Қазақ ойшылдарының қоғам мен тұлға дамуына әлеуметтік көзқарастары


I Кіріспе
II Негізгі бөлім
1. Шәкәрім Құдайбердіұлының көзқарасы
2. Абай Құнанбаевтың көзқарасы
3. Шоқан Уалиханов көзқарасы және пікірлері

III Қорытынды
Пайдаланған әдебиеттер тізімі
1.Сәтбаева Ш.Қ. «Шәкәрім Құдайбердиев» Алматы. 1990 жыл
2.Қасабеков А., Алтайев Ж. Қазақ философиясы. – Алматы, 1996
3.Уәлиханов, Ш. Таңдамалы / Ш.Уәлиханов. 2-бас. – Алматы :Жазушы. – 1985. – 80 бет., 79, 80 бет.

Пән: Философия
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 7 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге


Қазақстан Республикасының ғылым және білім министрлігі.
Шәкәрім атындағы Мемлекеттік Университеті.
СӨЖ
Тақырыбы:Қазақ ойшылдарының қоғам мен тұлға дамуына әлеуметтік көзқарастары
Тексерген:Камиева К.Р
Орындаған :Данияр Г.

2015 жыл

Жоспар
I Кіріспе
II Негізгі бөлім
1. Шәкәрім Құдайбердіұлының көзқарасы
2. Абай Құнанбаевтың көзқарасы
3. Шоқан Уалиханов көзқарасы және пікірлері
III Қорытынды
Пайдаланған әдебиеттер тізімі
























Шәкәрім лирик ақын ретінде адамгершілік, өнер - білім, болашақ өмір, жастық пен махаббат туралы жазған өлеңдерімен әдебиет әлемінде өшпестей із қалдырды. Ақын қалдырған асыл қазынаның тақырыптық ауқымын, жанрлық кеңдігін көркемдік ерекшеліктері мен өзіндік тілдік шеберлігін ғалымдарымыз жан - жақты зерттеп, дәйекті тұжырымдап, бүгінгі рухани азығына айналдырып отыр. Жас ұрпақты рухани - адамгершілікке тәрбиелеуде бұрынғы ата - бабаларымыздың асыл мұраларын, өсиетті сөздерін, ғибраттарын алдымызға жайып саламыз. Өйткені адамгершіліктің ақ туын жоғары ұстаған бабаларымыздың тәлім - тәжірибесінің, ұстаған қағидаларының жас ұрпаққа берері мол. Сонау атадан келе жатқан ұлттық құндылығымыз. Рухани - адамгершілік байлығымыз. Абай, Шәкәрім аталарымыздың шығармаларының тұнығы осы рухани тәрбие. Ғасырлар бойы Абай тәлімі адамзатты адастырмай алдына жарық салар шырағданы болды. Абай ізін жалғастырушы адамдық жолын айнытпай танытқан Шәкәрім жырлары бүгінгі ұрпақтың бойтұмары болмақ. Шәкәрім өлеңдерінің тақырып ауқымы өте кең. Соның ішінде ойып орын алар тақырып - рухани адамгершілік мәселесіне қатысты ойлары. Ол адамгергершілік ар-ұяттты жоғары қояды. Оның өлең жолдарынан кісіліктің келбетін танытар асыл қаситтерімен сусындауға тұту, бауырыңа тарту бұл да адамгершіліктің жоғары түрі. Осы Шәкәрім өлеңдерінде қалай көрініс тапқан?
Бұл тұрғыда Шәкәрім атамыз: - дейді. Ол өлеңдерінде қазағым, ұлтым, алашым деп өз жұртын бүйрегіне бұрса, барша адамзатты бауыр тұтады. өлеңінде:
Еңбекке шыда, ебін тап та,
.
Өзімшіл болма, көпті ардақта,
Адамның бәрі - өз халықтың.
Ынсап пен мейірім, әділетті,
Жаныңдай көріп, жан сақта.
Ол жолда өлсек неміз кетті,
Мақсұтқа жетпей қалсақ та. - деп туған жұртына өнерге ұсынады. > деп білді. Оның өзі де өлеңінде:
Адамдық борыш ар үшін,
Баршаадазатқамыүшін
Сертбергемеңбекетемдеп,
Алдағыатартаңүшін - депөзөмірініңбүкілмәнісіеңбектежатқанынайтады. Ал, өлеңіндебұлидеяны тиянақтайтүседі.
ШәкәрімшығармашылығыноқығандаАбайдыңтереңойлымаржансөздерінеріксізтүсіреді. Ол - заңдылық. Абай атамыздың деген афоризм бопқалыптасыпкеткені. Осы өзгегежақсылықжасау, мейірімді болу идеясыШәкәрімпоэзиясынанқалайшаорыналады? Бұл ой, әсіресе, ақынөлеңіндеайқынбілінеді. Ол су, от, желсекілдіұғымдардыңекіжағын, екітүрліқасиетінсалыстырмалытүрдежырлайды да, соныңайналаңапайдасыболаржағынқаладегендіайтады.

Сусағанныңсусыны бол су сықылдысұп-сұйық
Бірақондайболмасалқын ел көңілін қалдырып.
От сықылдыжылыболсынсөзіңіз бен жүзіңіз.
Бірақондаймахаббатсызболмаөртепжандырып.
Жел сықылдыжелпіжұрттың шаршағанын талғанын
Жықпаүйін, болмақұйын, қылмажаманаманын
Жерсықылдыпайдалы бол, пайдаласын ел сенен
Тасты жердей болмақатты, тілмежұрттыңтабанын, - депнасихатайтады.
Иә, қорыта келгенде ақын өлеңдерінің басым көпшілігі рухани адамгершілік қағидаларға толы десек артық айтпаған болар едім Шәкәрім мұрасы жан-жақты зерделеуді тілейтін асылдарымыздың санатында.
Абай поэзиясы түгелімен лирикалық өлеңдерден құралады. Ол поэма жанрына беріле бой ұрмаған ақын.Бірақ Абай қысқа өлеңдеріңде табиғаттың бейнесін адам портретін жасауға, оның ішкі-сыртқы қылық, мінездерін айқын суреттермен көрсетуге өте шебер. Қай тақырыпқа жазған өлеңінде болса да ; қазақ жерінің, қазақтың ұлттық сипатының бейнелері айқын елестеп тұрады. Мысалы, қысты ол дейді. Мезгіл тақырыбында жазған өлеңдерінен табиғат көріністерінен басқа ауылдың әлеуметтік өмірі де, бай мен жарлының тұрмысындағы айырмашылық та, таптық теңсіздік те көрініс беріп отырады.>>Жазғытұры>>,>> Жаз>>, , , , сияқты өлеңдері ірі шеберлердің қолынан шыққан ғажап суреттердей өте көркем, өте ұғымды, сонымен бірге бұл-тек қазақ даласында кездесетін көріністер. Болыстарды, билерді, пысықтарды, тағы сондай типтерді суреттегенде, көз алдыңа тірі адамның бейнесін елестетеді. Өзінің және өзгелердің жан-жүйесін сипаттағанда да Абай өте шебер. Жастардың махаббат сырын бейнелеуде де алдына жан салмас жүйрік. Абайдан бұрынғы қазақ поэзиясында негізінен және аталатын екі-ақ өлең түрі болған. Абай өз шығармаларында осы екі түрде де байытып, кең пайдаланған. Бірақ ол қазақ поэзиясының өлшемімен ғана қанағаттанып қойған жоқ. Орыс және дүние жүзі поэзиясының жетістіктеріне сүйене отырып, қазақ өлеңіне тыңнан 17 түрлі өлең өлшемін қосты. Солардың ішінде >,-депжазды. деп, ислам дініне берік сенетін Абай адамды да жаратушыалла дептүсінеді де,>>Махаббатпен жаратқан адамзатты, Сен де сүй, олалланы жаннантәтті >> деп, адамды әуеліалланысүюгешақырады. Бірақолисламның шариғатшылоқымыстырарындай, тек алланысүюменғанақанағаттанбай,>>Адамдысүй, алланың хикметін сез, Не қызық бар оданбасқа>> деп, еңжоғарысанайтыналламенқатарадамды да сүюгешақырады.
деген сөзді деген мағынада түсінге Абай өз тұсындағы бұл халықтың өмір шындығынан араламаған түкпір қоймайды да, көрген-білгендерінің бәрін шығарамаларына түсіріп отырады. Ол өмір шындығының тіркеушісі емес, көрген-білгендерінің сыншысы болып, кем-кетікті қатты сынау арқылы түзетуге тырысады. Абай адамның хайуанаттан айырмашылығы сезім мен ақылды деп санайды. Оның ойынша, ақыл-суық мұз, оны ысытатын -- жұрек. Сезім ұясы деп санайтын жүректі қазақ поэзиясында бірінші рет жырлаған ақын -- Абай деп басталатын өлеңінде дейді де, қызық қуып кетпеу үшін әрбір сезімді ақыл таразасына салып, оның тиімді-тиімсіз жағын ойлануды ескертеді.
Шоқанның жарияланған еңбектері мен мұрағат материалдарынан біз оның әлеуметтік көзқарасы орыс демократтарының көзқарасына жақын екендігін аңғарамыз. Бірақ ... жалғасы







Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақ ойшылдарының қоғам және тұлға дамуына әлеуметтанулық көзқарастары14 бет
Қазақ ойшылдарының қоғам және тұлға дамуына әлеуметтанулық көзқарастары жайлы17 бет
Әлеуметтану тарихының негізгі бағыттары жайлы11 бет
Әлеуметтану тарихының негізгі бағыттары.8 бет
Қазақ ойшылдарының әлеуметтік көзқарастары18 бет
Абай Құнанбаевпен Ыбырай Алтынсариннің педагогикалық көзқарастары4 бет
Абайдың сыны 5 бет
Адам және адамгершілік3 бет
Белинский төңкерісшіл демократтардың көш бастаушысы5 бет
Діннің жастар психологиясына әсері7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь