Жүсіп Баласағүни

Жүсіп Хас Хажиб Баласағүни (1020 ж.ш., Же-тісу өңірі, Баласағұн к. -ө.ж.б.) -- ақын, ойшыл, ғалым, мемлекет қайраткері. Өмірі туралы мөліметтер аз сақталған. Замандастары мен өзінен кейінгі үрпақтарға дарынды ақын ғана емес, ғалым ретінде де танымал болған. Файласуфи (философия), риезиет (математика), тиббий (медицина), фэлэкият (астрономия), нужум (астрология), өнертану, әдебиеттану, тіл білімі, т.б. ғылым салаларының дамуына зор үлес қосқан. Ж. Б-дің есімі өлемдік өдебиет пен мәдениет тарихында "Кұдад-ғу біліг" ("Қүтты білік") дастаны арқылы қалды. Ж. Б. бұл дастанын хижра есебімен 462 ж., қазіргі жыл санау бо-йынша 1070 ж. жазып бітір-ген. Дастанды "хандардың ханы" - Қарахандар әулеті мемлекетінің (942 — 1210) негізін салушы Сатүк Қара Бұғра ханға (908 — 955) тарту етеді (к. Әулие Ата). Сол үшін хан өз жарлығымен Ж.
Б-ға "хас хажиб" - - "бас уөзір" немесе "үлы кеңесші" деген лауазым берген. Дастанның бізге жеткен үш көшірме нүсқасы бар. Біріншісі, Герат қ-нда 1439 ж. көне үйғыр жазуымен (қазір ол Вена қ-ндағы Корольдік кітапханада сакгаулы), екіншісі, 14 ғ-дың 1-жартысында Египетте араб өрпімен (Каирдың Кедивен кітапханасы қорында) көшірілген. Ал Наманган қ-нан табылған үшінші нүсқасы 12 ғ-да араб әрпімен қағазға түсірілген. Бүл қолжазба Ташкенттегі Шығыстану ин-тының қорында сақтаулы түр. Ралымдар осы үш көшірме нүсқаның әр-қайсысына төн өзіндік ерекшеліктерді жинақтай отырып, "Қүтты білік" дастанының ғыл. негізделген толык, мәтінін жасап
        
        ЖҮСІП    БАЛАСАҒҮНИ,
Жүсіп Хас Хажиб Баласағүни (1020 ж.ш., ... ... ... ... -- ... ... ... мемлекет қайраткері. Өмірі туралы
мөліметтер аз сақталған. Замандастары мен өзінен кейінгі ... ... ғана ... ... ... де танымал болған. Файласуфи (философия),
риезиет (математика), тиббий ... ... ... ... ... әдебиеттану, тіл білімі, т.б. ... ... зор үлес ... Ж. ... ... ... өдебиет пен мәдениет
тарихында "Кұдад-ғу біліг" ("Қүтты білік") дастаны арқылы қалды. Ж. Б. ... ... ... 462 ж., ... жыл санау бо-йынша 1070 ж. жазып
бітір-ген. ... ... ... - Қарахандар әулеті мемлекетінің (942
— 1210) негізін салушы Сатүк Қара Бұғра ханға (908 — 955) ... ... ... Ата). Сол үшін хан өз ... Ж.
Б-ға "хас хажиб" - - "бас уөзір" немесе "үлы кеңесші" ... ... ... бізге жеткен үш көшірме нүсқасы бар. Біріншісі, Герат қ-нда 1439
ж. көне үйғыр ... ... ол Вена ... ... ... ... 14 ғ-дың 1-жартысында Египетте араб өрпімен (Каирдың
Кедивен кітапханасы қорында) көшірілген. Ал Наманган қ-нан ... ... 12 ғ-да араб ... ... түсірілген. Бүл қолжазба Ташкенттегі
Шығыстану ин-тының қорында сақтаулы түр. ... осы үш ... ... төн өзіндік ерекшеліктерді жинақтай отырып, "Қүтты ... ғыл. ... ... ... ... ... ... Көне
қолжазбасы табылғанын өлемге түңғыш рет хабарлап, 1823 ж. "Азия" журналында
(Париж) Вена ... ... ... ... ... Жауберт Амадес
еді. Венгер ғалымы Германи Вамбери (1832 -1913) "Қүтты біліктің" ... ... ... ... ... 1870 ж. ... қ-нда жеке кітап етіп
бастырып шығарды. Бүл шыгарманы зерттеу, ғыл. метінін дайындау және аударма
жасау ісімен орыс ... В.В. ... (1837 -1918) ... жыл бойы (1890 ... үзбей айналысты. Түркия ғалымдары 1942 — 43 ж. ... ... ... да ... үш том ... етіп шығарды. Дастанды зерттеу ісіне,
өсіресе, түрік ... Р.Р. Арат (1900 - 1964), М.Ф. ... (1890 ... жөне А.Дильгар (1897 -1979), т.б. көп еңбек сіңірді. "Қүтгы білік"
дастаны орта ғасырларда ... ... ... ... болған Қара-хан
өулеті мемлекеті түрік-терінің тілінде жазылған. Оны Қ.Каримов өзбек ... (1971), ... (1971) пен ... орыс ... (1983), ... тіліне (1986), бір топ аудармашылар үйғыр тіліне (Пекин, 1984)
тәржіма ... ... ... ... ... ... үлан-ғайыр өлкені
алып жатқан осы мемлекеттің басқару тәртібін белгілейтін ережелер, ... ... ... ... мен ... ... тиісті заңдар
жоқ еді. Міне, елдегі осы олқылықтың орнын толтыру максатымен Ж. Б. өзінің
"Қүтты білік" дастанын ... ... ... белгілі бір мағынада елдегі Ата
заң (Конституция) ... ... Ж. Б. ... ... ... хан ... қызметкерлері мен елшілердің, әскер-басылар мен
нөкерлердің, төуіптер мен аспаздардың, диқандар мен малшылардың, т.б. ... ... ... ... ... ... ... қандай болу керектігін жеке-жеке баяндап шығады. Акын мәселені
әмірші-патшаның өзінен бастайды. Ел-жүртты басқаратын адам — ... ... ... сөзі ... білім мен өнерге жетік, колы ашык,
пейілі кең, жүзі жарқын, ешкімге кек ... жан ... шарт ... Ел ... ... ... ашкөздік, сауық-сайранға
қүштарлық, қатыгездік, кекшілдік сияқты ... ... ... ... ақын патшаның көре| көзі, естір қүлағы "хас ха жиб", яғни бас
уәзір міндет терін тізбектеп, зор ... пен ... ... Бас ... талап-тілектерін патшаға, ал патшаньп айтар ой-пікірін,
жарлықтарын халықкд ... ... ... ... ... ... қойылатын
талаптар егжей тегжейлі сипатталып жазылған. Елші ерекше зерек, өз ... тіл ... ... ... ... ... жүлдызшы (астролог), түс жори
білетін, музыкант сияқты көптеген қасиеттерге ие жан ... ... ... ... ... ... төрт ... тең болсын елде — кісі, сыртта
— бүтін ел болсын!" — дейді. ... да ... ... ... лауазым,
кәсіп иелеріне ко йылатын моральдік-этик. та лаптар сипатталып көрсетіл
ген. Кезінде "Қүтты ... ... ... өр елін де өр ... ... Бір елде — ... ... ... тортібі"), екіншісінде —
"Панунаман му лук" ("Әкімдерге ... ... - ... ул ... ... ... ... мөлім. Бұл; атаулардың бөрі - "Қүтты
білік" дастаны, негізінен мемлекетті ... ... ... шығарма
екенін растай түседі. Дастанның басты ... төрт ... ... ... дүрыс басқару үшін кара қылды қақ ... ... ... ... ... символдық бейнесі ретінде Күнтуды ... ... ... яғни елге қүт ... ... ... ... патшаның уөзірі Айтолды бейнесі арқьшы жырға қосылған. Үшіншісі,
ақыл-парасат. Аыл-парасаттың қоғамдық-әлеум. рөлі уәзірдің ... ... ... ... ... ... Бүл мөселе
дастанда уәзірдің туысы, дәруіш Ордгүрміш бейнесі аркылы әңгіме болады.
Ортағасырлык, Шығыс ойшылдарына тән үйлесім ... ... және ... ... ... Ж. Б. ... суреткерлік, ойшылдык,
ғұламалык, философтық қасиеттердің ... ... ... ... ... Түркі мөдениетінің нәрлі бүлағынан ... ... ... ... толыскдн ойшыл өз шығармасында
адамның қоғамдағы орны мен қызметін түсінуге ... ... ... ... биік ... мүоаттаоын баяндай-
ды. Ж. Б-ның "Қүтты ... өмір мәні ... ... байлықтар — мүрат, дін, этика, өнер жөне даналықтың мөні сараланған.
Ж. Б. ақиқатқа жету жолын адам мен әлемнің, үлы ... мен ... ... ... кағидаға негіздейді. Төрт құдірет — от, су, ауа, жер
жайлы ежелгі дәуірдің филос. түсінігіне сүйене ... ... әлем ... ... жаралған деп санайды. Осындай тағы бір ... ... ... ... ... яғни ... түсініктегі өлеум.
философиясында әділет, бақыт, ақыл және канағат ретінде бейнелене, Қүт-ты
біліктің" төрт кейіпкерінің ... ... ... мен ... ... ... ой Ж. Б. ... өне бойынан
байқалады. Бүл жалған дүниені ақыл ... ... ... болатынына да
сенген ғүлама әлемдік үйлесімділік негізінде өділетті ... ... ... ... ол ... мен ... зор мән берген. Ж. Б.
жалпыға ортақ парасаттың танымның нәтижесі ... ... ... ... ... асуы деп ... Ғүлама білімнің туа бітетіндігі жайлы
пікірге қарсы шығып, оған парасатты іс-эрекеттің нәтижесінде кол ... ... ... ... ... адам ғана кеп ... кол
жеткізе алады. Оның пікірінше, бі-лім — ... ... жөне ... Ж. ... ... қоғам құрылымын-дағы кемелдіктің өлшемі елеум.
тәртіп бүзылғанда ғана кезге түсе бастайды. Сол кезде жаңа ... ... ... ... халық қолдауына ие болады. Ол қоғамдық қүрылымның ... жеке ... ... ... ... деп ... ... езі-нің әлеум. философиясында қоғамдағы кемелдіктің негіз-дері мен іс
жүзіндегі көрініс-терін ... ... ... ... Танымдағы
кемелдік — білік, оның іс жүзіндегі ... — укуш деп ... ол. Ж. Б. ... ... айрыкша тоқталған. "Құтты білікте" ол, ең ... яғни ... ... ... зерде туралы ой толғап, даналык
табиғатын, оның ерекшелі-гін, туа ... ... мен ... ... ... өз ... таным про-цесінде ақиқатқа үмтылу, т.б.
мәселелерді карастырады. Ғүлама өз туындысын Шы-ғыс перепатизмінің арнасын-
ца, сопылық ағымның ... ... ... ... ... ... тек ... ғана тән, жануарларда жоқ қасиет деп біледі
ол. Егер сезім алдамшы болса, онда оған ... ... ... ал ... ... ... ... етеді, оның жал-ғандығы жок,. "Қүтгы білік-
тің" негізгі айтар ойы -адамның адами жетілуі мен ... ... ... ... пен ... ... мықты, қүтты ету. Кісілік кемелдену
жолына түскен адам — өзінің қасие-тіне, ... мен ... ... асыл жан. Дастан оқырманына ... ... ... асыл ... ғана ... болатынын үқты-рады. Ондағы "өзіңді
сақ-тау", "өзінді үмытпау" қағи-дасы адамның адамшылығын танытар қасиеті —
адамгер-шілік пен ... ... ... Ақын ... өмір ... жайында терең толғанады. Оның ойынша, екініштің ең ауыры өлшеулі
өмірде дүние ... мен төн ... ... ... діл та-залығын сақтай
алмаудан туа-ды, сондыктан адам өзінін, кісілік кдсиетімен бірге өмір-дің
өткіншілігін де үмытпауы қажет. ... өзге Ж. Б. ... ... ... пен ... ... ... Алланы сүю, әлем мен адам сырына
терең бойлауға үмтылушылық белгілер төн.
"Қүтты білік" дастаны 6520 ... (екі ... ... ... ... 13040 өлең жолы бар. Соның бәрі 85 ... ... ... ... кдра ... ал ... ... аруз олең өлшемінің
ықшамдал-ған мутакариб деп аталатын түрімен жазылған. "Қүтты ... ... ... негізінен шығарманың бас қаһармандарының езара
әңгімесінен, сүрак-жауапта-рынан, бір-біріне жазған ... ... ... згі ... ... ... ретінде бейнеленген Іегізгі төрт
қаһарман қогамның көкейкесті мөселелері

Пән: Тарихи тұлғалар
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 4 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жүсіп Баласағұни. Махмұт Қашғари.5 бет
Жүсіп Хас Хажиб Баласағұни4 бет
Түркі даласының ұлы ақыны - Жүсіп Баласағұни 11 бет
"Ежелгі түркі әдебиетінің ескерткіштері."6 бет
VI-XII ғғ. түркі халықтардың мәдениеті10 бет
Абай, Шәкәрім мұрасындағы рухани тұтастық немесе жантану ілімі жайында7 бет
Білім беру көпаспектілі феномен ретінде. Оқыту психологиясының негіздері6 бет
Ерте орта ғасырлардағы алдыңғы қатарлы оқымысты, тарихшы, түркі ұлыстары15 бет
Ж.Баласағұн. "Құдатғу біліг" шығармасына тақырыптық-идеялық, мазмұндық талдау. Насреддин Рабгузи "Рабғузи қиссалары", Х.Дулати "Тарих и Рашиди", Ш.Жәңгірұлы нәзира дәстүрі11 бет
Ж.Баласағұн. "Құдағу біліг" шығармасына тақырыптық-идеялық, мазмұндық талдау . Насреддин Рабгузи "Рабғузи қиссалары", Х.Дулати "Тарих и Рашиди", Ш.Жәңгірұлы нәзира дәстүрі9 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь