Дүниеге қөзқарас және онын типтері

1. Дүниеге қөзқарас және онын типтері.
2. Ежелгі Қытай философиясы.
3. Философиядағы адам мәселесі.
4. Диалектика және онын әдістері.
Адам басқа тіршіліктерге қарағанда ерекше пенде: ол өзін бүкіл Дүниеден бөліп алып, оған қарсы қоя алады. Менің осы Дүниедегі орным қандай? Мен бұл өмірге не істеу үшін келдім? Адамды Құдай, я болмаса «Үлы мәртебелі Табиғат» неге жаратты? Бұл Дүниені адам танып, түбіне жете алар ма екен? Мені жағапай қоршаған табиғат неге шексіз, әртүрлі және сондай әсем? Ертең-ақ бүл әсем Дүниені өлер шағымда қалайша қиып кетемін? Егер мен бұл Дүниеге уақытша ғана келсем, онда бұл өмірдің мәні неде? деген осындай және мыңдаған басқа сұракгар адамның ойына оқтын-октын келеді. Әрбір адам өзінің ой-өрісі, өмірден алған тәжірибесі, жалпы мәдениетінің деңгейіне қарай бұл сауалдарға жауап беріп, өзіне тән дүниеге деген көзқарас қалыптастырады.
Алайда қайсыбір Дүниеге деген көзқарасты философияға жатқызуға болмайды, өйткені соңғыға тек қана абстрактілік ой-өріс дамуының негізінде Дүниені үгымдармен бейнелеу түрі жатады (abstractio — латын сөзі, ой арқылы заттың, құбылыстың әртүрлі жактарын бір-бірінен бөліп алып қарау). Олай болса, философия — Дүниеге деген дамыған көзқарас түрі.
Тарихи дүниеге деген көзқарастың тұрпайы түрі алғашқы қауымдық қоғамның шеңберінде Дүниеге келеді. Оны біз мифология дейміз (mithos — грек сөзі, баян, аңыз, logos — грек сөзі, ілім деген магына береді).
Миф — табиғат, қоғам және адам жөніндегі алгашқы тұрпайы фантастикалық түсініктер (phantasia — грек сөзі, қиял, елес). Алғашқы қауымдық қоғамдағы әлеуметтік дамудың тым төмендігі, адамның табиғаттың әртүрлі күштеріне қарсы тұра алмауы, сонымен қатар өзінің өмірге деген қажеттіктерін өтеу жолындағы сол табиғат құбылыстарын сезіну және түсіну іңкәрі — мифтердің Дүниеге келуінің қайнар көзі болып табылады.
        
        Қазақстан Республикасының Білім және ғылым министрлігі
Семей қаласының Шәкәрім атындағы мемлекеттік университеті.
СӨЖ
Тақырыбы: Дуниеге қөзқарас және онын типтері. Ежелгі Қытай философиясы.Философиядағы адам ... және онын ... ... 2015 ...
1. Дуниеге қөзқарас және онын типтері.
2. Ежелгі Қытай философиясы.
3. Философиядағы адам мәселесі.
4. Диалектика және онын әдістері.
1. Дуниеге ... және онын ... ... тіршіліктерге қарағанда ерекше пенде: ол өзін бүкіл Дүниеден бөліп алып, оған ... қоя ... ... осы ... ... ... Мен бұл өмірге не істеу үшін келдім? Адамды ... я ... неге ... Бұл ... адам ... ... жете алар ма ... Мені жағапай қоршаған табиғат неге шексіз, әртүрлі және сондай әсем? Ертең-ақ бүл әсем Дүниені өлер ... ... қиып ... Егер мен бұл ... ... ғана ... онда бұл ... мәні неде? деген осындай және мыңдаған басқа сұракгар адамның ойына оқтын-октын келеді. Әрбір адам өзінің ой-өрісі, ... ... ... ... ... ... қарай бұл сауалдарға жауап беріп, өзіне тән дүниеге деген ... ... ... ... ... ... философияға жатқызуға болмайды, өйткені соңғыға тек қана абстрактілік ой-өріс ... ... ... ... ... түрі ... ... -- латын сөзі, ой арқылы заттың, құбылыстың ... ... ... ... алып ... Олай болса, философия -- Дүниеге деген дамыған көзқарас түрі.Тарихи дүниеге деген көзқарастың тұрпайы түрі ... ... ... ... ... келеді. Оны біз мифология дейміз (mithos -- грек ... ... ... logos -- грек ... ілім ... ... береді).Миф -- табиғат, қоғам және адам жөніндегі алгашқы тұрпайы фантастикалық түсініктер (phantasia -- грек ... ... ... ... ... ... әлеуметтік дамудың тым төмендігі, адамның табиғаттың әртүрлі күштеріне қарсы тұра алмауы, сонымен қатар өзінің өмірге деген қажеттіктерін өтеу жолындағы сол ... ... ... және ... ... -- ... ... келуінің қайнар көзі болып табылады.
Әрбір халық өзінің дүниеге келу ... ... ... ... ... ... пайда болуы мен тәртібі, жақсылық пен жамандық, көркемдік пен ... адам ... мәні мен ... ... ... ... халықтар аңыздарында әртүрлі дәрежеде берілген. Ол жағалай қоршаган табиғаттың ерекшелігіне және соған сәйкес қалыптасқан ... ... ... ... болса керек.Бірақ тереңірек қарасақ, әртүрлі халықтардың дүниеге қойған ... ... ... ... ... да ... болады. Олар: Дүние қалай пайда болды? Кім адамды тудырды? Адам неге өледі? Адамдардың сөйлейтін тілдері неге әртүрлі? Аспан мен жер неге ... ... ... бұл ... ... ... ... адамдарды қанағаттандырмайды, оған ол тұрпайы болып көрінеді, өйткені мифтерде табигаттың қүбылыстары сиқырлы күштер арқылы түсін- ... ... -- ... ... лары. Сол кездегі адамдар мифтердегі айтылатын сиқырлы күштер- ге өзінің ықпалын тигізе алатынына кэміл сенді. Сонымен олар жагалай қоршаған ортаны, ... зор ... ... ... ... жэне ... ... келе, эртүрлі халықтардың мифтерін бслгілі бір топтарға бөлуге болады. Мифтердің ең үлкен ... бірі ... ... (cosmos -- грек сөзі, әлем, genesis -- грек сөзі, дүниеге келу, ... ... ... Оларда көбінесе Дүниенің алғашқы жагдайы хаос (chaos -- грек сөзі, шексіз шашылган бытыраңқы дүние) ... ... ... ... ... ... арқылы хаос жер мен көкке бөлініп, Дүниеге тэртіп келіп, әртүрлі табиғаттың құбылыстары дүниеге келеді.Дүниеге деген жалған көзқарас ретінде ... ... ... атап ... ... миф алгашқы пайда болған қогамдық сананың формасы ретінде өзінің ішінде болашақта ... ... ... дін, ... мораль сияқты құбылыстардың элементтерін бойында сақтайды. Сондықтан мифті галымдар қогамдық сананың синкре- тнкалық түрі деп есептейді (synkretismos -- грек ... ... ... бөлінбеген деген магына береді).Екінші ерекшелігі -- мифтегі адам мен ... ... ... ... ортаны антропоморфнзациялау, адамның өзін- дік мэндік қасиеттерін бүкіл ... ... ... ... ... мен заттарын олардың адам сияқты жаны, ойы, сезімі, іңкэрі бар деп түсінуі. Мысалы, жерге нәр ... ... ... ... мифте Құдайлардың жыныс қатынасынан шығатыны жөніндегі қияли ойлары.Үшіншіден, мифте элі ғылыми ұғымдар жоқ, онда қоршаган ... ... ... көркем соз арқылы бейнеленеді.Әлемнің пайда болуы жөнінде кейбір Шығыс халықтарының аңыздарында антропоцентрлік ... та ... ... - грек ... адам, centrum -- латын сөзі, орта, әртүрлі қатынастардың бір жүйеге қосылатын нүктесі). Бұл мифтер: , -- ... ... ... ... күн мен ай, ... мен жүлдыздар жөніндегі аңыздар адамдардың омірінде кең орын алган. Күннің сәулесінің жер бетіндегі тіршіліктің өміріне тигізетін ... рөлі сол ... ... Күн ... ... табынатын құдайлардың біріне айналган. Сонау көне заманда пайда болған ... ... ... ... ... ... ертедегі бабаларымыз аспанға (тәңір, қытайша -- тян) табынып: , -- деп есептеген.Жагалай қоршаган ортадагы өзгерістер, ... ... жыл ... күн мен ... ... ... жер сілкіну, дауыл, топан су, т.с.с құбылыстар көне мифтерде жүлдыздар мен планеталардың орналасуымен, ... ... ... ... ... ... фигуралар жердегі ахуалды, болашақта болатын оқиғаларды анықтайды, -- деп есептелді. Бүгінгі асгрологиялық ... (astron -- грек ... ... сол көне ... ... ... мифтерге сүйенеді.Көп халықтардың мифтерінде ерекше орынды эйел Құдай алады (қазақтың Үмайы, гректердің ... ... Әйел ... -- ... жер ... ... әміршісі. Ол -- аңшыларга сәттілік әкелетін, жер мен мал шаруашылығында мол өнім тудыр- татын Құдай.Әлемдегі Қүдайлар мен ... ... ... ... де орны ... ... халықтардың мифте- рінде эрбір табиғат құбылысын тудыратын өз Құдайлары болды. Мысалы, үнді халқы өз мифологиясында 3000-нан аса Құдайлардың бейнесін ... ... грек ... да өте ... ... -- ... ... ал адам болса уақытша Дүниеге келеді. Өйткен себебі -- Қүдайлар алғашқы мәңгі- лік табиғат заттарынан жаратылган, ал адам ... ол -- бір миф- ... ... ... жаратқан пендесі, екіншілерде -- Құдайдың ... ... ... ... дегенмен қайсыбір миф адамга егер сол адам өзінің ізгі өмірімен, тазалығымен құдай- лардың мейірімін ... ... да ... ... өмір сүру мүмкіншілігін қалдырады.Екіншіден, аспандағы Құдайлардың өмірі ... ... ... өте ұқсас. Құдайлар да адамдар сияқты күледі, жылайды, қуанады, өкінеді, ғашық болады, т.с.с. Оны біз мифтегі социо- морфизациялаудың нәтижесі деп ... ... ... -- лат. ... ... morphe -- грек ... ... түр).Әрине, мифтердің пілдей бөлігі -- батырлар ... ... ... ... ... ... ... -- бұрынғы заманда өмір сүрген бабалар, олар ... ... зор ... ... ... Олар ... ... істерімен халыққа жаса- ган ізгі жақсылықтары арқылы адамдарды неше түрлі қиындық- тардан аман-есен алып ... ... ... ... тагы бір ... -- ол ... жан дүние- сін, сезімдерін ерекше Құдайдың іс-әрекетінен шыгаруы. Бұл ... көне ... ... бола ... ... ... өз ішкі рухани өміріне үңіліп, таным жолына қоя бастағанының кепілі болып табылады. Мысалы, грек мифологиясындагы кейіпкерлер ... ... ... ал ... , -- деп ... Егер еске ... ... -- Мнемосина көмек берсе, адам есіне өткен оқиғаларды түсіреді, егер Муза Құдайлары көмектессе, онда адамга шабыт бітіп, ол ... ... ... ... ... қай халық болмасын, оның мәдение- тіиің түп нұсқасы ретінде бүгінгі заманға дейін сақталып, қазіргі жазушылар мен ... ... мен ... ... қиялын оятып, шығармашылығына зор әсерін тигізеді. Жэне эр заманның өкілдері мифтегі мазмұнға өз уақытына сәйкес бага ... осы ... ... ашылмаган сыр іздейді. Мысалы, Прометей жөніндегі мифті алсақ, ол Зевсті алдап, адамдарға от әкеліп, онын қалай ... ... ... ... ... үйретті. Өз еркіне көнбегені үшін Зевс оны Колхидадағы биік таудың тасына шынжырлап тастады. Күндіз үлкен бүркіт келіп, оның ... ... ... ал ... оның бауыры бұрынғы қалпына келіп үлгіреді, келесі күні бүркіт тағы да ұшып келеді... Тарихтагы Ренессанс дәуірінен ... осы ... ... ... кейпі өнер адамдарының, философия, эдебиет қайраткерлерінің шығарма- ларында эртүрлі ойларды туғызып отыр (renaissance -- ... ... ... туу). ... ... -- ... адамды сүюдің, риясыздықтың, ізгіліктің, ержүректіктің нышаны десе, соңғы кездегі адамзаттың экологиялық дагдарысқа келіп тірелуі, рухани азгындауы Прометейдің кейпіне кейбіреулердің керісінше ... оны ... ... ... ... ... тәкаппарлықтың белгісі деп түсінуде.Келесі гректің Сизиф жөніндегі мифін алсақ, (Sisyphus -- латын сөзі, адамның аты), онда оған ... ... ... ... ... домалатып, таудың басына шығарып орнату керек. Бірақ ол тас ... ... ... ... ... ... кетеді. Ал Сизиф болса тағы да төменге түсіп, оны жоғарыга итеру- ге ... ... XX ... өмір ... ... ойшысы А.Камю, бұл гректің мифінен адамның Құдайдың өзіне парапарлығын байқаган. Күнбе-күн үлкен тасты таудың басына шығарып, қайта- қайта төменге домалаған ... бара ... ... ол ... көз жіберіп, Құдайдың әділетсіз жазасына қанша қиналса да, өзінің көнбегенін көрсетеді...Бүгінгі өмірде ғылым мен техниканың, гуманитарлық пәндер- дің ... ... ... -- ... ... адамгершілік, адамзат), мифтерге сену, олардың жаңа түрлерін тудыру осы уақытқа шейін ... келе ... ... ... ... басқа саналы пенделерге кездесуге деген бітпес іңкэрі неше түрлі ... ұшып ... ... жөнінде, ондагы жандардың адамга ұқсас екені, жер қызының ғарыштан келген жігітке гашық болғаны жөніндегі мифтерді атап өтуге болады. ... ... ... ... ... жылдар өткен замандағы сияқты, қазіргі мифтің мазмұнынан біз жоғарыда көрсетілген антропоморфизациялауды байқаймыз.Әсіресе ... ... ... ... ... ... рухани өмірінің өзегін құрайтын құндылықтардың күрт өзгеруі қогам өмірі жөнінде, ... ... ... ... ... отбасылары, өмір салты жөнінде неше түрлі мифтерді тудырып отыр. Әрине, оларды тудыратын -- ... бұл ... ... жақсы өмірге деген іңкэрі, өмірдегі болып жатқан көп эділетсіздіктерді қабылдамауы байқалады.Уақыт өте келе мифологияның шеңберінен дін ... ... ... қогамға дүниеге деген көзқарас, дүние сезімінің жаңа түрі келді. Дін де ... ... ... ... ... қатар Дүниені фантастикалық бейнелеуімен ерекшеленеді.Сонымен қатар бұл құбылыстардың негізгі айырмашылық- тары: мифте шынайы өмір мен қиял ... ... ... ... мен ... ... алшақ жатыр. Өйткені егер бүл Дүниедегінің бэрі де өтпелі, кемшілікті, өз- өзіне жеткіліксіз болатын болса, о Дүние -- ... ... ... жетілген т.с.с.
Дінде ең құдіретті жасампаз -- Құдай -- табиғаттан жогары және ... тұр. Оны ... ... ... ... ... ол ... аян арқылы беріледі де, адамның жан дүниесінде терең сенім сезімін тугызады.Сенім дегеніміз -- ... бір ... ... ... ... ... ... олардың шындығын тексеру, я болмаса дәлелдеуді қажет етпеу. Осы тұргыдан алғанда сенімді екіге бөлуге болады. Олардың бірі -- ... ... Оган ... ... ... мен ... жетістіктеріне, олардың болашақта адамзат өмірін түбегейлі өзгертетіне сену. Оны философияда ... ия ... ... дейді (scientia -- латын сөзі, білім, ғылым, techne -- грек ... ... ... ... ... cratos -- грек сөзі, билік).Сенімнің екінші түріне адамзаттың күнделікті тәжірибесінен, я болмаса гылыми деректерден шықпайтын, тіпті оган ... ... ... ... және соларды адамның өз-озіне нандыруы жатады. Міне, осы соңғы сенімдік түрі қайсыбір діннің ... ... ... Құдайдың өз еркімен адамдарга пайғам- барлар арқылы берген ... бір ... ... Олар адамдардың іс-әрекетін, жүріс-тұрысын, ойлау өрісін анықтайтын абсолютті қағидалар (absolutus -- латын сөзі, шектелмеген, ... ... ... діни көне ... ... ... Құран, Тэурат, Талмуд, Інжіл т.с.с. киелі кітаптарды жатқызуға болады. Бұл кітаптарда Құдайдың құдіретті күшін көрсететін неше түрлі ... ... ... тын, ... бұза алатын ғажайып оқиғалар жазылган. Солардың ішіндегі ең гажабы -- адамның рухының, жан дүниесінің өлместігі.Құдайдың құдіретті күшін ... ... ... дін ... өмір сүру ... әрқашанда қоғамдағы адамдардың толық орындамай, бұзып отыратынын көрсетеді. Діннің заңдарын бұзган адам күнәға ... ... ол ... ізгі ... болашақта Құдайдың кешіріміне жете алады.Діни сенімнің қайнар көзі -- адамның дүниені сезімдік- құндылық тұргыдан игеруінде, ал ... ... ... ... арқылы келген көзқарастарға дін қарсы келеді.Ғасырлар бойы жиналып келе жатқан гылыми деректер жагалай ... ... мен ... ... ... күр- делі ... ... өрісін тарылтып, оның гылымга жақын түр- лерін тудырады. Негізінен, біз оларды пантеизм және деизм дейміз (pan -- грек ... ... theos -- ... deus -- ... ... ... ... Құдайды табиғаттың ішінде еріту, табиғаттың өзін Қудай ретінде түсіну. Мұндай Құдайга деген көзқарастың шеңберінде ... құр ... ... ... ... болсақ, онда Құдай мойындалғанмен, оның рөлі тек Дүниені өзінің құдіретті күші арқылы жаратумен таны- лады. Жаратылған Дүние әрі ... ... тән ішкі ... ... өмір сүре береді, оның болашақ дамуына Құдай кіріспейді.Діннің дүниеге келуінен бастап, оның негізгі қағидаларына ... ... ... да туды (atheos -- ... ... қарсы, грек сөзі). Бүгінгі заманда Дүниеге деген атеистік көзқарас ұстаган адамдардың саны да аз ... ... ... аса ... жағы ол тек қана ... ортаны түсіну емес (гылымның жетістіктері бүл қажеттікті анағұрлым ... ... ол -- оның ... рухани тәрбиешісі, адамдардың бір-бірімен байланыстары, қарым- қатынастарын ретке келтіруші қызметі. Ягни дін қоғамдагы мораль саласын өзіне ... ... ... ... ... ажырамас бір бөлігіне айналдырып, оның қағидаларын өз мүддесіне жаратады (mores -- латын сөзі, әдет-ғұрып). Сонымен ... дін ... ... бойы ... ... ... ... адамгершілік нормаларды (norma -- латын сөзі, басшылықтың бастамы, тэртіп, нұсқа) діни моральдық қагидаларға айналдырады. Моральдық ... ... ... ... Құдай алдындағы адам- ның борышы, парызына айналады. Адамның жүрегіндегі сүйіс- пеншілік сезімі нақтылы ... ... ... ... ... сүйіспеншілікке айналады. Осының арқасында моральдық құнды- лықтар Қүдайға сенудің негізінде адамның жүрегіне, жан дүние- сіне ... ... оның ... зор ... ... ... тік ... ұстаған адамга қоғамдағы моральдық нормаларды өзінің рухани өміріне кіргізу үшін ... ... ... оган ... пе, жоқ па, соны ... ... парасаты арқылы саналы, дәлелден- ген сенімге айналдыруы керек. Ал бұл жол -- өте қиын ... ... ... ... ... ... ... тардан басқа, соларга қайшы келетін нормалар да болуы мүмкін. Мысалы, Иса пайғамбардың: , -- ... ... бар. Ал ... ... , ... ... дінге сенбегендерге қарсы күреске шақырады. Адамзат тарихында талай діни согыстар болып өтті. Қазіргі Балқан елдеріндегі, Израилъ мен Ирактағы қақтығыстардың ... де ... ... ... ... ... ... сенушілік ертелі-кеш соған табынуга әкеліп соғады. Дінге ... ... ... діни мекемелер мен ұйымдар пайда болады (шіркеу, мешіт, синагога жэне ... ... ... даму жолында біршама себептер бар.Біріншіден, дін мифологиялық санага қараганда, адамның абстрактылық ойлау қабілетінің анағұрлым биік дәрежеде дамуын талап етеді (о ... ... ... эсемдік, ізгілік жэне т.б. ұғымдардың пайда болуы).Екіншіден, адамның реалдық Дүниедегі, эсіресе қогам өміріндегі себептік-салдарлық, қажеттік жэне ... ... ... мен ... ... ... түсінуге деген өшпес іңкэрі. Бірақ олардың мэнін дұрыс түсіне ... ... ... ... заңдылықтарды неше түрлі қүдіретті күштерге теңеп, соларға табыну арқылы оларды адамга керек багытта өзгертуге ықпал жасауға болатынына сенді.Үшіншіден, адамның ... ... ... шегуі, езілуі, зорлық-зомбылықтың жақсылық пен ізгілікке қараганда басымды- лығы оның ... бұл ... ... ... ... әрдайым шынайы құндылықтарды армандап, оның әлемін о Дүниемен теңеуге әкеліп соқты.Төртіншіден, адамның өз өмірінің уақытшалығы, ... оның ... ... ... ... оның ... кемеліне келген бақытты Дүние болуы керек деген ойын тугызды.Басқа қогамдагы сан ... ... ... дін де ... өзгерістерге түсіп, өзінің әртүрлі багыттарын тудырды. Бүгінгі таңда жер бетінде үш негізгі дүниежүзілік діндер бар. ... ... ... идея -- ... (eschatos -- соңғы, грек сөзі, logos -- ілім) тарихтың, Дүниенің соңында Мессияның (құтқарушы) ... ... тірі жэне ... ... ... ... ... тозаққа, екіншілерін мәңгі жүмаққа аттандыру. Христиан дінінің негізгі қағидасы -- сүГііспеншілік жэне оны уагыздауда осы дін өте биік ... жай ... ... ... ... ... ... дейін көтеріледі (өздеріңнің жауларыңды да сүйіңдер!).Ислам діні де осы ... ... бір ... -- ... оның қүдіретті күшін мойындайды. Бүл діннің негізгі ерекшелігі -- ... ... ... адам ... ... ... үйле- сімді түрде ретке келтіріп отыруга тиіс. Сондықтан Ислам діні қоғамның ... ... ... ... ... ... ... (Ауганстан, Пэкістан, Иран). Ислам діні басым елдерде, шариғаттың негізінде өмір сүретін исламдық құқықтық мемлекет орнату ... ... ... мақсатына айналуда.Ислам дінінің негізгі қағидасы -- мейірімділік, ... ... ... қол ұшын беру (садақа), зекет төлеу (адамның өз еркімен элеуметтік салаға кемінде жылдық табысының 2 пайызын беріп отыруы), т.с.с. ... бар. ... бэрі де ... ... ... ... үлкен ықпалын көрсетеді.Үшінші дүниежүзілік дін -- Буддизм. Бұл діннің негізгі ерекшелігі -- оның этикалық-практикалық багыттануы (ethos -- грек ... ... ... -- грек сөзі, белсенділік, іскерлік). Бұл өмірде (бейнеленген болмыс) адам зардап шегеді. Оның себебі -- адамның ... ... ... оның қызыгына тоймауын- да. Ал зардаптан құтылу үшін адам бүл ... ... бас ... ... Ол үшін адам нирвана (сөну, өшу) дәрежесіне көтері- ліп, ... ... өтуі ... Сонда ғана адам өмірдегі зардап- тан құтыла ... ... ... ... өмірден бас тартуга шақыратын бірде-бір философия жоқ сияқты.Буддизм дінінің тартымды жақтарының бірі -- ... ... дық ... ... яғни өмір ... жатқан бүкіл тіршілікке тиіспеу, зорлық-зомбылық арқылы залымдыққа қарсы ... ... мен ... ... ... де, ... де болмауга тиіс.Буддизмнің бұл қағидалары бүгінгі таңдағы Дүниеден лэззат іздеген, гедонизм (gedone -- грек ... ... ... ... түсіп, жер бетінде экологиялық дагдарыс туғызган қазіргі Батыс цивили- ... ... ... ... ... ... жүрегіне жақсы үялайды.XX ғасырда бұрынғы Кеңес Одагының шеңберінде социалис- тік қоғам құру барысында жаца ... ... ... жан ... кіргізу (маркснзм-ленинизм) амалы, бұрынғы діндермен күресу, оларды қоғамның рухани өмірінен сырттату саясаты жүр- гізілді. Жалпы алғанда, ... ... ... ой ... ... соңы ... қарауға болады. Бұл ілім бойынша адамзат болашақта жер-бетін, қогам өмірін қайта өзгертіп, сол өзгерісті жасау барысында жаңа адам дүниеге ... Оған ... ... заңдар керек емес. Ол тек қана адамгершілік нормалардың шеңберінен шықпай өмір ... Жаңа адам жан- ... жэне ... ... ... ... мен ... дамытып, өзіне керек барлық қажеттіктерін кедергісіз өтей алады.Алайда мүндай орнатуға бағышталған орасан зор ерлік жэне сонымен қатар қайғылы да ... ... ... 70 ... ... қоғамды тарихи тұйыктыққа әкеліп тіреді. Коммунизмнен күдер үзген ... ... ... өмірлерінің мэн-мағынасын іздеу жолында бүгінгі таңда бұрынғы дүниежүзілік діндердің шеңберіне қайта ... ... ... бірде-бір дүниежүзілік дін толығы- нан қанағаттандырмайды. Сондықтан, бір жагынан алғанда, қайшы- лықтарға толы цивилизацияға бүкіл ... ... ... бір гана дін ... ... ... XIX гасырдың ортасында Иран топырағында пайда болған Бахаизм діні сол рөлді өз мойнына алып ... ... ... XX ғасырда болған екі дүниежүзілік соғыс, миллиондаган адамдардың қырылуы, ғылым мен техниканың жетіс- тіктерін пайдалану ... ... ... тірі табигаттың әлсіреуі көп адамдардың қайтадан көне табиғатқа ... ... жаңа ... ... ... ... ... философиясы.
Қытай философиясы - Қытай халқының дәстүрлі философиялық білімдер жүйесі. Қытай философиясының пайда болу тарихы б.з.б. 1-мыңжылдықтан ... ... ... ... діннен гөрі дәстүр аясында дамыды. Ежелгі Қытайда Чжау әулеті тұсында аспан (Тянь) жоғарғы бастама болып, аспан-жер қатынасы құндылық тұрғысынан қарастырылды. ... ... ел, ... ... білдіретін () ұғымы қалыптасты. Қытай философиясы екі мектеп (бағыт) түрінде пайда болды: даосизм (дао цзя) және ... ... (жу цзя). ... ... мектептер: легизм (фа цзя), моизм (мо цзя), атаулар мектебі (мин цзя), ньян мектебі (иньян цзя), тағы басқа қалыптасты. Жаңа ... ... ... ... ... даосизммен бірігіп, Қытайдағы философия мен діннің үшінші ... ... ... ... ... құрады.
Елдің әлеуметтік-мемлекеттіл құрылымының түбірлі өзгеруі нәтижесінде мемлекет ... ... ... мен ... ... ... өзі ертедегі Қытайда философияның мемлекеттік сипатта болғанын көрсетеді. Өзінің ... ... ... ... бірі ... ... 6 - 5 ғ.) ... қалаған конфуцийшілдік ілімі Хань дәуірінде негізгі идеологияға, біртұтас жүйеге айналды. Буддизм мен даосизмнің қоғамдық рөлдерінің өсуі ... ... ... жаңа ... ... оның ... ... себеп болды. Конфуцийден кейін оның шәкірттері ұстазының этикалық, әлеуметтік, онтолагиялық-гносеолды түсініктерін дамытты. Бір-біріне қарама-қарсы ілімді Мэн-цзы мен ... ... ... ... ... ... о ... қайырымды; адамгершілік, ақылдылық, данышпандық, әділеттілік адамға дене мүшелері сияқты берілген. Сюнь-цзының ойынша, адам ... - ... яғни адам ... ... пайда табуға, тән рақатына ғана талпынады, ал жақсы қасиеттер адам ... ... ... ... ғана ... ... () ... жасаса, Сюнь-цзы басқарушыны тамырмен, халықты жапырақпен салыстырып, басшының мақсаты өз халқын ... ... деп ... ... ... ... әсіресе әлеуметтік сатылаудың мызғымастығы жөніндегі теориясын қатал сынға алған Мо-цзы (б.з.б. 5 ғ.) ... Ол ... ... пен тәртіпсіздіктің бәрі адамдар арасында мейірімсіздіктен туады, принципі адамдарды теңдікке жеткізіп, қоғамда әділеттілік орнатады деп уағыздады. Мо-цзы ... ... ... ... дәстүрге айналған сенуді жоққа шығарды, мемлекет басқару орындарына адамның ата-тегіне қарамай, оның ... ... ... ... дұрыс деп санады. Ол қарапайым халықты ақсүйектермен теңестіруге тырысып, өкімет пен халықты бірлікке, ортақ мүддеге шақырды. Қытайда даосизм стихиялы материализм ... ... Бұл ілім , атты ... ... ... ... ... тән объективті жалпы заңдылық () бар деп дәлелдейді. Даосизмнің ... ... ... және ... ... ... шек қоятын заңдар мен ережелерге (Конфуцийдің моральдық ережелері) қарсы шығады. Даосизм идеяларымен толықтырылған конфуцийшілдік б.з.б. 136 жылдан 1912 ... ... ... ресми идеология болып, қытай халқының мәдени-рухани өмірінің өзегіне ... ... 1 ... ... ... діні ... төрт ғасыр аралығында толығымен енді. Бастапқыда буддизм қытайлық филосафия дәстүрлердің қарсылығына кездесті. Буддизмді ... ... ... ... ... буддизм ұстанымдарын емес, қытайлық рухани дәстүрдің буддизмдік дәстүрлермен ... сөз ... Олар өз ... ... ... үшін ... Конфуций, Чжау-цзыға жүгінді. Яғни, қытай философиясын буддизм тұрғысынан талдады. Буддизм даосизм философиясының табиғилық, әрекетсіздік, барлық заттардың теңдігі ... ... ... өз ілімін жетілдірді. Конфуцийшілдік пен даосизм буддизмге ... ... оның ... ... ... ... ... буддизмнің салт-жоралары мен әдет-ғұрпын қабылдауының нәтижесінде соңынан балгерлік пен сәуегейліктің бір түріне айналып, философиялық ағым ретінде мәнін жоғалтты (3 ғ.). ... ... ... ... ... ... сіңіруі нәтижесінде неоконфуцийшілдік пайда болды (12 ғ.). Неоконфуцийшілдік ілімінің тууына Ван Тун, Хань Юй, Ли Ао ... ... ... Бұл ілім алдына негізгі 2 міндетті қойды: конфуцийшілдік ілімді қалпына келтіру және буддизм мен даосизм көтерген мәселелерді нумерологияның методологияның көмегімен ... Бұл ... ... болып шешуге тырысқан Чжоу Дуньидің идеялары жүз жылдан соң Чжу Си ... ... ... Чжу Си ... 20 ... ... ... конфуцийшілдік ілімді түсіндірудің негізі болды. Кейін оның ізбасарлары дамытқан ... ... ... ... болған мемлекет басқарудың бюрократиялық түрінің ерекше құқықтарына теория негіз болып, мемлкет ресми идеологияға айналды. 17 - 18 ғасырлар ... ... мен ... түсіндірмелер жазумен шұғылданып, Чжу Си мен Чжан Цза немесе Ван Чуань-шань идеялары төңірегінде дамыды. 19 ғасырда Қытайда ... ... мен ... ... ... пайда болды. Қытай реформаторлары (Кан Ю-вэй, Лян Ци-чао, Тань Си-тун) абсолюттік монархияны конституциялық монархиямен ауыстыруды талап етті. Олар ... пен ... ... ... ... ... тұжырымдамасын ұсынды. Қоғамдық құрылысты революциялық жолмен өзгертуге қарсы шығып, халықты конфуцийшілдік этика нормаларында тәрбиелеуді қуаттады. 20 ... ... ... филосафия мен әлеуметтік теориялар (ағылшын философы Г.Спенсердің позитивтік эволюционистік ... кең өріс ... ... ... ... ... бірден бір теория негіз - марксизм ілімі, диалект. және ... ... ... ... адам мәселесі.
Философиялық антропология - адамның мәні, құрылымының мәні туралы ... Оның ... ... ... ... ... ... жатқандардың метафизикалық мәніне және оның әлемдегі физикалық, психологиялық жеке рухтың ... ... ... оның ... ... рухани -- тарихи және әлеуметтік даму заңдылықтары туралы ғылым.
Адам ... ... ... адам ... мәселелермен ойланған кезде философиялық антропология іргелі және орталық философиялық ... ... ... ... ... ... биологиялық факторлармен қатар әлеуметтiк факторлар да маңызды рөл атқаратын эволюциялық даму өнімі деп тұжырымдауға мүмкіндік бередi. Осы орайда адамның жоғары ... ... ... ... ... және осы ... ... еткен үрдiстердi ғылыми тұрғыда түсiндiру туралы мәселе шешушi мәнге ие болады.
Алайда әлемнiң қазiргi ... ... ... үдерiсi көп жағдайда белгiсiз күйiнде қалып отыр. Бұл жағдай тамаша зерттеушi, атақты француз ... ... ... және ... Пьер ... де ... ... сездерiмен түсiндiрiледi: адам болып табылады және .
Жетiспейтiн айғақтардың жоқтығы, адамға деген eскi көзқарасқа ... ... жаңа ... ... мәнi мен ... туралы әр түрлi концепциялар туғызды. Оларды жалпы, шартты түрде ... және ... деп ... болады. Иррационалистiк көзқарас негiзiне адам әpeкeтi немесе оның кең мағынасында адам болмысы түсiндiруге келмейтiн iшкi сарындар, ыpықтар, ... -- ... ... ... ... ... ... экзистенциализм, неотомизм, фрейдизм iлiмдерiн жатқызуға болады. Бүтiндей алғанда иррационалистiк концепциялар адамның кейбiр қырлары мен қасиеттерiн ашқанымен, адамның шығу тегi ... ... ... ... ... ... немесе ең болмағанда гипотеза да бермейдi.
Адам туралы бiздiң қазiргi көзқарастарымыз иррационалистiк бағыттағы ойшылдар жетiстiктерiн ... ... ... ... және идеалистiк идеяларға сүйенедi. Мысалы, жүздеген, мүмкін мыңдаған жылдарға созылған адамның жануарлар әлемiнен бөлiнiп шығу үдерiсiн түсiндiре отырып, Маркс пен ... ... деп ... . ... ... ... ... мүмкiндiк беретiн басты критерий оның мәдениеттенуi - бұл ... ... ... болып көрiнедi. Адамның әлеуметтiк -- биологиялық эволюциясын түсiндiруде ... ... ... ... ... ... зор. Бұл теорияны жақтаушылар еңбек биологиялық заңдар әcepiн тepicкe шығармайды, бiрақ ол табиғи сұрыпталу әpeкeтi сипатын өзгертедi, қалыптасушы адам өз жеке ... ... ... ... ... және ... өзi қалыптасуына ықпал етедi деп санайды. Еңбек әpeкeтi арқасында адамның биологиялық және рухани қажеттiлiктерi өтеледi, адамдардың бiрiгу ауқымы көбейе ... ... ... адам өзiн, өзiнiң физикалық және ақыл -- ой ... ... ... және ... ... қалыптасуындағы үлкен рөл тілге тиесiлi. Тiл арқасында адамның ойлауы дамиды. Тiл ... ең ... ... ... еңбек әpeкeті практикалық тұрғыда мүмкін eмecтiгiмeн сипатталады. Өзара қатынас арқасында адамдар бiр -- бiрiмен байланыс орнатты, ... ... әр ... ... ... ... ... бөлісті және т.б. Тiлдiң көмегімен бiр ұрпақ келесісіне ақпарат, білім, әдет -- ... және ... ... ... Онсыз бiр қоғамда өмip cүpeтiн әр түрлi ұрпақтар арасындағы байланысты көзге елестету ... мәнi ... адам ... философиялық ілімнің өзегiн құрайды. Адамның дамуы мен тарихи негiзiн және оның ... ... ... ... қазiргi ғылым қоғамдық өндiрiс шеңберiнде жүзеге асатын еңбек әpeкeтiн атайды. Қоғамдық өндiрiс пен еңбек әpeкетінің ... ... ... қоғамдық қатынастары да дамиды. Индивидтiң жеке дамуы қоғамдық қатынастардың бүкiл жиынтығын өн бойында жинақтауына, ... және оны ... ... байланысты. Сондықтан да Маркс адамды абстрактылы тұрғыда түciнгeнi үшін Фейербахты сынай отырып, былай деп жазды: .
Адамның өмip cүpyi ... де адам мәнi ... ... ... Оның ... ... емес, адамның өмip cүpyi мен мәндiлiгiнiң тұтастығы мен ... ... ... ... ... Адам әрқашан да, бiр жағынан, әуел бастапқы және, екiншi жағынан, ол өзiнiң iз -- ... мен ... ... әлеуметтiк ортада дамиды. Сондықтан да индивидуалдық өмip сүру осы қажеттiлiксiз, оның мәнін құрайтын қоғамдық қатынастар жүйесiнсiз мүмкін емес. Сонымен қaтap, оның мәнi де оның өмip ... тыс бола ... Адам ... ... пен ... арақатынacы мәселесi де осы өмip сүру мен мәндiлiк мәселесiмен байланысты. Өзiнiң мәнi ... адам ... жан. ... бiр ... ол ... жемiсi және оның шектерiнен тыс өмip сүре ... ... ... қажеттiлiктерiн өтейдi, iшедi, жейдi, дене қабатын тастап кете алмайды. Адамдағы ... пен ... ... ... ... оның бiр жағын ие тұлға құраса, екiншi жағын табиғи негiзi болып табылатын ағза құрайды.
Әлеуметтiлiк пен биологиялық мәселелердi қарастырғанда eкi ... ... ... ... керек: әлеуметтiк факторды абсолюттендiру мен биологиялық факторды абсолюттендiру. Бiрiншiсiнде адам ... ... ... ... болып көрiнедi. Екiншi концепцияға әр түрлi биологияландырушы iлiмдер жатады. Оның iшiнде, мысалы, табиғи ... бiр ... ... жоғары қоятын нәсiлшiл теорияларды жатқызуға болады. Нәсiлшiлдiлiктiң баянсыздығын адам генотипi ерекшелiгiнiң нәсiлдiк ... ... ... ... арқылы дәлелдеуге болады. Табиғатта қандай да болсын нәсiлдiк, ұлттық немесе әлеуметтiк генотиптер өмip ... ... адам ... ... ... ... Көне философтар адамды ғарыштың бір бейнесі ретінде бейнесінде қарастырады. Сократтан бастап адамды екі жаратылыстан: көне философтар дене және ... ... деп ... ғасыр философиясында адамды анықтауда оның денелік және жандық ... ... ... болу ... ... ... теңестіріліп сенім, махаббат, үміттердің жоғары сезімдерінде орын алатын ... ... ... ... ... Жаңа ... адамның ерекшелігі ойлауда, ақылды, ұтымдылығында қалады. Жанның анық құрамы бұл -- сана.(Декарт, Кант)
Жаңа дәуірде тұжырымдамасымен бірге басқа ... ... ... Онда ... басты ерекшелігі әрекет етуге қабілеттілігін іске асыруы екені көтеріліп, ... жеке ... ... оның ... ... ... ғасыр философиясы адамның шынайылығын іздеуді жалғастырды. Феноменологияның өкілдері адам табиғатының шынайылығын, оның санасының тәжірибесін - идеяның, түсініктің ... ... ... ... ... ... ... адамның шынайылығын оның әлемдегі пайда болуына, осы әлемнің дүниелерін түсінуде, адамның шекарасымен оның ... ... ... ... ... адам ... ... біркелкіліктен құтылу және асқақтықты іздейтін жаратылыс.
Жоғары адам табиғатына түсініктеме берілгендердің қатарына ХХ ғасыр бойы тек философтарды ғана емес, сонымен бірге ... ... ... ... тағы бір ... ... ... болар еді.
Бұл түсінікті австриялық дәрігер - ... әрі ... ... ... ... ... ... адам санасыз деп ұсынылған. Адамның түпкі мәні - ... ... - ... Бұл әуестік сана мен оның көптеген тыйымдармен қоршаған әлеуметтік ортаға әсер етуге мәжбүр болатын сана мен байланысқа түседі. Сексуалдық әуестілік ... ... да, олар ... ... түс ... ... құтылу жолдары - психиканың талдамасы. Алдымен ... ... Бұл ... негізінде жасалады, сонан кейін егер пациент оған дайын болса, онда ... ... ... Ол ... ... ауру ... ... жоғалады. Бірақта ешкім ешқашан адамнан санасызды толығымен арылтуға шамасы келмейді, оның үстіне адам өзінің жаратылысы бойынша ... ... ... ... ... ... адамды фрейдтік тануға келісе бермейтінін айтқан жөн.
Антропологияның ... ... бірі ... қалыптасуы болып табылады. Бұл сұрақ жөнінде төмендегідей гипотезалар бар. Діни гипотеза идеалистикалық тұжырымдамаларда қалыптасуында басталады.
Эволюциялық ... ... XIX ғ ... ... ... бола бастады. Эволюциялық жол негізінде К.Дарвиннің еңбек теориясы жатыр. Ол бізге марксистік нұсқада, нақты айтқанда еңбек құралдарын дайындаудан басталған ... ... ... ... ету ... қол ... - бірте икемді және еркін бола бастады. Бұл уақытта ми дамып, адамдардың жақын топтасуы және араласудың ... ... ... ... ... әрекеттер негізінде еңбек құралдарын жасау әрекеті, қоғамды топтастыру, тіл және ойлау бұның бәрі маймылды адамға ... ... ... ... ... ... ерекшелігі адамның еңбек құралдарын жасау әрекеті арқылы олармен жұмыс ... білу ... ... ... ... ... қабілеттілігі дамитын белгілері нысанда мәні берілетін үрдісте жатады. Бұл адаммен қолданылатын мән. Қоғамдық қатынастардан, ... ... ... ... бәрі зым - зия ... ... ... тұрақты жұмысын реттейтін, қызметін әдістерін адамдардың әлемге, бір - ... және ... ... ... - ... ... ... тіршілік етудің үздіксіз үрдісі.
Антропосоциогенез проблемасына байланысты әр түрлі көзқарастары бар, ... ... ... ... ... және ... ... - қатынас мәселесі жатыр. Адам өз жаратылысында әлеуметтік жаратылыс. Ол ... ... сол ... ... ... ол өз жаратылысында соның шеңберінен шыға алмайды, өзінің биологиялық табиғатына ... ... ... ... жеу, ішуді тоқтата алмайды. Әлеуметтік және биологиялық әлеуметтік ретінде ... деп ... ... және ... ... ... кезінде үш нәрседен сақ болу керек:
Адам әлеуметтік ортаның өнімі ретінде орта ... ... ... ... ... ... ретінде түсінілген кезде әлеуметтік фактордың абсолютизациясы болып табылады. Осы ... ... ... ... ... ... ... байланыстырады.
Биологиялық фактордың абсолютизациясы бір кеселден басқа кеселге табиғи артықшылығын бекітетін нәсілшілдік теория болады.
Адамның бірегей ... ... ... ... ... ... пайда болады. Табиғатта қандай да бір нәсілдік ұлттың генотипі жоқ.
Теңдік фактордың абсолютизациясы адамның дамуындағы роль оның ген ... алып ... Олар ... ... әрекеттерінің себебі болып табылады. Бірақта адамның дамуы мен тәртібін биологиялық тұрғыда түсіндіру дұрыс емес. Адамның биологиялық және әлеуметтігі жоғарыда айтылғандай ... ... ... адамның биологиялығы әлеуметтік формада іске асырылып және қанағаттандырылады. Адамның қалыптасуының табиғи - ... жағы ... - ... ... және қоршаған ортаға бейімделінеді.
Адамды анықтауда жеке адам, жеке даралық, жеке тұлға ... ... ... Жеке адам - адам ... ... ... ... барлық психологиялық және әлеуметтік белгісі: ақыл, ерік, қажеттілік, қызығушылық нақты тасушысы. Жеке адам ... ... ... ... адам ... ... ... жеке адам балалық шақтан бастап адамзат баласымен қол жеткен ұрпақтар санасы кезінде адам ... өз ... ... ... баласының жеке адамы - тек табиғи, ... ... қана ... олар ... ... өмір сүру ... ұзақ ... үрдісінің өкілі болып, саналатын екінші табиғатқа ие. Әлеуметтік жеке адам болып табылады.
Жеке адамның бірегейлігін салыстыру үшін осы саладағы адам баласының ... ... ... ... ... ... ... Сондықтан даралық өзіне жеке адамның өзіне ғана тән биологиялық түр және ... ... өнім ... ... ... қосады. Өзара байланыспен тұтастықтан алынған бұл жаратылыстар адамның ... ... ... ... ... -- ақ ... әлемдегі ерекше тұрмыс формасы арқылы анықтауға болады. Адам болашақта қоғамдық жаратылыс ретінде қоғаммен тығыз байланысты.
Жеке өзін ... ... ... ... және ... ... белсенділігіне бөлінеді. Қазіргі философияда адамның тұрмыстық мәселелеріне көп көңіл бөлінеді. Адамда екі өмір бар: ... -- өмір ... ... ... және ... ... екіншісі - сыртқы әлемнен жасырын жатқан өмір. Философиялық көзқараспен қарасақ, соңғы ... ... ... ... біз ... қобалжимыз, толық өмірмен ғұмыр кешеміз. Осындай тұрпатта адам екі ... Адам ... ... ... ... өмір - бұл ... ... махаббат, бақыт, сенім, болып табылады.
Айтылғандарды қарастыра келе, адам қоғамдық - ... ... ... және жан ... даму ... өзге формалармен генетикалық байланысты биологиялық жаратылыс дегенді анықтайды. Алайда олардан еңбек құралдарын жасау қабілеті бар ... тән ... мен ... ... ерекшелігі арқылы білініп тұратын жаратылыс.
4. Диалектика
Диалектика (гр. διαλεκτική - пікірталас, әңгімелесу ... -- ... ... ... және ... ... мен дамуынын жалпы зандылықтары туралыфилософиялық ғылым, бір қасиеттен екінші қасиетке секіріс түрінде ауысуына әкелетін ішкі қарама-қайшылықтарын және қарама-қарсылықтардың ... ашу ... ... мен ... ... ... болатын және өзгеріп отыратын құбылыстарын танудық ғылыми әдісі.[1]
Диалектика ұғымын ежелгі грек философы Сократ ... Ол ... - ... ... ... ... көзқарастардың қақтығысы арқылы ақиқатқа жетудің ерекше әдісі деп түсіндірді. Диалектиканың нағыз атасы ... ... ... ... Ол ... антологиялық диалектиканы ойлап тапты. Гераклит үшін бұл диалектиканың ұйытқысы мен нәтижесі қарама-қарсылықтар күресі арқылы әрекет ететін әлемдік парасапы балама ... ...

Пән: Философия
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 21 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Дүниеге қөзқарас және онын типтері. Ежелгі Қытай философиясы.Философиядағы адам мәселесі. Гносеология және эпистемология. Диалектика және онын әдістері22 бет
Дүниеге қөзқарас және онын типтері. Ежелгі Қытай философиясы.Философиядағы адам мәселесі.Гносеология және эпистемология. Диалектика және онын әдістері14 бет
Дүниеге қөзқарас және онын типтері.Ежелгі Қытай философиясы.Философиядағы адам мәселесі. Гносеология және эпистемология. Диалектика және онын әдістері14 бет
Дүниеге қөзқарас және оның типтері жайлы10 бет
Дүниеге қөзқарас пен оның типтері9 бет
Дүниеге қөзқарас пен оның типтері жайлы17 бет
Философия (лекциялар)150 бет
Философия, оның пәнi және қоғамдағы ролi7 бет
Әбу-Насыр-Әл-Фараби4 бет
Аймақтардың оптимальды ормандылығы10 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь