Абай оқыған шығыс шайырлары

1.Абай оқыған шығыс шайырлары.

2. Абай және назирагөйлік дәстүр.«Назира»

3. Абай және Дауани Ғұламаһи.
Абайтану саласының қиын да күрделі бір арнасы ол — сөз жоқ, Абай шығармаларындағы Шығыстық кайнар көздер. Абай мұрасының Шығыска қатысы жайлы баспасөзде алғаш жарияланған пікірлер Кәкітай Ысқақов пен «Уақыт» газетіндегі (1908, № 388) мақала еді. Абай шығармаларындағы шығыстық сипаттарды зерттеу үлкен әзірлікті қажет ететін күрделі мәселе. Бұл ең әуелі, жалпы мұсылман Шығысы мәдениетін, философия тарихы мен классикалық мұраны тұпнұсқадан оқу деген сөз. Осы тұрғыда Абай шығармаларының Шығысқа қатысы жайын түбегейлі қарастырып, ғылыми деңгейге көтерген Мұхтар Әуезовтің әр уақыт оралып соғып, жаңа таным, соны пікірі ұсынып, мәселені тереңнен зерделеп отырғаны белгілі. Абайдың Шығысына байланысты М.Әуезов пікірлері үздіксіз, жанды ізденіспен толығып, байып, дамып отырды. М.Әуезов Абай шығармаларының Шығысқа қатысы жөнінде алғашқы пікірін өте ертеде жазылған Абай өмірбаяны жайлы еңбегінде білдіреді. Абай мұрасының шығыстық белгілері жайлы абайтану саласында М.Әуезов ең алғаш мақсатты түрде мәселені қойды. Ол Абайдың жастық шағынан басталып, өмірінің соңына дейін өзекті желідей созылған шығыстық белгілердің ақын дүниетанымы мен көркемдік шеберлігінің қалыптасу, даму, өсу жолындағы түрлі кезеңдерін ерекше ден қойып зерделеп отырды. М.Әуезовтің Абай мұрасының Шығысқа қатысы жайлы зерттеулері, ондағы ғылыми ойының қорлану, жетілу, жаңа сапа тауып түбірлі пікірлерге бет алу жолына ой жіберсек, әр кезеңде әр түрлі таным тұрғысынан келіп отырғанын, түрлі ой — толғаныспен елеп — екшеп, сұрыптап отырғанын көреміз.
        
        1.Абай оқыған шығыс шайырлары. 
2. Абай және назирагөйлік дәстүр.
3. Абай және Дауани Ғұламаһи.
Абайтану саласының қиын да күрделі бір ... ол -- сөз жоқ, Абай ... ... ... ... Абай ... Шығыска қатысы жайлы баспасөзде алғаш жарияланған пікірлер Кәкітай Ысқақов пен газетіндегі (1908, № 388) ... еді. Абай ... ... ... зерттеу үлкен әзірлікті қажет ететін күрделі мәселе. Бұл ең ... ... ... ... ... ... тарихы мен классикалық мұраны тұпнұсқадан оқу деген сөз. Осы тұрғыда Абай шығармаларының Шығысқа қатысы жайын түбегейлі қарастырып, ... ... ... ... ... әр ... ... соғып, жаңа таным, соны пікірі ұсынып, мәселені тереңнен зерделеп ... ... ... ... байланысты М.Әуезов пікірлері үздіксіз, жанды ізденіспен толығып, байып, дамып отырды. М.Әуезов Абай шығармаларының Шығысқа қатысы жөнінде алғашқы ... өте ... ... Абай ... ... ... білдіреді. Абай мұрасының шығыстық белгілері жайлы абайтану саласында М.Әуезов ең алғаш мақсатты түрде мәселені ... Ол ... ... ... ... өмірінің соңына дейін өзекті желідей созылған шығыстық белгілердің ақын ... мен ... ... қалыптасу, даму, өсу жолындағы түрлі кезеңдерін ерекше ден қойып зерделеп отырды. М.Әуезовтің Абай мұрасының Шығысқа қатысы жайлы зерттеулері, ... ... ... ... жетілу, жаңа сапа тауып түбірлі пікірлерге бет алу жолына ой жіберсек, әр кезеңде әр түрлі таным тұрғысынан келіп отырғанын, ... ой -- ... елеп -- ... ... ... ... 1934 ... атты зерттеуінде Мұхтар Әуезов ақынның шағатай әдебиетіне қатысына сәл жатырқай қарайтыны белгілі. 1945 жылы М.Әуезов Абай мұрасының нәр ... үш ... ... аса ... танымын алғаш рет айқын танытқандай. Абайдың шығыстың көркем классикалық ... ... ... жайлы бір айтса, Абайдың ақындық кітапханасының шығыстық арналарын қарастыруында және де бір ... ... етіп ... тарих, философия жөніндегі сусындаған бұлақтары Шығыс ойшылдарының ... де ... ... Абайдың Шығысын абайтанушы М.Мырзахметовтің көрсетуінде мынадай төрт салаға ... 1. ... ... кітапханасының көлемі мен жайы. 2. Абай және Шығыс классиктері. 3. ... ... ... 4. Абай және мораль философиясы. Бұл пікірлер, әрине, М.Әуезовтің Абайдың Шығысқа қатысын зерттеуді орынды көтеріп, түрлі нәтижелерге қол жеткізудегі сатыларын, ... ... ... ... ... ... Шығысын тануда белгілібір уақыттарда қажеттілігі болған пікірлер. Біздіңше, Әуезовтің ... ... ... әлде де ... түсу ... ... мәселелердІң ар жағынан Абайдың Шығысын зерттеуді тереңдете түсер көп қисындар Абай шығармаларының Шығысқа қатысын бұрмалау, ... ... ... қана ... өту, ... ... тарс ... жұмған ауызды ашпай өте шығу сияқты түрлі ахуалды абайтану ілімі бастан аз ... жоқ. ... ... ... ... ... ұрып ... шығыстық белгі, шығыстық сарындарды басқаша тануға, тануға итермеледі. Абайдың Шығыс әдебиетіне қатысы жайлы қазақ әдебиеттану ғылымында М.Әуезовтен кейін С.Мұқанов, ... ... ... Р.Сыздықова, Қ.Өмірәлиев, М.Мырзахметов, Т.Әлімқұлов, А.Қыраубаева, Ө.Күмісбаев, Ғ.Есім, А.Жақсылықов, т.б. ғалымдар еңбектерінде қарастырылып отырды. Бүгінде Абайдың ... ... ... ... ... ... ... толымды зерттеулер бой көрсетіп отыр. Абайда, Абайдың ІІІығыс әдебиетінен алғаны, үйренгені туралы оның өлең өлшемі, сөз қолданысы, дүниетаным ... аша ... ... ... бару -- ... ... ... кезектегі күрделі міндеттерінің бірі. Абайдың ақындық айналасы мәселесі -- абайтанудың өзекті арнасы. Абайдың ... ... ... қатысы жайлы әріден айтылып келеді. Абайдың Шығысы дейтін мәселенің аясында Абайдың исламиятқа қатысы да, ... ... ... ... де, ... ... бойлауы да белгілібір дәрежеде айтылып, қамтылып отырды. Абайдың Шығысқа қатысы жайлы баспасөз бетінде алғаш жарияланған дүние газетіндегі Әлихан Бөкейханов ... ... ... ... ... ... мен шығармалары жайында Кәкітай Ысқақұлынан алған деректерді ... ... Абай ... ... ... наным-таныммен құнарландырып, жүйелеп баяндап бергендігі белгілі. -- деген Әлихан Бөкейханов абайтанудағы үлкен бір мәселенің жайын алғашқылардың бірі ... ... еді . ... ... ... ... не ... не білгенін көбірек көріп, таныған Кәкітай Ысқақұлының мына бір деректерін Әлихан Бөкейханов ... . ... ... газетінің 1916 жылғы 9 ақпанда шыққан № 164 санында жарияланған дейтін мақаласында әдебиет, тіл мәселелерін қозғай ... ... ... ... ... ... Қазак тілі, анықты да гибкость -- икемділігінде, плавность -- ... ... ... ... түршілердің ойынша Европа тілдерінен франк тілімен тең. Бірақ қошаметіне мәз болып, тілімізді ескерусіз тастай алмаймыз, әрдайым тіліміз үшін бар ... ... ... ... ... пайда негізді қай жерге құрайық, жетпеген сөздерді, ... ... ... жаңа ... қайдан алайық? Міне осы мәселелерді шешпеншілік. Соның үшін басқаларға бір көз жіберелік дей ... Абай ... ... ... бой ... қазақ әдебиетін түрлендірді, әйтпесе ол үшін араб, ғажам жолы да ашық еді деп, ... ... ... ... сөз ... ... деп таппайтындай байлам жасайды. Жалпы, абайтану тарихында Абайдың Батысын басым ... Абай ... ... ... ... барлығын орыс, Европа әдебиетінің ықпалы деп кана қарастырған жағдайларымыз басым болды. Абайтануда Абайдың Шығысы саяси ағартушылардың ықпалынан ұзақ ... бойы ... ... отырды. Қазіргі кезенде, кезінде абайтанудағы болып дамуға мәжбүр болған көптеген жазба дерек, тұжырым-танымға тыйым салу ... ... ... ... ... ... ... байытуға, дамытуға өріс ашылып отырған уақытта, сол, бір ... ... ... ... арта ... отырғаны даусыз. 1922 жылы Абай кітабы екі қалада басылып шыққаны белгілі. Соның Ташкент басылымына байланысты сөз қозғай отырып Ғабдрахман ... ... ... ... ... алға ... Абай шығармаларының жазылу мерзімі, себептері Абай ақындығының эволюциясы, ақынның тіл кестесі, ақындық мектебі жайлы кеңінен ... ... ... ... ... ... ... арнайы сөз етпегенімен, оның исламиятқа қатысын айғақтау жолында құнды пікірлер айтты.
[4, 4].
Егер Абай жас ... ... ... онда ... ... мүлдем өзгереді. Себебі, Абай сол кезде Шығыс әдебиетіне көп еліктейтін. Бірақ бұған қарсы дәлел бар. Мүрсейіттің 1907 жылғы қолжазбасында поэма ... ... ... ... өзінің деген естелігінде деген. Бұл дата абайтанушы ғалымдардың ... ... ... ... ... ... ... Абай жинағына отызыншы жылдары енсе, мен 1909 жылғы ... ... ... ... ... ... жырларын жоғары бағалап, ұлы сөз зергерлерін өзіне ұстаз тұтты.
Физули, Шәмси, Сәйхали,
Науаи, Сағди, Фирдоуси,
Хожа Хафиз-бу Һәммәси
Мәдәт беря шағири фәрияд [5, 33].
Шығыс ... жаңа ғана өнер ... ... ... ... пікірлерімен, терең ойларымен, нәзік сырларымен қатты әсер еткен еді. Шәкірт Абай кезінде Рудаки, Омар ... ... ... ғазалдарын құмарта оқыды. Бұлар бала Абайдың ойын оятып, оны адалдық пен ... ... пен ... сұлулық пен нәзіктікке талпынуға баулыды. Абай дамытқан нәзира дәстүрінің белгілері туралы айтқанда ең алдымен, поэмасы ойға оралады. Бұл ... Абай ... ... ... ... түйін жасады. Абай жасаған Ескендір бейнесі Фирдоси, Низами, Әмір Хосрау, Жәми, Науаи, т.б. жырлаған Ескендірге мүлдем ... ... ... ... ... мадақтап, оны халықтың қамқоршысы етіп көрсеткен, Абай оны талай елді зар жылатып ... ... ... ... ... ... ... әдебиетінде мейлінше ең көп тараған болатын. Бірақ оның бәрі тарихтағы шын Ескендірдің бейнесі емес, халықтың жөніндегі арманынан, қаламгердің қиялынан ... ... ... ... ... Ескендірдің бейнесін жасау біздің заманымызға дейінгі VІ ғасырдың өзінде-ақ әдеби дәстүрге айналғаны мәлім. Ескендірдің ... мен ... ... нақтылы тарихи деректер болмады. Мұның өзі әрбір автордың Ескендір бейнесін өз ... ... ... ... Әрбір қаламгер ең әділ, ең жақсы патша қандай болу керек деген ... ... ... ... Олар ... ... тән ең жақсы қасиеттердің бәрін Ескендір бейнесіне үйіп-төкті. Бұл ... ... ... ... ... тек ... ... ғана емес, сонымен бірге, ел билеушілерге жол-жоба көрсетіп отыратын ... ... ... әрі ... ... ... ... жинағы екенін айта келіп, Низами, Хосрау, Жәми, Науаи жазған Ескендір жөніндегі дастандардың кіріспе бәйіттерін бір-бірімен салыстырып ... ... осы ... ... ... сол күйінде, яғни орыс тілінде оқырман қауымға ұсынуды жөн ... [15. ... ... ... ... өзге ... ... сөз өнерімен сан ғасырлық байланысын, тарихи тамырластығын танып-білудің мәні ерекше зор. Қазақ ... ... ... ... ... ... ... байланыс негізінен нәзира дәстүрі арқылы жүзеге асады. Ал біз нәзирагөйлік дәстүрін зерттеу ісіне тарихи жалғастық тұрғысынан келіп, нақты әдеби деректер ... ... ... ... ... ... ... тәсілдердің бірі саналатын нәзира дәстүрінің қалыптасуы, даму жолдары, қайнар - ... ... күні - ... ... ... ... объектісі болған емес.
Абай ақын ретінде әбден қалыптасып, реалистік дәрежеге көтерілген шағында да ... ... қол ... жоқ. ... ... , ... ... Шығыс поэзиясына тән жанға жағымды, көңілге қонымды майда леп есіп тұрғанын аңғаруға болады.
Ұлы ақын дәстүрлі ... ... ... ... ... ... ... меңгерген, оны қазақ топырағына лайықты етіп белгілі ... ... ... мәңгілік өнер иесі ретінде дәріптеледі. Абай Құнанбайұлының дәстүрлі тақырыптарды, сюжеттерді, образдарды, көріктеу құралдарын бетке ұстай ... ... мен ... ... ... мен ... ... мүлдем жаңа шығармалар жазуы суреткер ретінде даралығын танытып, ... ... ... мұра иесі ... танытады.
Сөзімізді түйіндей айтсақ, Абай шығармаларындағы назирагөйлік дәстүрдің зерттелу тарихын ғылыми тұрғыдан жүйелеу - ұлы ақын ... ... ... түбегейлі зерттелуіне жол ашады деген ойдамыз.
Пайдаланған ... ... М. Ақын ... ... дәстүр //Жетісу. 1985,
10 тамыз.
* Әуезов М. Әр жылдар ойлары. Алматы, 1959.
* ... Ә. ... ... ... ... ... ... Т. Алматы:
Ғылым, 197 6.
* Сұлтанбеков М. Ақын поэмаларының жазылу тарихынан //Семей ... 1970. ... ... ... екі томдық толық жинағы. І том. Алматы:
Жазушы, 1995-336 б.
6. ... Абай ... ... (Монография) Шығ. 12 томдық, 12-том
А.>>Жазушы>> 1969 жыл, 533-бет
7. М.Мырзахметов Абай және Шығыс. 1995 жыл
8. ... Ақын ... ... ... Жетісу 1985, 10-тамыз
9. Абай Құнанбайұлы Шығ. жинағы. І том Алматы Жазушы 1966, 336-бет
10. З.Ахметов ... ... бір қыры // ... 1994, ... және ... ... ... (шын аты-жөні - Жалал ад-дин Мұхаммад ибн Асхад ад-Дауани (1427-1501) - тәжіктің атақты ғалымы, философ. Дауани философия, этика, логика, ... ... ... ... салаларынан жүзден аса еңбек жазған. Әлемге атын шығарған даңқты шығармасы - . Абай ... ... ... ... ... өлеңі мен Отыз сегізінші қарасөзіндегі аса үлкен мән бере айтатын жан мен тән, адамның ішкі, сыртқы сезім мүшелері, ... ... ... және ... мәрттілік туралы тұжырымдары Дауанидың ойларымен сабақтас, үндес келеді. ... , ... ... есіміне ерекше тоқталуында үлкен ой, терең сыр жатыр. Дауанидың пайымдауынша, баланы тәрбиелеуді ерте қолға алып, олардың дақ түспеген санасына ізгілікті ... еге білу ... ... олардың санасы, жас кезіңде ете тұтқыр да алғыр келеді. Абай да осы пікір тұрғысында:
* , деп, бала санасының ... ... ... жас уақытта босқа жібермеу қажеттігін ескертеді. Адамның балалық шағыңда дүние тануға құштарлығы мен жан ... ... ... ақын Жетінші сөзінде де тоқталып өтеді. Дауани баланың жақсы, жаман мінезге ие болуы, оның қандай адаммен қарым-қатынас жасауына, кімнен ... ... ... ... айта ... оларды теріс ықпал жасайтын жандардан аулақ ұстауға кеңес береді. Бұл пікір Дауанида жалпы айтылса, Абай елеңіңде ... ... сай одан әрі ... ... ... Ол өзі өмір сүріп отырған әлеум. ортада орын алған - бес ... ... ... ... адам боламын деген жас өспірімнің сақтануы керектігін ашық айтады.
* ... ... ... ... ... атаулының бастау көзі ретінде ерекше назар аудара қарайтындарының бірі - әділеттілік туралы ұғым. Ол әрбір адам ... ... ... өйткені әділет адам атаулының бойындағы ең жоғарғы, асыл қасиет деген ... ... Абай ... туралы: , - деп, ой түюмен бірге, мұндай қарама-қарсылық тіпті адамгершіліктің ізгі көрінісінен саналатын ұғымының табиғатында да ... орын ... атап ... ... ... ... барлық жақсы мінез-құлықтың көзі әділеттілікте деген танымы Дауанидың әділеттілік ... ... ... ... Дауани еңбегінде көне заманнан бері қарай адамзатпен бірге жасасып келе ... ... ұғым - ... арнайы тоқталады. Оның түсіндіруінше - адам мейірімді, әділетті болуы шарт. Шын ... ізгі ... ғана ... Достықтың негізгі өлшемі - сенім, осы тұрғыдан әрбір адам өзіне лайықты дос ... ... ... ... ... ... өрбітіп, жүйелі пікір айтқан Абай әділетсіздік жайлаған теңдік жоқ қоғамда шын достықтың болмайтындығына кез ... ... ... ... мал ... күні үшін жағымпаздық, екіжүзділік жасау деп біледі.
* - деп, ... ... ... ... ... ... сынға алады. Дауани мен Абайдың ғалымдар туралы пікірлеріңде де өзектес желілер ұшырасады. Дауани ғалымдардың қоғамдағы ... сөз ... ... ... ... ... ... ашуды, қарапайым халықтың мінез-құлқын тәрбиелеумен шұғылдануды талап етеді. Осындай пікірлер желісі Абай шығармаларында да ... ... ... ... ... туралы Отыз сегізінші сөзіндегі ой қорытулары мен нақтылы тұжырымдары сол ... ... ... ... ... бой ... ... ізгі ниетінен туындаған

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 27 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ксилитанның олигоэфирлерін синтездеу және зерттеу40 бет
Ақпараттар оқығандағы артикуляцияның және дикцияның қажеттілігі8 бет
Ресей жоғары оқу орындарында оқыған қазақтар, олардың қоғамдық-саяси қызметі (хіх ғ. аяғы – хх ғ. 20-30жж.)8 бет
Ресей жоғарғы оқу орындарында оқыған қазақтар, олардың қоғамдық-саяси қызметі15 бет
“Ғалияда” оқыған қазақтар9 бет
Абай шығармаларындағы назирагөйлік дәстүрдің зерттелу жайы8 бет
ХХ ғасыр басындағы әдеби үдеріс71 бет
Шәкәрім Құдайбердіұлы шағармашылығындағы дүниетанымдық мәселелер11 бет
Қызылорда қаласы24 бет
1. Ұңғының түп маңы аймағын құм тығынынан тазарту» «2. Ұңғының түп аймағын фенолформальдегиді шайырмен бекіту26 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь