Жылқылар мен түйелердің гигиенасы. қойлар мен ешкілердің гигиенасы

І. Кіріспе
ІІ. Негізгі бөлім
2.1 Жылқылар мен түйелердің гигиенасы
2.2 Қойлар мен ешкілердің гигиенасы
ІІІ. Қорытынды
ІV. Қолданылған әдебиеттер тізімі
Жылқы малдарын өсіру көптеген шаруашылықтар үшін, әсіресе табынды-жайып ұстауға қолайлы Қазақстан, Қырғызстан, Башкирстан, Бурят, Якут, Алтай т.б. елдерде кең тараған. Олардан тек құнарлы, сіңімді ет, сүт алып қана қоймай, міну және жегіп жүк тасу жұмыстарына пайдаланады және көптеген жарыс ойындарына қосып, жүлделі орындарға ие болады.
Сол сияқты жылқылардан биологиялық препараттар (гипериммунді қан сөлдері, гамма-глобулиндер, қарын сөлдерін т.б.) алуға пайдаланады.
Жылқылардың осындай т.б. ерекшеліктеріне негіздеп төрт бағытта өсіретін шаруашылықтар болады.
- Жұмыс бағытына арналған жылқылар – шаруашылық ішіндегі жүк тасымалдау, бір жерден бір жерге қатынасу, малдарды айдау, жайып-бағу, шағын жерлерді жыртып өңдеу т.б. үшін пайдаланады;
- Өнімдік бағыттағы жылқылар – ет, қымыз, өндірістерді табында ұстау кезінде, жыл бойына, арзан құнарлы өнімдермен әсіресе жоғарғы сортты жылқы колбаса – шұжықтармен ұлттық дәмді – қазы, қарта, жал, жая тағамдарымен, дем алу орындарына (курорттарға) құнды емдік қасиеті мол сусын-қымыз дайындау, емдеу мекемелеріне арналған емдік биологиялық активті препараттар жасап шығару т.б. алуға;
- Спорттық бағытындағы жылқылар - әртүрлі мәдени-спортты ойындарға, туристік саяхаттарға, арнайы жарыстарға арналған;
- Жаңа тұқымды жылқыларды өсіріп және ескіні жаңарту бағытындағы селекциялық жұмыстарды жүргізу.
Жылқы малдарын айтулы мәнде өсіріп дамыту үшін және бұл саладан ең жоғарғы өнімдер алуға зоогигиеналық талаптарға сәйкес күтіп бағу шараларын қолдану қажет.

Жылқы малдарын ұстау жүйелері
Жылқы малдарын ұстау жүйелері мен тәсілдерін таңдау әр шаруашылықтың жағдайына, алған бағытына, жер орайы, ауа райына байланысты жасалады.
Жылқы шаруашылығында екі ұстау жүйесі: қорада және жайылымда - табында қолданылады.
Табында жайып ұстау жүйесі – ертеден келе жатқан тиімді, жылқыларды табиғый жайылымдарда жайып, арзан өнімдер алуға негізделген. Бұл жұйені малдардың бағыты, шаруашылықтың мүмкіншілігіне және жер орайына байланысты екі тәсілде пайдаланады. Мәдениетті табында және жақсартылған табында ұстау болып бөлінеді.
Мәдени-табындау тәсілі бойынша асыл тұқымды және жергілікті тұқымды жылқыларды жылдың көп мезгілінде жайылымдарда ұстап күтіп бағады. Ал қыстың суық кездерінде - іші байлау және бөлмелі (денникті) орындарға бөліп жабдықталған қораларда ұстайды. Ол үшін табындағы жылқыларды жасы және жынысына қарап біркелкі топтарға бөледі (биелер, құлынды биелер, аттар, айғырлар т.б.)
1. Ж. Өтесінов, Б. Оразалиев «Зоогигиена және санитарлық талаптар» Астана 2012 ж.
2. Садуақасов М.С. «Ауыл шаруашылық малдары мен құстар гигиенасы II кітап» 2010 ж.
        
        Қазақстан Республикасы Білім және Ғылым министрлігі                         ... ... ... атындағы Мемлекеттік университеті   Аграрлық факультет  кафедрасыБӨЖТақырыбы:  Жылқылар мен түйелердің гигиенасы. ... мен ... ... ... А.А.                                                                                        ... ВС  -  303                                                                                                   ... ... Ш.Қ.Семей қ. 2015 ж. Жоспары: І. КіріспеІІ. Негізгі ... ... мен ... гигиенасы2.2 Қойлар мен ешкілердің гигиенасыІІІ. Қорытынды ІV. Қолданылған әдебиеттер тізіміЖылқы малдарын өсіру көптеген шаруашылықтар үшін, әсіресе табынды-жайып ұстауға ... ... ... ... ... ... ... т.б. елдерде кең тараған. Олардан тек құнарлы, сіңімді  ет, сүт алып қана қоймай, міну және ... жүк тасу ... ... және ... жарыс ойындарына қосып, жүлделі орындарға ие болады.Сол сияқты жылқылардан ... ... ... қан сөлдері, гамма-глобулиндер, қарын сөлдерін т.б.) алуға пайдаланады.Жылқылардың осындай т.б. ерекшеліктеріне негіздеп төрт бағытта өсіретін шаруашылықтар ... ... ... ... ...  -  шаруашылық ішіндегі жүк тасымалдау, бір ... бір ... ... ... ... ... шағын жерлерді жыртып өңдеу т.б. үшін пайдаланады;* Өнімдік бағыттағы жылқылар  -  ет, ... ... ... ұстау кезінде, жыл бойына, арзан құнарлы өнімдермен ... ... ... жылқы колбаса  -  шұжықтармен ұлттық ...  -  ... ... жал, жая ... дем алу ... ... құнды емдік қасиеті мол сусын-қымыз дайындау, емдеу мекемелеріне арналған емдік биологиялық ... ... ... ... т.б. ... ... ... жылқылар - әртүрлі мәдени-спортты ойындарға, туристік саяхаттарға, арнайы жарыстарға арналған;* Жаңа тұқымды жылқыларды өсіріп және ескіні ... ... ... ... ... ... айтулы мәнде өсіріп дамыту үшін және бұл саладан ең жоғарғы өнімдер алуға зоогигиеналық талаптарға сәйкес күтіп бағу ... ... ... ... ... жүйелеріЖылқы малдарын ұстау жүйелері мен тәсілдерін таңдау әр шаруашылықтың жағдайына, алған бағытына, жер орайы, ауа райына байланысты жасалады.Жылқы ... екі ... ... ... және ...  - ... қолданылады.Табында жайып ұстау жүйесі  -  ертеден келе жатқан тиімді, жылқыларды табиғый жайылымдарда жайып, арзан өнімдер ... ... Бұл ... ... ... ... ... және жер орайына байланысты екі тәсілде пайдаланады. Мәдениетті табында және жақсартылған табында ұстау болып бөлінеді.Мәдени-табындау ... ... асыл ... және ... ... жылқыларды жылдың көп мезгілінде жайылымдарда ұстап күтіп бағады. Ал қыстың суық кездерінде - іші байлау және бөлмелі ... ... ... ... қораларда ұстайды. Ол үшін табындағы жылқыларды жасы және жынысына қарап біркелкі топтарға бөледі (биелер, құлынды биелер, ... ... ... ... ... кезінде жылқыларды, әсіресе жайылымдардың шөбі азайып, құнары кетіп тозған ... және қары ... суық ... мұзды мезгілдерде шөп және құрама азықтар мен көректендіру қаралады. Ондай суықтарда аналық биелерді ... ... ... ашық базаларда шөп беріп (14-20 кг 1 басқа) күтеді де, ашық күндерде оларды да ... ... мен ... ... ... ... ұстау тәсілі кезінде жылқыларды жыл бойы жайылымда жаяды. Ауа райының өте ... ... ... арық-жүдегендері, құлынды-буаз биелермен әлсіз, ауру тай-жабағыларға арнап, жеңіл, жергілікті арзан материалдардан ықтырма қоралар (15-20 % ) қаралады. Қалған жылқыларды қатты суық ... ... ық ... тау ... жар ... ... ... араларын пайдаланады. Жергілікті материалдардан (талдар, қамыс т.б.) ықтырма, жаппа базалар салып, онда шөп ... су ... ... ... ... ... кезінде жылқылар жасына қарай бөлінбей, үйірімен жүреді. Әрбір үйірде әр жастағы ұрғышы жылқылар және бір айғыр ... ... ... ... ... 30 басқа, жас құнан-дөнен айғырларда  -  15 басқа дейін ұрғышы жылқылар және құлын-жабағылар болады. Басқа- еркек жылқылар (аттар, тай, ... жеке ... ... ... ... бағылады.Табындағы жылқылар тығыз жүнді және қалың қабатты терілі болып келеді де, жаздың аса ыстықтары мен қыстың аяздарына төзімді болып ... ... ... ауа ... ... ... ... қар (40-50 см) астынан, мұз болып қатып қалмаған болса, өзіне қажет көрек азықтарды ... ... ... ... және ... ... ... мен су көздерінің молдығына байланысты табындардың размері әртүрлі болады.Құлынды биелердің табында 80-150, айғырлар 20-25, жас жылқылар (тай, ... 150 ... ... ... ... ... ... ет бағытындағы жылқылар үшін ір  табынның мөлшерін, тай-жабағыларымен қосқанда  -  400 басқа дейін, ал ... ... 100 ... ... топталады.Жылқыларды бір жайылымнан екінші жайылымға ауыстырып, айдаған кезде ... 6-7 км ... ... және 10-15 км ... ... дем алыс ... ... тәуліктік жүруі  -  30 км аспауы керек. Жайылымдар эпизоотологиялық жағынан ... ... ... ... таяу маңдарда өлген малдардың өлекселері сақталған орындар жоқ, көліктер мен мал ... ... ... ... ... керек.Жылқыларды қорада ұстау жүйесі  -  кезінде, олардың өндірістік бағыты, физиологиялық ерекшеліктеріне байланысты жекелеп және топпен ұстайды. Ол үшін ... ... ... ... тұрғызып ұстау үшін жан-жағы сырықтар мен шектелген бөлмелер  -  денниктер, топтап ұстауға ірі секциялар жасалады. ... ... ... ... ... ... енесінен айырған жабағыларды және өнімдік бағалы тай-құнандарды ұстайды. Қалған тұқымдық ... ... ... ... ... ... аттары топтап 20-100 басқа дейін ірі секцияларда (залда) ұсталады. Топта (залды) ұстайтын ... ... де ... ... ... ... зауыттарына, қораның ық жағынан серуен алаңдары (поддоктар) қаралады. Жекелеме серуен алаңдарының ауданы негізі ... үшін  -  600 м², ... жас ...  - 400, ... ... ...  -  200 м² қаралады. Жұмыс аттары үшін серуен алаңдары қаралмайды, бірақ аттарды ... ... ... үшін ... ат ... орындары қаралады.Жылдың жылы мезгілдерінде қорада ұстаған жылқыларды да, қоршалған, жасанды шөптер ... ... ... ... ... 50-80 ... жаяды. Ондай арнайы қоршалып жасалған жайылым орындарында (зауыдтарда) жаю ливадалық тәсіл деп ... ... таза ... ... пайдаланады. Санитарлық-гигиеналық талаптарға суларының сапасы  сәйкес келетін өзендер, көлдер, бұлақ және тұма ... ... ... ... және оның ішкі ... ... зоогигиеналық талаптарЖылқы қораларын жобалап және салу ол аймақтың ауа райының жылдар бойғы көрсеткіштеріне, шаруашылықтың ... ... ... және ... ... ... құрамдарына негізделіп жүргізіледі. Жылқы қоралары малдарды орналастыруға және технологиялық ... ... ... ... ... Жылқы қораларында қосымша жылыту көздері қаралмай, малдардың өздерінің бөліп шығаратын жылуымен ғана қалыпты температуралық режим ұстап тұратындығын ... ... ... қораның сиымдылығын зоогигиеналық нормативтерге негіздеп, оған орналасатын мал басын қалыптап және қора бөлшектеріне ... ... ... ең ... жылу ... ... ... қадағалау керек.Гигиеналық сапасы жағынан, жылқы қораларына саманды кірпішті қабырғалар,  силикат кірпіштерінен салынғанмен салыстырғанда, жылулық қасиеттері және құрғақтығы жағынан кем ... ... ауа ... ... ... ... қораларының төбесінен су өтпейтін және жылу ұстағыш ... ... ... тез ... ... төмендеп кетпеу үшін, оларды желдің басыңқы өтіне бір басын (немесе бұрышын) ... өте суық ... ... ... ал жылы жақта шығыстан батысқа қарай орналастырады.Жылқы қораларының ең басты бөлшектерінің бірі еден ... ... Ол ... ... және төменгі жылу таратқыш қасиеті бар, су өткізбейтін және тегіс, тайғақ болмауы керек. ... ... ... ... сәйкес келетін еден-нығарланған саздан жасалатындар болып саналады. Бірақ ондай едендер тез суланып кететіндіктен жиі төсеніштерді (саломаны) ауыстырып, нәжістерді дер ... ... ... отыру үшін көп уақытпен еңбекті керек етеді. Гигиеналық тұрғыдан қарағанда жылқы қораларының едендерінің ағаштан ... ... ... ... ағаш едендері де сыртқы факторлардың әсеріне шыдамай, тез ... ... және ... ... ... ... жылқының мертігу қаупін туғызады. Кәзіргі кездерде жылқы қораларына берік, тиімді және жылы керамзитті бетоннан жаслған едендер кең орын алады. ... ... ... тарап кетпеуі үшін, оларға тамбурлы (екі есікті) қақпалар қаралады.Қораның ортасынан ұзын бойы мен ... ... ені 3 м жол ... ... ... орта тұсында аттарды шығарып жегетін бөлме (манеж) қалдырып, оның екінші басына жалғастырып қосымша бөлмелер (хамыт сайман, жем қоймасы, ұрық алып ... су ... т.б.) ... ... ... ... ... размері  -  айғырлар үшін  -  16 м², құлынды биелерге  -  14, үйретілетін ...  - 12 м² ... ... ... қабырғаларды үстіріктелген тақтайлардан немесе керамзит-бетонды плиткалардан 1,4 м биіктікке дейін тұтас, ал 2-2,4 м ... ... ... 5-6 см ... ... ... ірі жылқылар үшін 1 м, жас тай-құнандарға  -  0,6 м ... ...  -  1- 1,2 м, ені ... -0,6 м, ...  -  0,4 м, ...  -  30 см, азық ... қояды (кесте 9).Азық науаларының жанына су құбырын таратады. Зоналдық (топты) тәсілмен ұстағанда әр секцияда 20 бас тай, ...  -  6,0-6,5 м² еден ... бір ... ... орналастырады. Үлкен жылқылар үшін еденнің ауданын әр басқа 8 м² дейін өсіреді.Жылқылардың ... ... ... ... тұрақтарды, жуандығы 10-12 см сырықтар мен (ағаш немесе метал) алдыңғы жағынан 1 м жандарынан  -  0,65-0,7 м ... ... ... ... деп ... (сурет 5). Жылқыларды топтап ұстағанда азық науаларын ұзын ... бойы мен, ... оның ... 1 м ... ... 0,6 м жас ... арнап орнатады. Мұндай тәсілмен ұстағанда суға арнап ... ... ... үшін  -  0,5-0,7 м ... үстінен есептегенде ені  -  0,6 м, түбінен  -  0,4м, ...  -  0,4 м, ір ...  -  0,6 м ... ... ... ... серуен алаңына (паддокқа) жылқылар шығатын есік қалдырады. Ондағы орындар әр жас ... үшін ... ...  -  12 м², ...  -  20 м²  ірі ...  -  20 м² есептеледі. Ондай серуен алаңдарының жалпы ауданын барлық жылқылардың топтап ұстаған кездерде 15-20 %, ... ...  -  10-15 % ... ... қораларының биіктігі (ішкі өлшемі) өнімдік және жұмыс жылқылары үшін  -  2,4-2,7 м, ... ... ...  -  3 м, ... ұстағанада 3,5 м, аттарды ерттеп-жегетін манеждерде  -  4,5 м жас ... ... ...  -  6 м ... қораларында микроклимат қалыпты нормада болу үшін ондағы ауаны мезгілінде алмастырып отырудың рөлі зор. Жылқы қораларда, көбінесе ауа алмастыру табиғи тәсілмен ... Ол үшін ішкі ескі ... ... ... ... ... ... әр басқа шаққанда ірі жылқылар үшін  -  250-300 см², жас тай, ...  -  100-150 см² ... ... ... Жылқы қораларының микроклиматының көрсеткіштері, оларды ұстау тәсілдеріне, жастарына байланысты әртүрлі болады. Қорадағы микроклиматтың көрсеткіштері, әсіресе ауаның ... ... ... ... ... ... канализацияның жұмысына байланысты болады. Жылқы қораларында, кәзіргі кезде көңнен тазарту үшін ... ... ... түйе ...  -  мал ... ... салаларының бірі. Республикадағы барлық жайылымдық жердің 64%-дан ... (116 млн. га) Түйе ... ... ... ... ... болатын, шөл және шөлейт алқаптардың алып жатуы осы саланы өркендетуге кең жол ашады. Қазақ халқы еті мен сүті әрі ... әрі ... ... жүні  -  киім, өзі сенімді көлік болған қасиетті жануарды төрт түліктің төресі санаған. Елімізде Түйе ... ... және ... жағдайларға байланысты түрліше қарқында дамыды. Қазақстанда 1927 ж. 1,2 млн. бас түйе ... ... ... ... саясатының салдарынан 1941 ж. түлік саны 104,6 мыңға дейін кеміді. Осыдан кейінгі 70 ... жуық ... ... мал басы 105,0  -  154,0 мың ... болып, ең жоғ. көрсеткішке 1994 ж. қол жеткізілді (153,9 мың). 1980  -  95 ж. ... жыл ... 5,0  -  9,0 мың т түйе еті, 4,5  -  5,0 мың т ... 700  -  1000 т жүн ... ... ... ... жайылымда бағылып, күтімді, құнарлы азық пен құрылысы күрделі, жылы қора-жайды аса қажет етпейтіндіктен, басқа ауыл ... ... ... ... сала болып табылады. Салаға орынды жұмсалған қаржы 5  -  6 есеге дейін табыс әкелетіндігі ... ... ... ... ... ... ... сусындық, шипалық қасиеттері ертеден-ақ белгілі болған. Оның адам ағзасына сіңімділігі 98%-ды құрайды. Құрамындағы құрғақ ... ... 14,5  -  ... май  -  5,5  -  ... ...  -  4,0  -  ... сүт қанты  -  5,0  -  ... ... ... 0,6  -  0,8%-ға сәйкес келеді. Қос өркешті інгеннен тәулігіне майл. 5,5  -  7,0% болатын 4  -  6 л, ... 1200 л сүт ... дара ... таза ... аруана маясынан майл. 3,5  -  4,2% ... 12  -  15 л, ... 3500 л сүт ... Қос ... және дара өркешті түйелердің будандарынан бір маусымда майл. 4,0  -  4,5% болатын 3000 л сүт өндіріледі. Түйе сүті сиыр ... ... ... ... ... ... ұзақ мерзімге сақталады (30С ыстықта 24 сағатқа дейін ашымайды). Дәрігерлердің бақылауы шұбатты тұрақты пайдаланатын адамдардың ... ... ... ... ... ... ... ауруларын да шұбатпен емдеудің жақсы нәтиже беретіндігі белгілі.					Түйе шаруашылығының тиімділігі ет ... ... ... ... ... байланысты. Қоңды түйелер етінің құрамында 17  -  22% белок, 12% май ұлпалары болады. ... ... және ... ... түйе еті сиыр ... ... Өзіндік құны арзан әрі сапалы түйе етін өндірудің басты жолы түйені жайып-семірту ... ... ... ... ... ... ... және күзгі жайылымдарда тез қоңданады. Етті бағыттағы Т. ш-н ең ... ... ... ... ... жөн. Ет ... Т. ... қазақтың қос өркешті түйесімен қатар, олардың інгендерін ... және ... түйе ... ... арқылы алынған будандарды барынша көптеп өсіру тиімді болып табылады. Будан буыршындар ... ... түйе ... 80  -  120 ... ... ... Жайылымда семіртілген құнанша, дөненше буыршындардың сойыс шығымдылығы 51,7  -  ... ірі сақа ... бұл ... 55  -  58%-ға ... Түйелердің салмағы жыл маусымына байланысты өзгеріп отыратындықтан, көктемде жайып семіртілген сақа буралар мен інгендерді маусым  -  ... ал жас ... ...  -  ... ... етке өткізген орынды. Асылдандыру жұмыстарында тұқым жақсартушы ретінде ... ... ... мен ет ... бойынша қос өркешті Т-лер арасында, ТМД елдерінде ғана емес әлемде ерекше орын алатын қалмақ бактрианы қолданылуда. ... мен ... ... ... 1 жасар тайлақтар, таза тұқымды тұстастарымен салыстырғанда, тірідей салмағы бойынша 15  -  20%-ға басым болады. Қазір ... қос ... ... ... 20 асыл ... мал өсіретін шаруашылықта, оның ішінде Атырау обл-ның "Бірінші май" және "Жаңа таң" ААҚ-лары мен ... ... ... ... ... "Хан ... ... Қызылорда обл-ның "Құланды" ААҚ-да, Маңғыстау обл-ның "Таушық" ЖАҚ-да және Оңт. Қазақстан обл-ның "Қара құр" ӨК-нде, т.б. өсіріледі. Түйеден алынатын бағалы ... бірі  -  жүн. Ол ... ... бойынша тоқыма өнеркәсібі үшін құнды шикізат болып табылады. Түрікмен Республикасында және ... оңт. ... түйе жүні ... ... пайдаланылады. Түйе жүнінен дайындалған бұйымдар жеңіл, жылы, сонымен қатар берік, созылғыш келеді. Ел арасында белі ауырған ... ... ... ... ... ... ... дене мүшесіне ыстық суға батырылған шуда басу секілді халық медицинасы әдістері кең ... Ұзын ... түйе ... ... маталар көбіне көрпе жасауға пайдаланылады. Шудадан машина ... ... ... ... ... ... дайындалады. Ғарышкерлердің ішкі жеңіл киімдерінің бір тіні түйе жүнінен тоқылатыны да бұл шикізаттың ... ... ... Т. ш-н ... ... ...  -  түйе сауу, жүндеу, тоғыту секілді қол күшін көп қажет ететін жұмыстарды ... ... ... ... ... ... атынд. тәжірибе ш-нда түйені жықпай, арнайы қондырғыда жүндеу әдісі игеріліп, оннан аса шарушылықтарға енгізілді. Бұл жүндеу уақытын қысқартуға, еңбек өнімділігін ... және ең ... ... ... ... ... ... береді. Сонымен бірге қондырғыны түйе саууға, бонитировкалауға (малды ... ... ... бағалау) пайдалануға болады. Т. ш-н ойдағыдай дамытып, өнім өндіруді арттыру үшін малдың тұқымдық-өнімділік қасиеттерін үзбей жетілдіру, тауарлы шаруашылықтарда асыл тұқымды мал ... ... ... ... ... кеңінен қолдану басты назарда болуы тиіс. Бұл сала бойынша еліміздің 26 тұқымдық мал ш-нда 9,0 мың басқа жуық түйе ... Асыл ... ... үлес ... ... (7%) түйе ... ... а. ш. малдарынан (1,2  -  5,3%) 2 ... жуық ... ... Т. ш. ... ... ... ... Қызылорда, Оңт. Қазақстан, Жамбыл облыстарында жақсы дамыған.Қойлардың гигиенасыҚойларды төрт түрлі жүйелерде ... ... ... ... және жыл ... тұрғызып қолда ұстайды.Тұрғызып-жайып ұстау. Мұндай жүйеде қойларды жылдың ұзақ ... ... ... ал ... ... жайып күтіп-бағады. Қолда тұрғызып көбінесе қойларды қыс айларында ... ... ... ... ... ұстайды. Ашық алаңдардың (база) ішінде азық науаларын орнатып, су ішетін астаулармен тұз салатын орындар белгіленеді. Ауа ... ... ... базаға шығарып азықтандырып, түнгі жатар кезде қораға ... Ал ... ... ...  ... ... тәсілін  -  табиғи жайылымдары бар аймақтарда қолданады. Біздің еліміздің көптеген жерлерінде мал жаятын, ... ұсақ ... ... жайылымдар жеткілікті кездеседі де оларды қыс кездерінде қар көп баспайды. Мұндай аймақтарда ауа райының қолайсыз кездерінде ... үшін ... үш ... ... жабылған қоралар немесе буылған қамыс, талдардан жасалған, төбесі қазақ үйше тоқылған-катондар тұрғызылады. Үш қабырғалы қораларда да, сол сияқты катондарда да ... ... ... қамтамасыз етілуі керек. Қысқы айларда нашар, әлсіз, ауру малдарды ... үшін азық ... ... ... ... ерте ... мал ... кезінде саулықтарды қозылары мен алғашқы айда ұстау үшін, табындағы малдың 30-35 % шамалап жылыланған қора соғылады.Жайып ұстау тәсілі  -  ... ... бай ... ... ... жыл бойына жайып тек қыстың суығында, ерте көктемде қоздаған малдарға қатаң және құрама ... ... ... жыл бойы ... жаю мен күтіп-бағуға оңтүстік жылы аймақтар қолайлы болады.Тұрғызып қолда ұстау тәсілі  -  егін шаруашылығымен шұғылданып, мал жаятын жерлері жоқ ... ... ... ... ... ... ... ал оларға азықты жасанды, екпелі шөптерден дайындайды. Жайылымға малдары тек серуендеу үшін ғана бостады. Жазда оларды қоршалған алаңдарда ... ал ... ... ... ... қыстың жайсыз, суық мезгілдерінде және төл алатын кездерде пайдаланады. Қойларды жылы, ылғалды және тығыз қораларда ұстауға болмайды, өйткені ондай жағдайда ... ... ... өсуі бөгеліп, тұяқ аурулары пайда болып, резистентілігі  төмендеп ауруға жиі шалдыққыш келеді.Бағыты ... қой ... ... ... ...  -  тұқымдық, яғни малдардың бұрынғы тұқымын жақсартумен қоса жас ... ... ... жаңа тұқымды малдарды еңгізу, екінші - өнім алуға (жүн, ет, ... т.б.) ... ... ... ... байланысты қойларды биязы, жартылай биязы, қылшық жүнді ... ... ... (елтірі) және тондық (сең-сең) терілер алуға арналғандар ... ... ... және ... ... ... (өлшемдері).Ірілендірілген қой шаруашылықтарында бірнеше қоралардың түрлерін жобалап  -  тұрғызады. Оларға қысқы және ерте ... ... ... ... ... төл ... бар ... негізгі қошарларды (тұқымды) ұстайтын, әртүрлі жастағы және жынысты қойларға арналған қоралар, қаракул шаруашылықтарында төл ... және мал сою ... ... Қой ... біріктіріліп немесе жеке ұрықтандыру пункті, қой қырқу орындары қаралады. Қой фермаларының территориясында ветеринариялық және мал ... ... су, жылу ... ғимараттары, азық дайындайтын, сақтайтын, малдар тұратын ашық алаңдар т.б. болады.Қой қоралар табиғи жасанды жайылымдардың маңайында орналастырылуы керек. Қой ... ... 1500 ... ... ... арналады. Кең тараған қой қоралардың сиымдылығы 600-800 басқа болады. Қой қораларды сол түстік және ... ... ...  ... ал ...  ... ... (сызба 12). Бұл қоралардың сыртқы бұрышы жел өтін азайтып және қора ішінің суып кетпеуін қамтамасыз ету үшін, желдің басым ... ... ... орналастырады. Ал ық жағынан биіктігі 1,5 м дейін қоршау жасап, малдардың серуендеп азықтанатын алаңын ... ... ... қатаң азықтарға және жемге арналған науалар қойылады (кесте 11). Қорадағы әр басқа арналған орындардың размері әртүрлі болып, олардың ... ... ... тәсіліне, өніміне және физиологиялық ерекшеліктеріне байланысты болады (кесте 12).Әр түрлі типті қораларында қойларды орналастыру кезінде бір басқа шаққандағы еденнің ... ... ... ...  -  1,0-1,2 м², ... ... ұстағанда  -  3-4 м², топта  -  1,5-1,7 м².Жартылай ашық ... ... жас ...  -  0,3 - 0,4 м², ірі ... 0,5 м², тұрақты төл үйшіктер үшін  -  2,0-2,5 м², ал роман тұқымды саулықтарға  -  3,0 м² кем ... Төл ... үшін қой ... ... жылы ... орын ... Қой ... кезде қосымша жылжымалы бөлгіштер мен (тор көзді щиттер) барлық қоздайтын саулықтың 30 % есептеп бірнеше ... ... төл ... ... ... саны 500 ... артық болса, жеке төл үйшік қаралады. Сыртқы орта ауа температурасы - 30ºС төмен болса, төл үйшіктерді қосымша жылылайды. ... кей ауа райы ... ... ... ... жергілікті арзан материалдардан катондар-шатырлы немесе қазақ үй тәріздес қоралар тұрғызады. Катонның екі типі болады: читинді (шатырлы) және ... үй ... ... ... ... 4 м ағаш ... ... жасап, сыртын қалың қабатпен солома немесе қамыспен жауып жылылайды. 650 бас ірі қойларға ... ... ... ... 16 м, ... ...  -  2 м, болып әрбір ірі қойға  -  0,4 м², жас  ...  -  0,25 м² ... ені  -  2,0-2,5 м ... ... катондарға төбедегі тесіктен таза ауа алмасып, ішінде улы газдар болмайды. Ауаның ең суық күндерінде де катон ішінің температурасы 2-7ºС болып, мал ... ... ... тигізеді. Қой фермаларында өндірістік және шаруашылық объектілерге мал тұратын қоралардан басқа ... ... ... және ... ұрықтандыру пункті жатады. Ұрықтандыру пунктінің ауданы  -  16 м², лабораториясы  -  7,6 м², ... ... орын  -  8 м² және екі ...  -  16,6 ... ... ... және ұрықтануға дайындалған саулықтарға арналады.Қышыма, қотыр ауруларының алдын алып, сақтандыру үшін ... ... ... ... ... ... ... жинамалы, брезент немесе басқа су өтпейтін материалдардан қой ... ... ... ... қой ... ... ванналарының орнына арнайы жасалған жанбырлататын құрылымдар пайдаланады.Қойларды азықтандыру және күтіп-бағудың гигиенасыҚойларды биологиялық құнарлы азықтар мен қамтамасыз ету, ... аман ... мен ... ... ... кепілі болып саналады.  Рационда неғұрлым күкірті бар аминқышқылдары (цистеин, цистин, метионин) көп болса, солғұрлым қой жүні өседі. ... ... ... ... ... мал ... ... әсерін тигізеді. Басқа малдармен салыстырғанда, қойлардың қатаң азықтың түрі, ... мен ... ... ... болады. Мысалы, қойларды тарының соломымен көректендіру олардың жүннің түсуіне соғады. Сол сияқты, қойлардың жүнінің сапасы оларды қыша ... ... мен және ірі ... ... ... шалғындар мен азықтандырғанда төмендейді.Биязы және жартылай биязы жүнді қойларды селеулі шөптер мен көректендіруге болмайды, әсіресе дәні ... ... ... басы ... жүн ... ... де, біртіндеп теріні, тесіп етке өтіп, кейде тіпті ішкі өкпе, жүрекке дейін жетеді де, малды  ... ... ... Сол ... түйе ... ... араласқан шөппен де азықтандыруға болмайды.Қойлардың рациондарында минералдық заттардың жетіспеушілігіде олардың денсаулығына үлкен әсерін тигізеді. Әсіресе, қыс айларында, қозыларда ... ... мен ... ... ... ... ... сорып, соның салдарынан ұлтабарының аузына жеке ішек жолына ... ... ... ... кейде жаппай өлім-жітімге шалдығады. Бұдан сақтандыру  үшін ... мен ... ... ... сәбіз, сүйек ұны, тұз қосып береді. Қойлардың арасындағы арық, әлсіз малдарды ... ... ... жеке ... ... қажет. Қыс аяғында, көктемнің басында азықтың тапшылығынан, немесе құнарсыздығынан қойлардың жүнінің жіңішкеруі, сынауы көбейіп, экономикалық шығынды арттырады. ... ... азық ... пайдаланып, ашық жерлерде  -  аландарда көректендірген дұрыс болады. Ондай жағдайда ... ... және сулы ... үшін екі ... ... бір жақты науалармен қамтамасыз етіледі.Екі жақты азық науаларын қораның, алаңның ортасына қояды да екі жағында малдардың еркін келіп ... ... ... ... ... ... ... 2-3 м болып, әр ірі малға  -  0,25 м, қозыларға  -  0,15 орын қаралады. Рештак-науаны ... төрт ... ... 30-40 см ... ... ... енін  -  25-30 см, ...  -  10-12 см жасап, екінші қабатына қатаң азық салынатын сирек сырықшалардан, ... ... науа ... алдында 1,5-2 ай бұрын арпа жармасы, жүгері, сұлы ұнтақтары т.б. құнарлы азықтармен көректендіру (протейндері мол) қоздауын 10-30 % арттырады. Күйлі ... ірі ... ... сүті мол болады. Сол сияқты қойларды сүрлеммен азықтандырған сүтін 15-22 %, жүнін  -  20 % ... ... ... заттарға сұранысы жоғары болып, туардың алдында, әсіресе кальции және фосфорға ... ... 10 есе ... ... ... фосфор, кобальт, мыс, йод, жез, темір, марганец және ... А, Д, Е ... өте ... ... ... және саулықтың сүтінің кемуіне апарып соғады.Қойларға арналған ... ... ... ас ... ... ауруларына ұшыратпайтын, әсіресе ұнтақты азықтар тыныс жолдарына тұрып, өкпесіне кетіп, әртүрлі ауру тудырмас үшін дымқылдап берген дұрыс. Ас тұзы мен зат ... ... ... ... ... ... ... мөлшерін ірі қойлар үшін  -  10-15 г, қозыларға  -  5-8 г аспауы керек.Қойларды таза ... ... ету ... ... олардың жаз айларында суға сұранысы жоғары болады да тәулігіне кем дегенде екі рет, ... және ... ... ... ... ... ... таза жерлерде ұстаған жағдайда жүннің өсуі жақсарып, сапасы артады, іші таза емес, ылғалдығы жоғары, асты сыз ... ... ... ... әсіресе бауыр жүндеріне нәжістер қатып, оның түсін сарғайтып, серпінділігі төмендеп, сыңғыш болып, сапасы нашарлайды. Қойлардың жүндерінің сапасын төмендетпеу жолында, сол ... ... ... ... ... ... маяларды қоршап қояды.Қойлардың басқа малдардан артық биологиялық ерекшеліктері, ... ірі ... ... ... жерлерде жыл бойына, қар астынан керек көректерді тауып ... ... Олар ... ... ... шөлейт жерлерде жайылып көректенеді, әсіресе жаз айларында шөбі қысқа қыратты жерлерде жайылса, қысқы кездерде шөбі қалың, шалғынды аймақтарда қар ... ... ... ауа ... ... ірі ... ... қорықпайды, бірақ қатты желді, ылғалды-жауынды күндері суыққа төзімсіз болады. Буаз сулықтарды мұздақ қарлы жерлерге жаюға болмайды. ... ... ... тұяқтары қыйылып, мұз қабыршақтарын жұтып, іш тастауға апарып соғады.Буаз саулықтарды ... ... 20-30 күн ... және ... соң 5-7 ... бойы ... шығармай қолда тұрғызып күтеді. Саулықтарды қозыларымен бірге 20-30 күннен кейін құрғақ, шөбі мол жерлерге жаяды.Қойларды көбінесе 0º дейінгі температурада, ... ауа ... ... 5-6ºС ... ... жөн. Жылы сызды қораларда  ұстағанда олардың тұяқтары ауруға ұшырап ... ... жүні ... өсіп, түсіп өнімі төмендетеді. Сондықтан қой қоралар құрғақ, ауа температурасы 5-6ºС, ылғалдығы 80 % және ... ... ... ... ... ... үшін ... желдетілуі керек, қой қоралардың микроклимат көрсеткіштерінің нормасы 13 кестеде берілген.Қойларға ... ... ... ... әрбір аймақтың жер орайы, ауа райына байланыстырып алады.Қойлар өте қорқақ болып, әрбір тосын жағдайлардан үркіп, қаты күйзеліске ұшырағыш ... ... ... шарбақ қорғандарда қамауда тұрғанда үріксе бір-бірінің үстіне шығып кетіп, бастығырылып өлім-жітімге ұшырайды. Үріккен қойлар ... ... өте жай (1-2 ай) ... да, күйін төмендетіп, өнімін азайтады.Ешкі (Сapra hіrcus)  -  ... ... ... ... жұп ... ... қайыратын жануар. Үй ешкілерінің бастапқы тегіне ешкілердің жабайы екі түрі (безоар ешкісі, иір ... ... ... жойылып кеткен C. prіsca түрі жатады. Ешкі  -  қолға алғаш үйретілген жануарлардың бірі. Ешкінің ... ... дене ... ... құйрығы қысқа келеді. Оның түбіті, жүні, терісі, еті мен сүті пайдаланылады. Ешкінің ... ... ... орыс ... жүндес (ангор ешкі), түбітті (придон, орынбор, башқұрт ешкілері), сүтті-етті жүндес (өзбек, қазақ-қырғыз, кавказ, бурят-моңғол ешкілері) тұқымдары бар. Ешкі тоғыз  -  он жыл ... ... Ешкі бір  -  екі, ... ... лақтайды. Жақсылап күтсе жылына екі рет төлдейді. Текесі 60  -  65 кг-ға дейін, ешкісі 40  -  60 ... ... ... ... ... 20  -  28 кг ет, 4  -  6 кг май, жеті  -  он ... лақтан 12 кг ет, 1,5 кг май алынады. Сүтті ешкілер жылына 450  -  550 кг, ... ... 1 т-ға ... сүт ... ... ... 3,8  -  4,5%. ... тұқымды ешкі қылшығының ұзындығы 15  -  18 см болады. Ешкілерді ... жылы ... ... рет ...  -  ... айларында қырқады. Текесінен 4  -  6 кг, ешкісінен 3  -  5 кг қыл алынады. Түбітті ешкіден 0,2  -  0,5 кг, ... 2 кг ... ... Ешкі ... ... ... ... бағалы былғары жасалады. Қолданылған әдебиеттер тізімі* Ж. Өтесінов, Б. Оразалиев  ... 2012 ж. * ... М.С.   2010 ж.  
        
      

Пән: Ветеринария
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 14 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жылқылар мен түйелердің гигиенасы қойлар мен ешкілердің гигиенасы15 бет
Жылқылар мен түйелердің гигиенасы қойлар мен ешкілердің гигиенасы жайлы7 бет
Жылқылар мен түйелердің гигиенасы жайлы ақпарат11 бет
Жылқы мен түйелердің гигиенасы,қойлар мен ешкілердің гигиенасы10 бет
Ауылдың өрлеуі – елдің өрлеуінің ең маңызды құрамдас бөлігі14 бет
Түйе бонитировкасы4 бет
Түйелердің сапасын бағалау жүйесі4 бет
Түйенің жүн өнімділігі. Жүнді өндіру технологиясы3 бет
Түйенің экстерьері және денесінің анатомиялық ерекшелігі8 бет
"Ірі қара малының гигиенасы."7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь