еңбектік және ақша қорларын ірі халық шаруашылығының ... мен ... ... ... ... және ... Сондықтанда жоспарлау жүйесін қоғамдық меншікке негізделген социалистік елдер ғана ... жеке ... ... ... ... ... ... Айталық, екінші дүниежүзілік соғыс кезеңінде бұл гитлерлік Германияда байқалды. Әкімшілдік - әміршілік экономиканың ... ... ... ... ... ... сауалдарын көп сатылы бюрократ - тық ... ... шешу ... болды. Олардың келісімін алуға көп уақыттың кетуі - барынша кедергі болып табылады. Мұндағы басты мақсат - жаңа ... ... ... жаңа ... мен ... ендіру болмақ. Ал келісімге кеткен уақыт бұған кедергі жасайды. Екіншіден, кәсіпорын жоспарының орындалуы туралы тұтынушы алдында емес, ... ... ... ... алдында есеп береді. Кәсіпорын есебі бұрыстау, боямалы ... ... ... да орталық ұйымдар экономика және тұтынушылардың қажеттілігі туралы көбіне нақты көзқараста бола алмайды. Осының барлығы әкімшілдік - ... ... ... ... және оны әртүрлі тапшылыққа алып келеді. в) қазіргі нарықтық экономика аралас экономика болуда. Аралас нарықтық экономика дегеніміз не? Американ ... Пол ... ... ... , әрі ... ол: - дейді. Аралас нарықтық экономика теориясының түп тұлғасы болып ... ... - ... ... ... ... - ... Ян Тинберген) және теориясы (авторы - Гарвард институтының профессор - экономисі Джон Кеннет ... ... ... ... ... ... бір типі ретінде қарастырып оның нақты және жоспарлы ... ... ... ... ... - деп ... болатын Пол Самуэльсон. Әлеуметтік аралас нарықтық экономика териториясының негізін қалаушы герман экономисі, Фрайбург университетінің профессоры ... ... (1891 - 1950 жж.) ... ... Оның тұжырымдамасының құрамдас бөлігі: әлеуметтік қорғаудың толығырақ жүйесін мүмкіндігі ... ... ... қол ... ... жасау болмақ. Бұлтұжырымдаманың ұраны мынау: . Аралас әлеуметтік бағытталған экономикалық саясатқа емес экономикаға мысал ... ... ... ... ... ... 4% - ы мемлекеттің қолдануында болады, ал барлық мемлекеттік шығындардың жартысы әлеуметтік мақсатқа бағытталады. Іргелі әлеуметтендіру қорытындысы мынада: . ... ... ... мен ... ... ... ... әлеуметтік бағытталған нарықтық экономика болып табылады. Ол бәсекелестік бастауға, меншіктің негізгі түрлерін араластыра - өзара іс - әрекетке негізделеді. Олардың ... ... ... және ... ... ... жүйесінде өз қызметтерін атқарады. Қандай да бір экономикалық жүйедегі әртүрлі меншік ... ... ... боолу керек? ХІХ - шы ғасырдың ІІ - ші жартысына дейін өмір сүрген еркін нарықтық ... ... ... ... ... жүйе), ұсақ жеке меншік артығырақ сипатқа ие болады. Ұсақ кәсіпкерлер өзара еркін бәсекелесті. Бұл еркін бәсеке дәуірі еді. ХІХ - шы ... ІІ - ші ... ... ҒТР - ның ... ... ... ... түрі қалыптаса бастады. Ал, ХХ - шы ... ... ... меншік үлесі кәдімгідей өсе бастады. Қазіргі уақытта жетілмеген (еркін емес) бәсеке жағдайында, нарықты реттеу дәуірінде ... ... ... кәдімгідей өзгерді: жеке меншік 30 - 35 % көлемін, корпоративті (ұжымдық) меншік ... ... яғни 50% - ын және ... ... 15 - 20% - ды ... ... ... үлесі көбінесе елдің экономикалық даму ерекшелігімен анықталады. Экономикалық жүйе материалдық игіліктер мен қызметтер ... ... мен ... ... ... ... келтірілген жүйе. Экономикалық жүйе көпфакторлы: шаруашылық шешімін қабылдау жүйесі, меншік құрылымы, ақпаратпен қамту механизмі, ... ... ... мен мақсат қою механизмі. Факторларды шаруашылық, әкімшілік, ақпараттық деп жіктеуге ... ... ... ... ресурстарды пайдалануға қатысты материалдық техикалық база элементтерінің өзара әрекеті. Әкімшілік құрылым: шектелген ресурстарды ... ... ... мен ... ... заңдық белгілеу. Ақпараттық құрылым: алғашқы екі құрылым мәліметтерін жалпылау және тарату.Тарихи алғаш пайда ... ... ... ... типі ... шаруашылықболды. Натуралды шаруашылықта адамдар өнімді тек һз қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін ғана ... ... ... жасамайды. Не, қалай және кім үшін деген сауалдарға өз шаруашылығының қажеттілігіне қарай жауап береді. Натуралды ... ... ... ... ... ... шаруашылығында тұтынушы мен өндірушіні байланыстыратын рынок, товарлар мен қызметтер сату үшін өндіріледі. Товар шаруашылығының пайда болу алғышарты ... ... Онда ... ... ... ... ... маманданады. Товар өндірісінің даму кезеңдері айырбас пен рынокқа байланысты. Әр рынок типтеріне сай товар өндірісі моделі болады: 1. ... ... ... өндірісі; 2. еркін рынок товар өндірісі; 3. реттелмелі рынок товар өндірісі; 4. деформацияланған рынок товар өндірісі. Дамымаған ... ... ... ... товар өндірісі) қоғамдық еңбек бөлінісіне негізделеді, өндірістік ... ... жеке ... пен товар өндірушінің жеке еңбегін қажет етеді. Қарапайым товар өндірісі кезінде рынокқа ... ... бір ... ғана ... ... ... тұтас экономиканы қамти алмайды. Еркін рынок товар өндірісі (рыноктық экономика) жалпы сипатқа ие. Онда: ... ... ... ... ... күші қабылданады да, өндіруші өз еңбегін емес, жалдамалы еңбекті ... ... ... ... ... бөлігі сатуға рынокқа шығарылады. Реттелмелі рынок товар ... ... екі: ... және жеке ... ... ... ... Мемлекет белсенді түрде рыноктық экономика қызметіне араласады, бірақ рыноктың реттеуші қызметін де жоққа шығармайды. Мемлекеттік реттеудегі негізгі формалар: заңдық, ... ... ... ... ... өндірісінің бірнеше модельдері бар: 1. әлеуметтік рыноктық шаруашылық (мысалы Германия); 2. аралас экономика ... 3. ... ... ... ... Деформацияланған рынок товар өндірісі -- командалық әкімшілік ... ... ... ... ... тұрақты түрде ұлттық экономиканы мемлекеттік реттеу іске асырылады. Ірі өнеркәсіпті бір сатысынан басқасына ... ... ... өсуі адамзат қоғамының әлеуметтік-экономикалық дамуының қатарларында да терең өзгерістер туғызады. Бұл процестің белгілері Ресей ғалымдарын мынандай қорытындыға ... . ... бұл ... қазіргі дүниедегі өзгерісті мәнді мойындау бар.Екінші жағынан, болып жатқан өзгерістерді айтқанда қоғамдық өндіріс түріндегі өзгерістерді көшіруге болмайды. Олар, жай ғана ... ... ... ... ... өту. Бұл ... ... енгізу, ірі өнеркәсіптің нәтижесі, содан кейін қоғамдық өндірістің индустриялануы капитализм шеңберінде ұжымдық өндірістің өмірге объективті келуін қамтамасыз етті. ... ... ... машинаға сүйеніп өз бойында қарама-қарсы екі тенденцияны қосады, кәсіпорындар мен өндіріс салаларының оқшаулануы және өзара байланыстылығы. Тауарлы өндірістегі ... ... ... ... ... тауарлы қатынастардың қоғамдық өндірістің бір түрінен екіншісіне ауысып ... ... ... ... өндірістің бұл өтпелі жағдайы нарықтық қатынас дамуының жаңа сатысын - аралас экономиканы ... ... ... - ... ... өйткені мұнда ұжымдық өндіріс қалыптасады, біреуінің заңдылықтары ... ... ... ... ... ... тауарлы өндіріс заңдылықтарына негізделген ұжымдық өндірістің заңдылықтарының әрекеті сипатымен байланысты. Экономикалық қатынастар ... ... ... меншіктің түрлі формаларының басын қосады. Шаруашылықты жүргізудің бір тәсілі табиғи жолмен басқа тәсіліне ауысып отырады. 1. Аралас экономика жүйесі және оның ... ... ... ... осы ... ... бірі - ... экономика жүйесі. 1. Аралас экономика жүйесінің басты ерекшелігіне келсек, мұндай экономикалық жүйеде жоспарлы экономиканың элементтері ... ... ... ... ... және ... да ... әлеуметтік-экономикалық даму негізін салады. Аралас экономика жүйесінің басты негізі - жартылай мемлекеттік, жартылай жекеменшік жүйесі ... ... ... ... жалпы Скандинавия елдерінде аралас экономика жүйесі өткен ғасырлар бойы дамып келеді. Соның негізінде осы ... аса ... ... ... даму ... етіліп, нақтылы өмір жүзінде көрсетіліп отыр. Аралас экономика жүйесінің нұсқасы, механизмі негізінде - тұрақты капиталдың, онда ең ... ... ... ... ... өндіргіш күштерді толық пайдалану арқылы халық шаруашылығын өркендетуде, жалпы экономиканы өрлеу деңгейінде тұрақты өсіруде, күрделі қаржыны ... ... ... пайдаланып, барлық халық шаруашылығының потенциалын, әлеуметтік сапасының салаларын ... іске ... ... ... - ... пен ... ... Осындай негізде, осы кездегі нақтылы өмір жүзінде орын алып, ондағы жалпы өнім ... ... ең ... деңгейге жетті. 2. Салыстырмалы қосымша құн өндіру әдісін ... ең ... ... Оның ... ... еңбек өнімін арттыру арқылы қажетті уақытын кемітіп, қосымша уақытын ... ә) ... ... ... тауардың қоғамдық құнынан әр түрлі жолдармен кеміту нәтижесінде алынатын құнды арттыру; б) ... ... ... ... ... ... қосымша құн. Аралас экономика жүйесінің сипаттамасының қатарында басты мәселе - экономикалық нұсқаны құрудағы ... ... ... ... ... ... ... экономика жүйесінің басты ерекшеліктері - осы экономикалық жүйеде жоспарлы экономикалық элементтер, үлгі ... ... ... методологиялық негіздері қалыптасады. Ол жүйеде бұл қатынас, әсіресе меншік үлесі, дәл, нақты үйлестіріліп, сол ... ... ... ... атап ... ... жүз жыл бойы Скандинавия елдері, оның ішінде Швеция ... ... ... ... жүйесінің негізінде дамып, әлемдік деңгейде өркендеу, даму тәжірибесін іс жүзінде ... ... Осы ... ... ... ... ... пайдалануда социалистік елдер де кездесіп отыр. Бұл жерде Қытай Халық Республикасын айтуымызға болады. ... ... ... ... ол аса ірі әлем елдерінің біріне айналды. Экономикалық дамуы осындай жүйе механизмін ... осы және ... ... ... ... аса жоғары дәрежеде болып келе жатқаны мәлім. Аталған жүйелердің ішінде ең жоғары деңгейдегі даму - ... ... ... яғни ... ... және ... ... жүйесі болып келеді. Қандай да болмасын экономикалық нұсқаны құрғаннан кейін, оның шынайы күнделікті өмірде экономикалық даму ... ... ... ... ... экономикада кіріс пен шығыстың деңгейін шығару, теңестіру болып келеді. Ондай теңестіру осы көрсеткіштердің жалпы техника ... ... ... ... ... ... ... пайдалану негізінде жасалады. Экономикалық есептеу - талдауда экономикалық нұсқаны құрып, іске ... ... ... ... ... ... есептеп, түзетіп, жаңартып, өмір ағымымен байланыстырып отыру керек. Әсіресе, мынадай мәселелерге жауап ... ... ... ... ... экономикалық нұсқа бойынша; өндірістік шаруашылық мекемелерде, ондағы еңбек өнімділігі жалпы табыс- кіріс, шығын, ... ... ... ... таза ... ... ... мәселелерді шешу үшін және экономикалық нұсқаларды тұрақты ... ... - ... ... және ... ... қажет болады. Мұндай экономикалық жүйеде жоспарлы экономиканың элементтерін нарық экономикасы ... ... ... ... ... олардың аралас жүйесі қалыптасып, қандай да болмасын елде даму негізін салады. Мұндай елдер ... ... ... ... ... Жаңа ... әлем елдеріндегі жүйелерді экономикалық теория тұрғысынан қарағанда, макроэкономика, оның жалпы ел ... ... ... және ... негіз және сол деңгейде экономикалықкөрсеткіштер жүйесі болады. Теория бойынша саясаттың экономикаға тікелей әсерінен саяси ... - ... ... ... ... Ал, ... экономиканың нұсқалары макроэкономикалық теориясыз, ғылымға айналған теориясыз еркін бағалау негізінсіз нұсқалар ... даму ... ... Макроэкономика үш бөлімнен тұрады: 1. Қарапайым және фундаментальды, макроэкономиканың ... ... 2. ... нұсқа жоспарлы және аралас нұсқасымен салыстырмалы түрде алғанда; 3. Әртүрлі нарықтарды экономикалық талдау, яғни микроэкономикалық теория. Егер де аралас ... ... ... оның ... ... ... оны мемлекеттік сектормен қаржыландыру және макротеория негізінде макроэкономикалық талдау жасау. Қандай да ... жүйе ... оны ... ... ... ... экономикалық теорияның негізін қамтамасыз ету қажет. Онда: а) қоғамдағы өндіріс процесінде өндіру, бөлу, айырбастау және ... - ... ... мен ... тыс ... ... ... арқасында қалыптасатын экономикалық қатынастар жиынтығы; ә) қоғамда өндіріс процесінде өндіру, бөлу, айырбастау және тұтынуда - ... ... мен ... ... пайда болатын, оларда реттелетін экономикалық қатынастар. Осы аталған өндірістік қатынас ең бірінші, өзгермелі капиталды ... ... ... оның ... ... дәлелдері, біріншіден, бұл жұмыс күшін сатып алуға жұмсалатын, әр өндіріс процесінде өсіп ұлғаятын капитал. Сонымен қатар, ол айналымы капитал ретінде өз ... ... ... біртіндеп өткізетін заттар болуы және өндіріс құрал- жабдықтары түрінде болатын, өндіріс процесінде өз құнын өзгертетін бөлігі, ... күші - ... ... ... ... ... ... Өзгермелі немесе айналмалы капитал, өзі жұмыс күші құнынан артық жасаған, еңбек ақы төленбеген еңбегі арқылы жасалатын құн негізінде болуы. ... ... ... және оның жанұя мүшелерінің өмір сүруі үшін қажетті тіршілік заттарының құны. Өндірісте өінм өндіруде ... ... ... ... ... ... жұмыс күші құны мөлшерінен артық қосымша құн өндіру қабілеті ретінде туындайды. Аралас экономиканың белгілері Аралас ... ... ... - ... реттеуге мемлекеттің араласуы. Бұл ең алдымен мемлекеттің экономикалық қызметінің күшеюінен көрінеді, бұған сұранысты ынталандыру, ... ... ... инвестицияны ынталандыру, амортизацияны жылдамдату және т.б. шаралар кіреді. Аралас экономикаға тән белгінің бірі - мемлекет пен бизнестің өзара ... ... ... басқа да көптеген аралық буындар мен элементтер бар, ол әр түрлі өнеркәсіп, ... ... ... ... ... өндірісті біртұтас өзара байланыстың түрлері мен саяси лоббизм жолымен реттеуге ... ... ... ... белгісі - мемлекеттік меншік. Айталық, жеке сектордың қолынан бәрі келе ... бұл ... ... жол транспортында, атом энергетикасында, космостық техниканы игеруде ерекше білінеді. Қазіргі өндірістің бұл ... тек ... ... ақша ... ... етіп қана ... ... қатар қоғамның барлық күш-жігерін қажет етеді. Олар өз кезегінде шаруашылықтың басқа салаларына айтарлықтай тікелей ықпал жасайды. Мемлекеттік ... ... ... - ... ... жаңа лептің, ұжымдық өндірістің үстемдігін сипаттайды. Аралас экономикаға меншіктің көптүрлілігі тән, мұнда жеке-дара және ұжымдық меншіктің түрі олардың негізі ... ... ... ... болуына әсер етеді. Аралас экономиканың маңызды бір белгісі құндық және ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттік және де басқа органдарда жүреді, бұлар кеңестік және консультация немесе зерттеу сипатында болады. Өнеркәсіп органдарын сәйкестендіретін ... ... ... ... ... ... кеңесі сияқты стратегиялық жоспарлау принципі негізінде . Жапония аталған шаралардан басқаларын да жүргізеді. Олар: . Жапонияның, мысалы ... ... ... және постиндустриялық жағдайына көшуі аныңырақ болған сайын экономикада жоспарлылық та ... ... Әр ... мемлекеттік құрылымдарда олар түрлі көріністер табады. Аралас экономиканың мәнді бір сипаты - ... ... ... процестерді ұйымдастырудың, басқарудың рөлінің артуы. Ұйымдастыру қатынастары рөлінің артуы тек қана техникалық себептерден емес, алдымен экономикалық процестердің салдарынан болады. ... ... ... ... ... тағы бір жағы ... кәсіпорындардың трест, концернге, диверсификацияланған фирмаларға ауысуы. Олар ... ... ... мен ... қызметін түбірінен өзгертеді. Ірі кәсіпорындардың көлемі, олардың өндірістік тұтынуы, транспорттық және ... ... ... өнім ... - бәрі баға ... ... ұсынысты бақылауға, нарықтың берекетсіздігін жоюға жағдай жасайды, ... ... ... тән ... жеңуге көмектеседі. Аралас экономиканы қазіргі қоғамның индустриалдық даму дәуіріндегі экономикалық жүйе сипаттайды, оған ... бір ... тән. Ол ... ... және ... ... ... тәуелді. Аралас экономика шаруашылықты жүргізу жүйесі ретінде пайда болып тек ... ... ... ... ... ең алдымен тауарлы қатынастаржүйесін тереңдете түседі. Бұл шеңбердің ұлғаюы тауарлы қатынастардың жер шарындағы көптеген ... ... ... ... Олар ... өндіріс заңдылықтарының дамуынан, оның заңдары әрекетінің күрделуінен, элементтерінің жаңа түрлерінен көрінеді және олар ұжымдық өндірістің тең заңдылықтары ... ... ... ... ... ... ... түрлі өндіріс әдістері арасындағы кедергі, ол мемлекеттік жеке кәсіпкерлер ісіне ... ... деп ... ... ... экономиканы көп укладтылықпен теңестіру де қате көзқарас. Әр түрлі ... ... ... ... ... ... ... дамыған капитализмде феодалдық жер пайдалану, ұсақ тауарлық шаруашылықтың қалдықтары болады, бірақ осының себебінен капиталистік өндірістің қатынастардың ... ... ... ... тауарлы өндірістің капитализмді туғызғанымен бірдей, керісінше емес. ... ... ... емес деп ... да ... ... ... азиаттық өндіріспен ұштасады, оған маркстік-лениндік формация жүйесінде орны табылмаған ... Шын ... бұл ... ... ... ... қараудан шығады. Егер бұл құбылыс капитализмде емес, социализмде де емес десек, онда ол информациялық құбылыс бола алмайды. ... ... ... даму ... ... көрсете алмайды. Қазіргі қоғам дамуының объективтік процестерін талдау мынаны білдіреді: қазіргі экономикалық құбылыс - аралас экономиканы ... ол ... ... ... ... ... ... жаңа түрі. Тек сыртқы көрініс түрі тауарлы ұжымдық қатынастарды бар екенін көрсетті. Сөйтіп ... ... ... ... ... ... мәжбүр етті, содан кейін теория жасауға кірісті. Қоғамдық шаруашылықты жүргізудің екі түрі аралас экономиканың тарихи алғы шарттары еді. Сондықтан ... ... шын ... ... бер ... ... ең ... шын нақты қатынастарды айқындайды. Аралас экономика өзінің бойына ... пен ... ... ... ... экономикалық укладтар арасындағы қатынастарды емес, тіпті формациялар мен өндіріс әдістері арасындағы қатынастарды ... ол бір ... ... ... екіншісімен ауысу қатынастарын жинақтайды. Аралас экономикада ешкімді, ештеңені ешқандай қыстау, ... ... жоқ. ... ... ... ... біреулері жаңадан, бұрынғылары қоғамдық өндіріс элементтерінің өзгеріп жүріп отырады. Оның өтпелілігі мұндағы жаңа өндіріс әдісінің ... ... ... бұл бір ... ... ... өту кезеңі емес. Мұндағы процестер өте күрделі, өйткені жаңа заңдылықтарды қалыптастыру бұрынғылардың модификациялануы мен ... ... ... ... түрлері туралы сөз болып отыр. Бұлар жөнінде өтпелі кезеңде айтуға болмайды, өйткені ол бұрынғы түрдегі процестерді өзіне қабылдамайды және адекватты ... база ... ... ... қамтымайды. Шаруашылықты жүргізудің жаңа түрінің қалыптасуын айтқанда мынаны атап өту керек: жаңаның бәрі емес, жаңаның жоғары дәрежелі, қоғамдықөндіріс түрінің біреуін ... ... бұл ... ... ... ... жаңа ... түрінің ену процесі - аралас экономика. Аралас экономиканың өтпелі экономикадан айырмашылығы мынада: өтпелі экономика формациялық даму деңгейін және ... ... ... ... Әр ... ... қазіргі экономикасын аралас экономика деп сипаттауға болады, бірақ АҚШ-ң немесе ГФР-ң экономикасын ... деп ... ... ... ... ... өз бойына тауарлы және ұжымдық қатынастардың заңдылықтарын жинақтағанымен, оларда туып келе жатқан ... ... ... укладтары жоқ. Сондықтан біз АҚШ-ң немесе ГФР-ң қазіргі экономикасын өтпелі экономика дей алмаймыз. Жаңа экономикалық ... алғы ... және жаңа жүйе ... өз ... дамитын ерекше эмбрион сияқты. Зерделеп отырған құбылыстың белгілерін атау қиын емес, ... ... ... ... экономистер өз түсінігі бойынша айқындады. Ғылыми әдебиетте олар монополистік капитализмнің немесе ... ... ... ... бір ... ... ... ретінде көрінеді. Осы алғы шарттар аралас экономика ұғымын анықтады және ұжымдық өндірістің барлығын, оларға тән заңдар, заңдылықтар мен қатынастарды сипаттайды. ... ... ... ... ... құн заңы мен ... ... әрекетін білдіреді. Олар туралы Дж. Гелбрейт деп жазды. Проблеманың осы жағына ... ... ... ... Линбломның мына сөздерін келтіреді: . Жоспарлылық пен құнның модификацияланған түрлері әлі де ... ... ... ... ... ... ... жоқтығын білдіреді.
Экономикалық жүйе материалдық игіліктер мен қызметтер өндіруде тұтынушылар мен өндірушілер арасындағы ерекше тәртіпке келтірілген ... жүйе ... ... ... ... ... ... құрылымы, ақпаратпен қамту механизмі, адамдарды еңбекке тарту мен ... қою ... ... ... ... деп жіктеуге болады. Шаруашылық құрылым: шектелген ресурстарды пайдалануға қатысты материалдық техикалық база элементтерінің өзара әрекеті.
Әкімшілік ... ... ... ... ... құқықтар мен міндеттер тізбесін заңдық белгілеу.
Ақпараттық құрылым: алғашқы екі құрылым мәліметтерін жалпылау және тарату.
Тарихи алғаш пайда болған өндірісті экономикалық ұйымдастыру типі ... ... ... ... ... ... ... тек һз қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін ғана пайдаланады. Айырбас, сауда жасамайды. Не, қалай және кім үшін деген сауалдарға өз шаруашылығының ... ... ... ... ... ... ... -товар шаруашылығы. Товар шаруашылығында тұтынушы мен өндірушіні байланыстыратын рынок, ... мен ... сату үшін ... ... пайда болу алғышарты -еңбек бөлінісі. Онда өндірушілер нақты товар түрлерін өндіруге маманданады.
Товар өндірісінің даму ... ... пен ... ... Әр рынок типтеріне сай товар өндірісі моделі болады:
1. дамымаған рынок товар өндірісі;
2. еркін рынок ... ... ... рынок товар өндірісі;
4. деформацияланған рынок товар өндірісі.
Дамымаған рынок товар өдірісі (қарапайым товар өндірісі) қоғамдық еңбек бөлінісіне негізделеді, өндірістік ... ... жеке ... пен товар өндірушінің жеке еңбегін қажет етеді. Қарапайым товар өндірісі кезінде рынокқа жасалған өнімдердің бір бөлігі ғана келіп ... ... ... ... ... ... рынок товар өндірісі (рыноктық экономика) жалпы сипатқа ие. Онда: ерекше товар болып адамның жұмыс күші ... да, ... өз ... емес, жалдамалы еңбекті пайдаланады; қоғамның өндірген өнімінің басым бөлігі сатуға рынокқа шығарылады.
Реттелмелі рынок товар өндірісі ... екі: ... және жеке ... секторлардың болуымен ерекшеленеді. Мемлекет белсенді түрде рыноктық экономика қызметіне ... ... ... ... қызметін де жоққа шығармайды. Мемлекеттік реттеудегі негізгі ... ... ... ... ... товар өндірісінің бірнеше модельдері бар:
1. әлеуметтік рыноктық шаруашылық (мысалы Германия);
2. аралас экономика (АҚШ);
3. ... ... ... ... ... ... ... -- командалық әкімшілік экономика. Рыноктық еркін қатынастарды басып, тұрақты ... ... ... ... ... іске асырылады.
ұғымы ұғымынан әлдеқайда кең.
Қорытынды
Қазақстан Республикасы қалыптасуы мен дамуының стратегиялық мақсаты аралас әлеуметтік бағытталған ... ... ... ... Ол ... ... меншіктің негізгі түрлерін араластыра -- өзара іс-әрекетке негізделеді. Олардың әрқайсысы жалпы экономикалық және әлеуметтік өзара ... ... өз ... ... бір ... ... ... меншік түрлерінің арақатынасы қандай болуы керек? ХІХ-шы ғасырдың екінші жартысына дейін өмір сүрген еркін нарықтық экономика ... ... ... ... ... ұсақ жеке ... артығырақ сипатқа ие болады. Ұсақ кәсіпкерлер өзара еркін бәсекелесті. Бұл еркін ... ... еді. ... ғасырдың екінші жартысынан бастап ҒTP-ның әсерінен акционерлік (корпоративтік) қоғам түрі қалыптаса ... Ал, ... ... ... ... ... үлесі кәдімгідей өсе бастады.
Қазіргі уақытта жетілмеген (еркін емес) бәсеке жағдайында, ... ... ... ... ... құрылымы кәдімгідей өзгерді: жеке меншік 30-35% көлемін, корпоративті (ұжымдық) меншік көптеген бөлігін, яғни 50%-ын және мемлекеттік меншік ... ... ... ... ... ... ... даму ерекшелігімен анықталады.
Пайдаланылған әдебиеттер:
* Маханбет Н. Саясат № 2. 2008. Қызмет көрсету саласының әлеуметтік экономикалық маңыздылығы. Саясат № 2. 2008.
* ... Г.М. ... ... ... ... Ғылыми кеңесі оқу орындарының студенттері үшін оқу қуралы ретінде үсынған - Алматы 2002, 7.3.14 Мәдешев Б.Р. ... ... ... Оқу ... Алматы, 1995.
* Я.Әубәкіров, К.Нәрібаев, М.Есқалиев т.б. Экономикалық теория негіздері: оқулық /- Алматы: "Санат", 1998.

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 26 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
"Экономикалық жүйенің дамуы үшін қажетті алғы шарттар мен жағдайлар."4 бет
Экономикалық жүйе: мәні, элементтері, даму сипаты. Экономикалық жүйенің дамуы үшін қажетті алғы шарттар мен жағдайлар5 бет
Экономикалық жүйенің дамуы үшін қажетті алғы шарттар және жағдайлар туралы6 бет
Экономикалық жүйенің дамуы үшін қажетті алғы шарттар мен жағдайлар15 бет
Экономикалық жүйенің дамуы үшін қажетті алғы шарттар мен жағдайлар жайлы7 бет
Экономикалық жүйенің дамуы үшін қажетті алғы шарттар мен жағдайлар жайлы ақпарат3 бет
Экономикалық жүйенің дамуы үшін қажетті алғы шарттар мен жағдайлар жайлы мәлімет4 бет
Экономикалық жүйенің дамуы үшін қажетті алғы шарттар мен жағдайлар туралы7 бет
Экономикалық жүйенің дамуы үшін қажетті алғы шарттар мен жағдайлар туралы ақпарат15 бет
Экономикалық жүйенің дамуы үшін қажетті алғы шарттар мен жағдайлар туралы мәлімет7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь