Су — биосфераның аса маңызды элементi

1.Су — биосфераның аса маңызды элементi
2.Сулардың өздiгiнен тазару құбылысы.
3. Гидросфераның ластануы.
4.Судың құрамында болатын ластағыш қоспалардан тазалау
Гидросфера — бiздiң планетамыздың аса маңызды құрам бөлiктерiнiң бiрi. Гидросфераға күн энергиясы мен гравитациялық күштер əсерiнен қозғалысқа түсетiн жəне бiр күйден екiншi күйге өте алатын барлық су түрлерi жатады. Гидросфера Жердiң басқа элементтерi атмосфера мен литосферамен тығыз байланысты. Жердегi су үнемi қозғалыста болады.
Табиғаттағы су айналымы гидросфераның барлық бөлiктерiн бiр-бiрiмен байланыстырып, бiртұтас жабық жүйе : мұхит — атмосфера — құрлықты түзедi. Ол гидросфераның түрлi бөлiктерiнiң əртектiлiгiне байланысты өзгеретiн су алмасу процесiнiң белсендiлiгiн қамтамасыз етедi.
Мұхиттағы су гидросфераның барлық массасының 97 % құрайды жəне Жер планетасы бетiнiң ауданының 75% аса бөлiгiн алады. Биосфера тiршiлiгiнде мұхиттың алатын орны ерекше: онда биосфераның химиялық тазаруы мен биомассаның өндiрiсiн қамтамасыз ететiн толып жатқан химиялық реакциялар жүредi. Су кез келген жануарлар мен өсiмiдктердiң ткандерi мен клеткаларының құрамына кiредi. Жануарлар мен өсiмдiкетр организмдерiндегi өте күрделi реакциялар тек қана су қатысында жүре алады. Жер планетасындағы климат та көп жағдайда суға жəне атмосферадағы су буларының мөлшерiне байланысты қалыптасады.
        
        Гидросфера 
1.Су — биосфераның аса маңызды элементi
2.Сулардың өздiгiнен ... ... ... ... ... ... ластағыш қоспалардан тазалау
1.Су — биосфераның аса маңызды элементi
Гидросфера — бiздiң планетамыздың аса маңызды құрам бөлiктерiнiң бiрi. Гидросфераға күн энергиясы мен ... ... ... ... ... жəне бiр ... ... күйге өте алатын барлық су түрлерi жатады. Гидросфера Жердiң басқа элементтерi атмосфера мен литосферамен ... ... ... су ... қозғалыста болады.
Табиғаттағы су айналымы гидросфераның барлық бөлiктерiн бiр-бiрiмен байланыстырып, бiртұтас жабық жүйе : мұхит — атмосфера — құрлықты ... Ол ... ... ... ... ... ... су алмасу процесiнiң белсендiлiгiн қамтамасыз етедi.
Мұхиттағы су гидросфераның барлық массасының 97 % құрайды жəне Жер планетасы бетiнiң ауданының 75% аса ... ... ... ... ... алатын орны ерекше: онда биосфераның химиялық тазаруы мен биомассаның өндiрiсiн қамтамасыз ететiн толып жатқан химиялық реакциялар жүредi. Су кез ... ... мен ... ... мен ... ... кiредi. Жануарлар мен өсiмдiкетр организмдерiндегi өте күрделi реакциялар тек қана су қатысында жүре алады. Жер планетасындағы климат та көп жағдайда суға жəне ... су ... ... ... ... судың беткi бес жүз метрлiк қабаты ондағы планктонның ... ... ... 40 күн iшiнде сүзiлiп өтсе, бiр жыл iшiнде мұхиттағы бүкiл су планктон ... та ... ... ... ... ... ... концентрациясы 3,5% болса, химиялық құрамы жағынан бұл тұздардың 99,9% — ... ... ... ... ... магний, кобальт, т.б. иондардың үлесiне тиедi.
Биосферадағы үш ... — ауа, су, ... ... ... ... ... негiзгi заты көмiрқышқыл газы болып табылатын карбонаттық тепе-теңдiк ... ... ... ... ... атмосфераға қарағанда көмiрқышқыл газы 60 есе көп. Көмiрқышқыл газы суық суда ... ... ... ... ... оны ... ... тəрiздi тартып алады, сондықтан да бұл аймақтарда оның қысымы оңтүстiк пен солтүстiк ендiктерге қарағанда жоғары болады. Атмосферадағы СО2 мөлшерi ... ... ... ... оның ... де артады, нəтижесiнде кальций карбонатының ерiгiштiгi жоғарылап, гидрокарбонат- иондар көбейедi. СО2 мөлшерi азайғанда сутек иондарының концентрациясы ... де, ... ... ... ... ... ... Осылайша мұхит суларындағы көмiртек иондары тұрақтанып, атмосфераның анторопогендiк ластануынан ... СО2 ... ... ... ... ... су биосферада ең негiзгi роль атқарушы болып ... ... тiрi ... ... ... ... тек су ... ғана жүре алады, сондықтан да олардың клеткалары мен тканьдерiнiң көп бөлiгi судан тұрады.
Су — ... ең ... ... ... ... планетамыздағы тұщы судың қоры санаулы ғана, барлық су ресурстарының 3% ғана. Таза судың жетiспеушiлiгi жер шарының көптеген аудандарындағы өткiр ... бiрi ... ... ... су ... жалпы алғанда, жер бетiлiк немесе континетальды сулар, Бүкiл Əлемдiк мұхит сулары жəне жер астылық ... ... үш ... ... Жер ... не континентальды суларға — өзен, көл, жабық теңiздер, батпақтар, атмосфералық жауын-шашын сулары, мұздықтар суы, Бүкiл Əлемдiк мұхитқа мұхиттар мен оларға ... ... ал жер ... ... ... ... жер астылық грунт сулары жатады.
Судың химиялық құрамы бiр-бiрiне байланыссыз екi фактордың — тарихи-табиғи жəне геологиялық жағдайлар мен ... ... ... ... ... ... ... болуы себептi оларды минералдану дəрежесiне байланысты төмендегiше классификациялауға болады (1 г/л):
тұщы су ... 1 ге ... ... ... ... ... ... >50
Жер бетiндегi тұщы су қорының 97% Антарктида, Гренландия, полюстер мен ... ... ... ... Егер осы ... ... ... бiрдей етiп бөлсе, онда ол қалыңдығы 53 м қабат түзген болар едi. Бiрақ осындай тұщы су қорын пайдалану əлi ... ... ... ... бар ... шамамен 3% көлдер мен өзендер алып жатыр. Сондықтан да тұщы ... ... ... жағдай деуге болады.
Табиғатта су айналымы үздiксiз жүрiп отырады. Күн ... ... ... ... ... ... жəне ... транспирация арқылы су үздiксiз буланады. Нəтижесiнде атмосфера су буларымен қанығады. Буланған су конденсацияланып, бұлттар түзiп, ... ... ... жер ... жауады. Жерде оның бiраз бөлiгi топырақ пен өсiмдiктер беттерiнен буланып, бiразы топыраққа сiңiп, өсiмдiктерге сiңiрiледi, не топырақтың терең ... өтiп, онда ... ... бiрге қайтадан жер бетiне шығып, мұхиттарға қосылады. Жауын-шашынның бiраз бөлiгi топырақ беттерiнде қалып, өзендерге қосылады.
Тұщы судың ... ... ... ... ... тұщы ... дефицитi байқалып отыр. Бұл жағдай су қорының құрлықта бiркелкi таралмағандығынан, халық санының өсуiнен жəне өндiрiс пен ауыл шаруашылығының қарқынды дамуынан ... ... ... ... ... жер шарын-
да суды əртүрлi мақсатқа пайдалануға жыл сайын шамамен 150 км3, ал өзендер мен жер асты суларынан 600 км3 ... ... ... суды ... қоры ... көп жəне ... болу керек. Бiрақ табиғи сулардың химиялық құрамына қатты əсер ететiн фактор — адамның ... ... ... ... санының көптеп өсуi суды
пайдаланудың ғана емес, сонымен бiрге ағызынды сулардың да өсуiне əкеп соғуда. Ауылшаруашылық жəне ... ... ... сулармен бiрге өзендерге суды ластаушы заттарды да ағызады. Нəтижесiнде табиғи суларда ерiген оттегiнiң ... ... ... ... ... жағдайлары нашарлап, олардың концентрациясы көбейедi.
Жер бетiлiк суларға жыл сайын 450 км3 ағызынды сулар ағызылады. Олардың тек қана ... ... ... ала ... Ал табиғи сулар өздерiнiң өздiгiнен тазару қабiлетiн сақтауы үшiн ... ... ... ондаған есе аз болуы керек.
Адамзат қоғамында адамдардың жартысына жуығы судың жетiспеушiлiк проблемасын бастан кешiруде. ... 60% шөл жəне ... шөл ... Жер ... осы құрғақшылық аудандарында адамдар ауыз судың өзiнiң тапшылығының ... ... ... сусыз аймақтарға Мексика, Пəкiстан, Иран, Алжир, АҚШ ондаған штаттары жəне т.б. ... ... ТМД ... кейбiр Орта Азиялық мемлекеттерi. Тұщы судың жетiспеушiлiгi гумидтi деп аталатын ылғал климатты аймақтарда да байқалуда. АҚШ бiрқатар ... ... ... ... ... Африканың тропиктiк аймақтарында су ресурстары мол болғанымен, олардың ... ... ... ... ... ... 1/7 ... су тапшылығын бастан кешiруде. Сол сияқты Батыс Европаның бiрқатар мемлекеттерi де осындай жағдайда. Сондықтан бүкiл адамзат қоғамына қауiп төндiрген су ... ... ... ғалымдары мен инженерлерiн халықты сумен қамтамасыз етудiң түрлi жолдарын iздестiруге жұмылдыруда. Осы ретте жер ... ... ... ... ... қарастырылуда, себебi олардың қоры барлық дерлiк материктерде мол. Айсбергтер суын пайдалану ... ... ... ... ... ащы ... ... мəселелерiмен де айналысуда. Бұл үшiн көптеген елдерде суды жұмсартатын станциялар салынуда.
Қазiр əлемде 800 ден аса ... ... ... iстейдi, олар күн сайын 1,7 млн м3 тұщы су алады, оның 90% ауыз су ретiнде пайдаланылады. Бiздiң елiмiзде ... ... ... суды ... ... ... ... ресурстарының ”мұхит — атмосфера — жер — ... ... ... ... ... бiр ...... қайта қалпына келу қабiлетi. Табиғатта тұщы суды материктерден мұхиттар мен теңiздерге, олардан ... керi ... ... алып келетiн алып ”механизм„ үнемi жұмыс iстейдi.
Гидросферадағы өздiгiнен тазару процесi заттардың айналымымен байланысты. Бұл процесс табиғи ... ... ... ... тiрi ... ... ... нəтижесiнде жүзеге асады. Сондықтан табиғатты қорғаудың аса ... ... бiрi ... ... осы ... ... қалуға барынша мүмкiндiк жасау.
Əрбiр су көзi — түрлi тiрi организмдер, сол ортаға тəн арнайы организмдер, өсiмдiктер, микроорганизмдер тiршiлк ... олар ... ... өлiп ... тiрi, күрделi экожүйе.
Егер су көзiне бактериялар, не ... ... ... ... онда ... ... ... тез жүрiп, су өзiнiң бастапқы таза күйiне қайта келедi. Өздiгiнен тазару процесiне əсер ... ... ... ... ... ... үшке бөлуге болады: физикалық, химиялық жəне биологиялық.
Судың өздiгiнен тазару процесiне əсер ететiн физикалық факторлардың iшiнде ластаушы заттардың сұйылуы, еруi жəне ... ... роль ... Өзен ... интенсивтi ағысы судағы ластаушы заттардың жақсы араласып, концентрацияларының төмендеуiне себеп болады. ... ... ... су түбiне шөгуi ластанған судың өздiгiнен тазаруына
жағдай жасайды. Микроорганизмдер өз салмақтарымен, немесе судағы органикалық жəне ... емес ... ... ... бiрге су түбiне шөгедi. Судың өздiгiнен тазаруына əсер ететiн аса ... ... ... ... ... ... Бұл ... əсерiнен су зарарсызданады. Ультракүлгiн сəулелер белокты коллоидтарды жəне микроб клеткалары протоплазмаларының ферменттерiн жойып жiбередi.
3.Гидросфераның ластануы
Жер планетасындағы судың жалпы мөлшерi — 1386 ... Бұл ... 96,5% ... ... тиесiлi. Мұхиттардың орташа тереңдiгi 3704 м ал ең тереңi — 11034 м Жер қойнауының жоғарғы бөлiгiнде түрлi тереңдiкте жер
асты ... қоры бар. Тұщы ... ... 150-200 м ... ... да, тереңдеген сайын тұздана бередi. Жер астындағы тұщы сулардың көлемi жер ... тұщы су ... 100 есе көп. Су ... үш ... ... ... ... сұйық, газ) кездеседi.
Қазiргi кезде адамзат қоғамында бiр жылда тұщы судың 3000 км3 ... ... Суды ең көп ... ауыл ... Ауыл ... ... ... төрттен үш бөлiгi қайтарылмайды. Мысалы, 1 тонна бидай өсiру үшiн барлық вегетациялық кезеңiнде 1500 тонна, 1тонна күрiшке — 7000 ... ... 10 000 ... су ... 1т. өнiм алу үшiн болат, шойын — 15-20 м3, кальцийленген сода — 10, ... ... — 25-80, азот ... — 80-180, ... ... — 300-400 м3, синтетикалық талшық — 500, мыс — 500, пластмасса — 500-1000, синтетикалық каучук — 2000-3000 м3 ... су ... ... 300000 ... Жылу ... станциясына жылына 300 км3 су қажет.
Соңғы жылдары өзен, көл, теңiз бен мұхит суларының ластануы қатты байқалуда. Табиғи ... ... ... көздер төмендегiлер:
1) өндiрiс орындарынан шыққан поллютанттар бар атмосфералық ... ... ... ... ... iшiнде патогендi де) бар тұрмыстық сулардан құралған ағызынды сулар;
3) суды көп пайдаланатын қара металлургия, химия, ... ... ... ... ... ... ... дамуына жəне суды пайдаланудың артуына байланысты ағызынды сулардың мөлшерi де ... ... 60 ... ... жыл ... ... 700 млрд м3 ағызынды
сулар жиналатын едi. Өзендердiң ластануы соңғы жылдары қатты байқалып ... ... тек қана Рейн ... жыл ... 941 т. сынап, 1040 т. мышьяк, 1700 т. қорғасын, 1400 т. мыс, 13 000 т. ... 100 т. хром мен 20 млн т . ... ... ... бетiндегi ең лас — Жерорта теңiзi болып табылады. Ағызынды ... ... ... ... ... 80 ... қырылып қалған. Кемелердiң апатқа ұшырауынан, танкер резервуарларын жуған судан жəне мұнай өндiру жұмыстары кезiнде жыл ... ... ... ... 12-15 млн т. мұнаймен ластанады. Судың бетiндегi мұнай қабаты атмосфера
мен гидросфера арасындағы газ ... ... ... ... ... ... қырылып қалуына себеп болады.
Ауыл шаруашылығы да суды ластаушы көздердiң бiрi болып ... Ауыл ... ... улы ... топырақтан шайылып, суға түседi. Мал шаруашылығында түзiлген өлi органикалық заттар (көң, шiрiндi, мочевина) топырақтан суға ... ... көп ... улы ... ... да, су экожүйелерiне едəуiр əсер етедi. Органикалық заттары бар ағызынды суда биогендi элементтер əсiресе, азот пен ... көп ... ... ... суда ... ... ... дами бастайды, əсiресе көк жасыл, қоңыр
балдырлар тез көбейiп, жоғарғы сатыдағы су өсiмдiктерiнiң ... ... ... ... Бұл ... өсiп, ... өлiп, нəтижесiнде судағы органикалық заттардың массасы артады. Аэробты организмдердiң оттекпен тыныс алуы нəтижесiнде тез арада оттектiң жетiспеушiлiгi туындайды. Сондықтан су ... ... ... онда ... ... бола бастайды. Бұл процесс эвтрофикация деп аталады. Эвтрофикация ... — суда ... не ... ... ... ... элементтердiң жинақталуы нəтижесiнде су объектiлерiнiң биологиялық өнiмдiлiгiнiң артуы. Анаэробты процестер ... ... ... ластануы болып табылады. Эвтрофикация — суға оңай тотығатын минералды тыңайтқыштардың түсуi, не егiстiктерден азот пен ... ... ... ... де ... ... ластануына қарағанда сулардың ластануы көбiрек қауiп туғызатын себептерiн төмендегiше деуге ... сулы ... ... ... ауаға қарағанда əлдеқайда жəй жүредi;
2) судың ластану көздерi өте көп;
3) сулы ортада ... ... ... ... ... сезiмтал жəне олар атмосферада жүретiн процестерге қарағанда жер ... ... үшiн аса ... ... табылады.
4.Судың құрамында болатын ластағыш қоспалардан тазалау
Фазалы-дисперсті классификацияны практика жүзінде қолдану, сумен қамтамасыз ететін тұйық жүйедегі қалдықсыз ... ... ... ... туғызады.Қолданылған суды тазалау, оларды қайта қолдануға немесе қоршаған ортаны ластамай өзен немесе көлдерге тастауға мүмкіндік береді. Суды тазалаудың ұтымды тәсілдерін таба білу өте ... және қиын ... ... ... сумен қамтамасыз ету жүйесінің принципиалды схемасы көрсетілген.
Табиғи суларда олардың өздiгiнен тазару құбылысы жүредi.Бiрақ бұл ... өте жай ... ... ... ... ... аз болған кезде өзендерде өздiгiнен тазару құбылысы жеткiлiктi дəрежеде жүрген болар едi. Бiрақ, өкiнiшке орай, қазiргi таңда ғылыми — техникалық ... ... ... ... ластану деңгейiнiң қарқыны өте мөте жоғарылап отыр. Сол себептен, ағызынды суларды тазарту жəне оларды қайтадан пайдалану қажеттiлiгi туындап отыр.
Ағынды суларды ... ... ... ... ... процесс. Олар — механикалық, физико-химиялық жəне биологиялық ... ... Бұл ... ... ... алу ағызынды судың ластану сипаты мен ондағы қоспалардың зияндылығына байланысты. Суды тазартудың механикалық əдiсi бойынша суды ... жəне сүзу ... ... ... ... ... ... түрлi бөлшектер мөлшерiне қарай əртүрлi конструкциялы торлармен, су бетiлiк қоспалар — май, ... ... ... арқылы сүзiледi.
Физико-химиялық əдiсте ағызынды сулардан ерiген органикалық емес қосылыстар бөлiнiп, органикалық заттар ыдыратылады. Көбiнесе электролиз қолданылады. Электролиз ... ... ... ... ... ... ... қышқылдар мен басқа да органикалық емес қосылыстар бөлiнiп ... ... ... электролизер деп аталатын арнаулы қондырғыларда жүзеге асырылады. Ағызынды суларды электролиз арқылы тазарту əсiресе, қорғасын, мыс өнеркəсiптерi мен ... ... ... ... ... ... ... ультрадыбыс, озон, иониттер мен жоғары қысым арқылы да тазартуға болады. Ал химиялық ... суды ... үшiн ... ... ... хлор жəне оның ... хлорлы iзбес, натрий гипохлоритi сияқты қосылыстары қолданылады. Суды тазартудың биологиялық əдiсi сулардың биохимиялық жəне физиологиялық өздiгiнен тазару ... ... ... ... суларды тазартудың биологиялық қондырғыларының бiрнеше типтерi бар: ... ... ... мен ... метантэнклер. Аэротенклерге активтi ил — микроскопиялық өсiмдiктер мен жануарлар өсiрiп, үстiнен ағызынды сумен толтырады да, ... ... ... ... ... ауа ағынымен үрлейдi. Оттектiң (ауамен үрлегенде) жəне органикалық заттардың көп ... ... ... активтi илде бактериялар мен микрофауна қарқынды өсiп, көбейiп, бактериялар бiр-бiрiне жабысып, кесектелiп, органикалық ластаушыларды жай минералдық заттарға дейiн ыдырататын ... бөле ... ... ... ... ... ... Органикалық заттардың мол қорымен қоректенген бактериялар активтi көбейе бастап, массалары ұлғая түседi. Бактериялардың ... ... ... ... ... ... ал су тазара бередi. Тұнған таза суды бөлiп ... ал ... ... суды тазарту функциясы əрi қарай жалғаса бередi.
Ағызынды суды тазартудың химиялық ... ең көп ... түрi ... ... ... ... ... көпшiлiгiнiң құрамында күкiрт қышқылы, тұз жəне азот қышқылдары көп кездеседi. Осы ... ... ... ... үшiн ... ... iзбестастар қолданылады. Əдетте химиялық тазартудан соң биологиялық тазарту жүзеге асырылады.
Ағызынды суларды тазартуға жұмсалатын шығын өндiрiс орындарынаң ... ... ... 10-15%, кейде 20-25% құрайды. Ағызынды суларды тазарту қондырғыларының өте ... ... сол ... көбiнесе тек қана тазарту қондырғылары арқылы үздiксiз даму үстiндегi өндiрiс орындарының ... ... ... қорғау проблемасын шешу мүмкiн еместiгi су көздерiн ластанудан қорғаудың неғұрлым тиiмдi жолдарын ... ... етiп ... Ал мəселенi шешу үшiн экологиялық жағынан қауiпсiз, аз қалдық шығаратын, тiптi кейбiр жағдайларда қалдықсыз технологиялық процестердi енгiзу ... ... бөлу үш этап ... ... асырылады. Бiрiншi реттiк тазарту. Ағызынды сулар iрi қатты қалдықтардан тұндыру арқылы тазартылады.
Екiншi реттiк тазарту: ... ... ... ... Ағызынды суларды биохимиялық тазарту əдiсiнде кейбiр микроорганизмдер судағы ерiген органикалық заттармен қоректенiп, өсiп, дамып, көбейедi. Осылайша, ағызынды сулар органикалық ... ... ... ... ... келесi бiр көп таралған əдiсi тамшылы биофильтрлер арқылы тазарту. Бұл əдiсте судағы тек қана ... ... ... ... ... ... да бөлiнедi. Тамшылы биофильтрлер арқылы 80-85% ерiген органикалық заттар тазарады.
Бiрiншi жəне екiншi реттiк тазарту ... ... ... 90% ... ... бөлуге болады.
Үшiншi реттiк тазарту: Үшiншi реттiк тазартудың негiзгi мақсаты — ағызынды судың құрамындағы азот жəне ... ... ... Осы ... ... суда балдырлардың қарқынды өсiп, дамуына себеп болады. Үшiншi реттiк тазартуда ластаушыларды химиялық реагенттермен тұнбаға түсiру арқылы суды тазартады. Тазартудың осы үш ... ... суды ... қалған бактериялар мен вирустардан тазарту үшiн хлорлап, жер бетiлiк суларға ... ... ... оның ... ... аса маңызды роль атқарады. Халықтың пайдаланатын ауыз суы таза, зиянды қоспасыз болуы керек. Сондықтан су көздерiнiң биологиялық, ... жəне ... ... ... бақылауда болады.

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 9 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Су - биосфераның аса маңызды элементi11 бет
Су экожүйесі15 бет
Әкімшілік құқықтың рөлі мен маңызды6 бет
Turbo Рascal программалау жүйесі6 бет
Web-қосымшаларды дайындау технологиялары. HTML тілі, оның негізгі компоненттері8 бет
«Нанокеуектікремнийдің тунелді өткелінен құралған шалғай - барьерлік sno2/n-si күн элементін зерттеу»54 бет
Динамикалық айнымалылар құрылымы22 бет
Жиымдар (массивтер)14 бет
Жиындар теориясына кіріспе30 бет
Және, немесе, емес базисіндегі сандық қондырғылар сұлбалары30 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь