Шәкәрім мұрасы Ә.Бөкейханов зерттеуінде жайлы ақпарат

I.Кіріспе
1.1 Шәкәрім мұрасы Ә.Бөкейханов зерттеуінде.
1.2. Қалқаман.Мамыр поэмасы Ә.Бөкейханов зерттеуінде.
1.3. Түрік, қырғыз, қазақ һәм хандар шежіресі Ә.Бөкейханов зерттеуінде.
II."Әдебиет танытқыш" . әдебиеттану ғылымының іргетасы ретінде
2.1. А.Байтұрсынұлының әдеби мұрасы туралы ғалымдар көзқарасы
2.2. Еңбек жайлы құнды пікірлер
III. Шәкәрім шығармаларының текстологиясы.
IV. Пайдаланылған әдебиеттер
Бұл кітап 1912 жылы басылған. 1914 жылдан бері иғланы “Қазақта” басылып, оқушыларға біілінді. Мұны шығарған “Қазақ пен хандар” шежіресін жазған Шәкәрім. Шәкәрім Абайдың ағасы Құдайберді баласы. Абай барда таласып ақындық қылып, жарыққа шықпай, көлеңкеде жүре берген. 1900 жылы шыңғыс елін Иван Флипович Гусев Шәкәріммент сөйлескен. Маған сонда айтты. “Жұрттың бәрінің аузына алғаны Абай. Шәкәрімнің білімі де қазақта жоқ екен” деді. Гусев Шәкәрімнің тамырын тауып ұстаса керек. Осы 2-3 жыл ішінде Шәкәрім “Мұсылманшылдық”, “Қазақ айнасы”, “Қазақ һәм хандар шежіресі”, “Жолсыз жаза” һәм “Қалқаман-Мамыр” кітаптарын шығарды. Бларды оқыған кісі, Гусев адасыпты дейтін емес.
Білімді жұрттың аыны,
Біздің сөзді сынамас.
Жазушының жақыны,
Қазақ міні ұнамас.
Сынатарсың өзіңді,
Менің түгім құрымас,
Өстіп көпіру ақындық сипаты. Қанша кішірейем дегенмен Шәкәрімге мұны ақындық жырлатып отыр. Шын ақын бір көпірмей қоймайды.
Ескі бише отырмын бос мақалдап,
Ескі ақынша мал үшін тұрман зарлап.
Патша құдай сыйындым, тура баста өзіңе,
Жау жағадан алғанда,жан көрінбес көзіме.
Арғын, найман жиылса, таңырқаған сөзіме,
Қайран сөзім қор болды тобыхтының өзіне,
Өлеңді ақын сынағаны жөн. Оқушы-жазушы , ақын болмаса да, ақын сөзінде бұлар сынға салатын да мүшелер болатын.
1. Шаңбай Т. Шәкәрімтану мәселелері. Сериялық ғылыми жинақ. –Семей-Новосибирск, Талер-Пресс, 2006,-440 бет
2. Шаңбай Т. Шәкәрімтану мәселелері: Сериялық жинақ, 1-т.-Алматы: Ратирет, 2007.-448 бет.- “Атамекен’ сериясы
3. Байтұрсынұлы А. (Қол қойған: Маса). Кітаптар жайынан // Айқап № 1, Б. 12–13, 1911; Оқыту жайынан // Қазақ № 29, 7 қыркүйек 1913.
4. ЕСПЕНБЕТОВ A. ШӘКӘРІМ ПОЭЗИЯСЫНЫҢ ТЕКСТОЛОГИЯСЫ ХАҚЫНДА. 2014 No1 (22)
5. Әбдіғазиұлы Б. Шәкәрім шығармашылығының дәстүрлік және кӛркемдік негіздері –А., 2000 -216 б.
        
        Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігіСемей қаласының Шәкәрім атындағы мемлекеттік университетіСӨЖТақырыбы: ... ... ... ... ... танытқыш" - ұлттық әдебиет туралы ғылымның алғашқы қарлығашы. Шәкәрім шығармаларының текстологиясы.Орындаған: Алтынбекова А.СТексерген: Еспенбетов А.С.Тобы: КЯ-313Семей 2015Жоспары:I.Кіріспе1.1 Шәкәрім мұрасы ... ... ... ... ... зерттеуінде.1.3. Түрік, қырғыз, қазақ һәм хандар шежіресі Ә.Бөкейханов зерттеуінде.	II."Әдебиет танытқыш" - әдебиеттану ғылымының іргетасы ретінде2.1. А.Байтұрсынұлының әдеби ... ... ... ... ... ... құнды пікірлерIII. Шәкәрім шығармаларының текстологиясы. IV. Пайдаланылған әдебиеттерӘлихан БөкейхановҚалқаман-МамырБұл кітап 1912 жылы басылған. 1914 жылдан бері иғланы  "Қазақта" басылып, ... ... Мұны ... ... пен ... ... жазған Шәкәрім. Шәкәрім Абайдың ағасы Құдайберді баласы. Абай ... ... ... ... жарыққа шықпай, көлеңкеде жүре берген. 1900 жылы шыңғыс елін Иван ... ... ... ... ... ... айтты. "Жұрттың бәрінің аузына алғаны Абай. Шәкәрімнің білімі де қазақта жоқ екен" деді. Гусев Шәкәрімнің  тамырын ... ... ... Осы 2-3 жыл ...  ... "Мұсылманшылдық", "Қазақ айнасы", "Қазақ һәм хандар шежіресі", "Жолсыз жаза" һәм  ... ...  ... Бларды оқыған кісі, Гусев адасыпты дейтін емес.Білімді жұрттың аыны,Біздің сөзді сынамас.Жазушының ... міні ... ... ... құрымас,Өстіп көпіру ақындық сипаты. Қанша кішірейем дегенмен Шәкәрімге мұны ақындық ... ... Шын ақын бір ... қоймайды.Ескі бише отырмын бос мақалдап,Ескі ақынша мал үшін тұрман зарлап.Патша құдай сыйындым, тура баста өзіңе,Жау жағадан алғанда,жан көрінбес ... ... ... ... ... сөзім қор болды тобыхтының өзіне,Өлеңді ақын сынағаны жөн. Оқушы-жазушы , ақын болмаса да, ақын сөзінде ... ... ... да мүшелер болатын. Орыста Пушкин, Лермонтовты  сынға салып, жұртқа жайған Белинский ... ақын ... ойға ақын еді. ...  ... ... , біз ...  болмаспыз.Жазушының жақыны ,Қазақ киімі ұнамас.Сынатарсың өзіңдіМенің түгім құрымас, - болса дағы"Қалқаман  - Мамыр"  туралы біраз сөз ... бұл ... ... жаю үшін. Қалқаман  - Мамыр ғашық болып қосылып, бейшара болған  сорлыларды өлең ғып жазған жыр. ... , ...  -  190 жыл ... ... ... ... өлеңі орыс тілінде "Историческая хроника" аталады. Бұл сияқты тарихта болғанды өлең қылған, мысалы: Пушкинде "Царь Борис Годунов", ... ... о ... ... Бұл орыс өлеңдерінде өткен замандағы адамдардың мінезі, тұрмыс салты айнадғыдай көрінеді. Оқушыларға мұны тәржімә ... ... ... аман боп, амал ... тұр.Бұл айтылған Пушкин, Лерментов өлеңдері  Абайдың мына мақтанына тура келеді:Алыстан сермеп,Жүректен тербеп,Шымырлап бойға жайылған.Қиуадан шауып,Қисынн тауып,Тағыны ... ... ... қызыл тіл,Сөйлеймін десең өзің біл!Оюын ойып,Орындап қойып,Түр ... ... ... ... термекке.Еңбекке егіз тіл мен жақ,Ерінбесең сөйлеп бақ!"Қалқаман - Мамыр" өлеңі біздей ақын емес ... ... аса ... көрінеді. Мұны оқушылар төменде жазылатын мысалдардан байқар.  "Қалқаман-Мамырда" бұрынғы қазақ ... ... ... ... ... ... әлгі орыс ... қарғанда, тіпті аз. Шәкәрім  жақыннан қайырып, ойдағыдай  толымды қылып жазбады. Жұрт көзін ашуға "Қалқаман-Мамыр" сияқты өлең өте ... Рас, ... ...  осы ... де "Қалқаман-Мамыр" айтулы  жақсы өлеңнің бірі болар. ... Көп ... көп ... ... Мұны ... көп сұрап жаздым.Әке берсе қыз болмас кімге қатынҚайтейін, сенде-ақ еді махаббатым.Алдыңа кешу сұрай келіп тұрмын,Көзге тірі ... да, өліп ... осы ... ... емес, жанымды беріп тұрмын.Міне, қазақ қызының қашаннан болмысы , кестелі жазылған ғашықтың мінезі. Бұған Қалқаманның берген жауабы:Ай, ... бұл іс оңай ... жоқ өзің ... ... қыз еркімен ерге тиер.Молдалардан есіттім әлдеқашан.Қалқаман мұны  айтқан жоқ. Қазақ қызына 190 жыл ... ... осы күні ... ерге тию ... жоқ. ... бұл ... мұны ол уақыт сөйлеген жоқ. Бұл қалқаманмен өтірік айтып, рәсімнің ыңғайына ... ... ... ... ... баласыӘлихан БөкейхановТүрік, қырғыз, қазақ һәм хандар шежіресіОқшау сөзМұнан бұрын қазақ шежіресі қазақ тілінде кітап болып басылған жоқ. Шаһкәрімнің бұл ... ... ... ... ... ...  осы ... табасың. Енді мұнан былай қазақ шежіресін  жазбақ болған ксі, Шаһкәрім кітабын әбден ...  ... ... ... жиған жері жоқ, көшпелі далада жүріп Шаһкәрім шежіресіндей кітап жазбақ оңай емес.Шаһкәрім жазады:  Қазақтың  ... ... ... ... ... көп уақыттан берлі сол туралы  естіген, білгенімді жазып алып және әр  түрлі ... ... ... ... ол оқып ... ... ... түгел  жаза алмасам да, керектісін теріп алып, оған тура келген қазақтың ескі ... ... ... дейді.3-інші бетБір алла бергеніңе сансыз шүкір,Қалған жоқ зая болып қылған фікір,Бітірдім түрік-қазақ ... да ... ... ... (109-ыншы бет)Шаһкәрім өзі бүкір дегенмен, шежіресі  -  бала оқытқан ... ... ... ... ... халқы әр  рудан қосылып, әр түрлі атпен аталған. Нәсілі бір ... да, екі ...  ... ... ... бір  ... ... қандарын сүтке яки қымызға қосып, бөліп ішеді де, ... ... ... ... ...  Оны анда дейді, біздің қазақтың; \ құда-анда\ дегендегі андасы осы сөз (18- інші бет )Қытайдың шаңғылар ... ... ... ...  деп ... жазады:Даңғырап арба кетеді,Аттары пыс-пыс етеді.Әскердің ата-анасы,Және жастау баласы.Етегіне жабысып,Жібермейміз деседі,Сары бұлт айналғанСәнді шаһар қасында,Қарға шулап қонады.Соғысшының  қатыныКимешегі басында,Өрмек ... ... үнін ... күн ... ... ... өлді-ау деп ойлап,Төсекке барып жатқанда,Жаңбырдай жасы құлады.(19-ыншы бет)Бұр уақытта қатын баламен, үйімен, малымен көшіп жүріп, Батый хан заманындағыдай, арбалы жұрттың ... ... ... жыр ғой ...  --  ... ... эстетикалық-философиялық танымын, әдебиетшілік көзқарасын, сыншылық келбетін толық танытатын жүйелі зерттеу, қазақ филологиясының орны ерекше зор, айтылған ... ... мен ... ... ... да ... ететін, ешқашан маңызын жоймайтын қымбат, асыл еңбек.Ұлттық әдебиеттану ғылымы қазір қолданып жүрген ... ... ... ... ... өте дәл, ... оңтайлы баламаларының басым көпшілігі тұңғыш рет осы зерттеуде жасалғанын ашып ... ... ... Бұл ... Ахмет Байтұрсынов  --  тіл терминдерін жасауда қандай кемеңгер, данышпан болса, әдебиеттану, өнертану, фольклортану ... ... да ... кемеңгер, данышпан.Ғасырлар тоғысындағы қоғамдық-экономиканың қалыптасуы, жаңа үкіметтің орнығуы, халықты жаппай сауаттандыру үшін оқу-ағарту шаралары жедел жүзеге ... ... ... ... тұжырымдары мен әдебиеттегі жүйелеуге қосқан үлесі туралы әдебиеттанушы-ғалымдар:  дейді.Оның  атты еңбегі-ұлттық әдебиеттанудың әлемдік ғылымдағы зерттеулерге-деңгейлес, әдеби ұғым ... ... рет ... ұғымға лайықталған, арнайы  жарияланған ғылыми зерттеу екенін айтады. Академик З.Қабдолов 1988-ші жылы ғалым есімі, ақталғаннан кейін, А.Байтұрсынұлының әдеби мұрасы ...   --  ... ... ... ... ... ... екенін, кітаптың қадірі мен қасиеті, тарихи мәні мен маңызы кешегі кеңес ... ... әлем ... ... ғылыми тұрғыдан мойындалған ғылыми зерттеу еңбек екендігін ашып жазды, ... ... ... таратты [2, Б. 70 - 80; Б. 38 - 41].Академик Р.Нұрғали  баспасынан жарық ... ...  атты ...  қазір Алматыда сақталған кітаптарының соңғы беттері жыртылғандықтан, еңбектің тексті түгел берілмей отыр.Зейін салған кісі, аңғарса керек, ... ... ... > ... [3, ... ...  атты ... А.Байтұрсынұлының сол жылдары егемендікке ұмтылудың, азаттық алудың бірден-бір жолы оқу мен ... ... ... ... ... жете ұғынып, оны белгілі дәрежеде > деген қорытындыға келеді [3, Б. 102, 210 - ... ... ... ... ... ... негізін қалаған зерттеуші ретінде бағалайды. Ол қаламгер еңбектерінен нақты мысалдар келтіре отырып, тарихи деректер ... ... ... ... жылы қаламгердің бұрын-соңды ғылыми ортаға таныс емес  деген мақаласын жариялады. Зерттеуші бұл ... ... ... ... мақсатын:  дейді. Әрі осы мақалының астарынан бәле іздеген өз қандастарымыз, Ахметті партиядан шығарып тынғанынан мағлұмат береді. Десе-де бұл тарихи ... зор ...  ... ... ... ... ... негізде тұжырымдалған ой-танымдар мен соны ұсыныстар әдебиеттануға жаңа арна болып қосылды [57].Әдебиет әлеміндегі әфсаналары ұлт басылымы  тұңғыш ... ... осы ... бас ... ... ... деген екен:  [3, 58б].Осы айтқандарының үдесін бірінші болып өзі ... жол ... Оған ...  --  оның ... ...  (1909, 1913,1922),  (1911,1914, 1922) жинақтары мен фольклорлық мұрасы  (1923),  (1926).Шәкәрім шығармасының текстологиясыТекстология (мәтінтану)  -  ... ... ... ... ... ... келе ... сала. Мәтінмен шұғылдану тонналаған руданың ішінен бірнеше грамм алтын іздейтін ... ... ... еске ...  -  ... ... баспаға дайындауға ең сенімді, ең алғашқы, түпнұсқалық мәтінді табу міндетін қояды. Текстология ... ... төл ... сүйенуді талап етеді. Бұл жағдайдың қазақ әдебиетін зерттейтін ғылымды ығырыққа тірейтін қиыншылығы бар. Оның басты себебі қазақ әдебиетінің ... ... ... қоя ... ХҮІІІ-ХІХ ғасырда өмір сүрген қаламгерлеріміздің өз қолымен жазған (автограф) шығармаларының бізге жетпеуі.Шәкәрім ... ... ... ... ... жоғалып мұрагер ұрпақтың қолына тимеуі трагедияның үлкені. Төңкеріс заманы, одан бергі саяси қуғын, жаппай қырғын, ... ... ... сақтауға мүмкіндік бермеді. Бұл  -  мәтінтанудағы, әсіресе Шәкәрім мұрасын жариялаудағы басты кедергі, ойсыраған олқылық. Қолжазба ... ... ... ... ... тиянақты ізденістерге қолбайлау болып келе жатқандығы мәтінтанудың көсегесі көгермеуіне ... ... Олай ... мәтінтану үнемі қағаберіс қалуда. 1959 жылы жарық көрген ... ...  ... ... бірде-бір монографиялық зерттеудің жазылмауын қалай түсіндіреміз? Ауыз әдебиетінің, айтыстың текстологиясына қатысты ұжымдық еңбектер баспа көрді, әр ... әр ... ... ... да ... ... алмаймыз, керекті, қажетті дүниелер. Бұрынғы тарихты қазбаламай-ақ, соңғы отыз жылдың бедерінде мәтінтануға арналған Республикалық ғылыми-теориялық конференцияның өтпеуі де қатты ... ... оқу ... ... ... бойынша магистранттар мен бакалаврларды дайындау ісінің жолға қойылмауы да ... ... ... ... шығармаларының мәтіндік проблемалары төңірегінде ой өрбітпес бұрын Шәкәрім есімінің жазылуы хақында ... сөз. ... ... азан ...  қойылған есім мен ауыл-аймақ, ел-жұртарасында берілген, қалыптасқан есімнің егізқатар жүруі  ... ... ... ... жоқ, ... ... ... Бұған дәлел  -  ХІХ ғасырда ғұмыр кешкен ... Абай ... ... ... ... ... Құнанбаев, Ыбырай (Ибраһим) Алтынсарин, Шоқан (Мұхамед-Ханафия) Уәлиханов есімдерініңМ.Мағауин тұжырымы академик З.Ахметов пікірін дәлелдей, күшейте түскен. Зерттеушілердің бағдарда ұстамақ ... ... Ахат ... екендігін естен шығармаған абзал. Шәкәрім текстологиясын зерттеу объектісіне айналдырғанда төмендегі ойларды назарда ұстаған жөн. Қандай да ... ... ... тану ... ... керек. Неге десеңіз бір қаріптің өзгеруі шығарманың көркемдік құны мен айтпақ ойына, образдар жүйесіне зор нұқсан келтіруі әбден мүмкін. Мәтіннің ... ... ... ... ... ... ұққан айқын. Шаһкәрімнің өзін сөйлетейік:  газетінің ... ... ... ... ... орын ... екен.Баяғы түріктің атақты ақыны (поэт) Физули өлеңінің басында айтқан: ,-деген. Сол айтқандайын Ташкенттегі  журналы менің өлең қылған  ... ... көп қате ... басыпты. Оны түзеу қайтадан бір кітап жазғаннан қиын. Кей өлең мүлде жоқ, кейінің жартысы жоқ,әріп ... ... көп. ... ... ... ... қол ... Өлеңнен хабары бар кісі оқыса, ол менің кемшілігім емесін білер>> [8].Ұстазы Абайдың  ... ... ... ... ... ... құдіреті мен қасиетін қапысыз таныған.Шәкәрім жинақтарында орын тепкен: ,-деген ... ... ... ... Және  1988 жылы ... ... ... басқасыныңбаршасынан орын алса, бармағыңды шайнағаннан басқа не шараң қалды?!  Жуантаяқ пен Тоқтамыс болғаны ма?  емес  ... ... ... ... ... ескерілмеген? Ендеше текстология арқалар салмақ шектен тыс ауырлығын ұғыну шарт.1988 жылдан ... ... ... рет ... шығып жатыр. Қуанышты. Саннан сапаға көшер уақыт жетті. Шығып жатқан жинақтарға оқырман да, маман ғалымдар да лебіздерін білдірді. ...  [9],  ... ...  ... сөзден құдай сақтасын...>>[11], Ғ.Сапаевтың  [12], Ж.Құжиманованың [13], Ғ.Қабышевтің   
        
      

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 15 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Шәкәрім мұрасы Ә.Бөкейханов зерттеуінде8 бет
Шәкәрім мұрасы Ә.Бөкейханов зерттеуінде. "Әдебиет танытқыш" - ұлттық әдебиет туралы ғылымның алғашқы қарлығашы6 бет
Шәкәрім мұрасы Ә.Бөкейханов зерттеуінде. "Әдебиет танытқыш" - ұлттық әдебиет туралы ғылымның алғашқы қарлығашы. Шәкәрім шығармаларының текстологиясы14 бет
Шәкәрім Қ. мұрасы Ә.Бөкейханов зерттеуінде18 бет
Шәкәрім мұрасы17 бет
Шәкәрім мұрасы туралы7 бет
Алаш философиясы әлем қазақтары мәдениеті контексінде4 бет
1. М.Қалтаевтың шығармашылық мұрасы 2. Ағартушы-демократтық бағыттағы ақын-жазушылар»15 бет
«Қанды ғасырдың» қыран ұлы Ә.бөкейханов15 бет
А.байтұрсынов пен ә.бөкейхановтың әлеуметтанымдық ойлары3 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь