Әдеби эстетикалық ой-пікірлердің тууы.Әдебиет теориясының методологиясы.Қазіргі әдебиет теориясындағы ғылыми ағымдар.Әдебиеттанудағы эстетика мен теория

Гректің әдемілік туралы ілімі Пифагор мен пифагоршылардың (б.ғ.б ҮІғ.) дүниедегі зат атаулының мәнін саннан іздеген аңқау аңғарымдарынан басталады. Гераклит Эфеский (б.ғ.б. 530-470ж.ж.). Гераклит те әдемілік дегенде негіз болатынын мойындайды, бірақ ол сан емес, сапа деп біледі. Демокрит (б.э.д. 460-370ж.ж.) әр нәрсенің әдемілігі оның мөлшерінде деп біледі. Демокрит тұңғыш рет адам мен табиғат арасындағы қарым-қатынасқа айрықша назар аударған. Адамдар өнер, білімді табиғатқа еліктеумен тапқан деп көрсетеді. Әйгілі Сократ (б.э.д. 469-399ж.ж) ойларының өзгешелігі, оның идеалистік сипатында. Сократ әр нәрсенің ажары оның іске жарамдылығында, ал ажарсыздығы жарамсыздығында деп түсінген. Сократтың шәкірті Платон (б.э.б.427-347ж.ж.). Платон теориясының философиялық негізі оның бұлжымас «идеялар» жайлы идеалистік және мистикалық ілімімен тығыз байланысты. Аристотельдің «Поэтикасы» - күллі көркемөнер туралы тұңғыш философиялық-эстетикалық трактат. Мұнда поэзияның тегі, мәні, мазмұны, пішіні, әдеби шығарманың композициясы кең әрі келелі сөз болады. Аристотель еңбегінің ең құнды жері – тарихта тұңғыш рет дұрыс және дәл эстетикалық принцип ұсынып, өнердің қоғамдық маңызын анықтап, ашуында. Әл – Фараби (870-950) еңбектері әдебиет пен өнерге байланысты ойлардың әлемдік қазынасына айтулы үлес болып қосылған. «Музыканың ұлы кітабы» атты көлемді, күрделі зерттеуін, «Музыка ғылымына кіріспе», «Музыка жайлы талдау» т.б. еңбектерін атауға болады. Ресейде данышпан сыншы, даңқты философ В.Г.Белинский (1811-1848) крепостниктік правоның айыптаушысы. «Әдебиеттік армандардан» басталып, «А.С.Пушкин шығармалары», «Гогольге хат» еңбектерінде байыпталған эстетикалық көзқарастарының орыс әдебиеті тарихынан алатын орны ерекше. Н.Г.Чернышевский (1828-1889) орыс революционер-демократтарының көсемі болды. Әдебиет пен өнердің қоғамдық қызметі туралы Белинский ілімін жалғастырып, өзінің тамаша эстетикалық принципін ұсынды. «Өнердің болмысқа эстетикалық қарым-қатынасы» атты диссертациясы көркем әдебиеттің өмірдегі орны, мақсат, міндеттерін белгілеп берді. Ы.Алтынсарин қазақ әдеби тілінің тазалығы, әдеби шығармалардың халықтығы, тәрбиелік мәнінің биіктігі үшін күресті. Ұлы классик А.Құнанбаев өзінің эстетикалық көзқарасын жүйелейтін трактат жазып қалдырмаса да, тамаша творчестволық принциптері, сөз өнері туралы ұғым-түсініктері мен ой-пікірлері күллі көркем шығармаларында желі тартып жатыр. Ол ақынның әлеуметтік, қайраткерлік міндетін белгіледі. Әдебиет пен өнерді материалистік тұрғыдан түсініп, сыншыл реализмнің эстетикалық принциптерін теориялық жағынан тереңірек аша түсуде орыстың ұлы революционер-демократтары В. Г. Белинский, А, И. Герцен, Н. Г. Чернышевский, Н. А. Добролюбов еңбектерінін, атқарған ролі адам айтқысыз. Олардың, эстетикалық ой-пікірлері тек орыс әдебиетінде ғана емес, Маркске дейінгі күллі дүние жүзілік парасат әлеміндегі айрықша биік боп табылды.
В. Г. Белинский (1811—1848) —орыстың әдебиет тану ғылымы мен сынында жаңа кезең ашқаң және бүтін бір дәуір боп қалған творчестволық тұлға. Ол өзінің “Сын туралы сөз”, ‘Е. Баратынский өлеңдері”, “Петербург физиологиясы”, “Петербург жинағы”, “Москвитянинге жауап” тағы басқа осылар секілді даналық еңбектерінде бүкіл дүние жүзінде бірінші рет өнердегі реализм мен халықтық туралы теорияның негізін салды. Шындық, биік идея, халыққа қызмет ету жақ жерде өнер де жоқ, талант та жоқ,— деп білді Белинский,— өйткені жалған идея өнерді адыра қалдырады, ал өнерді бұлайша қоғамдық қызметінен айыру — оны орға жығу, қор қылу, күллі күш-қуатынан айыру, тоқмейіл тоғышарлардың ермегіне айналдыру.“Александр Пушкин шығармалары” атты мақалалар циклінде Белинский орыс әдебиетінің қоғамдық шындықтың көркем шежіресі ретіндегі тұңғыш жүйелі тарихын жасады. Бұл тұста оның орыс әдебиетін жыл сайын (1840—1847) шола тексеріп отыруы тіпті ғажап. Ал В. И. Ленин “цензурасыз демократиялық баспасөздің таңдаулы шығармаларының бірі” деп таныған әйгілі “Гогольге хат” — ұлы сыншының саяси өсиеті.А. И. Герценнің (1812—1870) эстетикасындағы атап айтарлық нәрсе — оның суреткер атаулыны өз заманының үні болуға шақыруы. Ол үшін, Герценнің ойынша, суреткер өзі өмір сүріп отырған күндердің қайғы-касіре-тіне, көкейкесті мәселелеріне терең бойлап, жанымен тебірене, толғана білуі шарт. Сонда, дейді ол, “ақын мен суреткер өздерінің шын мәніндегі көркем шығармаларында әрқашан халықтық” боп қалмақ
1. Абай. Энциклопедия. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясының» Бас редакциясы, «Атамұра» баспасы, ISBN 5-7667-2949-9
2. Қ.Ш. Мұхамеджан. Философия. Семинар сабақтарға және өзіндік жұмысқа әдістемелік нұсқау:Алматы: АЭЖБИ, 2007.
3. 2. Философия : Жоғарғы оқу орынарындары студенттеріне арналған оқулық// құрастырған Т. Ғабитов аударған Б. Сатершинов –Алматы: Қаржы-Қаражат , 20002.—352 .
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
ШӘКӘРІМ АТЫНДАҒЫ СЕМЕЙ МЕМЛЕКЕТТІК УНИВЕРСИТЕТІ
ФИЛОЛОГИЯ ФАКУЛЬТЕТІ
СӨОЖ
Тақырыбы: ... ... ... ... ... ... әдебиет теориясындағы ғылыми ағымдар.Әдебиеттанудағы эстетика мен теория.
Тексерген: Құрмамбаева ... ... ... С
Семей,2015жыл
Гректің әдемілік туралы ілімі Пифагор мен пифагоршылардың (б.ғ.б ҮІғ.) дүниедегі зат атаулының мәнін саннан іздеген аңқау ... ... ... ... ... ... Гераклит те әдемілік дегенде негіз болатынын мойындайды, бірақ ол сан емес, сапа деп ... ... ... ... әр нәрсенің әдемілігі оның мөлшерінде деп біледі. ... ... рет адам мен ... ... ... ... назар аударған. Адамдар өнер, білімді табиғатқа еліктеумен тапқан деп көрсетеді. Әйгілі Сократ (б.э.д. 469-399ж.ж) ойларының өзгешелігі, оның ... ... ... әр ... ... оның іске ... ал ажарсыздығы жарамсыздығында деп түсінген. Сократтың шәкірті Платон (б.э.б.427-347ж.ж.). Платон теориясының философиялық негізі оның бұлжымас жайлы идеалистік және ... ... ... ... ... - күллі көркемөнер туралы тұңғыш философиялық-эстетикалық ... ... ... ... ... ... пішіні, әдеби шығарманың композициясы кең әрі келелі сөз болады. Аристотель еңбегінің ең құнды жері - ... ... рет ... және дәл ... ... ұсынып, өнердің қоғамдық маңызын анықтап, ашуында. Әл - Фараби (870-950) ... ... пен ... ... ойлардың әлемдік қазынасына айтулы үлес болып қосылған. атты ... ... ... , т.б. ... ... ... Ресейде данышпан сыншы, даңқты философ В.Г.Белинский (1811-1848) крепостниктік правоның айыптаушысы. ... , ... ... ... ... орыс ... ... алатын орны ерекше. Н.Г.Чернышевский (1828-1889) орыс революционер-демократтарының көсемі болды. Әдебиет пен өнердің қоғамдық қызметі туралы ... ... ... ... ... ... принципін ұсынды. атты диссертациясы көркем әдебиеттің ... ... ... ... ... ... Ы.Алтынсарин қазақ әдеби тілінің тазалығы, әдеби шығармалардың халықтығы, тәрбиелік мәнінің биіктігі үшін ... Ұлы ... ... ... ... ... жүйелейтін трактат жазып қалдырмаса да, тамаша творчестволық принциптері, сөз өнері туралы ұғым-түсініктері мен ой-пікірлері күллі көркем шығармаларында желі ... ... Ол ... ... ... міндетін белгіледі. Әдебиет пен өнерді материалистік тұрғыдан түсініп, сыншыл реализмнің эстетикалық принциптерін теориялық ... ... аша ... орыстың ұлы революционер-демократтары В. Г. Белинский, А, И. Герцен, Н. Г. ... Н. А. ... ... ... ролі адам ... Олардың, эстетикалық ой-пікірлері тек орыс әдебиетінде ғана емес, Маркске дейінгі күллі ... ... ... ... ... биік боп табылды.
В. Г. Белинский (1811 -- 1848) -- орыстың әдебиет тану ғылымы мен сынында жаңа ... ... және ... бір ... боп ... творчестволық тұлға. Ол өзінің "Сын туралы сөз", `Е. Баратынский ... ... ... ... ... "Москвитянинге жауап" тағы басқа осылар секілді даналық еңбектерінде бүкіл дүние жүзінде бірінші рет өнердегі ... мен ... ... ... ... ... ... биік идея, халыққа қызмет ету жақ жерде өнер де жоқ, талант та жоқ, -- деп білді Белинский, -- ... ... идея ... ... ... ал ... ... қоғамдық қызметінен айыру -- оны орға жығу, қор қылу, күллі күш-қуатынан айыру, тоқмейіл тоғышарлардың ермегіне айналдыру."Александр ... ... атты ... ... Белинский орыс әдебиетінің қоғамдық шындықтың көркем шежіресі ретіндегі тұңғыш жүйелі тарихын жасады. Бұл тұста оның орыс ... жыл ... (1840 -- 1847) шола ... ... ... ... Ал В. И. Ленин "цензурасыз демократиялық баспасөздің таңдаулы шығармаларының бірі" деп таныған әйгілі ... хат" -- ұлы ... ... ... И. ... (1812 -- 1870) эстетикасындағы атап айтарлық нәрсе -- оның суреткер атаулыны өз заманының үні болуға ... Ол ... ... ... ... өзі өмір ... отырған күндердің қайғы-касіре-тіне, көкейкесті мәселелеріне терең бойлап, жанымен тебірене, толғана білуі шарт. Сонда, дейді ол, "ақын мен суреткер ... шын ... ... ... әрқашан халықтық" боп қалмақ Бұл ретте Герценнін, "Россияда революциялық идеялардың дамуы туралы" деген кітабында Байрон мен ... ... ... ... ... -- оның ғұлама, білгір эстетик екеніне куә.Н. Г. Чернышевский (1828 -- 1889) өнер ... ... ... болуын талап етті. Өмір күрделі, өмір сүру қиын. Өнер ... ... осы ... терең түсіндіре суреттесін және сол "суреттеліп отырған құбылыстарға үкім шығарсын" ... Ол ... ... ... кез ... ... ... тізе бермей, жинақтау тәсілі қолданылуға тиіс. Бұл арада сыншының тип туралы ұғымы ... ... ... ... ... әдісі -- реализм. Ал өмірді шыншылдықпен суреттеу -- сүлулыққа ... жол. Бұл ... ... ... ... ... ... жатыр. Чернышевскийдің түсінігінше "әдемілік деген -- адам, адамдағы әдемілік -- өмір, адамдағы, яки оның ... ... ... ... бәрі, "адам өмірінің бақыты, рақаты не нәрсемен байланысты" болса, сол нәрсенің бәрі адам үшін әдемі болады, адамға ... ... ... сол ... ... Ал ... мөлшерін, бақыт деген ұғымның дәрежесін адамдардың әлеуметтік өмірінің нақты тарихи жағдайлары, олардың ... ... ... А. ... (1836 -- 1861) әдеби-сын еңбектерінің өн бойында желі ... ... ... ... -- ... пен өнердің халықтығы. Қөркем творчествоны ол халықтың дүние танымы мен ... ... ... ... сол халықтың рухани өмірінің бір бөлегі деп білді. Басы артық адам дегеыге табыиған жалған теорияға ... ... ... ... күресетін істің адамын ұсынды да, жазушыдан сондай тұлға жасауды талап етті."Әдебиет -- ... ... ... ... тиіс ... ... ... Добролюбов оның халықтығы туралы мынадай қағидалы пікір қалдырды: "Халықтық дегенді біз ... ... ... ... білу, халықтан естіген ұтымды сөздерді қолдана білу, салт-сана, әдет-ғұрып, тағы ... сол ... ... тану деп қана ... Шын ... ... ақын болу үшін ... гөрі көбірек нәрсе керек: халықтың рухына бөлену, онымен бірге өмір сүру, онымен бір қырқада тұрып, бірге тыныстау қажет..."
Қазақ ... ... жол - ... ... серкесі боларлық жалғыз әдебиет теориясы мен әдебиет - тану методологиясы бөлімі жабылса, ғылымда ... ... ... ... қойылып, тоқырау мен құл - дырауға бет бұрып, сапасыз, ғылыми те - ... ... ... жоқ, әлем - дік даму ... ... ... ... өмірге жақындамаған, құрғақ дидактикадан басқа еш берері жоқ арзанқол, бәсекеге қабілетсіз еңбектер ғана жазылады деген сөз. Елбасының жүргізіп отырған мемлекеттік ... бә - ... ... ұлт, ... ... ... ... болса, қазақ ғылымы әлемдік үдерістермен сәйкес болғанда ғана дами алады. Әлемдік үдерістер мен ... ... даму ... меңгергенде ғана қол жеткіземіз. Әлем - дік ортақ ... мен үде - ... ... ... шеңберінде жасалады. Әдебиет теориясы мен әдебиеттану методологиясы бөлімін қайта үлкейтіп, кеңейтуіміз керек. Поэзия, лирика теориясын зерттейтін ... ... ата ... табиғатын зерттеу қолға алынуы абзал. Жаңа замандағы жаңа адамды рухани дүниеге, оның ішінде көркем шығар - маға жақын ету үшін не ... ... ... ... ... ... ... оқылады? Әлемдік қандай жаңалықтар мен тәжірибелер бар? Тән ... мен ... ... ғана еліктеп, дегуманизацияға ұшырап бара жатқан адамзат қоғамын, қандай жетілген жаңа формалар арқылы руханият әлемі мен ... ... ... ... ... ... ... тек адамгершілік тәрбие құралы ретінде ғана қызмет істеуі керек пе?Девиантты мінез-құлықты жастарға, адамдарға құрғақ ақыл ... ... бас ... ... ... ... ... түрін, мазмұнын тәсілін өзгерту қа - жет пе?Әлемдік қаржылық дағдарыс пен катаклизмдер уақытында, жаһандық рух - сыздану кезеңінде, дінаралық қақ - ... мен діни ... ... ... өмір ... ... ... ба - қытты, баянды өмір сүре алады?Бақытты, баянды өмір сүру міндетті ме?Мүмкін бе? Замана, шаруа, мінез күнде өзге - ... ... ... - дың ... ... ... ... өмірдің мәні жай ғана сүйе білу мен мейірімділіктен тұратындығын түсін - діріп, ... білу ... ең ... ... ... болып тұрғандай. Ал оны синтетикалық өнер түрі - әдебиет арқылы жеткізе, бере ... Оны ... ... ... ... теориясы мен методологиясы арқылы қол жеткізуге болады. Әдебиеттеориясы, методологиясы дегенде, ойда тұратын іргелі мәселелер аз емес. Бір ғана поэтиканың ... ... ... ... ... поэтика, лингвопоэтика, мифопоэтика, психопоэтика секілді тыңына түрен түспеген салалар жатыр. Әдіс пен ... ... жайы және бар. ... -- 1) ... қарама-қарсы көркемдік тәсіл. Формализм көркемдік форманы мазмұннан бөліп, оны өнердегі бірден-бір ең құнды элемент деп дәріптеуден туды. ... ... ... 19 ғ-да ... 20 ғ-да ... ... ... кубизм, сюрреализм, т.б.). Ол өнерде адамгершілік қағидаларынан, саясаттан тәуелсіз, өмір шындығынан, мазмұннан арылған ... ... ... ... ... дәріптелді; 2) математика Формализм -- формальданған ... әдіс ... ... ... жүйе құру ... ... ... негізінде 20 ғ-дың басында туды; 3) мораль табиғатын зерттеуде әлеум. мазмұнға қарағанда формальдық-логикa сәттердің басымдығын білдіретін этик. принцип ... ... бар. Ол ... ... ... ... ... жағдайлармен санаспай, дәстүр, әдет-ғұрып, жол-жоралғы, т.б. этикеттерді ... ... ... ... ... ... жүйесіндегі Формализм заңдар мен қағидалардың, нұсқаулар мен ережелердің мазмұнын толық ... шын ... жете ... тек әрпі мен схемасына бас июден туындайды. Структурализм (лат. structura -- құрылым, байланыс, рет) - ... ... ... ... шын ... бар ... құрылымды іздестірумен байланысты 20 ғасырда пайда болған социогуманитаристикадағы бірнеше бағыттың жалпы аты. Ғылым бағыт ... ... ... ... ... ... ... методтан зерттеудің абстрактілі теоретик. деңгейіне көшуі негізгі себеп болды. Структурализм құрылымдық методтың, моделдеудің, формализациялаудың, ... ... ... ... ... ... алғаш рет лингвистикада пайдаланылған, содан соң әдебиеттануда, этнографияда, т.б. гуманитарлық ғылымдарда қолданылды. Ал тар ауқымда структурализм - 20 ... ... ... ... ... ... пайдалануға байланысты пайда болған ғылыми және философиялық идеялардың ... Оның ... ... - Клод ... ... ... Жак ... Роллан Барт, Л. Альтюссер.Құрылымдар адамның саналы және бейсаналы іс-әрекетінің нәтижесі, оларды зерттеуші ашуы керек, ал мәдени құбылыстардың ар жағында жатқан ... тіл, сөз ... ... ... ... "адам өлімінің тұжырымдамасы" деген атқа ие болды, өйткені ол адам жайлы, оның бостандығы туралы гуманистік көзқарастарды жоққа шығарды. Структурализм ... ... - тек ... ... әлеуметтік және мәдени нәтиже жалпы құрылымдардан туған: тілден, ми құрылымынан, яғни негізін тірі және өлі табиғаттан табуға болатын құрылымдардан пайда ... деп ... ... (лат. ... - ... ... рет) - ... жете түсінудің нақты-ғылыми және философиялық әдіснамасы, методологиясы. Алғашқыда лингвистикада, әдебиеттануда, антропологияда ... (ХХ ғ. ... ... кейін мәдениеттің басқа салаларына да ауысты (тарих, этнография, т.б.), сөйтіп 1950-1960 ж.ж. жалпыгуманитарлық әдіснамаға ... ... 1960 жж. ... бұл ... ішінде (), сынау және өзін сынау процесі өтіп, ... ... ... ... ... ... құрылымдық тәсілді, модельдеуді, семиотика элементтерін пайдалануда жатыр. Оның зерттеу объектісі, нысанасы - белгілер ... ... ... тіл, ... ... ... ... мода, жарнама және т.б. Осы бағыттың қалыптасуы швейцарлық лингвист (тіл білімінің маманы) Ф. де ... атты ... ... ... Оның ... құрылымдық лингвистиканың әртүрлі мектептерінде қабыл алынды және әрі қарай дамытылды. ... ... ... ... ... ... дескриптивтік лингвистика). Француз К. Леви-Стросс еңбектері бұл бағытты жаңа дәрежеге көтерді. Негізгі өкілдер: Р.Барт, М.Фуко, Ж.Лакан.Структурализм адам ... мен ... ... ... ... ... ... заңдылықтарын, терең пластарын (қабаттарын) табуға, адам санасының өзінің суверендігі (тәуелсіздігі) туралы пікірлерінің ... ... ... ... ... философияның бірқатар дәстүрлі ұғымдарын қайта қарады. Алдымен бұл классикалық ... ... ... сынаумен байланысты болды. Ф.Ницшенің философиясына сүйеніп (- ), , концепциясын ұсынды (, ).
Фольклор -- ... ... яғни ... ... ... ... ... жаңылтпаштар және т.б. Алғашқы қауымдық құрылыс кезінде пайда болған фольклор дамыған ... ... да ... Ол ... ... ... мен тұлғаларды бейнелеуге ғана арналмай, өткен тарихтың басты-басты мән - мазмұнын көркемдік-бейнесі тұрғыдан білдіруге саяды. Фольклор рухани мәдениеттің ... ... ... халық бұқарасының, этностардың көркемдік ой-толғамының неғұрлым пәрменді нысаны, олардың эстетикалық дарыны мен талғамының, ... ... - ... ... ... мен топтамасы болып табылады. Фольклордағы көркемдік жинақтама бейнелер арқылы халық қоғамдық өмірдің әр түрлі құбылыстарына ... ... ... азақ ... ерте заманда жасаған мәдени мұрасының бір түрі -- ... ауыз ... ... ... ерте ... қазақ халқы өзінің тұрмыс-тіршілігі, қоғамдық өмірі, шаруашылығы мен кәсібі, қуанышы мен күйініші, дүние танудағы көзқарасы т.б. жайында неше түрлі ... ... ... ... ... ... және ... ауызекі айту күйівде тудырган. Сондықтан да бұларды халыктынтың ауызша шығарған көркем шығармасы, даналық сөзі, яғни ауыз ... деп ... ... әрине, ауыз әдебиетін көп адам бірлесіп отырып шығарған деген ұғым тумайды. Ауыз ... ... ... ... да әуел ... жеке ... шығарған. Бірақ ерте кезде, жазу өнері болмағандықтан, ауыз әдебиетін шығарушылардың ... ... ... ... ... олардың шығармаларын ғана есіне сақтап және ауызша айтып, ұрпақтан ұрпаққа жеткізген, сөйтіп, жеке авторлар шығарған әдеби туынды ... ... ... оган ұжым болып творче-стволық өзгерістер енгізіп отырған. Бертін келе ондай шығармалар көпшіліктің еңбегіне, яғни халықтың ауызша шығарған әдебиетіне ... ... ... ... деп те ... ... -- ағылшын сөзі. Ол -- ... ... ... ауызша тудырған көркем шығармасы, халық даналығы деген үғымды береді. Фольклор дүние жүзіндегі халықтардың ... бар. Ал ... ауыз ... ... ... ... деп ... әдебиеті -- ертеден келе жатқан мұра. Бұл жөнінде орыс халқының ұлы сыншысы В. Г. ... ... ... ... ... ... туралы жазған еңбегінде ауыз әдебиеті мен жазба әдебиеттің арасындағы айырмашылықтарды айта келіп, ауыз әдебиеті халықтың ерте ... ... ... деп ... ... ... тайпа жазу өнерін білмеуі мүмкін, бірақ оның поэзиясы болмауы мұмқің емесәдебиетінің тым ерте кезде, халықтың жазу-сызу өнері болмаған ... ... ... ... да ... қай ... алсақ та, оның көркем әдебиеті ауыз әдебиетінен басталады. Демек , ауыз әдебиеті болмаған, ... ... ... жасаған халық бұрын-соңды тарихта кездеспейді.
Әсемдік -- адамды эстетикалық ... ... және ... ... ... ... ... Әсемдік әдемілікпен тектес. Бірақ әдемілік объектілердің сыртқы және ішкі ... ... ... ... ... ... ... түсетін және пішіндік ерекшеліктерін эстетик. тұрғыдан қабылдауға ... ... ең ... ... ... ... ... мақсатқа сәйкестілік, түс пен жарықтың белгілі бір мөлшері табиғи өлшемдермен ... ... ... ... өлшемдерін эстетикалық түйсінуде адамның сезім мүшелерімен қатар, оның ішкі түйсігі мен ақыл-парасаты ерекше рөл атқарады. "Пішіннің сыртқы әсемдігі" (Гегель) оның ішкі ... ... ... ... ... бәрі ... емес. Керісінше, сыртқы сұрықсыздық пен сиықсыздық тасасында жоғары жан сұлулығын кездестіру әбден мүмкін. ... пен ... ада ... кейпіне ежелгі қазақ аңыздарындағы Пері қызы, грек мифологиясындағы Нарцисс бейнесі де жатады. Алайда әсемдікті ... ... ... ... ... ... өмір мен өнердегі әсемдік рухани қуаныш пен ләззатқа бөлей отырып, ... зор ... және ... рөл ... Адам ... ... үлгісінде қайта құруға ұмтылады. Адамның түрі де, киімі де, жаны да, ойы да әсем ... ... ... әсемдік адамды шығармашылық дарыны мен қабілетін неғұрлым толық және жемісті пайдаланып, нағыз әдемі және сұлу ... ... ... жігерлендіреді. Қазақтың дәстүрлідүниетанымында әсемдік өмір мұратына айналып, оған үлкен көңіл бөлінген. Мысалы, қазақтар киелі әйел Құдайы Ұмайды өте ... сұлу және ... ... ... ... ... ... жарқыратқан, күн сәулесі мен кемпірқосақ нұрына шомылған, ... ... ... ... ... бар жас ... немесе қыз ретінде таныған.
Абай Құнанбаевтың арнайы эстетикалық трактаттар жазбағаны белгілі. Әйтсе де, данышпан ақын-композитордың ... ... ... ... эстетик. талап-талғамын айқын аңғарамыз. Өйткені, елінің, халқының қамын жеп, жоғын жоқтап, ... ... ... ақынның өскен ортасынан, туған жерінен, жер, ел тағдырынан, салт-дәстүрінен, тарихынан, енері мен мәдениетінен сырт, жақсысына сүйінбей, жаманына күйінбей өмір ... ... ... Абай балалық шағынан бастап поэзияның мол мұрасының ішінде өсті. Қазақ үлгісіне Түсірілген шығыстың атақты дастандары мен қиссаларын, бәйіт пен ... ... сол ... қазақтың төл ертегілері мен жырларын, айтыстары мен шежірелерін, өлеңдері мен әндерін алдымен шешелерінен естіп, айлар бойы ... ... ... ... ... мен ... тыңдап, үлгі өнеге, тәрбие алды. Кейіннен олар бүл дәстүрді бұрынғыдан да жандандыра түсті. Ақын-жыраулар мен әнші-күйшілерді төңірегіне жинап, ... ... ... ... баға ... жол ... ... Әрбір өлең мен әнге ғана емес, тыңдаушыға да Абайдың қоятын талабы зор болуының бір себебін осы ... ... жөн. ... ... ақындардың көпшілігінің өлеңдеріне көңілі тола бермеді. Сез енерін, өлең өнерін мейлінше ... ... ... "- деп, ... өлең ... ... ұсынады. Поэзияның сұлулығы, құндылығы үшін қажетті алғы шарттарды белгілеп береді. деп, не болса соны өлең ... ... өлең айту ... келмейтін, елеңді дұрыстап жазуға талаптанбайтын, ізденбейтін ақындарды сынға алады. Тыңдаушыны да ... ... мен ... ... ... талғампаз болуға шақырады. Абайдың өзіне дейінгі ақындардан бір ... ... биік ... қоя ... адам мен ... адам мен ... адамның ішкі рухани мазмұны мен сыртқы пішінін салыстыра отырып суреттейді. Абай ... ... мен ... оның ... принциптерінің әлеум. айқын бағдарымен тығыз байланысты. Оны ақын өлеңдерінен байқау қиын емес. Абай гуманист ақын ... ... ... - деп, ... жоғары санайды. Табиғат ретінде адам өледі, , ал адам ретінде ол өлмейді, өйткені өлмейтұғын артына сөз қалдырады. Адамның табиғаттан ... - оның ... ... және ... бар. ... ... ғаламаты -ол ойлай алады, сөйлейді. Абай өз өлендерінде бүл жайында да айтқан. Абай ақын болмай тұрып ақ, өзі өскен ... ... ... дәстүрлі тұрмыс-салттан эстетик. әсер алып есейді, кейін оны ... ... ... Абай елең жазуды әлі мақсат етпеген кезінде-ақ шындықты эстетик. жағынан қабылдаған, өмірді байқағанда, іске кіріскенде, оқып-ойланғанда ... ... алып ... ... өзге ақындардан екінші бір ерекшелігі - Абай сол замандай-ақ, кеңінен тараған эстетик. теориялардан хабардар ... ... ... ... оған ... еді. Арғы жағы ... бергі жағы Спенсер, әсіресе, В. Г. Белинский мен Н. Г. Чернышевский сияқты ойшылдардың эстетик. принциптерін ... оқып ... ... ... Сонымен өмір эстетикасы, тарихи дәстүр мен мәдени мұра, ғылым мен философия жетістіктері -осының ... ... ... ... жаны мен терең ойын қосып, данышпан Абай қазақ халқының эстетикасын ... ... ... ... ... ... сәйкес Абайдың эстетикасын мынадай тарауларға бөлуге болады. 1. Жалпы эстетик. ұғымдар. 2. Табиғат ... 3. ... ... ... ... ... әйелдің сұлулығы. 4. Әдебиет эстетикасы. Соған жалғаса өнер мен шеберліктің эстетик. маңызы. Жалпы эстетик. мәселелерді алатын болсақ, бүл ... ... ... ... ... ... ... Ол, ең алдымен эстетик. сезім мен қабылдаудың негізіне жататын адамның бес түйсігіне тоқталады. Адамды жаратушы (діннің ықпалы) бізге бес сезім ... ... ... ... ... ... сөзінде былай дейді: Ләззат деген сезді Абай кебіне эстетик. мағынада қолданады. Ләззат - сезім арқылы туғызатын заттардың, құбылыстардың эстетик. ... ... ... әлі ... Бір ... ... ... қабылдап, одан ләззат алу үшін адамның өзі оған ... ... ... ... ғана (32-ші сөз). ... ... ... қабылдау дегеніміз сыртқы заттың өз суретімен адамның ішкі рухани сарайына жайғасу болып табылады. Абайдың бүл ұғымын өте терең және аса ... ... деп ... керек. Эстетик. қасиеттер деген атауды Абай пайдаланбайды, бірақ, соны сипаттайтын көптеген қазақтың төл сөздерін қолданады. Көрікті, сұлу, ... ... ... ... сән, ажарлы, нұрлы -міне, осындай қазақтың қарапайым сөздерін Абай өлеңдерінде көп келтіреді, сонымен қатар бүлардың әрқайсысын ... ... ... ғылымның категорияларына сәйкес жаңалығының бәрі әсемдік үғымына жатады, олай болса, Абай ... ... ... ашады, соған келейік. Әсемдікті түсіндіру үшін ақын көркем законы деген үғым қолданады. Ол законның басты белгісі өлшеуге сай ... ... ... ... ... сөз ... тағы бір жерде кәмелеттік шеберлікке тоқталады. Сонымен, әсемдік дегеніміз - өлшеу сақтап, ... ... ... ... адам) жасалған жарастылық. Қорыта келсек, Абайдың елеңдері мен қарасөздерінен ... ... ... ... ... ... ләззат, эстетик. қабылдау -міне, осындай және кейбір басқа да ұғымдар ... ... ... ... ... ... ... ілімінің басты түбірлі мәселелері жайында ақынның анық көзқарасы болған. Ендігі бір маңызды тарау - ол табиғат эстетикасы. ... ... ... ... ... ... ... шеберлікпен суреттелген. Олар: , , , т. б. жыл мезгілдеріне арналған өлеңдері. ... ... бөлу ... ... осы ... ... табиғат лирикасына жатқызады. Әрине, бүл дұрыс. Егер біз бүл өлеңдерге филос. тұрғыдан қарайтын болсақ, оларды Абайдың табиғат эстетикасы деуіміз ... Олай ... ... бүл ... құр ... ... суреттеліп қана қоймайды, табиғаттың адамға беретін әсері, адамның өмірінде табиғаттың ... орны мен ... ... ... табиғатқа беретін бағасы, жалпы адам мен табиғаттың арасындағы қарым-қатынастар сөз болады. Мына шумақтарда ... ... ... көрсетілген: . Және де: . Енді бір жерде деп басталатын өлеңінде ... дене ... ... ... оның ... әсеріне дейін сипаттап келіп, сондай атқа адамды қызықтырып қояды. Ал, жыл мезгілдерін суреттейтін ... ақын қыс пен ... ... мен ... ... ... ... ететінін, табиғат айналысын тарихқа ұқсатып, қазақ халқының ... ... мен ... ... ... әрі әсем ... жасайды.
Пайдаланылған әдебиеттер:
* Абай. Энциклопедия. - Алматы: Бас редакциясы, баспасы, ISBN 5-7667-2949-9
* Қ.Ш. Мұхамеджан. Философия. Семинар ... және ... ... ... ... АЭЖБИ, 2007.
* 2. Философия : Жоғарғы оқу орынарындары студенттеріне арналған ... ... Т. ... ... Б. ... - Алматы: Қаржы-Қаражат , 20002. -- 352 .

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 8 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Эстетикалық, әдеби ой-пікірлердің туу, даму тарихы және кезеңдері10 бет
Нарықтық экономикадағы инновация13 бет
Ғылыми зерттеу жұмыстарын жүргізудің дайындық кезеңі5 бет
Қазақ әдеби тілі функционалдық стильдер жүйесі29 бет
Жасушалар мен тіндердің патологиясы. Несеп жолындағы тас ауруының себебі, потогенезі10 бет
Көкөніс дақылдарының зиянкестері4 бет
Логикалық амалдар3 бет
"көркем бейненің танымдық, эстетикалық мәні"12 бет
"Сұраныс пен ұсыныс теориясының негіздері"4 бет
1917 жылғы саяси партиялар мен ағымдар7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь