Егіншілік жүйесінің даму тарихы

1.1 Терімшіліктен егіншілікке қадам басу
1.2 Ежелгі егіншілер мен бақташылар
1.3 Қола дәуірінде егіншіліктің қалыптасуы
1.4 Егіншілік даму тарихы
1.5 Егіншілік жүйесінің буындары
1.6 Қазақстан егіншілігінің қысқаша даму тарихы
Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер
Ғалымдар мезолит дәуірінің ерекшеліктері ретінде жануарларды қолға үйрету мен дәнді дақылдарды өсіруді айтады. Терімшіліктің дамуы алғашқы қауымдық егіншілікке алып келді. Адамдар жерге жабайы өсімдіктерді еге бастады. Егіншіліктің шығуы әйелдер еңбегіне байланысты болған. Алғашқы егіншілер жерді таяқ қазғышпен қопсытты, кейін қайланы, үшкір тас бекітілген тесені ойлап тапты. Егінді оратын тас орақты және дәнүккішті жасады.
Адамның егіншілік машығын игеру процесі, жабайы дәндер мен жеміс пен жидектерді жинап теруден оны өсіруге көшуі сан мыңдаған жалдарға созылды. Ғалымдар мәдени даұылдардың қсіріп жетілдірген кезең б.з дейінгі 8-7 мыңжылдықтар деп шамалдайды және ол бәрінен бұрын Кіші Азияның таулы аудандарында пайда болса керек. Б.з дейіңгі 6-5 мыңжылдықта егіншілік әуелі Түркменстанның оңтүстігінде, Копетдаг алқабына жетіп, сосын Орта Азияға тарайды. Қазақстанның таулы және далалы аудандарымен ұола ғасырында б.з дейінгі ІІІ мыңжылдық аяғында келеді.
Егіншілік топырағы құнарлы , суы жеткілікті жерде дамыған. Сулы- нулы жерлерде малшаруашылығы егіншілікпен қабаттаса қанат жаяды.
Қазақстан жеріндегі егіншілік шаруашылығын зертегенде ең бірінші археологиялық қазба жұмыстарының негізінде жазылған зерттеулерді айтуға болады. Археологиялық қазба жұмыстары Қазақстанның барлық аймақтарында жүргізіліп, соның нәтижесінде ежелгі заманнан бастап, кейінгі кезеңге дейінгі көшпелі халықтың егіншілік шаруашылығын да қатар ұстап келгендігін айқындады.
Қола мәдениетінің ескерткіші, әсіресе, Орталық, Шығыс, Оңтүстік Қазақстанда мол көлемде ашылды. Атап айтқанда, Жезқазған, Ұлытау аймағынан, Арғанаты, Терісаққан өзеңдерінің атыраптарынан табылды. Ә.Х.Марғұланның оқырмандарға белгілі Орталық Қазақстандағы “Бегазы Дәндібай мәдениеті” деген көлемді кітабында көп жылдар зерттелген Орталық Қазақстандағы қола дәуірінің мәдениеті туралы жан-жақты баяндалған. Кейін, бұл еңбек 1998 жылы (Ә.Х.Марғұлан. Шығармалар. 1 том.) “Орталық Қазақстандағы Бегазы-Дәндібай мәдениеті” деген атпен жарық көреді.
Сондай-ақ, Шығыс Қазақстанның жерінде де қола мәдениетінің ертеден дамығаны анықталды. Кеңес археологтары Ертіс және оның бойындағы – Бұқтырма, Күршім, Оба, Үлбі, Шар, Қызылсу басқа қалалар маңынан қола мәдениетінің қоныстарын көптеп ашты. Бұлар Батыс Сібірден табылған Андронов мәдениетінің жалғасы. Қола мәдениеті Қазақстан тарихының бірінші томында жан-жақты баяндалған. Сол кездегі жасаған бабаларымыз қандай бұйымдарды істей білгенін, мына келтірілген заттардың атауларынан білу қиын емес: тас дән үккіштер, келсаптар, тас қалақшалар, кетпендер, жылтыратқыштар, құйма қылыштары, бұғы мүйізінен істелген кетпендер, сүйек пышақтар, біздер, моншақтар, білезіктер, ұршықтарға арналған қыш кермелер, блок тәрізді жүкшілер және негізінен екі түрлі ыдыстар: тік немесе шамалы шығыңқы бүйірлі кеселер мен иіні дөңгелек келген қыш құмыралар тұтынған.
Осындай көптеген сәнді бұйымдардың ішінде егіншілікке пайдаланатын құралдардың бар екені байқауға болады. Олай болса, қола дәуірінде де егіншілікті дамытқан дихандар Орталық Қазақстанда да өмір сүрген. “Сол жерден жиналған тас кетпендер, дән үккіштер, тас тоқпақшалар, келілер, келсаптар бұл араны мекендеушілердің егін салғынын көрсетеді.
1. Егіншіліктегі топырақ қорғау жүйесі, (жалпы редакциясын басқарған
А.И.Бараев), Алматы, 1997.
2. Жаңабаев Қ.Ш Өсімдік шаруашылығы өнімдерін өндіру
технологиясы Алматы, 1994.
3. Жаңабаев Қ.ШҚазақстанда жиі кездесетін арамшөптер жəне олармен
күрес, Алматы, 1994.
4. Жаңабаев Қ.Ш Жаздық бидай “Егіншілікте өнім сапасын арттыру»,
Алматы 1980.
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
СЕМЕЙ ҚАЛАСЫНЫҢ ШӘКӘРІМ АТЫНДАҒЫ МЕМЛЕКЕТТІК ... ... ... даму ... Досмағанбетова А.О
Тексерген: Сагандыков С.Н
Тобы: АГ - 213
Семей - ... ... ... ... басу
+ Ежелгі егіншілер мен бақташылар
+ Қола дәуірінде егіншіліктің қалыптасуы
1.4 Егіншілік даму ... ... ... ... Қазақстан егіншілігінің қысқаша даму тарихы
Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер
Тақырыбы: Егіншілік жүйесінің даму тарихы
+ Терімшіліктен егіншілікке қадам басу
Ғалымдар ... ... ... ретінде жануарларды қолға үйрету мен дәнді дақылдарды өсіруді айтады. Терімшіліктің дамуы алғашқы қауымдық егіншілікке алып келді. Адамдар жерге жабайы өсімдіктерді еге ... ... ... ... ... байланысты болған. Алғашқы егіншілер жерді таяқ қазғышпен қопсытты, кейін қайланы, үшкір тас ... ... ... ... ... ... тас орақты және дәнүккішті жасады.
1.2 Ежелгі егіншілер мен бақташылар
Адамның егіншілік машығын игеру процесі, жабайы дәндер мен ... пен ... ... ... оны ... ... сан ... жалдарға созылды. Ғалымдар мәдени даұылдардың қсіріп жетілдірген кезең б.з дейінгі 8-7 мыңжылдықтар деп шамалдайды және ол ... ... Кіші ... ... ... ... болса керек. Б.з дейіңгі 6-5 мыңжылдықта егіншілік әуелі Түркменстанның ... ... ... ... сосын Орта Азияға тарайды. Қазақстанның таулы және далалы аудандарымен ұола ғасырында б.з дейінгі ІІІ ... ... ... ... ... ... , суы ... жерде дамыған. Сулы- нулы жерлерде малшаруашылығы егіншілікпен қабаттаса қанат жаяды.
1.3Қола дәуірінде ... ... ... ... шаруашылығын зертегенде ең бірінші археологиялық қазба жұмыстарының негізінде жазылған зерттеулерді айтуға болады. Археологиялық қазба жұмыстары Қазақстанның барлық ... ... ... ... ... ... бастап, кейінгі кезеңге дейінгі көшпелі халықтың егіншілік шаруашылығын да қатар ұстап келгендігін айқындады.
Қола мәдениетінің ескерткіші, әсіресе, Орталық, ... ... ... мол ... ... Атап ... ... Ұлытау аймағынан, Арғанаты, Терісаққан өзеңдерінің атыраптарынан табылды. Ә.Х.Марғұланның оқырмандарға белгілі Орталық ... ... ... мәдениеті" деген көлемді кітабында көп жылдар зерттелген Орталық Қазақстандағы қола дәуірінің мәдениеті туралы жан-жақты баяндалған. ... бұл ... 1998 жылы ... ... 1 том.) ... ... Бегазы-Дәндібай мәдениеті" деген атпен жарық көреді.
Сондай-ақ, Шығыс Қазақстанның жерінде де қола мәдениетінің ертеден дамығаны ... ... ... ... және оның ... - ... Күршім, Оба, Үлбі, Шар, Қызылсу басқа қалалар ... қола ... ... ... ... Бұлар Батыс Сібірден табылған Андронов мәдениетінің жалғасы. Қола мәдениеті Қазақстан тарихының бірінші томында жан-жақты баяндалған. Сол ... ... ... ... ... ... ... мына келтірілген заттардың атауларынан білу қиын емес: тас дән үккіштер, ... тас ... ... ... ... ... бұғы ... істелген кетпендер, сүйек пышақтар, біздер, моншақтар, білезіктер, ұршықтарға арналған қыш кермелер, блок тәрізді жүкшілер және негізінен екі ... ... тік ... ... ... ... ... мен иіні дөңгелек келген қыш құмыралар тұтынған.
Осындай көптеген ... ... ... ... ... құралдардың бар екені байқауға болады. Олай болса, қола дәуірінде де егіншілікті дамытқан дихандар Орталық Қазақстанда да өмір сүрген. "Сол ... ... тас ... дән үккіштер, тас тоқпақшалар, келілер, келсаптар бұл араны ... егін ... ... дәуіріндегі тайпалар бидай, тары және тағы басқа да дәнді дақылдарды өсірген. Сондай-ақ сол кездегі бабаларымыз аңшылық ... ... және ... ... ... ... олар түсті металдар - қола, алтын тағы басқаларын кең көлемде шығарған. Кеңес дәуіріндегі ұйымдасқан көптеген археологиялық экспедицияларға шыққан ... ... ... ... қола ... мәдениетінің ескерткіштерін ашты. Бұдан білетініміз егіншілікпен қатар, алғашқы қолөнер кәсібі де ... Бұл ... ... ... ... сала білген. Қыштан күйдіріп құмыра, қыш қазан және тағы басқа үй тұрмысына керекті бұйымдар жасаған.
Қазақстан ... ... ... ... ... бірі Арқа жері. Бұл жердегі егіншіліктің өзегі неолит және энолит дәуірлерінен бастау алады. Неолит ... Арқа ... ... ... ... ... Арқа табиғатының өзіндік ерекшелігі басты алқабы далалы өлке болып келетіндігі, мал шаруашылығының ... те ... ... ... ... ... ... егіншіліктің де дамуына негіз қаланды.
Қола мәдениетінің ескерткіші, әсіресе, Орталық, Шығыс, Оңтүстік Қазақстанда мол көлемде ... Атап ... ... ... ... ... ... өзеңдерінің атыраптарынан табылды. Ә.Х.Марғұланның оқырмандарға белгілі Орталық Қазақстандағы "Бегазы Дәндібай мәдениеті" деген көлемді кітабында көп ... ... ... ... қола ... ... ... жан-жақты баяндалған. Кейін, бұл еңбек 1998 жылы (Ә.Х.Марғұлан. Шығармалар. 1 том.) ... ... ... ... деген атпен жарық көреді.
Сондай-ақ, Шығыс Қазақстанның жерінде де қола мәдениетінің ертеден дамығаны анықталды. Кеңес археологтары ... және оның ... - ... ... Оба, Үлбі, Шар, Қызылсу басқа қалалар маңынан қола мәдениетінің қоныстарын көптеп ашты. ... ... ... табылған Андронов мәдениетінің жалғасы. Қола мәдениеті Қазақстан тарихының бірінші томында жан-жақты баяндалған. Сол кездегі жасаған бабаларымыз ... ... ... ... мына ... ... ... білу қиын емес: тас дән үккіштер, келсаптар, тас қалақшалар, кетпендер, жылтыратқыштар, құйма қылыштары, бұғы ... ... ... сүйек пышақтар, біздер, моншақтар, білезіктер, ұршықтарға арналған қыш кермелер, блок тәрізді жүкшілер және негізінен екі ... ... тік ... ... ... ... кеселер мен иіні дөңгелек келген қыш құмыралар тұтынған.
Осындай көптеген сәнді бұйымдардың ішінде егіншілікке пайдаланатын құралдардың бар екені байқауға болады. Олай ... қола ... де ... ... ... Орталық Қазақстанда да өмір сүрген. "Сол жерден жиналған тас кетпендер, дән үккіштер, тас тоқпақшалар, келілер, келсаптар бұл араны мекендеушілердің егін ... ... ... ... ... осы күнгі Қазақстанды мекендеген тұрғындардың шаруашылығы көп салалы ... оның ... ... негізгі кәсібі болған егіншілік олардың өмірінде айтарлықтай орын алған. Өздерін қоршаған ... ... ... ... ... ... кешіріп жатқан бабаларымыз шаруашылықтың барлық салаларын, соның ішінде егіншілікті де дамытып отырған. Нәтижесінде, олар диқаншылықты қолдан суару тәсілдерінің негізін де ... ... ... жəне оның даму ... ... өсімдік шаруашылығы саласын ғылыми тұрғыдан
жүргізу деп белгілі орыс ғалымы профессор А.В. ... ... ... ... түсінік берген. ХХ ғасырдың басында академик В.Р.Вильямс минералды ... аз ... ... ... отырып шөптанапты егіншілік жүйесін ұсынды, яғни топырақ құнарлылығын минералдық тыңайтқышсыз көпжылдық ... ... ... ... ... ... ... дəлелдеді.
Бұрынғы замандағы жəне қазіргі кездегі қолданылып жүрген егіншілік жүйелері даму дəрежелеріне байланысты үшке бөлінеді: ... ... жəне ... ... Егіншіліктің қарапайым жүйесі топырақтың тек табиғи құнарлылығын пайдалануға негізделген. Бұл егіншіліктің алғашқы даму кезеңіне тəн ерекшелік, яғни ол ... ең ... ... болып саналады. Ерте кезде адамдар орманды алқаптарға егін салу үшін, ағаштарды кесіп немесе өртеп, егістік алаңдар даярлаған. Орманнан тазартылған ... 3-5 жыл бойы ... ... Танаптарда арамшөптер көбейіп, топырақ құнарлылығы жəне өнім мөлшері төмендеген жағдайда, ол жерлер тасталып, егіс үшін жаңа жерлер дайындалған. ... бұл ... ... отты ... деп ... ... аймақтарда ағаш мүлде жоқ, немесе жоқтың қасы, онда көбінесе көпжылдық табиғи шөптер өсетіні белгілі. Сондықтан, бұл жерлерде егістік үшін ... тың ... ... мен ... пайдаланылған. Мұны тыңайған егіншілік жүйесі деп атаған.Пайдаланылатын жерлердің өнімділігі төмендеп, арамшөптерді көбейіп, құнарлылығы азая бастаған ... ... ол ... ... ... тың ... ауысып отырған. Тастап кеткен танаптарда 15-20 жылдан кейін, табиғи көпжылдық шөптердің өсуіне байланысты, топырағының ... ... ... ... Сол ... ... қайта жыртылып, егін себілген. Сондықтан, егіншіліктің бұл көшпелі тəсілі-тыңайған "егіншілік" жүйесі делінген. Қазақстанда көпке дейін ... осы ... ... ... ... жүйесі. Бұл жүйе егіске жарамды жерлерді пайдалануды ... ... ... ... ... егіс ... көлемі ұлғайтырылды. Жерге жекеменшіктік пайда болды, сол себепті ... ... ... ... ... айырылды. Енді, топырақ құнарлылығын қалпына келтіру мерзімін қысқарту қажеттілігі туды.
Ондай талаптар жерді ... ... ... ... ... ... парға қалдырғанда армашөптерді құртуға, топырақтың құнарлылығын жоғарлатуға мүмкіндік жасалды. Жерді тыңайту мерзімі бір жылға ... ... ... ... ... күресу жүргізіледі, яғни жаз бойы күтіп-бапталды. Осылай егіншіліктің экстенсивтік жүйесі ... ... ... ... ... ... жəне ... тыңайтқыштар сіңіріледі. Сөйтіп, табиғи жағдайда танаптың құнарлылық күші 15-20 жылда қалпына ... ... адам оны бір ... ... ... ... ... ауыспалы егіс екі танаптан ғана тұрды. Біреуін парға
қалдырып, екіншісіне астық дақылдары себілді. Содан кейін екі ... ... ... ... 3-4 ... ... ... пайдалана бастады. Бұл экстенсивті егіншіліктің парлы жүйесі деп аталынды. Егіншіліктің бұл жүйесі қарапайым жүйесіне ... ... алға ... ... Бұл жүйе бойынша мол өнім жинау үшін егіске жарамды жерлердің басым көпшілігіне дəнді дақылдар егуге мүмкіндік туды. Егіншіліктің экстенсивтік ... ... ... көп ... ... ... дақылдар, шөптанапты жүйелері жатады.
Егіншіліктің интенсивті озық жүйесі. Бұл жүйе 18 ... ... ... ... ... Оның ... ... пайдалану үшін егіншілікте ғылымға негізделген кешенді шаралар қолданылды. Ол үшін танаптарға қажетті мөлшерде органикалық жəне минералдық тыңайтқыштар ... ... жəне ... ... үшін əр ... ... улы заттар қолданылды. Бұл жүйеде пар жоқ, ауыспалы егіс құрамына техникалық дақылдар енгізілді.
Жылма-жыл ... ... ... əр түрлі жəне өсіру технологиясы бір-бірінен өзгеше дақылдарды орналастыру топырақың құнарлылығын жоғарылатып, алынатын өнім ... ... ... ... ... ... жүйесіне тұқым алмастыру, жақсартылған дəнді-парлы, дəнді-отамалы, дəнді-парлы-отамалы, дəнді-шөпті түрлері жатады. ... ... ... отырып құрылған егіншілік жүйесі барлық ауылшаруашылық өнімдерін жеткілікті мөлшерде ... ... жыл ... ... ... арта ... жəне ... өнімнің арзан болуын қамтамасыз етуі тиіс. Егіншіліктің ұсынылған жүйесі оның экономикалық тиімділігі дəлелденгенде ғана ауыл шаруашылығына енгізіледі. Əр ... ... ... ... оған ... ... жүйесі қолданылады. Қазақстанның солтүстік аймағының топырағы қара жəне қарақоңыр, ... ... ... болады, сондықтан бұл өңірде дəнді- парлы егіншілік жүйесі қолданылады. Жыртылатын жерлердің 2/3 ... ... ... ... ... ал ... ... жəне оңтүстік-шығыс өңірінің суармалы жерлерінде негізінен техникалық дақылдар өсірілгендіктен, бұл жерлерде интенсивтік егіншілік жүйесі басым. Суармалы жерлерде таза пар ... ... ... ... жəне ... ... ... шөптер өсіру, топырақты дұрыс өңдеу, тыңайтқыштар қолдану, ауыспалы егістерді енгізу жəне игеру арқылы жоғарылатылады.
Қазақстанның солтүстігінде жəне ... ... - ... ... ... ... егіншіліктің топырақты эрозиядан қорғау жүйесі қолданылады. Себебі, тың жəне ... ... ... ... бұл ... жел ... ... Топырақтың құнарлы қабатын жел ұшырып əкетті. Топырақты осы ... ... ... ... ... жүйесі-топырақты қорғау шарасы қолданылды. Егіншіліктің жүйесін ғылыми негізде құру үшін біраз шаралар қолдану ... ... ... анықтап, осыған сəйкес егіс көлемінің құрылысын нақтылы есептеу, ауыспалы егіс нобайларын құру, жер ... ... ... тыңайтқыштар қолдану жүйесін жасау, арамшөптермен, ауылшаруашылық дақылдарының ауруларымен,зиянкестермен күрес шараларын құру, тұқым алмастыру ... ... ... су жəне жел эрозияларынан қорғау жүйесін белгілеу, осы жұмыстардың бəрін толық орындауға ... ... ... жəне ... ... толық қамтамасыз ету.
Бұл шаралар жүйесінің əрқайсысының маңызы аймақтың ауа ... ... ... ... ... ... құнарлылығы төмен аймақтарда тыңайтқышты дұрыс беру жүйесінің маңызы басқа шаралардан жоғары ... ... ал ... аз ... ... суару, ылғал жинау жəне оны сақтау шараларының маңызы зор.
Қазақстан жер көлемі жағынан ТМД елдері бойынша екінші орын
алады. Республика жері ... ... ... ... ... ... ... 2000 шақырымға, ал солтүстігінде орманды далалық Батыс Сібір жазығынан, оңтүстігінде Орта Азия шөліне дейін 1695
шақырымға созылып жатыр. ... ... ... ... өте ... орнасқандықтан климаты құрғақ жəне күрт континентальды болып ... ... ... ... жəне ... биік ... ... Қазақстанның климаты, топырағы, жер бедері алуан түрлі болады. ... ... ... ... биік ... таулары да бар. Осыған байланысты, республика территориясы əртүрлі аймақтарға бөлінген. Əр аймақтың топырағына, климатына байланысты ... ... ... егіншілік жүйелері бар.
Қазақстан Республикасының территориясы төрт егіншілік жүйесіне
бөлінген:
1. Негізінен, жаздық бидай өсірілетін ... ... ... жəне Шығыс Қазақстанда қолданылатын топырақ қорғау егіншілік жүйесі.Бұл аймақта жауын-шашынның жылдық мөлшері 250-400 мм, ... жел жиі ... ... ... ... топырақ эрозияға ұшырайды. Сондықтан, аймақтың егіншілік жүйесі топырақты эрозиядан қорғауға, мүмкіндігінше ... ... ... ... ... қатар, тұзы мол, сортаң топырақтардың құнарлылығын көтеруге, арамшөптерді жоюға арналған шараларда жүргізіледі. Бұл ... ... ... ... ... ауыспалы жəне дəнді-парлы - отамалы ауыспалы егістері қолданылады. Жауын-шашыны молырақ далалық, орманды-далалық аймақтарда төрт- бес танапты дəнді-парлы ... егіс ... онда ... ... ... ... ... екі-үш рет егіледі. Кейде алты танапты дəнді-парлы- отамалы ауыспалы егістер қолданылады, онда пар-бір танапты, дəнді ... ... төрт ... ... ... жүгері бір танапты алып жатады.
Топырағы жеңіл, құмдауыт болып келетін алқаптарға оны эрозиядан қорғау үшін арнаулы топырақ қорғау ауыспалы егістері ... Бұл ... ... ... ені 50-100 м болып келетін жолақтарға бөлінеді. Сол жолақтарға парлар мен дəнді дақылдар, ... ... мен ... ... немесе көпжылдық шөптер мен дəнді дақылдар кезектесіп егіледі. Бұл жағдайда, егістік жердің 50 ... ... ... 40 ... ... ... ... 10 пайызы пардың үлесіне тиеді.
Қазақстанның оңтүстік жəне оңтүстік-шығысында орналасқан тəлімі жерлерінде күздік бидай, көпжылдық шөптер егілетін топырақ ... ... ... ... Бұл ... де ... өте тапшы болып келеді (жылына 200-250 мм). Сондықтан, дəнді-парлы ... ... ... ... ... ... ... күздік бидай, сосын бір-екі жыл арпа егіледі. Топырағы құмдауыт болып келетін алқаптарда арнаулы бес танапты топырақ қорғайтын ... ... ... ... ... тəжірибесі егіншіліктің бұл жүйесіөте тиімді екенін көрсетті. Суармалы жерлерде интенсивтік егіншілік жүйесі қолданылады.Техникалық, көкөністік, ... ... ... Қазақстанның оңтүстігінде жəне оңтүстік-шығысында орналасқан суармалы егіншілік жүйесінде мақта, қант ... ... ... ... техникалық дақылдар өсіріледі. Мақта тек Оңтүстік Қазақстан ... ... қант ... Алматы жəне Жамбыл облысында , темекі Алматы облысында өсіріледі. Аталған құнды техникалық дақылдарды арнайы мамандандырылған ауыспалы егісте өсіреді, оның құрамында ... ... ... ... көпжылдық шөп-жоңышқа болады. Жоңышқа жердің құнарлылығын қалпына келтіріп қана қоймайды, сонымен қатар, ... ... рет ... мал ... ... ... ... бай пішен береді. Көкөніс дақылдары ірі қалаларға жақын орналасқан арнайы мамандандырылған шаруашылықтарда өсіріледі. Алматы, Жамбыл жəне Оңтүстік Қазақстан облыстарының ... ... ... өнім ... ... ... ... өсіріледі. Қазақстанның оңтүстік-шығысындағы таулы аудандарында топырақты су эрозиясынан қорғауға арналған егіншілік жүйесі қалыптасқан.
1.4 Егіншілік жүйесінің буындары
Егіншілік жүйесінің бірнеше буындардан ... ... осы ... ... жəне ауыспалы егістердің территориясын ұйымдастыру буыны. Оған шаруашылықтағы жер түрлері, яғни егістік жерлер, шабындықтар, жайылымдықтар жəне ... ... ... ... анықтау жатады. Осы аталған жерлердің құнарлылығын арттыру, олардан жоғары өнім алу үшін агротехникалық, мелоиративтік жəне басқа шараларды жүзеге асыру ... ... ... ... ... топырақтың құнарлылығын кеңейтіп ұдайы ұлғайтып арттыру үшін оны ... ... ... сəйкестендіре отырып өңдеу, эрозиядан қорғау үшін топырақ өңдеуге осы күнгі техникаларды қолдану жатады.
3. Тыңайтқыш қолдану буынына əр ... ... ... ... ... ондағы коректік заттар қорына сүйене отырып органикалық, минералдық, микро жəне бактериялдық тыңайтқыштардың ... ... оны ... талабына сай топыраққа сіңіру шаралары жатады.
4. Ауылшаруашылық дақылдарының аурулары, зиянкестері жəне танаптағы армашөптермен күрес шаралары егіншілік жүйесінің келесі буыны болып ... ... жою үшін ... қолдану, жергілікті жердің топырақ-климат жағдайларына сəйкес агротехникалық шараларды жүзеге асыру керек.
5. Топырақты эрозиядан қорғау буыны. Егіншілік жүйесінің бұл ... жел ... ... тараған республиканың гранулометриялық құрамы жеңіл топырақтарында, желі күшті далалық ашық аймағында жəне су ... ... ... ... пен тау жəне тау ... өңірлерінде кеңінен қолдануды қажет етеді.
6. Егіс қорғайтын орман алқабы буыны. Қуаңшыл далалық аймақта ... пен ... ... ... ... мол ... ... жел эрозиясынан қорғауға арналады.
7. Тұқым шаршуашылғы буыны. Халықта жаман тұқымнан жақсы өнім күтпе деген нақыл сөз бар. ... əр ... ... ... дақылдарынан мол жəне тұрақты өнім алу үшін олардың жақсы сорттары мен тұқымдарын пайдалану ... Кері ... ... ... ... ... ... жоққа шығуы мүмкін.
8. Мелиоративтік шаралар буыны шаруашылықтағы жерлердің сапасын жақсартуға бағыталған. Тұзды жерлерді жуу, ... ... жəне ... топырақтарды əктеу, гипстеу. Қуаңшылық аудандарда егінді суару ... ... ... ... ол жерлерден мол өнім жинауға мүмкіндік туғызады. Бұл бөлімде егіншілік жүйесінің əр буынына ... ғана ... ... ... олар ... толығырақ оқулықтың соларға сəйкес тарауларында толық айтылған
1.5 Қазақстан егіншілігінің қысқаша даму ... ... даму ... ... ... егіншілік жүйесіне ортақ. Əр жердің, аймақтың топырақ климаттық жағдайларына, əдет-ғұрпына, салтына байланысты егіншілік жүйесінің дамуы əр түрлі болды. Қазақстанда егіншілік ... ... келе ... ауыл ... саласы. Ол ертеректе Сырдария, Ангрен, Чирчик, Арыс өзендерінің бойында, Қаратау мен Талас жазықтықтарында, Торғай, Атбасар, далаларында, Ертіс өзені, Зайсан жазықтығында, ... ... ... ... ... ... егіншілік дамыған. Бұған дəлел Оңтүстік Қазақстан жəне Қызылорда облыстарында табылған жерді ... ... ... ... Десекте, атақы ғалым Шоқан Уəлихановтың зерттеулері бойынша қазақтар тəлімі егіншілікпенде шұғылданған. Қазақтардың егіншілікпен шұғылдануына жұт апатының кесірінен ... ... ... ... ... ... Ол əсіресе 1879 жəне 1891 жылдар "қоянды ... ... ... ... ... себеп, 1723 жылғы қалмақтармен соғыс салдарынан туған "Ақабан-Шұбырынды" уақиғасы, өйткені мұнда мал басы түгел қырылып, қазақтардың Сары-Арқаға көшуі. Қазақтың ұлан-байтақ ... ... əр ... ... ... тың жəне ... ... игерілінуе, техникалық құнды дақылдардың себілуіне байланысты Қазақстан егіншілігі мүлдем өзгерді. Оның кең ... ... ... ... ұрық ... жəне басқада интенсивті егіншілік жүйелері қолданылады. Мысалы, Қазақстанның оңтүстігінде адамдар суармалы егіншілікпен шұғылданды, мұнда олар көрші Өзбекстаннан көп нəрсені ... ... жəне ... Қазақстан облыстарына ХІІІ жəне ХІV ғасырларда дəуірлеп, кейін жойылып кеткен егіншілік саласы ХІХ ғасырдың орта кезінде қайтадан ... Осы ... ... ... ... жылдары қазақтар аз күшпенШиелі каналын қайта қалпына келтірді.
Қазалы уезінде ХІХ ғасырдың 60-шы жылдарында егіншілік қайта дамып,онда тары жəне арпа ... ... ... Шу жəне Іле ... аймағы кеңістіктерінде қазақар егіншілікпен осыдан 200-300 жыл бұрын айналысқан.
Егіншілікпен шұғылданған шаруашылықтар Іле ... ... жəне ... ... 1885 жылы ... ... ... қаласына бидай, сұлы жеткізіліп тұрған. Дегенмен, егіншілікпен бүкіл қазақтар шұғылданды деуге болмайды, олардың ішінен тек кедей-дихандар ғана ... ... ... ... ... ... 1723 жылы болған "Ақтабан-Шұбырынды" оқиғасымен байланысты. Мысалы, Қазақтар, Көкшетау жəне ... ... ХІХ ... 50-60 ... ... ... осы ... басында егіншілікпен шұғылдана бастады.
Қазақстанның солтүстік-батыс бөлігінде егіншілік басқа аймақтарға қарағанда əлдеқайда ерте дамыды. Əсіресе, Торғай уезінде ХVІІІ ғасырдың аяғында жəне ХІХ ... басы ... ... ... Бұл өңірде қазақтар жер өңдеуді көрші орыстардан ... ... ... ХХ ... ... қарқынды
өркендеді. Мысалы, Ақмола уезінде 1906 жылдан 1916 жылға дейін егіс
көлемі 33 мың ... ... ... 36,1 мың ... 45 мың ... (49,2 мың гектар) дейін ұлғайды. Егіс көлемінің көпшілік бөлігіне бидай себілді, өйткені оның өнімі басқа дақылдарға ... ... ... ... ... уезінде кей жылдары жаздық бидайдың əр гектарынан 38 ... ... өнім ... ... ... ... дамуына жыртуға жарамды жерлер көлемінің молдығы əсер етті. Бұл өңірде ... ... ... ... ... ... Самара жəне Орынбор губернияларымен көршілес жатқан
Орал, Актөбе уездерінде егіншіліктің өркендеуіне аталған жерлердің ықпалы тиді. ... ... мал ... ... ... ХІХ ғасырдың аяғы мен ХХ ғасырдың басында олар егіншіліктен алған өнімді тек ішкі пайдаланысқа ... ... одан ... өнім ... шамалы болатын. Егіншілікте бидаймен қатар арпа, тары дақылдары өсірілді. Жоғарыда аталған жағдайларға байланысты Қазақстанда негізінен астықты- парлы үш ... ... ... яғни ... ... жүйесі дамыды.
Қорытынды
Қазіргі кезде, егіншілік жүйесі деп жерді тиімді пайдалануға, топырақ құнарлылығын арттырып, ауылшаруашылық дақылдарынан ... ... жəне ... өнім алу ... ... ... ... ұйымдастыру жұмыстарының өзара байланысқан кешенді жиынтығын айтады. Ғылым мен техниканың дамуына байланысты, егіншілік жүйесінің міндетері күрделіне ... ... ... сайын, өндірістік қатынастар өзгерді, ауылшаруашылық ғылымының дамуына орай топырақ құнарлылығын қалпына келтіру жəне жоғарлату əдістері, егіс ... ... ... жəне өнімділік деңгейі өзгерді.Сондықтан, жалпы егіншілік жүйесі де өзгеріске ұшырады.
Пайдаланылған әдебиеттер
1. Егіншіліктегі топырақ қорғау ... ... ... ... ... 1997.
2. Жаңабаев Қ.Ш Өсімдік шаруашылығы өнімдерін өндіру
технологиясы Алматы, 1994.
3. Жаңабаев Қ.ШҚазақстанда жиі кездесетін арамшөптер жəне олармен
күрес, ... ... ... Қ.Ш ... ... ... өнім ... арттыру>>,
Алматы 1980.

Пән: Ауыл шаруашылығы
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 13 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
XIX-XX ғасырлардағы егіншілік жүйесінің дамуы5 бет
Егіншілік жүйесінің дамуы12 бет
Қазіргі егіншілік жүйесінің ерекшеліктері6 бет
"Биопрепараттар."6 бет
21 ғасырдағы жаңа принцптердегі негізделген егіншілік жүйесін құру6 бет
X-XII ғасырлардағы Қазақстан халықтары мен тайпаларының мәдениеті43 бет
XIII-XV ғғ. Қазақстан мәдениеті. Түркі жазуы 7 бет
Xix ғасырдағы сауда сипатының өзгеруі17 бет
XVI-XIX Қазақстан мәдениеті12 бет
XVII-XVIII ғ егіншілік жүйесі6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь