Тіркесіп тұқым қуалау және кроссинговер. Генетикалық карталар.Жынысты анықтаудың баланстық теориясы

ХІХ ғасырдың соңында клетка құрылысының зерттелуіне байланысты ядро мен оның құрамындағы хромосомалардың тұқым қуалаушылыққа қатысы бар екені анықталды. 1883 жылы бельгиялық зоолог Э.Бенеден мейоз процесіндегі редукциялық бөліну аталық және аналық хромосомалардың ажырауына байланысты деп жорамалдады.
Мендель заңдарын кейін 1902—1903 жылдары В.Сэттон редукциялық бөліну және ұрықтану кезіндегі хромосомалардың тәртібі мен будан ұрпақтардағы белгілердің тәуелсіз ажырауының арасында байланыс бар екенін анықтады. Өзінің “Хромосомалар және тұқым қуалаушылық” деген еңбегінде хромосомаларды цитологиялық тұрғыдан алғанда Мендель анықтаған тұқым қуалау факторларының таралуына сәйкес келетіндігін көрсетті. 1905 жылы Э.Вильсон жынысты анықтаудың хромосомалық негізін сипаттады.
Бір хромосомада орналасқан гендердің айқаса алмай, бірігіп тұқым қуалауын гендердің тіркесуі деп атайды. Яғни, олар бір-бірінен тәуелсіз ажырап кетпей, бірге тұқым қуалайды. Алғаш рет бұл құбылысты 1905 жылы У. Бэтсон және Р. Пеннет хош иісті бұршақ өсімдігіне жасаған тәжірибелерінде ашқан болатын. Бұл заңдылықтың теориялық тұжырымдамасын жасаған және терең зерттеген ғалым Т. Морган болды. Кез келген жоғары сатыдағы организмдерде гендердің саны хромосомалардың санынан артық болады. Мысалы, адамның 46 хромосомасында соңғы деректерге сүйенсек, 26 мыңнан 40 мыңға жуық гендер, ал дрозофила шыбынының 4 жұп хромосомасында 7000 ген бар деген болжам бар.
        
        Қазақстан Республикасының Білім және Ғылым минстрлігі
Семей қаласының Шәкәрім атындағы ... ... 1. ... ... ... және ... 2. Генетикалық карталар. 3. Жынысты анықтаудың баланстық теориясы.
Орындаған: Е-313 топ студенті
Қасен Жанерке
Семей
2015
1. ... ... ... және кроссинговер.
ХІХ ғасырдың соңында клетка құрылысының зерттелуіне байланысты ядро мен оның құрамындағы хромосомалардың тұқым қуалаушылыққа қатысы бар екені ... 1883 жылы ... ... ... ... ... редукциялық бөліну аталық және аналық хромосомалардың ажырауына байланысты деп жорамалдады.
Мендель заңдарын кейін 1902 -- 1903 жылдары В.Сэттон редукциялық ... және ... ... ... тәртібі мен будан ұрпақтардағы белгілердің тәуелсіз ажырауының арасында байланыс бар екенін анықтады. Өзінің "Хромосомалар және ... ... ... еңбегінде хромосомаларды цитологиялық тұрғыдан алғанда Мендель анықтаған тұқым қуалау факторларының таралуына сәйкес келетіндігін көрсетті. 1905 жылы Э.Вильсон жынысты анықтаудың ... ... ... ... ... ... айқаса алмай, бірігіп тұқым қуалауын гендердің тіркесуі деп атайды. Яғни, олар бір-бірінен тәуелсіз ажырап кетпей, ... ... ... ... рет бұл ... 1905 жылы У. ... және Р. ... хош иісті бұршақ өсімдігіне жасаған тәжірибелерінде ашқан болатын. Бұл заңдылықтың теориялық тұжырымдамасын жасаған және терең ... ... Т. ... ... Кез ... жоғары сатыдағы организмдерде гендердің саны хромосомалардың санынан артық ... ... ... 46 ... ... деректерге сүйенсек, 26 мыңнан 40 мыңға жуық гендер, ал дрозофила шыбынының 4 жұп ... 7000 ген бар ... ... бар.
Бір жұп хромосомада бірнеше мың ген болады. Бір хромосомада орналасқан гендерді ... ... деп ... Ол ... ... ... құрайды. Жасушаныңмейоздың бөлінуі кезінде тіркескен гендер бір ... ... Т. ... тіркесу құбылысын анықтау мақсатында зерттеу нысаны ретінде жеміс шыбынын -- дрозофила меланогастерді ... ... оның ... ... бар. Олар:
Дрозофила меланогастер
* аз уакыт ішінде ұрпақ береді. 8 -- 10 күн
* ұрпақтарының саны көп, 2-3 ... бір ... 500 -- 600 ... ... ... ... түрлері көп
* хромосома саны аз. 4 жұп -- 8. Денесінің түсі сұр, қалыпты қанатты шыбынды денесінің түсі ... ... ... ... будандастырады.
Бірінші ұрпақ будандарының барлығы денесінің түсі сұр, жетілген қанатты ... ... ... ... ... ... F2 ұрпақта белгілердің фенотипі бойынша ажырауы тәуелсіз тұқым қуалау заңына сәйкес болмай (9:3:3:1), ... ... ... 3:1 сан ... ... 3:1 қатынасында ажырауын, дененің түсін, қанатының пішінін анықтайтын гендер бір жұп хромосомада орналасатынын көрсетеді. Бұл бір хромосомада орналасқан гендердің бірігіп, ... ... ... ... ... екі түрі ... ... тіркесу және толық емес тіркесу.
Толык тіркесу -- сирек кездесетін құбылыс. Мысалы, денесінің түсі қара, жетілмеген қанатты аналық ... ... ... түсі сұр, ... ... ... ... ұрпақтарында белгілердің фенотипі бойынша ажырауы 1:1 сан қатынасында немесе 50% -- 50% ... бір ... ... ... ... байқалады. Мұнда аналық шыбында 4 гаметаның орнына екі типті b+Vg және bVg+, ал ... бір ... bVg ... ... гаметалардағы гендердің қосылу комбинациясы ата-аналық дараларға сәйкес келеді. Сондықтан да ұрпақтары ата-аналық дараларға (денесі кара, жетілген қанат және ... сұр, ... ... ... ... ... ... F2-ұрпақтар 50% (қара дене, жетілмеген қанат) және 50% (сұр ... ... ... ... ... b+ гені Vg+ генімен, ал b гені Vg генімен тіркескен. Бұл гендер бір-бірінен ... ... ... ... алмасу жүрмейді. Жынысына қарамай, бірдей сан қатынасында ата-аналық белгілері бар ұрпақтар түзіледі. Сонымен Т. Морган зерттеген белгілердің ... ... ... ... ... заңы немесе генетиканың төртінші заңы деп аталады.
--------------------------------------------------------------------------------
Кроссинговер
Табиғатта толық емес ... ... ... ... қуалау сипатына байланысты кейде жиі, кейде сирек көрініл отырады. Т. Морган гомологтік хромосомалар жұбында гендер үнемі алмасып отыратындығын ... ... ... түсі сұр, ... ... ... шыбынының аналығын, денесінің түсі қара, жетілмеген қанатты аталығымен будандастырғанда, ұрпақтарында белгілердің ... ... ... ... ... болады.
Сұр дене
Сұр дене
Қара дене
Қара дене
Жетілген қанат
Жетілмеген қанат
Жетілген қанат
Жетілмеген қанат
41,5%
8,5%
8,5%
41,5%
Былай болу себебі, тиісті гендері бар гомологтік ... ... ... ... ... хромосомалардың айқасуы немесе кроссинговер деп аталады. Осы кұбылыстың нәтижесінде гомологтік хромосоманың біреуінде ... ген ... ... ... ... ... үйлесуі түзіліп, жаңа белгілер пайда болады. Тәжірибеден алынған шыбындардың 17%-ында кроссинговер жүрген. Кроссинговерге ұшыраған хромосомалары бар ... ... деп, ... ... гаметаларды кроссоверлі емес гаметалар деп атайды.
Кроссинговердің жиілігі бір хромосомада орналасқан гендердің арақашықтығын және ... ... ... ... ... ... гендер бір-бірінен неғұрлым алшақ болса, кроссинговердің жиілігі артады, ал гендер хромосомада жақын орналасса, олардың ... ... күші ... ... кроссинговердің жиілігі кемиді.
Кроссинговердің мөлшері пайызбен көрсетіледі. Кроссинговердің бір пайызы ... ... ... ... ... Оны ... (сМ) деп ... жиілігі = кроссоверлік ұрпақтың саны * 100/ұрпақтың жалпы саны
Мысалы, егер ұрпактың ... саны 1000, жаңа ... ... саны 200 ... ... жиілігі 20 % болады. Кроссинговердің жиілігі =200 * 100/1000= 20 % немесе 10 сМ.
--------------------------------------------------------------------------------
Генетикалық карталар
Кроссинговер кұбылысының ашылуы Т.Морган және оның ... ... ... картасын жасауға мүмкіндік туғызды. Картаны жасауға хромосоманың ұзына бойына ... ... ... ... ... ... ... гомологтік хромосомалардың әр жұбы үшін жасалады. Тіркесу тобын нөмірлейді. Картаны құрастыру үшін көптеген гендердің тұқым қуалауын зерттеп білу ... ... ... шыбынының төрт тіркесулер тобына жинақталған 500- ден астам гендері, ал жүгері ... 10 ... ... ... ... ... гендері зерттелген. Мысалы, бір тіркесулер тобына A және В гендер кіреді. Осы гендер арасындағы кроссинговер жиілігі 10% делік, онда осы ... ... А жөне В ... ... ... 10 ... тең. Осы ... тобына С генін де жатқызайық. Оның хромосомадағы орнын анықтау үшін А жөне В гендер арасындағы айқасудың жиілігін білу кажет. Мысалы, егер С гені мен А ... ... ... ... 3% болса, онда С гені А және В гендерінің аралығында орналасканы немесе А гені С жәнө В ... ... ... ... ... картаға түсірілмеген белгілердің тұқым қуалауын болжап айтуда және селекциялық, генетикалық, эволюциялықзерттеулерде маңызы ... ... - деп ... болатын тіркес гендердің орналасу сызбанұсқасын айтады. Қазіргі кезде, әсіресе, генетикалық тұрғыдан толық зерттелген объектілердің, атап айтқанда, дрозофиланың, жүгері және ... ... ... ... ... т.б. генетикалық карталары жасалған. Болашақта басқа да өсімдіктер мен жануарлардың және адамның генетикалық картасын жасау міндеті тұр. ... ... ... ... әр жұбы ... ... ... Хромосомалардың жұптарын тіркестік топтар деп атайды. Олардың саны ... ... ... тең ... ... айтылған болатын. Мысалы, дрозофилада 8 хромосома болса, ол 4 тіркестік топты, жүгерідегі 20 хромосома 10 тіркестік топты құрайды. Тіркестік ... рим ... І, ІІ, ІІІ, ІV және т.б. ... ... Картаны дұрыс құрастыру үшін гендердің тұқым қуалау заңдылықтарын толық зерттеп, білу ... ... ... 4 ... ... шоғырланған 7000-ға жуық гені, сол сияқты жүгерінің 10 ... ... ... ... жуық гені ... және т.б. Генетикалық картаны құрастыру кезінде тіркесу тобы, гендердің толық немесе қысқартылып алынған атаулары көрсетіледі және хромосомада орналасқан гендердің ара ... ... ... ... ... ... ара қашықтықтың өлшем бірлігі 1% кроссинговерге тең болады. Оны Т.Морганның құрметіне сантиморган (сМ) немесе морганида деп ... ... ... ... бір ғана ... ... гендер тобының орналасу ретін қарастырайық. Олар үш түрлі гендерден тұрады:
* ... ... ... -- ... гені;
* көзінің қара қошқыл түсін анықтайтын -- (purple) ... ... ... түсін анықтайтын -- (cіnnabar) гені.
Бұл гендер дрозофиланың ІІ жұп хромосомасында орналасқан. Сонда j мен pr гендерінің ара ... ... ... ... 5,8; pr мен c ... 3; ал j мен с гендерінікі -- 8,8 ... тең ... ... ... ... ... Себебі, олардың сақина тәрізді жалғыз ғана хромосомасы болады. Бірқатар бактерияларда ... ... ... ... ... ... конъюгациялануы кезінде беріледі және микроорганизмдер хромосомасындағы гендердің орналасу реті ... ... ... олардың генетикалық картасы да дөңгелек пішінді болып келеді. Ал ... ... ... ара ... кроссинговер пайызымен емес, конъюгацияның ұзақтығымен, яғни минутпен өлшенеді. Жалпы тірі организмдердің генетикалық картасын құрастырудың теориялық, сонымен қатар, практикалық та маңызы бар. ... ... ... ... білу ... ... ... қуалау сипатын алдын ала анықтауға мүмкіндік туады. ... ... ... үшін ... ... жұптарды дұрыс таңдап алу жолдарын жеңілдетеді. Сол сияқты болашақта адамның генетикалық картасы жасалатын ... аса ... ауру -- ... (рак) жауапты онкогеннің хромосомадағы орналасқан нақты орнын ... оған ... ... ... яғни ... ... жолы ... адамзатты мұндай ауыр зардаптан құтқарған болар едік. Хромосомалардағы гендердің орналасу ретін зерттеу цитологиялық жолмен де жүргізіледі. Соның негізінде цитологиялық карталар ... ... ... ... ... сілекей безінде болатын алып хромосомаларды цитогенетикалық тұрғыдан зерттеу барысында олардағы бірқатар гендердің орналасқан орнын анықтауға ... ... ... және ... карталарды бір-бірімен салыстыра отырып, хромосома бойындағы гендердің айқасу жиілігін, яғни кроссинговер мөлшерін анықтауға болады. Бұл сілекей бездеріндегі алып хромосомаларды ... ... ... ... Онда ... төрт жұп ... ... ұзындығы генетикалық карта бойынша 279% кроссинговерге, яғни сантиморганга тең. К.Бриджес сол төрт жұп хромосоманың әрқайсысының ұзындығын микроскоп арқылы өлшеген. Сонда ... ... ... 1180 микрометр болған. Генетикалық және цитологиялық карталарды салыстыру үшін К.Бриджес кроссинговер ... ... ... Ол үшін ... ... ... (1180 мкм) ... картаның көрсеткішіне (279%) бөлген, сонда орта есеппен 4,2 болып шыққан. Бұл генетикалық картадағы әрбір кроссинговер (айқасу) ... ... ... ... 4,2 мкм ... ... келеді деген сөз.
Жынысты анықтаудың баланстық теориясы
1919 жылы Бриджес дрозофиланың триплоидты өсімтал біренеше аналықтарын ... ... ... ... шағылыстарады. Алынған ұрпақтарға морфологиялық, цитологиялық және генетикалық талдаулар жасау дрозофилада жыныстың анықталу себептерін түсінуге ... ... ... ... ... мен аутосомалар арасындағы арақатынасы түрліше болып келген дарабастар алынды.
Дрозофиланың жынысын анықтауда Х-хромосомалар мен ... ... ... аналық (диплоид)
2
2
1,0
Қалыпты аналық (триплоид)
3
3
1,0
Қалыпты аналық (тетраплоид)
4
4
1,0
Асқын аналық
3
2
1,5
Интерсекстер
2
3
0,67
Қалыпты аталық
1
2
0,50
Асқын аталық
1
3
0,33
Алынған осындай мәліметтерге сүйене отырып ... ... ген ... ... ... ... Ол теория бойынша организм бипотенциалды, яғни онда аналық жыныстың да, аталық ... да ... ... ... ... ... ... жыныс детерминаторларының - аналық және аталық гендердің тепе-теңдігі негізінде анықталады. Жыныстық хромосома деп атау дәл емес, өйткені Х-хромосома да, ... да ... ... ... ... болып табылады. ХХ және ХY жүйесінің болуының ... ... ... ... анықталуына негіз болып есептеледі. Дрозофиланың Х-хромосомасында аналыққа ... ... ... ... ал ... ... гендер жинақталған. Дами бастаған зиготаның жынысының қандай болуы жыныстық Х-хромосомалар санымен аутосомалар саны арасындағы тепе-теңдікпен анықталады. Егер бұл тепе-теңдік Х:А=1 ... ... ... ... ал ... 3Х : 3А = 1,5 болса жұмыртқа безі және басқа белгілері нашар жетілген асқын аналық ... ... Егер ... Х: 2А = 0,5 ... ... ... дарабастар, ал тепе-теңдік Х : 3А = 0,3 болса аталық белгілері жетілмеген ... ... ... - ... ... ... ... 2Х : 3А = 0,67 болғанда жынысты аралық сипатта дамитын ... ... ... ... ... жынысты анықтамайды.
Осы мәселелерді зерттей отырып Бриджес, триплоидты аналықтардан алынатын интерсекстер жынсының ығысуына сыртқы орта жағдайларының әсер ... ... ... ... ... ... жынысы аналық жаққа, ал төмендегі температурада - аталық жаққа ығысатыны байқалыд. Осыған байланысты сұрыптау нәтижесінде аталық немесе аналық дарабастары көп ... ... ... ...

Пән: Ветеринария
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 8 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Тіркесіп тұқым қуалау және кроссинговер11 бет
Геном және қоршаған орта, генетикалық токсикология4 бет
MapInfo бағдарламасындағы ГАЖ технологиясын пайдаланып дифференцияцияланған ландшафтық карталарын жасау әдістері (Алатау аумағында)30 бет
Ішкі секреция бездері. Жыныстық жетілу. Оқушыны медициналық-гигиеналық және жыныстық тәрбилеу6 бет
Ішкі секрециялық бездер. Жыныстық жетілу. Оқушыны медициналық -гигиеналық жане жыныстық тәрбиелеу11 бет
Ішкі секрециялық бездер. Жыныстық жетілу. Оқушыны медициналық – гигиеналық және жыныстық тәрбиелеу12 бет
Ішкі секрециялық бездер. Жыныстық жетілу. Оқушыны медициналық-гигеналық және жыныстық тәрбиелеу7 бет
Ішкі секрециялық бездер. Жыныстық жетілу. Оқушыны медициналық-гигиеналық және жыныстық тәрбиелеу8 бет
Адамның жыныстық дамуының бұзылуына цитогенетикалық талдау52 бет
Алдын ала тергеу мен анықтаудың ара қатынасы64 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь