Қазақ ойшылдарының қоғам мен тұлға дамуына әлеуметтік көзқарастары

I Кіріспе
II Негізгі бөлім
1. Шәкәрім Құдайбердіұлының көзқарасы
2. Абай Құнанбаевтың көзқарасы
3. Шоқан Уалиханов көзқарасы және пікірлері

III Қорытынды
Пайдаланған әдебиеттер тізімі
Шәкәрім лирик ақын ретінде адамгершілік, өнер – білім, болашақ өмір, жастық пен махаббат туралы жазған өлеңдерімен әдебиет әлемінде өшпестей із қалдырды. Ақын қалдырған асыл қазынаның тақырыптық ауқымын, жанрлық кеңдігін көркемдік ерекшеліктері мен өзіндік тілдік шеберлігін ғалымдарымыз жан – жақты зерттеп, дәйекті тұжырымдап, бүгінгі рухани азығына айналдырып отыр. Жас ұрпақты рухани – адамгершілікке тәрбиелеуде бұрынғы ата – бабаларымыздың асыл мұраларын, өсиетті сөздерін, ғибраттарын алдымызға жайып саламыз. Өйткені адамгершіліктің ақ туын жоғары ұстаған бабаларымыздың тәлім – тәжірибесінің, ұстаған қағидаларының жас ұрпаққа берері мол. Сонау атадан келе жатқан ұлттық құндылығымыз. Рухани – адамгершілік байлығымыз. Абай, Шәкәрім аталарымыздың шығармаларының тұнығы осы рухани тәрбие. Ғасырлар бойы Абай тәлімі адамзатты адастырмай алдына жарық салар шырағданы болды. Абай ізін жалғастырушы адамдық жолын айнытпай танытқан Шәкәрім жырлары бүгінгі ұрпақтың бойтұмары болмақ. Шәкәрім өлеңдерінің тақырып ауқымы өте кең. Соның ішінде ойып орын алар тақырып – рухани адамгершілік мәселесіне қатысты ойлары. Ол адамгергершілік ар-ұяттты жоғары қояды. Оның өлең жолдарынан кісіліктің келбетін танытар асыл қаситтерімен сусындауға тұту, бауырыңа тарту бұл да адамгершіліктің жоғары түрі. Осы Шәкәрім өлеңдерінде қалай көрініс тапқан?
Бұл тұрғыда Шәкәрім атамыз: «Ойлансаң, барша адамзат – туған бауыр»- дейді. Ол өлеңдерінде қазағым, ұлтым, алашым деп өз жұртын бүйрегіне бұрса, барша адамзатты бауыр тұтады. «Анадан алғаш туғанымда….» өлеңінде:
Еңбекке шыда, ебін тап та,
«Сабырдың түбі – сары алтын».
Өзімшіл болма, көпті ардақта,
Адамның бәрі – өз халықтың.
Ынсап пен мейірім, әділетті,
Жаныңдай көріп, жан сақта.
Ол жолда өлсек неміз кетті,
Мақсұтқа жетпей қалсақ та. – деп туған жұртына өнерге ұсынады. « Ақын кірсіз ақыл, мінсіз сөз, адал еңбек анық бақ» деп білді.
1.Сәтбаева Ш.Қ. «Шәкәрім Құдайбердиев» Алматы. 1990 жыл
2.Қасабеков А., Алтайев Ж. Қазақ философиясы. – Алматы, 1996
3.Уәлиханов, Ш. Таңдамалы / Ш.Уәлиханов. 2-бас. – Алматы :Жазушы. – 1985. – 80 бет., 79, 80 бет.
        
        Қазақстан Республикасының ғылым және білім министрлігі.
Шәкәрім атындағы Мемлекеттік Университеті.
СӨЖ
Тақырыбы:Қазақ ойшылдарының қоғам мен ... ... ... ... ... ... Г.
2015 жыл
Жоспар
I Кіріспе
II Негізгі бөлім
* Шәкәрім Құдайбердіұлының көзқарасы
* Абай Құнанбаевтың көзқарасы
* Шоқан ... ... және ... ... ... ... лирик ақын ретінде адамгершілік, өнер - білім, болашақ өмір, жастық пен ... ... ... өлеңдерімен әдебиет әлемінде өшпестей із қалдырды. Ақын қалдырған асыл қазынаның тақырыптық ауқымын, жанрлық кеңдігін көркемдік ерекшеліктері мен өзіндік тілдік шеберлігін ... жан - ... ... ... ... ... рухани азығына айналдырып отыр. Жас ұрпақты рухани - ... ... ... ата - бабаларымыздың асыл мұраларын, өсиетті сөздерін, ... ... ... ... ... адамгершіліктің ақ туын жоғары ұстаған бабаларымыздың тәлім - тәжірибесінің, ... ... жас ... ... мол. Сонау атадан келе жатқан ұлттық құндылығымыз. Рухани - адамгершілік байлығымыз. Абай, Шәкәрім аталарымыздың шығармаларының ... осы ... ... Ғасырлар бойы Абай тәлімі адамзатты адастырмай алдына жарық салар шырағданы болды. Абай ізін жалғастырушы адамдық жолын айнытпай ... ... ... ... ... ... ... Шәкәрім өлеңдерінің тақырып ауқымы өте кең. Соның ішінде ойып орын алар ... - ... ... ... қатысты ойлары. Ол адамгергершілік ар-ұяттты жоғары қояды. Оның өлең жолдарынан кісіліктің келбетін танытар асыл қаситтерімен ... ... ... ... бұл да адамгершіліктің жоғары түрі. Осы Шәкәрім өлеңдерінде қалай көрініс тапқан?
Бұл тұрғыда Шәкәрім атамыз: - дейді. Ол өлеңдерінде ... ... ... деп өз ... ... бұрса, барша адамзатты бауыр тұтады. өлеңінде:
Еңбекке ... ебін тап ... ... ... ардақта,
Адамның бәрі - өз халықтың.
Ынсап пен мейірім, әділетті,
Жаныңдай көріп, жан сақта.
Ол жолда өлсек неміз ... ... ... та. - деп ... жұртына өнерге ұсынады. > деп білді. Оның өзі де өлеңінде:
Адамдық борыш ар үшін,
Баршаадазатқамыүшін
Сертбергемеңбекетемдеп,
Алдағыатартаңүшін - депөзөмірініңбүкілмәнісіеңбектежатқанынайтады. Ал, ... ... Ол - ... Абай ... деген афоризм бопқалыптасыпкеткені. Осы өзгегежақсылықжасау, мейірімді болу идеясыШәкәрімпоэзиясынанқалайшаорыналады? Бұл ой, әсіресе, ақынөлеңіндеайқынбілінеді. Ол су, от, ... ... да, ... бол су ... ел ... ... сықылдыжылыболсынсөзіңіз бен жүзіңіз.
Бірақондаймахаббатсызболмаөртепжандырып.
Жел сықылдыжелпіжұрттың шаршағанын талғанын
Жықпаүйін, болмақұйын, қылмажаманаманын
Жерсықылдыпайдалы бол, ... ел ... ... ... тілмежұрттыңтабанын, - депнасихатайтады.
Иә, қорыта келгенде ақын өлеңдерінің басым көпшілігі рухани ... ... толы ... артық айтпаған болар едім Шәкәрім мұрасы жан-жақты зерделеуді тілейтін асылдарымыздың ... ... ... ... өлеңдерден құралады. Ол поэма жанрына беріле бой ұрмаған ақын.Бірақ Абай қысқа өлеңдеріңде табиғаттың бейнесін адам портретін ... оның ... ... ... ... суреттермен көрсетуге өте шебер. Қай тақырыпқа жазған өлеңінде болса да ; қазақ жерінің, қазақтың ұлттық сипатының бейнелері ... ... ... ... ... ол ... Мезгіл тақырыбында жазған өлеңдерінен табиғат көріністерінен басқа ауылдың әлеуметтік өмірі де, бай мен жарлының тұрмысындағы айырмашылық та, ... ... те ... ... отырады.>>Жазғытұры>>,>> Жаз>>, , , , сияқты өлеңдері ірі шеберлердің қолынан ... ... ... өте ... өте ... ... бірге бұл-тек қазақ даласында кездесетін көріністер. Болыстарды, билерді, пысықтарды, тағы ... ... ... көз алдыңа тірі адамның бейнесін елестетеді. Өзінің және өзгелердің жан-жүйесін сипаттағанда да Абай өте шебер. Жастардың махаббат сырын ... де ... жан ... ... ... бұрынғы қазақ поэзиясында негізінен және аталатын екі-ақ өлең түрі ... Абай өз ... осы екі ... де ... кең пайдаланған. Бірақ ол қазақ поэзиясының өлшемімен ғана қанағаттанып қойған жоқ. Орыс және дүние жүзі поэзиясының жетістіктеріне сүйене ... ... ... ... 17 ... өлең өлшемін қосты. Солардың ішінде >,-депжазды. деп, ислам дініне берік ... Абай ... да ... ... ... ... адамзатты, Сен де сүй, олалланы жаннантәтті >> деп, адамды әуеліалланысүюгешақырады. Бірақолисламның ... тек ... ... хикметін сез, Не қызық бар оданбасқа>> деп, еңжоғарысанайтыналламенқатарадамды да сүюгешақырады.
деген сөзді деген мағынада ... Абай өз ... бұл ... өмір ... араламаған түкпір қоймайды да, көрген-білгендерінің бәрін шығарамаларына ... ... Ол өмір ... ... ... ... ... болып, кем-кетікті қатты сынау арқылы түзетуге тырысады. Абай адамның хайуанаттан айырмашылығы сезім мен ... деп ... Оның ... ... мұз, оны ысытатын -- жұрек. Сезім ұясы деп санайтын жүректі қазақ поэзиясында бірінші рет жырлаған ақын -- Абай деп ... ... ... де, ... қуып ... үшін әрбір сезімді ақыл таразасына салып, оның тиімді-тиімсіз жағын ... ... ... ... мен ... ... біз оның ... көзқарасы орыс демократтарының көзқарасына жақын екендігін аңғарамыз. Бірақ Шоқан елдегі саяси ... орыс ... ... уағыздағандай, радикалды революциялық жолмен өзгерту қажет деп ойлаған жоқ. Оның үміт артқаны - оқу-ағарту, білім тарату, ... озық ... ... ... ... Осы ... ... тарапына қазақ даласында орыс мектептерін ашуды, басқа да білім ошақтарын көбейтуді ұсынды. Мынаны да айта ... жөн ... орыс ... ... А. Н. ... Шоқан туралы ол дейді. Ал бұл қозғалыс Ресейдегі ... ... ... ... белгілі [2]. Гуманитарлық ғылымдар Философия Әрине, Шоқан Уәлихановтың шығармаларында мүдделері қарама-қарсы топтар - байлар мен кедейлер бар екені, ... ... ... екі ... бір ... ... мен билер, байлар мен қожалар болып, қазақ ... ... ... ... жағынан, Шоқанның деп өзі айтқандай, кедейлер, жарлылар тобына бөлінетіні туралы ашық жазады. [3]. Сонымен бірге Ш. ... ... ... өкімдік пен заңсыздық әкелген патшалық отаршылдық саясатты қатал сынайды. Орыс достарына жазған хаттарында ол патша шенеуніктері қазақ халқының ... ... ... ... тонап жатыр, - деп тура жазады. деген еңбегінде Ш.Уәлиханов қоғамдағы үстем топтардың ниеті халықтың шын мұң-мұқтажына қайшы ... ... [4]. ... ... ... ... ... идея, еуразиялық ілім етек жайып келеді. Біз осы идеяны алға тартып қана қоймай, оны іске ... ... рөл ... ... ... ... Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев екенін зор қанағаттанғандыкпен айтып келеміз. Ал осы еуразиялық идеяны алғаш ұсынған қазақтың біртуар ... ұлы ... ... ... ... ... білсе, біреу білмеуі мүмкін. Шоқан ХІХ ғасырдың ортасында ортақ тарихи тағдыры бар ... ... ... ... қоғамдастық құру жөнінде ойланып толғанады. Қазіргі ШОС (Шанхай ынтымақтастық ұйымы) Ресейді, Қазақстанды, ... ... ... және ... ... тұрған сондай еуразиялық қоғамдастық болып табылады. Биыл Астанада осы ... ... ... атап ... ... емес пе ... ... Ресейдің Еуропаға да, Азияға да тікелей қатысы бар. Тап сондай жағдай Қазақстанға да тән. Бір кезде Шоқан аға сұлтандыққа сайланып, ... ... орыс ... ... ... қатынасын пайдаланып, Қазақстандағы үш жүзді біріктіріп, біртұтас мемлекет құруды армандады. Бірақ патша үкіметі және ... ... оның бұл ойын ... асыруға қарсы болды. Сол кездің өзінде-ақ Шоқан еш те бір ... еш те бір ... ... құрып кетпеуін, алпауыт елдердің, империялардың (Қытай, Ресей) қол астындағы кішігірім ұлттарды, халықтарды ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етуі керек деген батыл, бірақ жүзеге асуы қиын ойда болды. Бұл ой бүгінгі жаhандану дәуірінде жаңа ... ... ие ... ... ... пікірінше, әр халықтың, этностың, әр мәдениеттің, тілдің тарихта өз орны бар. Дамып жетілген отырықшы елдердің ғана емес, көшпенді халықтардың да өз ... ... ... болған және бар. Көшпенділер мәдениеті, көшпенділер философиясы туралы Шоқаннан бұрын айтқан ешкім болған жоқ. Асан ... ол деп ... тек айта ... ... Асан ... ... ... көкейкесті арманына айналған, Августиннің , Т. Кампанелланың , Т. Мордың , немесе Әл-Фарабидің қайырымды қаласындай ... ... Біз ... ... Ғарифолла Есім айтып жазып жүргендей, Қазақстанды әртүрлі ұлттар мен этностардың айналдыруды мақсат етіп, нақты қадамдар жасап жатырмыз. ... ... ... үшін ара ... дәнекер болып табылады. Қазір Қазақстан Шығыс пен Батысты жалғастыратын, олардың арасындағы экономикалық, мәдени, адами қатынастарды үйлестіретін аралық буынға ... Орыс ... орыс ... әдебиетінің, ғылымының Орта Азия халықтарына игілікті ықпалын Шоқан жиі-жиі атап көрсетеді. Академик ... ... ... . Сонымен бірге Шоқан орыс халқын, орыстың оқыған адамдарын, зиялыларын көшпенділер мәдениетімен, әдебиетімен, дәстүрімен таныстыруды да алдына ... етіп ... Сол үшін ол ... ... дұнған, ұйғыр әдебиетінің үлгілерімен ( , т.б.) ... ... ... ... үзінділер аударып бастырады.
Шоқанның өз сөзін келтіре кету де артық болмас: .
Қорытынды
Адамгершіліктің ақ туын жоғары ұстаған осы аталарымыздың тәлім - ... ... ... жас ... ... мол. Сонау атадан келе жатқан ұлттық құндылығымыз рухани - адамгершілік ... осы ... ... ... ... бейнесі, жан дүниесі, кеудесі шалқақ, асқақ пенде,мейірімді,әділ,адамгершілігі мол жас ... ... ... тілеген ұлы ақын , ойшылдарымыздың өлеңдерінің тұнығы-рухани тәрбие.Біздер, қазіргі жастар осы ата-бабаларымыздың жалын қуып, алдағы ұрпақтың ... ... ... үшін бүгіннен бастап аянбай еңбек етуіміз керек деп ойлаймын. Қаншама ғасырлар өтсе де, біз ... да ... ... ұмытпай, оларды есте тайға таңба басқандай ұстауымыз қажет.
Бүгінгі күнде біздің ... ... бар ... ... ... ... ... көп адамдар оларға көңіл аудармайды. Сол себепті біздер біздің ата-бабаларымыз, ақын-жырауларымыздан үлгі-өнеге алып, елімізді одан әрі дамытуымыз ... деп ... ... Ш.Қ. ... 1990 ... А., ... Ж. Қазақ философиясы. - Алматы, 1996
3.Уәлиханов, Ш. Таңдамалы / Ш.Уәлиханов. 2-бас. - Алматы :Жазушы. - 1985. - 80 бет., 79, 80 бет.

Пән: Философия
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 7 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Азаматтық қоғам дамуының алғышарттары9 бет
Банк имиджінің қалыптасуы47 бет
Банктік қызмет аясындағы банктік құқықтық қатынастардың кейбр теориялық мәселелері7 бет
Банктегі қоғаммен байланыс бөлімі77 бет
Микроэкономика пәнін зерделеу186 бет
Постиндустриялды қоғам концепциясы4 бет
Қоғам және жеке адамның қалыптасуындағы конфликтінің мәні7 бет
Қоғам және жеке тұлға14 бет
Қоғамдық тамақтану кәсіпорындары37 бет
Қоғамдық қатынастардың мәселелері10 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь