Стиль және шығармашылық ерекшеліктері жайлы

І. Кіріспе.
ІІ. Негізгі бөлім.
А) Стилистика ғылымындағы функционалды белгісі жағынан қаралған стильдердің бес түрі.
Ә)Қазақ әдебиеттануындағы стиль мәселесі.
ІІІ.Қорытынды.
«Стиль» — стилистиканың негізгі орталық ұғымы. Стилистика ғылымында оның көптеген түсінігі бар. Олай болу себебі, біріншіден, стилистика ғылымының тарихи даму жағдайымен түсіндірілсе, екіншіден, «стиль» ұғымының күрделілігінен туындайды.
Дәстүрлі практикалық стилистикада «стиль» термині тілдің нормативті-стилистикалық ережелеріне сәйкес келу дәрежесін білдіреді (мысалы, «жақсы стиль», «жаман стиль»). Стиль терминінің кең мағынасы — сөйлеу мәнерін білдіріп келсе, тар мағынасы - жеке шығарманың немесе жазушы шығармашылығының тілдік ерекшелігі (көркем әдебиет стилистикасы тұрғысынан алғанда) дегенді білдіреді. Соңғы мағынасында «стиль» термині әдебиеттік стилистикада да қолданылады.
Барлық жағдайда да «стиль» термині тілдік қолданымға байланысты айтылады. Стильді тілдің стилистикалық бояуға ие құралдарының жиынтығы ретінде түсіну тілдік құрылымның стилистикалық белгілеріне арнайы назар аударудан туған түсінік.
Ғылымда «тіл стилі», сөйлеу стилі» ұғымдары да бар. Тіл стильдері мен сөйлеу стильдерінің ерекшеліктері тіл мен сөйлеудің ерекшеліктеріне сәйкес келеді. Тіл — қатынас құралы, сөйлеу — сол құралдың іске асуы, яғни белгілі бір қызметтегі көрінісі. Сондықтан сөйлеу стильдері дегенді тіл стильдерінің іске асуының нәтижесі, іс жүзіндегі көрінісі деп қарауға болады. Сөйлеу стилъдері әр уақытта жанрлармен байланысты болып келеді.
Тіл стильдері, сөйлеу стильдері, сөйлеу жанрлары арасындағы тәуелділікті мынадан байқауға болады. Тіл стильдері сөйлеу стильдерімен сәйкесті болса, соңғыларының нақты көрінісі сөйлеудің әртүрлі композициялық формаларында немесе жанрларында жүзеге асады. Стиль тілді қолданудың нақты үлгісі болғандықтан, онда ұлттық тілдің ерекшеліктері де көрініс табады.
Көне дәуірлерде-ақ шешендер, жазушылар, ғалымдар мынаны байқаған: тілдік құралдардың қайсы бір түрін таңдау қарым-қатынастың шартына, сипатына, тақырыбына, міндетіне байланысты туындап отырған. Тіл құралдары бұл тұрғыдан грамматика заңдарына ғана сәйкес болмай, қарым-қатынастың жағдайлары мен мақсатына да сәйкес болып келуі керек. Соған байланысты тіл құрамында бірте-бірте қолданыстың мақсаты мен саласына сәйкес туындайтын ерекшеліктер қалыптаса бастайды.
1. Борев Ю. Б. Эстетика. – Ростов н/Д., 2004. – 704 с.
2. Гегель В. Ф. Эстетика. – М: Искусство, 1968, в 4-х т. 1 т. – 676 с.
3. Нұрғалиев Р. Арқау. 2 т. – Алматы: Жазушы, 1991. – 576 б.
4. Виноградов В. Стилистика. Теория поэтической речи. Поэтика. – М., 1963. – 255с.
5. Байтұрсынов А. Ақ жол. – Алматы: Жалын, 1991. – 464 б.
6. Жұмалиев Қ. Стиль – өнер ерекшелігі. – Алматы, 1966. – 384 б.
7. Мәшһүр-Жүсіпов Қ. Қазақ лирикасындағы стиль және бейнелілік. – Павлодар: Павлодар университеті баспасы, 1999. – 384 б.
8. Әбдірахманова Т. Қасым Аманжоловтың поэтикасы. – Алматы, 1976. – 298 б., Кәрібаева Б. Қара өлең және лирика. – Алматы, 2001. – 173 б.
9. Лармин О. В. Художественный метод и стиль. – М.: МГУ, 1964. – 271 с.
10. Майтанов Б. Сөз сыны. – Алматы, 2002. – 344 б.
11. Әбдіраштың Жарасқаны. Құлпытас. – Алматы: Атамұра, 2001. – 360 б.
12. Мырзабеков К. Менің мұңым – махаббат. – Алматы, 2003. – 192 б.
        
        Қазақстан Республикасының білім және ғылым министрлігіСемей қаласының Шәкәрім атындағы мемлекеттік университетіСӨЖТақырыбы: Стиль және ... ... ... ... ПД-305Тексерген: Секей Ж.С.Семей қаласы2015Жоспар:І. Кіріспе.ІІ. Негізгі бөлім.А) Стилистика ғылымындағы функционалды белгісі жағынан қаралған стильдердің бес ... ... ... ...  --  ... ... ... ұғымы. Стилистика ғылымында оның көптеген түсінігі бар. Олай болу ... ... ... ... ... даму ... түсіндірілсе, екіншіден,  ұғымының күрделілігінен туындайды.Дәстүрлі практикалық стилистикада  термині тілдің нормативті-стилистикалық  ережелеріне сәйкес келу дәрежесін білдіреді (мысалы, , ). ... ... кең ...  --  ... ... білдіріп келсе, тар мағынасы - жеке шығарманың немесе жазушы шығармашылығының тілдік ерекшелігі (көркем әдебиет стилистикасы тұрғысынан алғанда) дегенді білдіреді. ... ...  ... әдебиеттік стилистикада да қолданылады.Барлық жағдайда да  ... ... ... байланысты айтылады. Стильді тілдің стилистикалық бояуға ие құралдарының жиынтығы ретінде түсіну тілдік құрылымның стилистикалық белгілеріне арнайы назар аударудан ... ... , ... ... ... да бар. Тіл ... мен сөйлеу стильдерінің ерекшеліктері тіл мен сөйлеудің ерекшеліктеріне ... ...  Тіл  --  ... ...  ...  --  сол құралдың  іске асуы, яғни белгілі бір ... ... ... ... ... ... тіл стильдерінің іске асуының нәтижесі, іс жүзіндегі көрінісі деп қарауға болады. Сөйлеу стилъдері әр уақытта жанрлармен байланысты болып келеді.Тіл стильдері, ... ... ... ... ... ... ... байқауға болады. Тіл стильдері сөйлеу стильдерімен сәйкесті болса, соңғыларының нақты көрінісі сөйлеудің ... ... ... ... ... ... ... Стиль тілді қолданудың нақты үлгісі болғандықтан, онда ұлттық тілдің ерекшеліктері де көрініс табады.Көне дәуірлерде-ақ шешендер, жазушылар, ғалымдар мынаны байқаған: ... ... ... бір ... ... ... шартына, сипатына, тақырыбына, міндетіне байланысты туындап отырған. Тіл құралдары бұл тұрғыдан грамматика заңдарына ғана ... ... ... жағдайлары мен мақсатына да сәйкес болып келуі керек. ... ... тіл ... бірте-бірте қолданыстың мақсаты мен саласына сәйкес туындайтын ерекшеліктер қалыптаса бастайды.Көне Рим қайраткері Цицерон былай дейді:  [9, 196].Көне замандарда ... ... ... үш ... ... ... төмен стиль, бұл  --  өсиет, ақыл айту, бағыт беру үшін; орта ... бұл  --  ... ... ... жоғары стиль, бұл  --  тыңдаушыға ерекше әсер ету үшін қолданылды.Көне тіл, ... ... бұл ... ... риторика мен стилистиканың дамуына өз әсерін тигізді.Мысалы, 18 ғ. француз академиясы стильдерді былай ... ... ...  --  классикалық трагедия, ода, ораториялар; қазіргі стиль  --  роман, ... ... ... (қарапайым стиль)  --  комедия, мысал, әзіл-сықақтар.Ресейде орыс әдеби тілі стилистикасын дамытуда М.В.Ломоносовтың еңбектері (үш стиль теориясы) зор рөл ... Орыс ...  және ... адамдардың ауызша сөйлеуде қолданылатын сөздері деп бөлді. Әр стильдің нормасын белгілеп, қолдану аймақтарын көрсетті. ұғымы  --  қазіргі стилистикадағы ... ... ... ... ... қолданысымен, қызмет етуімен тікелей байланысты,   яғни   шынайы   сөйлеуде,   мәтінде   ...   ... ... ... тілдік деңгейлердің тұлға-бірліктері мен олардың стильдік бояуға ие ... ... бір ... саласында қызмет ету міндеттеріне сәйкесті түрде бірігеді. Функционалды стильді В.В.Виноградов былай анықтайды:  [10, ... ... ... әсер ... ... ... тысқары (экстралингвистикалық) және таза тілдік болып екі топқа бөлінеді. Функционалды стильдерді сипаттауда олардың екеуі де ескеріледі.Тілден тысқары ... ... ... қоғамдық сана формасы және соған тән ойлау түрі, сөздің ауызша не ... ... ... ... ... қарым-қатынастың түрі (көпшілік не жекелік), баяндау түрі (әңгімелеу, суреттеу, ойталқы), жағдаяттық-қоғамдық факторлар ... ... ... ... ... тыңдаушы ерекшелігі) т.б. жатады. Бұлар объективті факторларды ... ... ... оның ... ... субъективті факторлар да болады.Бұл факторлардың барлығы да сөз ... ... әсер ... бірақ олардың стиль құраушылық дәрежелері бірдей емес.Тілдің негізгі қатысымдық (коммуникативтік) қызметінен өзге де қызметтері бар екені белгілі. В.В.Виноградов функционалды стильдерді ... осы ... ... ...  [11, 6]. Алайда, тіл қызметтерін бұлай бөлу өте жалпылама және стиль түрлері де олардың ... сыя ... ... ... құраушы факторлар функционалды стильдердің жүйелілігін қамтамасыз етеді. Стиль жүйелілігінің негізіне оны құрайтын тілдік бірліктердің бір мақсат негізінде ... ... ... ... жатады. Мысалы, ғылыми стильде жалпылама, дерексіз мәңге ие бірліктер белсенді рөл атқарса, ... ... ... ... тілдік нақтылыққа ие бірліктер маңызды болады.Негізгі бөлім.Стиль - ... ... ... мен ... тануда, көркем шығармашылықты бағалауда ерекше орны бар ұғым. Стиль термині әр түрлі ғылым саласында (әдебиеттану, өнер, тіл ... ... ... ... ... категория ретінде стиль, Ю. Боревтің пікірінше,  [1, 181-182] ... ... ... ... стиль туралы сөз қозғағанда, оның қаламгер қолтаңбасын дараландырып тұратын поэтикалық сипатына үңіле қарамас бұрын, ол ... ... ... ... ... ... ... Гегель еңбегін айналып өтуге болмайды. Өзінің әйгілі  Гегель мәнер, ... және ... ... ... ... ... ... тығыз байланыста қарап, белгілі бір қорытындыға келеді. Сондай-ақ көркем туындыдағы стильдің көрінбеуін өзіндік бейнелеу тәсілін қолдануға қабілеттің жетпеуі, болмаса заңды ... ... ... ... қыңырлығына салынып, стильді нашар мәнермен алмастырғысы келетіндігінен болады деп түсіндіреді [2, 304]. Гегель ... ... ... ... сөз еткенде, ойларын қорытындылай келіп, стильге ерекше мән береді.Қазіргі таңда, Р. Нұрғали атап көрсеткендей,  [3, ... ... ... ... эстетикалық категория ретінде қарастырғанда, оны шығарманың тұтас құрылымымен, бүкіл болмысымен қарастыру бірден бір дұрыс жол.  [3, 202] екенін ескерсек, ... ... сөз ... ... ... тұтастай назарға алынбақ.Тілдің өзінде, бір жағынан, стильдік тармақтарға жіктеліп дамыған сайын белгілі бір функционалды стильге тән ... ... ... ... Екінші жағынан,  функционалды стильде оны құраушы факторлардың әсерімен тілдік бірліктердің белгілі дәрежедегі өзгерісі, ... ... ... ... ... бір тілдік бірліктің өзі қай стильде қолданылуына қарай мағынасы жағынан функционалдық сипатқа ие болады.Мысалы, етістіктің осы шағы ... ... де ... ... әр ... ... ... емес. Іс қағаздары стилінде осы шақтың бұйыру, талап ету мәні алдыңғы қатарға шығады (, ). Көркем стильде осы шақтың тарихи осы ... мәні ... (). Ал ... ... ... ... сол мезетте жүзеге асатындықтан дәл осы шақтық мағына орын алады.Қазіргі кезде стилистика ғылымында функционалды белгісі жағынан стильдердің бес түрі ажыратылады. ...  ... ... ... көркем сөз және ауызекі тұрмыстық сөйлеу стильдері. Функционалды стильдердің ... ... ... ... ... ғылыми стильдің таза ғылыми, ғылыми-оқулық, ғылыми-көпшілік сияқты тармақтары болса, ресми, іс қағаздары стилінің де ... ... ... ...  ... бар, сол ... публицистикалық стиль де іштей жанрлық ерекшеліктеріне қарай көптеген түрге жіктеледі.Тілдік қолданыста функционалды ... әр ... ... араласа жұмсалып, көп қабатты стильдік құбылыстар да пайда ... Бұл ... ... ... ... және ... өз ішінде ұсақ жанрларға жіктелісі нәтижесінде жүзеге асады. Сөйтіп, тілде функционалды стильдік және стилішілік жіктеліс өте ... сан ... ... ... ... мәселені қарастырғанда, тақырып пен мазмұнды, көркем бейнелер жүйесін, композицияны назарға алу кең орын алғанын айта кету керек. Яғни стильді поэтикалық ... ... ... ... ... ... ... қатарында: В. Виноградов, М. Бахтин, А. Чичерин, А. Соколов, Г. Поспелов, Л. Тимофеев, В. ... т.б. ... ... ... ... басқа да стиль мәселесіне арналған еңбектер баршылық. Сондай-ақ, М.Я. Поляков та ... ... ... ... ... оның ... жалпы көркемдік жүйеге қатысын сөз қылады. Поляковтың ...  [4, 88] ... ... Яғни ... ... ... табиғаты, оның ерекшелігін тану стильмен байланысты., - дейді Г.Н. Поспелов [5, 70]. Теориялық тұжырымдар мен ... ... ... ... ең ... экспрессивті мағына үлесіне тиетін және белгілі бір сапаға ие болған форма жүйесі ретінде түсіндіреді. Сол арқылы суреткердің даралығы ... деп ... ... ... ... ішіне композицияны да кіргізетінін айтып өткенбіз.  анықталған композицияның бөлімі ретінде қабылданады. Нәтижесінде стиль жалпы категория ретінде өзіне композицияны да, ... да ... ... ... ... лексиканың ерекшелігі  [6, 374]. В.В. Виноградовтың бұл пайымы әдебиеттегі стильді қалай анықтау керек деген сұраққа бір жауап. деген ... А. ... [7, 85] ... Б. ...  [8, 97] ... ... келеді. Стильге қатысты ой-тұжырымдардың қай-қайсысы да айналып ... ... ... әрі көркем түрде қолданысына келіп тіреледі. Көркем ... ... ...  -  сөз ... сөз ... ... суреткердің даралығын байқатар қыры стиль ауқымына қатысты. , - деп жазады М. Поляков [4, ... ... ... ... айтылған тұжырымдарды басшылыққа алу қажет-ақ. Дегенмен, ең ... біз ... ... ... сөз ... қандай мәселелерді нақты нысанаға аламыз деген заңды сұрақ туындайды. В. ... ... ... ... ... ... дамуын стиль аспектісінде қарастыру дәстүрлі түрде қалыптасқанын тілге тиек етеді. Сондай-ақ оны әдеби процеспен тығыз байланыста ... жөн ... [9, ... ... ... көз жүгіртсек, стильге қатысты бірсыпыра пікір-тұжырымдарға кез боламыз. ... ... ... түсініктемелердің қатарында А. Байтұрсынов еңбегін атауға болады. Ғалым стиль мен стилистиканың өзара қатынасын дәл аңғарып,  деп көрсетеді [10, 343]. ... ... ... ... ... атайтынымыз  -  Қажым Жұмалиевтің  атты зерттеу еңбегі [11]. Ғалым аталмыш еңбегінде стильдің терминдік түсініктемесінен бастап, оның ... ... ... ... ... ... - әр ... өзіне тән ерекшеліктерін ұғыну екенін айта отырып,  [11, 13],  -  деген тұжырым жасайды. Теоретик ғалым жазушы ... бір ... не бір ... ғана ... ... ... ... туралы З. Қабдолов Қ. Жұмалиевтің пікірін әрі қарай тарата ...  [12, 336]  -  ... ... ... ... ... ерекшелігін тілден, тақырып пен идеядан, көркем бейне жасау тәсілінен аңғаруға болатынын айта ... , - деп, осы ... атап ... ... ... бірлік, тақырып ерекшелігі, мінез бірлігі [12, 334-335]. Қ. Мәшһүр-Жүсіпов өз монографиясында [13] ... ... ... ... әдіс пен ... ... қарастырып, жүйелі тұжырымдар жасайды.Қазақ әдебиеттануындағы стиль мәселесіне байланысты еңбектер қатарында , ,  ... М. ... Қ. ... Ф. ... М. ... [14] еңбектерін айтуға болады.Қазіргі поэзиядағы стиль мәселесін сөз еткенде Қ. Мәшһүр-Жүсіпов тұжы-рымдарына қосыла ... ... ... ... ... сөз қолдану ерекшелігіне ерекше назар аудару қажет-ақ.   -  деп ой түйеді ғалым [13, 381]., - ... ... ... ... ... ... [8, ... поэзиядағы поэтикалық категориялар мен көркемдік әдіс ақын стилін танытуға көмектескенімен, бүкіл шығарманың өн бойынан көрініп тұрады деп айта алмаймыз. Бұл ... ... ... ... ... ... асқан үлгіде көрініп, оның ерекшеліктері ақын өлеңінде сыртқы пішінінен бастап, бүкіл болмысында көзге ұрып тұрады.Дегенмен, поэзияда әдіс өзгерсе, оның ... ... ... ... Қай ... ... стилінің байлығы  -  көркемдік ізденіс нәтижесінің жемісі. Ақынның суреткер ретінде марқайып, айрықша ... ... ... ... жетуіне өзінен бұрынғы ақындар мектебі, өз ортасы, заманы айрықша әсер етеді. Сондай-ақ, жеке ақынның, тұтастай ... ... ... ... көркемдік әдіс, әдеби ағым, сөз саптаудағы бейнелеуіш құралдар, көркемдік құрылымдар, бір сөзбен айтқанда, стиль шешуші роль ... ... ... мен жетістіктер туралы зерттеу еңбектерге назар аударсақ, жалпы, қазақ әдебиеттанушыларының стильді әдіс, ағым тұрғысынан сөз етуі ... ... ... ... Т. ... Қ. ... ақындығы туралы зерттеуін, Б. Кәрібаеваның 1960-80 жылдардағы стильдік ізденістер туралы тұжырымдарын ... [15]. ... ... де стильдің әдебиет пен тілге қатыстығы ежелден даулы нәрсе ... келе ... ... ... лирикасының поэтикасын зерттеушілердің бірі Б. Кәрібаева да баса ... ... ... ... бір ... ... табылатын поэтика соңғы жылдары поэзиядағы бейнелілік, стиль, эстетика мәселелерін өз алдына ... етіп ... ... мен эстетиканы поэзияның көркемдік ерекшелігі, бейнелілігі тұрғысында қарасақ, енді оның ... ... ... ... ... де тануымызға болады.Стиль туралы теоретик ғалымдардың пікір-тұжырымдарына тоқтала келе, стильдің көркемдік ... ... ... ... жасаудан және көріктеу, бейнелеу құралдарынан көрінуін Ж. Жақыпбаев, К. ... Ж. ... ... әдебиетке 1970-80 жылдары келген, өзіндік ізденістерімен ерекшеленген ақындар шығармашылығы негізінде ... ... ... ... әр суреткерге тән шығармашылық даралық екенін ескере отырып, біз әуелі аталған ақындар шығармашылығына тән шеберлік мәселесін назарға аламыз.Көркемдік әдісті ... ... ... ... ... ... көрудің айрықша түрі дейтін тұжырымдарға сүйене отырып, әдістің шеңберінде қарастырылатын компонент-тердің стильге тән екенін жоққа ... ... ... әдіс ... ... сай өмір ... ... ойлау тұрғысынан меңгеруі екенін ескерсек, әдісті шебер меңгермеген ақын айрықша ... ... ... ...  -  ... жан-жақты сипаты және оның кемелденгендігінің көрінісі. Әдіс пен стиль  -  ... ... ... ... ... ... ... қаламгерге тән дара стильдің қалыптасуына сол қаламгердің өмір сүрген кезеңі, ортасы ықпал ететіні ... ... ... ... ... жетілу сипатымен көрінеді. Сондықтан стиль мен әдіс те даму үстінде зерттеуді қажет етеді. Стильдің негізгі нысаны  -  ... ... ...  -  тіл ... ... бұл ... де ... даму процесіндегі құбылыстар. Қаламгерлер стилін зерттегенде   -  дей ... ... М. ... ... компоненттер қатарында ұлттық ерекшеліктерді қарастырудың қажеттігін ескертеді [14, 23].Көркемдік әдістер  -  ... мен ... ... ... екі ... ... да, бірін-бірі толықтырып, бір-біріне нәр беретінін әдебиеттанушылар атап ... ... ... ... ... туып, дамуына негіз болса, реализмнің кейбір белгілері классицизм мен романтизмде дамығанын О. В. Лармин еңбегінде атап көрсетеді [16, 116]. Көркемдік ... ... ... ... ... әрлендіретіні туралы тұжырымның шындыққа жанасатынына 1970-80 жылдардағы ұлттық поэзиямызда өзіндік ... ... ... ... ақындар шығар-машылығын мысал етуге болады.1970-жылдары қазақ поэзиясына өзіндік үн, ерекшелігімен келген ақындардың қатарында Жарасқан Әбдірашев есімі ерекше аталары хақ. Ж. ... ... ... ... ... мен ... тарапынан пікірлер айтылып келеді. Әдебиетші ғалым, профессор Б. Майтанов:  дей ... ақын ... ... мен ... шеберлігі туралы ой қозғайды [17, 135]. Ақынның соңғы мұрасы  -   атты жыр кітабы. Ұлттық поэзиямызға үлкен ... ... ... бұл жинақтағы эпитафиялық өлеңдер Жарасқан қаламына тән рух асқақтығын барынша ... ... ... пен ... ... пен ... ... пафос, шешендік толғаныс  -  осының бәрі бірігіп келіп ақынның романтикасын нақтылай түсті. Романтикаға тән  принципі Ж. Әбдірашевтің  жыр ... ... ... ... Жыр ... ... өмір шындығы негізінде ақындық қиял әрлендірген ерекше болмыс туындайды. Бұлай болуының себебі  -  өткенге, ел үшін ... ... ... ерекше құрмет.Қақ төрінен орын алар тарихтыңЕсімдерін ерендер мен алыптыңЖазбау керек қағазға да, басқаға,Жазбау керек тіпті қара тасқа да,Жазу керек ... ... [18, ... әдіс ... ... ... үлкен әсер еткені белгілі. Романтизмге тән басты ерекшелік  -  ... ... ... ... ... ... ... жалғасуы ретінде жан-жақты сипатымен ашылып, қанат жайған романтикалық дәстүр желі тарта келе ХХ ... ... ... ... ... Төлеген Айбергенов поэзиясына тән болса, 70-жылдарда поэзия әлеміне қадам басқан Ж. Әбдірашев лирикасы да дәлел бола ... ... ...  -  ... романтизміне жоғарыда айтылғандардың ішінде субъективті-философиялық сипат тән. Кей тұстарда элегиялық ... да бой ... ... ... ақын ... реализммен астасып жатады. Ақынның әр жылдары жарыққа шыққан жыр жинақтарына назар салғанда, үздіксіз ... ... ... ... ... ... поэтикалық сөз тіркестерін молынан ұшыратамыз. Мағжанға тән терең сыршылдық, адамның ішкі болмысына үңіліп, оны бейнелеп, айшықтап көрсету тәсілі Ж. ... ... ... ... ... ... поэзиясының бір саласын құрайтыны  -  ақынның эпиграммалары. Түп тамыры антикалық әдебиеттен басталатын бұл ... ... өзі ...  [18, 130]. Аталмыш жанрда шеберліктерін сынап көрген көптеген ұлылардың есімдерін, олардың ішінде А.С. Пушкинді ... ... ... ... ... ... салсақ, эпиграмманың элементтері ілгеріде-ақ бой көрсеткенін байқаймыз. Бұл ... ... , , , ,  ... ... ... болады. Бұл жанрға аздап болса да қалам тартқандар С. Торайғыров, С. Дөнентаев, М. ... ... М. ... ... белгілі дәрежеде кәсіби тұрғыда жазылған туындылар. Сондай-ақ С. ... І. ... ... да эпиграммалар туды. С. Ерубаев, Қ. Аманжолов эпиграммалары осы ... биік ... ... ... Қазақ әдебиетіндегі эпиграмма жанры туралы айтқанда Ж. Әбдірашев есімі алдымен аталады. Себеп  -  бұл ... ... ... жанр ретінде тамыр жаюына ақынның үлесі зор.Ж. Әбдірашев эпиграммалары  деген атпен 1989 жылы ... ... ... 2001 жылы ...  ... ... Жинақтың құрылымдық сипатының өзі жүйелі түрде түзілген. ... ... ... буын, кейінгі буын өкілдерінің мінезі мен болмысын, әрқайсысының ерекшелігін қалтқысыз аңғарып, қапысыз бейнелеген ақын ... ... ... ... ... берумен бірге, тілдік құнары, көркемдігі, өткірлігі жағынан 1970-80 жылдар поэзиясындағы ... ... ... ... зор мүмкіндіктерін танытады. Әрине бұл жанрдағы туындыларынан ұлттық сипат та айқын ... Ең ... ақын өзі сөз ... адамның жас ерекшеліктерін ескереді. Осыған орай эпиграммаларын , , , ,  деп топтайды. Бұл эпиграммалар, ақын өзі ...  [18, ... ... қалам-дастар болмысы мен мінезі кейде уытты әзіл, кейде ащылау сықақ арқылы өрнектеледі. Мысалы, Сырбай Мәуленовке жазылған эпиграммасы:Зауқы жоқ мүлде ... өзі ... ... қызуыБаяғы гра-ду-сында [18, 138],  - деген орынды әзіл түрінде келсе, Хамит Ерғалиев туралыЖалған айтып ... ... ... ... ... [18, 137],  - ... ... керегі  -  сөзді ойната білу, тапқырлық, қысқа да болса нұсқалық болса, осы шарттар толығымен Жарасқанда сәтімен үйлескен. Әр ... ... ... дөп басып, дәл тану эпиграмма жазушыдан үлкен шеберлікті қажет етеді.  айту да ... ... ... үнемі шеберлік шеңберінен шықпай нысанға алынған кейіпкерді жете тану үшін де қырағылық пен сезімталдық керек. Жарасқан эпиграммаларының  ... ... ... тіл мен ойға жүйріктігін дәлелдей түсетін мысал.Асқақ романтика мен сыршыл ... Ж. ... ... бір ақын К. ... ... мен ... тән сипат. Оның қаламынан туған ,  сияқты сюжетті өлеңдерде ақындық үн ... ... ... өзгеше өрнек тапқан. Сыншылар назарына көп іліккен  ... ... ... ... ... атының өзі астарлы бір ойға мегзейді. Ақынның қылаусыз сезімі, ... ... ... ... өлең ... ... ... суретке айналдырып, ерекше бір әсер қалдырады.Қаладан көкем әкелген маған ақ көйлек,Жұп-жұқа сәтен, өзіме ғана шақ көйлек.Ойлайтын едім, дәл ... мата жоқ қой ... ем ... ауылда, әттең, көп той жоқ [19, 79]деген жолдармен басталатын өлең әрі қарай ақынның сол ақ көйлекке деген ... ... ... ... қылаусыз балалықтың белгісіндей болған көйлекті киген сәттегі лирикалық кейіпкер сезімі, балалық пен бозбалалық дәурен арасындағы толқу, ақ көйлекті қара ... ... ... ... ... пен ... тамаша үйлесім тапқан.Ақ көйлек, ақынның өз сөзімен айтқанда,  -   ... ... ... сәтте ғайып болуы  -  өмір заңы. Ақ көйлекті ұшырып әкеткен қара құйын  -  ... атты ... ... ... ... күш ... ӨлеңЖеткізбей маған көңілімдей аппақ көйлегім,Бозбала болдым. Балалық көңілім мертігіп [19, 79]деген жолдармен түйінделеді. ... ... ақ ... ... ғана киер киім ... жырланып тұрған жоқ. Ақ көйлек  -  ... ... ... ... ... ... тән ... үн ишарамен, тұспалмен астасып, өмір шындығы романтикаға, содан символға ұласқан.Ж. ... К. ... ... романтикалық, символдық сипаты анық көрінеді. Кеңшіліктің  атты өлеңінде еркіндікке құштар, биіктікке құмар өршіл рух жырланады. Аты айтып тұрғандай, өлең ... ... ... Ақын тілінде  түрінде жыр өзегіне алынып отырған азат рух, оның замана қыспағында шырылдауы түйсікпен ... ... ... ... ... шебер өрілуі нәтижесінде мазмұны терең, поэтикалық айшығы ... өлең ... ... ... азаттықты аңсаған көңіл жалпы адамзат атаулыға тән ізгілік сол еркін құспен бірге қапасқа түскеніне күйзеледі. Ақын тұспалы ... ... тұр. ... ... ... ойдың ишарамен, тұспалмен жеткізіліп, азат рухты еркін құспен ауыстырылуы символизмге тән ... ... ... кету керек. Әрине, символизм ағым ретінде ақын шығармашылығына терең сіңіспегенімен, бірсыпыра сыршыл өлеңдерінде өзіндік ерекшелікпен ... ... ... ... ... тән ... асқақ пафос, өр екпін, шешендік толғамдар болса, К. Мырзабеков лирикасы сыршылдығымен, ... ... ... Ал ... екі ... үндес келетін тағы бір қаламгер  -  Ж. Жақыпбаев лирикасының тілдік, ... ... ... Ж. ... - өз поэзиясында ұлттық нақыш пен шығыстық сарынды шебер үндестіре білген ақын. Ж. Жақыпбаев өлеңдерінде ата-баба қонысы ... ... ... ... мен ... ондағы тіршілік бейнесі өзіндік өрнекпен бедерленеді. Ақын дала суретін жанды қозғалыста, сол дала ... ... ... ... ... ... тарихына көз жіберу арқылы бүгіннен ой түю - Ж. Жақыпбаев өлеңдеріне тән сипаттардың бірі:Өткенге өкінемін оны ұққалы,Бір жерге тоғыспаған толық ... ... бар өз ... - көшпелі елдің полктары, - деп басталатын "Рулар" өлеңінде қазақ руларының, тартыс, қайшылықтарын тілге тиек ету ... ... ... пен ... бір ... аңғартып өтеді.Ақын назарына жиі ілігетін табиғаттың көркем мезгілі  -  көктем. Көктем тақырыбына ... ... ақын көп. Әр ... ... ... ... ... көз алдымызға өзіндік сипатымен келеді. Сол көктем сипатының өзі ұлтымызға ғана тән өрнекпен көмкерілген. Мысалға "Көктемге хат" ... ... ... ... ... ... ... болды көлбеп, көзімен бір сәт кетпейсің.Көкекке мініп, итала қазды жетекке ап,Көктемім менің, көмекке маған жеткейсің.Осы өлең жолдарындағы "сеңсеңі жасыл" шың, ... ... ... ... ... итала қазды жетекке алған" көктем - Жұматай ақынның көзімен, ... ғана ... ... ... ... ... серкелер,Отарын көкке жаятын болсын ертең ел, - деген жолдардан мал баққан қазақы ... ... ... ... ... де ... табиғи болмыстың бейнесі түрінде таныған ақын сол көктем арқылы ... ... ... ... ... ... шапқыншы тосқан" бір кездегі дала өмірінің тетігі - "қан тұмсық жебе шаншудай қадалып" жатса да қол бастауын қоймаған. Ақ Жайықтан ... ... ... ... ... ... ... екенін ілтипатпен даралай айтқан ақын:Көктемім менің, "бүгінгі түрім қалай?" - деп,Қызыл ... ... ... ... ... менен Бөгенбай батыр басына,Мен қоймай жүрген бір құшақ гүлді қадай кет, - деп тебіренеді.Осы сияқты бейнелі жолдар астарынан бейне (образ) мен ... ... да ... ... ... - суреткер қиялымен екшеленген құбылыстардың бірін-бірі сәулелендіруі арқылы туған соны әлем деп ... ақын ... ... ... талдауға осы ойды қазық етеміз. Ақын өлеңдерін терең, жан-жақты ... оның ... ... ... ... ... жол. Ал, ақын өз рухын өз ұлтының өткені мен бүгінінен, тынысы мен тіршілігінен, тауы мен тасынан ... өссе жер ... ... тау ... ... ... ... сәулелі.Ақын туған жерді "шүғынық гүл төркіні" деп атап, өзін сол жердің ... етіп ... Адам ... мен ... ... ... суреттеу, жан-жануарлар іс-әрекетімен пенде тіршілігінен үндестік табу - ақынның қолданар көркемдік тәсілдерінің бірі. Адамның бір ... ... ... ... ... ... ... бейнелеуге ұласқан.Ғашық жандардың әдеті ғой деп көктемгі,Сарғалдақ сонда қып-қызыл болып кеткенді.Туған дала ... мен ... ... ... ... сөз ... молынан ұшырасады. Оған ақын өлеңдерінен көптеген мысалдар келтіруге болады.80-жылдардағы қазақ лирикасына жүйелі талдау жүргізген Т. ... ... ... ... ... сөз ете ... ... - халықтық болмыс, ұлттық рухтың символы болса, ауыл оның тіршілікке, мазмұнға толы және бір ... төл ... ... ... ... поэзиямыз үшін бұл тақырып бөліп-жарып, жіктеп-жіліктеуге келе бермейтін тұтас ұғым. Сол дала, сол ауыл ... ... ... тебіреністер арсеналына айналды", - деген тұжырым айтады [20, 110].Ж. Жақыпбаев  -  ұлттық сезімнің шеңберінен еркін шыға ... ... ... ... ... дейін барған қарымды ақын. Осы тұрғыдан келгенде, ақын өлеңдерінің ұлттық сипаты ... ... ... мұраттармен үндесіп жататынын атап айта кету қажет.  [21, 155], - ... ... И.Я. ... ... ... ойымызға үндес келеді. - деп жазады ақын лирикасын зерттеуші Д. Ислам [22, 112]. Жас зерттеушінің бұл ... ... ... ақын ... өз ... ... жаңа тыныс әкелгеніне жоғарыдағы талдуларымызды дәлел етеміз.Ж. Әбдірашев, К. Мырзабеков, Ж. Жақыпбаев поэзиясындағы ... ... ... ... ... ... шеберлік, ақындар өлеңдеріндегі ұлттық сипат төңірегінде қарастыра келе бұл үш ақын ... ... ...  -  1970  -  ... ... ... адамның ішкі сезім әлемінің бар мүмкіндікпен ашыла бейнеленуі, қалыптасқан реалистік әдісті романтикамен, кейбір символдық ... ... ... ... ... мазмұнын танытатын айшықтау үлгілерінің және құбылту түрлерінің әр ақын тіліндегі қолданыс ерекшелігі, дәстүрлі және тың поэтикалық оралымдар ... ... ... ... ... ... ізденістердегі жетістікті аңғартатын бірден-бір белгі. Осы тұрғыдан ... бай ... ... сөз ... ... ... қолданып, сол арқылы дара стильдерін қалыптастырған бір кезеңнің үш ақыны ... ... ... биікке көтере білген суреткерлер бола алды.Қорытынды.Стильге суреткердің жеке басының ... ... ... және өзі өмір ... ... орын алған өмір құбылыстары, мәдени орта әсер етіп отырады, сөйтіп автордың мінез-құлқындағы, өмір жолындағы, ... ... ой ... ... ... ... сипаттар  -  оның стилінің қалыптасуында үнемі әсер беретін факторлар. Көркем идея өмірдің өз шындығынан өрбігенмен, әрдайым ... ... тән ... ... ... ғана ... сол ... ол автордың өз идеясына, өз иланымына айналады. Бірақ, солай екен деп бүгін ... ... ... арғы күні тағы басқаша жазып қырық құйқылжу  -  стиль емес, машық. Мұның өзі қаламгердің мәнді әлеуметтік ойды ... ... ... ой толғанына, өз пікір, өз философиясына айналдыра алмауынан, өмірлік шындықты өзінше қорытып бағалай ... ... ақын дара ... ие болу үшін оның ... өзіндік көзқарасы, дүниетанымы, суреткерлік шеберлігі болу керек.ӘДЕБИЕТТЕР1. Борев Ю. Б. Эстетика.  -  Ростов н/Д., 2004.  -  704 с.2. ... В. Ф. ...  -  М: ... 1968, в 4-х т. 1 т.  -  676 с.3. ... Р. ... 2 т.  -  ... Жазушы, 1991.  -  576 б.4. Виноградов В. Стилистика. Теория поэтической речи. Поэтика.  -  М., 1963.  -  255с.5. ... А. Ақ жол.  -  ... ... 1991.  -  464 б.6. ... Қ. ...  -  өнер ...  -  Алматы, 1966.  -  384 б.7. Мәшһүр-Жүсіпов Қ. Қазақ лирикасындағы стиль және бейнелілік.  -  ... ... ... ... 1999.  -  384 б.8. Әбдірахманова Т. Қасым Аманжоловтың поэтикасы.  -  ... 1976.  -  298 б., ... Б. Қара өлең және ...  -  ... 2001.  -  173 б.9. ... О. В. ... метод и стиль.  -  М.: МГУ, 1964.  -  271 с.10. ... Б. Сөз ...  -  ... 2002.  -  344 б.11. ... ... ...  -  Алматы: Атамұра, 2001.  -  360 б.12. Мырзабеков К. Менің мұңым  -  ...  -  ... 2003.  -  192 ...  
        
      

Пән: Тілтану, Филология
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 18 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Стиль және шығармашылық ерекшелік5 бет
Стиль және шығармашылық ерекшелік жайында8 бет
Стиль және шығармашылық ерекшеліктері7 бет
Стиль мен шығармашылық ерекшелік8 бет
Дәстүр мен жаңашылдықтың әдебиеттегі маңызы8 бет
Жақсы темперацияланған клавир8 бет
Журналист – жол басшы33 бет
Жүрсін Ерман поэзиясының көркемдік ерекшелігі76 бет
М.мағауин шығармашылығы4 бет
Мүсірепов Ғабит Махмұтұлы6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь