Сұлтанмахмұт Торайғыров


Сұлтанмахмұт Торайғыров (28.10.1893, қазіргі Солтүстік Қазақстан облысы, Уәлиханов ауданында дүниеге келген-24. 5. 1920 жылы Павлодар облысы Баянауыл ауданында қайтыс болған) - ақын, ағартушы.
С.Торайғыровтың 3 жасында шешесі қайтыс болып, 6 жасына дейін әжесінің тәрбиесінде болған. Кейін әкесі екі ұлымен Баянауылға көшіп, Торайғыр көліне таяу жерге қоныстанған. С.Торайғыров алғаш әкесінен ескіше хат танып, 13 жасында Мұқан, Әбдірахман, Тортай деген молдалардан дәріс алды. Өлеңге үйір, шығыстық сюжеттер негізінде жырлар туындатқан Мұқан молда тәлімінің С.Торайғыровтың ақын ретінде қалыптасуына игі әсері болғанымен, баянаулдық Әбдірахман молданың қаталдығы, өлең шығарғаны үшін жас қаламгерді жазалауы оның дін мен молдалар жайлы теріс көзқарасының қалыптасуына негіз болған. 1911ж. жаңаша оқыған Нұралы ұстазының көмегімен қазақ, татар тілдеріндегі әдеби кітаптармен, газет-журналдармен танысады. 1912ж. Троицкідегі Ахун Рахманқұли медресесіне түседі, бірақ мұнда бір жылдай оқыған ол өкпе ауруының зардабынан оқудан шығып қалады. С.Торайғыров енді медреседе оқуды қойып, орысша оқу іздейді, қала маңындағы елде жаз бойы бала оқытады. Осы кезден ақындыққа ден қойып, 1912-13ж. аралығында «Оқып жүрген жастарға», «Тәліптерге», «Ендігі беталыс», «Оқудағы мақсат не?», «Анау-мынау», «Жарлау», «Досыма хат», «Кешегі түс пен бүгінгі іс», «Түсімде», «Қымыз» т.б. өлендерін және «Зарландым» атты ұзақ очеркін жазды. Осы тұста «Қамар сұлу» романын жазуды бастады. 1913ж. күзінде Троицкіге қайтқан С. Торайғыров «Айқап» журналына жауапты хатшы болып жұмысқа орналасып, «Өлең һәм

Пән: Тарихи тұлғалар
Жұмыс түрі:  Материал
Тегін:  Антиплагиат
Көлемі: 4 бет
Таңдаулыға:   
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге
Кепілдік барма?

бот арқылы тегін алу, ауыстыру

Қандай қате таптыңыз?

Рақмет!






Сұлтанмахмұт Торайғыров (28.10.1893, қазіргі Солтүстік Қазақстан облысы,
Уәлиханов ауданында дүниеге келген-24. 5. 1920 жылы Павлодар облысы
Баянауыл ауданында қайтыс болған) - ақын, ағартушы.
С.Торайғыровтың 3 жасында шешесі қайтыс болып, 6 жасына дейін әжесінің
тәрбиесінде болған. Кейін әкесі екі ұлымен Баянауылға көшіп, Торайғыр
көліне таяу жерге қоныстанған. С.Торайғыров алғаш әкесінен ескіше хат
танып, 13 жасында Мұқан, Әбдірахман, Тортай деген молдалардан дәріс алды.
Өлеңге үйір, шығыстық сюжеттер негізінде жырлар туындатқан Мұқан молда
тәлімінің С.Торайғыровтың ақын ретінде қалыптасуына игі әсері болғанымен,
баянаулдық Әбдірахман молданың қаталдығы, өлең шығарғаны үшін жас
қаламгерді жазалауы оның дін мен молдалар жайлы теріс көзқарасының
қалыптасуына негіз болған. 1911ж. жаңаша оқыған Нұралы ұстазының көмегімен
қазақ, татар тілдеріндегі әдеби кітаптармен, газет-журналдармен танысады.
1912ж. Троицкідегі Ахун Рахманқұли медресесіне түседі, бірақ мұнда бір
жылдай оқыған ол өкпе ауруының зардабынан оқудан шығып қалады.
С.Торайғыров енді медреседе оқуды қойып, орысша оқу іздейді, қала маңындағы
елде жаз бойы бала оқытады. Осы кезден ақындыққа ден қойып, 1912-13ж.
аралығында Оқып жүрген жастарға, Тәліптерге, Ендігі беталыс,
Оқудағы мақсат не?, Анау-мынау, Жарлау, Досыма хат, Кешегі түс пен
бүгінгі іс, Түсімде, Қымыз т.б. өлендерін және Зарландым атты ұзақ
очеркін жазды. Осы тұста Қамар сұлу романын жазуды бастады. 1913ж.
күзінде Троицкіге қайтқан С. Торайғыров Айқап журналына жауапты
хатшы болып жұмысқа орналасып, Өлең һәм айтушылар, Ауырмай есімнен
жаңылғаным, Қазақ тіліндегі өлең кітаптары жайына, Қазақ тіліндегі оқу,
оқыту жолы қалай, т.б. әңгіме, мақалаларын осы журналда жариялайды.
Журналда аз ғана уақыт қызмет еткен ақын 1914ж. жазда туған елі Баянауылға
оралады. Ел ішінде мәдени-ағарту жұмысын жүргізетін Шоң серіктігі деген
ұйым ашпақ болғанымен, ісі жүзеге аспады. Осы жылы орысша оқу іздеп,
Семейге барған С.Торайғыров діттеген оқуына түсе алмай, біраз дағдарысқа
ұшырайды. Осындай көңіл-күй әсерімен Ләпет бұлты шатырлап, Алтыаяқ
сияқты өлеңдер жазған. Ендігі беталыс, Тұрмысқа, Бір адамға, Туған
еліме, Сымбатты сұлуға, Қыз сүю, Жан қалқам, Өмірімнің уәдесі,
Гүл, т.б. өлеңдерін, Кім жазықты атты өлеңмен жазылған романын дүниеге
алып келді. 1915 жылы Шығыс Қазақстанда жалданып бала оқытқан ол, 1916
жылдың күзіне дейін әуелі Катонқарағайда, кейін Зайсанда болады, орыс тілін
үйренеді. 1916-17 жылдардың қысында Томскіде орысша оқиды. Өмірден көп
қажау көрген ақын арманына жетіп көңілі көтеріледі , Шәкірт ойы өлеңінде
қараңғы қазақ көгіне өрмелеп шығып күн болам, мұздаған елдің жүрегін
жылытуды армандайды. Осы тұста әлем әдебиетін классикалық үлгілерімен,
саяси кітаптарымен танысты. 1917 жылғы ақпан айындағы төңкерістен кейін
Семейде жаңа құрылған Алаш партиясы мен Алашорда үкіметінің жұмыстарына
қатынасып, Алаш ұранын жариялады. Бірақ ауруы асқынып кеткендіктен оқуды
да, жұмысты да тастап, 1918 жылы сәуірде еліне біржола оралады. Ел
шаруаларының дау-шарларын әділ шешуге қатынасты. Осы тұста саяси-
философиялық әдебиетті көп оқып, Шал мен қызға, А, дүние, Жас жүрек,
Сарыарқаның жаңбыры, Адасқан өмір, Кедей, Айтыс т.б. өлеңдерін
жазды. Оның шәкірттік кезеңдегі өлеңдері көркемдік тұрғыдан кемшін түсіп
жатқанымен, жас ақынның қоғамдық құбылыстар мәнін түсінуге деген
ұмтылысымен өлең түрімен сурет салуға бағыттаған талабын танытады. Ол
қоғамдағы әділетсіздік пен әйелдердің ауыр тағдыры, діни оқудың схоластик
сипаты жайлы жазды. Байлық пен кедейліктің теке-тіресін бай мен кедей
ұғымын өмірі арқылы көрсетуге тырысқанмен, бұл талпынысы биік ақындық
талант пен саяси көзқарасты таныта алмады. С.Торайғыров 1912 ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Ақын туралы бірер сөз (С.Торайғыров)
Торайғыров шығармалары – 20 ғасырдың басындағы қазақ қоғамы шындығын, ондағы жаңашыл ой-пікірдің дамуын танытатын үлкен белес
С. Торайғыров шығармалары
С. Торайғыровтың лирикасы
Сұлтанмахмұт Торайғыров - алдымен мінез
Сұлтанмахмұт Торайғыровтың өмірі мен шығармашылығы
Сұлтанмахмұт Торайғыровтың өмірі мен шығармалары
Сұлтанмахмұт Tорайғыров өмірі туралы
Сұлтанмахмұт Торайғыровтың педагогикалық көзқарастары
Cұлтанмахмұт Торайғыровтың ағартушылық идеясы
Пәндер