Көркем әдебиеттегі «образдылық» пен «көркем образ» мәселелері.Әдеби туынды және оның мазмұны мен құрылымы. Әдебиеттің көркем шығарманың көркемдеу құралдары мен тілі. Өлең сөздің теориясы

1. Көркем әдебиеттегі "образдылық" пен "көркем образ" мәселелері
2. Әдеби туынды және оның мазмұны мен құрылымы.
3. Әдебиеттің көркем шығарманың көркемдеу құралдары мен тілі.
4. Өлең сөздің теориясы.
5. Негізгі әдебиеттер:
Әдебиет туралы жалпы түсініктердің бәрінің құйылар арнасы, ең басты және өзекті мәселесі-образ және образдылық. Кең ауқымда алып қарасақ, көркем образ-өмірлік шындықты игеру мен қайтадан қорытып, жаңадан жасап шығарудың өнерге ғана тән ерекше тәсілін сипаттайтын эстетикалық категория. Сонымен бірге көркем шығармада жасалған алуан құбылыстарды да, көбінесе кейіпкерлер мен әдеби қаһарманды «образ» деп атаймыз.
Негізінде образдың ерекшелігін екі мәселеге, яғни нақты шындық пен ойлау үрдісіне қатысты қарастыру дәстүрі қалыптасқан. Соған сәйкес, образдың обьективті-танымдық сипаттары 2 түрлі жағдайға байланысты анықталады.
Образ көркемдік шындыққа тән болғанымен, өмірлік негізінде жасалатындықтан, ақиқат өмірдегі кеңістік, уақыт, қоғам, заттар мен құбылыстардан алшақ кете алмайды. Сондай-ақ, образ ақиқат болмыспен біте қайнасып кетуге де тиіс емес. Оның сыры-образдың өмір сүру ортасына қатысты. Нақтылай түсер болсақ, образ ақиқат өмірден бастау алғанымен, көптеген шарттылықтар арқылы одан ажырап, көркем туындыдағы «қиялдан туған» әлемге көшеді.
Образ-шығармашылық ой жемісі. Сондықтан ойлау үрдісіне тән сипаттарға образ да ин болады. Яғни образ тек қана ақиқатты суреттеп берумен шектелмейді. Өмір шындығын жинақтай отырып, жекелегкн оқиғаларды, құбылыстарды бейнелей отырып, адам баласын толғандырып келе жатқан мәңгілік сауалдардың мәніне де үңіледі. Образ-нақты ұғым. Қандай құбылысқа негізделсе де, образ ол құбылысты дерексіз, тиянақсыз әлденелерге бөлшектемей керісіеше, оның тұтастығын, өзіндік бітімін сақтап қалады. Әдебиетте адам бейнесін жасаудың амалы алуан түрлі. Ол сөздегі суретпен ғана бітпейді, көркем бейне жасауға қажет өмірлік материалды жинақтаудан әдеби тұлғаны даралауға дейін барады. Жинақтау дегеннің өзі-әдеби тип жасау әрекеті. «Типтендіру деген суреткердің іс жүзінде өмір шындығын өз дүние танымы тұрғысынан белгілі бір уақытпен кеңістікке, әлеуметтік орта мен дәуірге сай талғап-тануы, таңдап іріктеуі және жинақтауы, сол арқылы өзі жасап отырған көркем бейнені сомдауы, тұлғаландыруы, даралуы болып табылады» дейді академик З.Қабдолов.
Типтнндіру – мөлшерлі «сфераға» енетін, өлшеулі «формаға» көнетін әрекет емес, ақиқат өмірдегі кісілерден әдеби шығармадағы жанды бейнелер туғызудың аса қиын, күрделі және әрқашан тың, тынымсыз харакеті. Суреткер өзі жасаған көркем бейненің құны мен қасиетін қатаң қағидаға қарап белгілемейді, оның өмірдегі жанды дерегіне қарап бағалайды. Жазушыға тип жасау әрекетінің үстінде керкгі-типтілік туралы «қисын» емес, тірі мүсін-трототип. Кейде оқырман күнделікті өмірдегі адам мен әдеби қаһарманды бірдей ұғым ретінде қабылдайтыны бар. Бұл жағдай әсіресе, әдеби бейненің өмірдегі прототипі болғанда ерекше байқалады. Алайда, прототип пен әдеби қаһарман бір ұғым емес. М.Әуезовтің «Абай жолы» романындағы Құнанбайды тарихтан белгілі Құнанбайдың таза көшірмесі деп түсінуге болмайды. Өйткені, әдеби бейнеде қаламгер концепциясы жинақталады да, соған орай көркем бейне жасалады. Сонымен бірге авторлық позицияға байланысты кейіпкер халықтық қаһарманға айналуы да, қаламгердің көркемдік жүйесіне байланысты да болады. Шындық құбылыстарды типтендіре жинақтау арқылы суреткер болашақ образдың немесе типтің жалпы бітімін, тұлғасын қалыптастыруымен қатар оның ішкі ерекшелігін ашып, мінезін даралайды. Әрбір әдеби тұлғаны өз ортасынан адам ретінде бөлек, оқшау танытып тұратын, оның тек өзіне ғана тән, өзгелерде жоқ және қайталанбайтын психикалық ерекшеліктері болуы шарт. Суреткердің өмір шындығын жинақтау әрекеті әрқашан оның адам мінезін даралау әрекетімен ұласады.
1. Қабдолов З. Сөз өнері. - Алматы, 1992.
2. Хасенов М. Ұнамды образ және типтендіру. – Алматы, 1966ж.
3. Нұрғалиев Р. Әдебиет теориясы, Астана, 2003ж.
4. Ахметов К. Әдебиметтануға кіріспе. Қарағанды, 2004жү
5. Байтұрсынов А. Әдлебиет танытқыш. – Алматы, 1989ж.
6. Алпысбаев Қ. Көркем шығарманы талдау жолдары. – Алматы, 1995ж. Әдебиеттану терминдерінің сөздігі. – Алматы, 1997ж.
7. Тюна В.И. Аналитика художественного: Введение в литературоведческий анализ. М., 2001. Эсалняк А.Я. Основы литературоведения. Анализ художественного произведения: уч. Пос., 2-е изд. М., 2003.
8. Хализев Е.В. Теория литературы. М., 2002.
9. Алынған ресурс: http://www.izden.kz/referattar/kazak-tili-men-debieti/31 Ғылыми жұмыстар жинағы. © izden.kz
        
        ҚАЗАҚСТАН  РЕСПУБЛИКАСЫБІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТІРЛІГІСЕМЕЙ қаласының ШӘКӘРІМ атындағыМЕМЛЕКЕТТІК УНИВЕРСИТЕТІСӨЖ Тақырыбы: Көркем әдебиеттегі  пен  мәселелері.Әдеби туынды және оның ... мен ... ... ... ... ... құралдары мен тілі. Өлең сөздің теориясы. Топ: Қ  -  317 с                                                                     ... ... Е.                               ... ... ... 2015 жКөркем әдебиеттегі "образдылық" пен "көркем образ" мәселелері   Әдебиет туралы жалпы түсініктердің бәрінің ... ... ең ... және ... ... және образдылық. Кең ауқымда алып қарасақ, көркем образ-өмірлік ... ... мен ... қорытып, жаңадан жасап шығарудың өнерге ғана тән ерекше тәсілін ... ... ... ... ... ... ... жасалған алуан құбылыстарды да, көбінесе кейіпкерлер мен әдеби қаһарманды  деп ... ... ... ерекшелігін екі мәселеге, яғни нақты шындық пен ойлау үрдісіне қатысты қарастыру ... ... ... сәйкес, образдың обьективті-танымдық сипаттары 2 түрлі жағдайға байланысты анықталады. Образ көркемдік шындыққа тән болғанымен, өмірлік негізінде жасалатындықтан, ақиқат ... ... ... ... ... мен құбылыстардан алшақ кете алмайды. Сондай-ақ, образ ақиқат болмыспен біте қайнасып кетуге де тиіс ... Оның ... өмір сүру ... ... Нақтылай түсер болсақ, образ ақиқат өмірден бастау алғанымен, көптеген шарттылықтар арқылы одан ажырап, көркем туындыдағы  әлемге көшеді. Образ-шығармашылық ой ... ... ... ... тән сипаттарға образ да ин болады. Яғни образ тек қана ақиқатты суреттеп берумен шектелмейді. Өмір шындығын жинақтай ... ... ... ... ... ... адам ... толғандырып келе жатқан мәңгілік сауалдардың мәніне де үңіледі. Образ-нақты ұғым. Қандай ... ... де, ... ол ... дерексіз, тиянақсыз әлденелерге бөлшектемей керісіеше, оның тұтастығын, өзіндік бітімін ... ... ... адам ... жасаудың амалы алуан түрлі. Ол сөздегі суретпен ғана бітпейді, көркем ... ... ... өмірлік материалды жинақтаудан әдеби тұлғаны даралауға дейін ... ... ... ... тип жасау әрекеті.  дейді академик З.Қабдолов. Типтнндіру  -  ...  ... ...  ... ... ... ақиқат өмірдегі кісілерден әдеби шығармадағы жанды бейнелер туғызудың аса қиын, күрделі және әрқашан тың, тынымсыз харакеті. Суреткер өзі ... ... ... құны мен қасиетін қатаң қағидаға қарап белгілемейді, оның өмірдегі жанды дерегіне ... ... ... тип ... әрекетінің үстінде керкгі-типтілік туралы  емес, тірі ... ... ... күнделікті өмірдегі адам мен әдеби қаһарманды бірдей ұғым ретінде қабылдайтыны бар. Бұл жағдай әсіресе, әдеби бейненің өмірдегі прототипі ... ... ... ... ... пен ... ... бір ұғым емес. М.Әуезовтің  романындағы Құнанбайды тарихтан белгілі Құнанбайдың таза көшірмесі деп түсінуге болмайды. Өйткені, әдеби бейнеде ... ... ... да, соған орай көркем бейне жасалады. Сонымен бірге ... ... ... ... ... ... айналуы да, қаламгердің көркемдік жүйесіне байланысты да болады. Шындық құбылыстарды ... ... ... ... ... ... ... типтің жалпы бітімін, тұлғасын қалыптастыруымен қатар оның ішкі ерекшелігін ашып, мінезін даралайды. Әрбір әдеби тұлғаны өз ортасынан адам ... ... ... ... ... оның тек өзіне ғана тән, өзгелерде жоқ және қайталанбайтын психикалық ерекшеліктері болуы шарт. Суреткердің өмір шындығын жинақтау әрекеті әрқашан оның адам ... ... ... ... ...  -  адамның ішкі болмысы, белгілі ... ... ... қоғамдық құлқы, барлық психологиялық ерекшеліктерінің жиынтығы. Осы мінездің өзін жазушы әр түрлі тәсілмен жасайды. Мысалы: бірі-тура мінездеу, тағы ... ... ... ... мінездеу, адамға тән сүйініш, кұйініш, сезімдерді суреттеу, адамның өз сөзін (монолог), немесе өзгемен ... ... ... бәрі ... ... ... жеке, дара мақсатты нәрселер емес, керісінше бірін-бірі толықтырп, бірінен-бірі туып жалғасып жатқан дүниелер. Мұндай бірліксіз бұлар адам мінезін де, ... да ... ... ... еді. ... ... адамның ішкі бітімімен қатар сырт келбеті (портреті) де адам образын ашуға қызмет етеді. Портрет адамның ... ... ... ... ... тізе беру шарт ... Әр портретте әр адамның ең бір ерекше сипаты нақты, қысқа суреттеледі. ... ... не ... ... да ... сайып келгенде, бәрі де адам, тек адам туралы ғана сыр шертеді. Көркем шығармаларда суреттелетін табиғат көріністерін, яки ... да ... бір ... пен ... ... ретінде даралап қарамай, адам образын толықтыра түсетін тәсілдің, бірі деуімізге болады. Образдың жасалу тәсілдеріне лайық образдың түрлері туады. ... ... ... ... ... ... ... фактолары бар. Көркемдік әдіс тұрғысынан келгенде, образ екі түрлі ... ... ... ... ... тек ... ... образ үш түрлі: эпикалық образ. лирикалық образ, драмалық ... Ал, ... ... ... келетін болсақ, образ юморлық, сатиралық, фантастикалық, трагедиялық, комедиялық, қаһармандық, т.б. бейнелер деп бірнеше тұрғыдан ... ... ... ... ... тән ... бар, оны білу әдебиетшіге ауадай қажет. Әдебиеттегі көркемдік әдіс, негізінен екі түрлі:(романтизм, реализм). Біз ... ... ... әдіс тұрғысынан өзіндік ерекшеліктеріне ғана тоқталамыз. Романтикалық образ - әдебиеттегі адам бейнесінің байырғы түрлерінің бірі. Бұл образдың алғашқы ... ... көне ... ... ... мифте, немесе қай халықтың болса да ауыз әдебиетінде жатыр. Бұл образ өмірдегі болған немесе бар ... гөрі ... ... жоқ, ... ... ... ... Романтикалық образ  -  қай жанрдың туындыларында болас да молынан кездесетін, образдың дәстүрлі, қалыптасқан түрі. Реалистік ... - ... адам ... ең ... ... ... Реалис  -  сөзінің латын тіліндегі мағынасы заттық деген ұғымды білдіреді. Сонымен қатар,  деген ... ... да ... ... өнер ... қатысты қалыптасқан реалистік образ ұғымы өмірлік шындыққа негізделген, эстетикалық-тәрбиелік мәні зор, қоғамдық сипаты айқын, өз бойына жалпылық және ... ... ... ... ... ... қоғамдық, көркемдік дамуға байланысты ұдайы өзгеру, жетілу ... ... ... бейне деген түсінікті білдіреді. Реалистік образ  -  нанымды образ:оның мінез-құлқа, іс-әрекеті, оны ... ... оның ... ... ... бәрі өлшеулі. Өйткені суреткер шыншыл образ жасау үстінде өзін шындық шеңберінен шығармайды. Реалистік образ  -  ... ... ... шыншыл образ өмірдегі бір адамның ғана көтерілген жоқ, ... ... ... ... ... тек тұрғысынан образдар эпикалық, лирикалық, драмалық болып 3 топқа бөлінеді. Аталған образ түрлерінің қай-қайсы да адам болмысын ... ... ашып ... мақсат етеді. Сол себепті, образ бойында бүкіл адам ... ... ... құбылыстардан бастап, өмірдің кейбір сәттері мен жеке ... ғана тән ... ... дейін қамтыла береді. Әдеби тектердің әрқайсына тән ерекшеліктерге сәйкес, ... ... ... сол ... тән ... пайдаланады. Эпикалық образ - жазушының авторлық баяндаулары мен әдеби қаһарманның өзінің сөздері, яғни ... сөзі ... ... ... ... пен ... ... пен монолог, түрліше сезімдер мен харакеттерді суреттеу секілді көркем бейне жасаудың көп-көп амал-тәсілдер, әсіресе эпикалық образ үшін керек. Оқырман ... ... тек ... танып қана қоймайды, оның ішінде біледі. Бұл ретте эпикалық жанр оның мінез-құлқын асықпай ашып танытуға, ойын, ... сөз ... мен ... ... ... ... жайып салады. Лирикалық образ - сыршыл өлең-жырлардағы ақынның өз бейнесі, оның ішкі бітімі, сыры мен сезімі. Мұнда, эпикалық образдағыдай ... кең, мол ... ... ... адамның сыртқы кеипі де, тағдыры да, қимыл-қаракеті де көріне бермеуі мүмкін. Лириканың міндеті өмір ... ... ... ... ... мен ... ... болып табылады.      Драмалық образ  -  кейіпкердің өз сөздері мен с-әрекеттері арқылы ... ... ... ... ... бір ерекшелігі оның сахнада сомдалуына қатысты. Драмалық образдың жасалу тәсілдер де өзінше бөлек эпикалық образ кең құлашты баяндаулар мен суреттеулер ... ... ... ... ... ... мен ... толғаныстар арқылы жасалса, драмалық образ шиеленісінен тартыстар мен қақтығыс қимыл-әрекеттер арқылы жасалады. Образдың жасалу тәсіліне байланысты ... ... ... сипаттама бермес бұрын, жалпы әдемлік туралы ілімінде бірнеше ... және ... ... ... ... ... категориялар болатынын білу шарт. Комедия ақиқат шындықтағы не адам мінезі мен бітіміндегі күлкілі жайлардан туса, трагедия бұған қарама-қарсы қайғылы ... ... ... ... ... ... туатыны мәлім. Міне, осы тәсілдердің әр қайсысына лайық, ... ... ... ... сияқты, комедиялық тәсіл арқылы көркем образдар юморлық және сатиралық түрлері жасалады. Юморлық образ - күлкілі кейіпкер: юмор - өмірдегі кісі ... ... ... ... ... жоқ ... юмор да жоқ. Ал ... әешейін жеңіл желпі нәрсе деуге болмайды. Күлкіде зор қоғамдық сипат, әлеуметтік сыр ... ... ... ... ... ... сатираның, иронияның, сарказмның, гротескінің әрқайсысындағы күлкінің сипаты әр бөлек, юморда ... ... ең бір ... ... ... алынады. Юмордағы күлкі-әзіл, ал әзіл келемежге айналса  -  ... ... ащы ... ... сын үдей ... - саркозм болғаныы. Юмор бар жерде ылға сын бар деуге де болмайды. Сатриалық образ - сатира өмірдегі кеселді, келеңсіздікті ... көз ...  -  ... шығарады, халықты одан түңілтеді. Құлық пен сұмдықты, екіжүздікпен мансапқорлықты, ұятсыздықты, өмірдегі ... ... ... ... ... ... ... күреске үндейді. Мәз болады болысың, Күнде жақсы бола ма, ... ұлыс ... Бір ... жаққанға? Шел тірейтіп орысың, Оқалы тон тола ма, Шенді шекпен жатқанға. Ар-ұятын сатқанға. ... ... ... өзгешелігі  -  мұнда қаламгердің өзі сынап отырған адамына жаны ашымайды; оның мінін түзеу, өзен өнегелі өмірге ... қосу ... ... ... автор мұндай жексұрындық өмірде болмады керек деген қатал үкімін шығарады; юморда түзеу мақсаты жатса, ... жою, жоқ қылу ... ... ... ... ...  -  ... да юмордағы секілді күлкі болады, бірақ мұндағы күлкі жай ... әжуа ... ... ... кекесін  -  күлкі. Сатиралық образ жасаудың тәсілдері әр түрлі өнер ... ... ...  -  ... ... ... санау, мысқылдау, кекету. Сарказм  -  сыналған объект тәлкек етіліп қана қоймайды, оның дәрмексіз бейшаралығын да қоса әшкерелейді. ... ... ... адам ... ... лирикалық нәзіктік қандай керек болса, сатиралық өткірлік те, сондай қажет.Фантастикалық образ  -  қиялдан туған қаһарман әдебиетіндегі адам образының ерте ... күні ... ... келе ... көне ... бірі. Қай халықтың сөз өнері болсын, оның ең ... ... бірі  -  ... ... сол ... ... жуық ... негізделген ертегілердің адам бейнелерінің көбінде қиял-ғажайып сипат болатыны мәлім. Бұл да фантастикалық образдың көнелігін байқатса керек. Трагедиялық образ - ... тым ... келе ... адам бейнелерінің бірі. Трагедиялық образ ескі мен жаңа, адам мен ... ... пен ... ... ... ... бітіспес тартыстан, қайшылықтан, соның өзінде де мейлінше асқыққа, адам ... ... ... ... жайларды әдеби шығармада терең және шебер жинақтаудан туады. ... ... ... де, ... ... не сатиралық құбылыстарға қарама-қарсы: юмор мен сатирада күлкілі жайлы әжуа, мысқыл, ... ... ... трагедияда қатерлі нәрселер қайғы, қорқыныш, қаза түрінде көрінеді. ... ... ... ... өліммен аяқталып отырады. Өйткені оның айқасқан жауы өзінен күшті, әлеуметтік ... адам ... тыс ... Көне ... ... грек ... трагедиялық шығармаға негіз, трагедиялық шығармаға негіз, трагедиялық образға психологиялық дәлел болатын, көбіне, жазымыш еді. Дүние ... ... ... өнер мен ... ... ... жаңа кезең-ренессанс драматургиясының шыңы боп табылатын Шекспир творчествосы. Бұл тұста, трагедия туралы ұғымның өзі жаңарып еді. ... ... адам ... апат  ... недігі қасірет адамдардың өздеріне өздері жасаған қиянат пен қастықтан, өшпенділік пен өктемдіктен туындап ... ... ... XIXғ ... одан әрі өрби ... ...  ... рухани құлдырауы, Пушкин мен Гоголь, Досоевский шығармаларындағы  аянашты ... мен ауыр ... сөз ... трагедиялық жинақтаудың әрі тереңі, әрі шыңы болатын. Қазақ әдебиетінде трагедиялық ... ... ... ... бар. Әсіресе әйел образды айрықша көрінеді. Қыз Жібек пен Баянсұлу, Қамар мен Шұға, Еңлік пен ... т.б. ... ... ... ... қиын ... оқырманды енжар қалдырмайды, оның ой-сезімін тұтқындап, жан дүниесін тебірентіп, оны әрқайсысы өз тағдырына ортақ етеді. Трагедиялық браздың өзгеше эстетикалық мәні ... ... ... ... ... ...  -  ... тән небір тамаша сипаттардың жинақталуынан тұратын сом ... өз ... ең ... ... ... ... тарихи тегі. Әдлебиеттегі қаһармандық дегеннің өзі-қоғамдық, адамдық биік мақсат жолындағы ... пен ... ... ... ... Адам рухының ұлылығын қастерлейтін әдебиеттегі геройлық сөз өнерінің ең сұлу қасиеттерімен біртұтас. Бұл ретте қаһармандық образ - ... ең биік ... және аыыл ... ... жинақталуы. Қаһармандықтың қайнар көзі көп және әр алуан. ... ... ... ... туған елді жаудан қорғау, халықтың азаттығы жолындағы ассқақ әрекеттер, адамгершілік ардың тазалығы үшін ... ... пен ... ... пен махаббат жолындағы харакеттер. Қаһармандық образ  -  ... пен ... ... ... ... ең көрнекті типі биік үлгісі сөз өнеріндегі қаһарандқ дегеннің орасан зор тәрбиелік мәні де ... ... ... ... бір заттар мен құбылыстар болса да мазмұн мен форманың тұтастығынан тұратындығы ғылыми тұрғыдан дәлелденген жай. Көптеген ғалымдар көркем шығарманың мазмұны мен ... ... ... ... бірі өмір сүре алмайтын, бірімен  -  бірі тығыз байланысты, бір ... екі ... деп ... ... ... бір ... арқылы көрінсе, форма белгілі бір мазмұнды айқындайды, яғни форма мазмұнды жарыққа шығарады, оны ... ... ... етіп ... ... ... ... мазмұны - өз эстетикалық идеясының тұрғысынан суреткер таныған ақиқат өмірде, пішіні  -  осы шындық тұтастырыла жинақталған көркем образдар ... яғни ... ... ... ... әлеуметтік категорияға жататындықтан да, қоғам өзгеруіне орай ол да өзгеріп, жаңа сипат алып отырады. Жаңа мазмұн жаңа ... ... ... ... ... жаңа форма бір дегеннен туа қалмайтындықтан да алғашқы кездерде жаңа мазмұнның өзі уақытша блса да ескі ... ... ... ... Осы ... ... мен ... арасында алшақтық тууы да мүмкін. Жаңа мазмұнды ескі форма айқын көрсете алмаса, оның ... ... ... ... жаңа ... жаңа форма керек. Жаңа мазмұн жаңа форманы туғызғанда ... бар ескі ... ... ... ... ... отырады. Сонымен жаңа форма бұйрықпен немесе жеке адамдардың ... ... ... Ол ... ... ... ... бірте - бірте жасалады. Әдебиеттің көркем формасы әр халықтың өмірі, тіршілігі, мінез өзгешеліктері, әдет-дәстүрлерімен ... ... ... Қазіргі кезде жалпыға ортақ әдебиет формасы саналатын жәйттер бір кезде мазмұн ... ... ... ... ... ... ... новелла жаңалық, хабар сипатында көрінген. Мазмұн мен ... ... сөз ... ... ... бірнеше формасы болатыны өмірде жде өнерде де ... ... ... ... ... форманың өзгерімпаздығы. Бір мазмұнның өзі әр дәуірде әр түрлі формаға көшіп отырады. Мазмұн мен форма тарихи категория. Әрбір жаңа ... көне ... тың ... ... ... ... қана қоймайды, әр дәуір өз шындығын, демек, өз мазмұнын ала келеді. Сонымен, әдебиеттегі мазмұн мен форманың ... ... сөз ... ... ... ... бірі, өнер туындысының көркемдігі үшін ауадай қажет ... боп ... ... ... ... мен ... бірлігі  -  оның эстетикалық бағалылығы. Әдебиеттегі мазмұн мен форманы ... ... ... ... ...  -  оның ... ... негізделген тақырыбы мен идеясы да форма-әдеби қаһарманның өзара қарым-қатынасына, тағдыр ... ... ... ... және ... өмірді өнерге айналдырған ең негізгі құралы  -  ... ... ... ... ... ... ... мен мазмұн  -  философиядағы пішін мен мазмұн категорияларына сүйене отырып, өз ... ... ... ішкі және ... ... жайлы түсініктерді тоғыстырған әдебиеттану ұғымы. Әдебиеттегі пішін мен мазмұнды саралай қарастырғанда, әркез есте ұстайтын жәйттер бар: біріншіден, әңгіме ... ... ... яғни ... мен ... шындығында еш бөлшектенбейтіні. Себебі, пішін дегеніміз  -  мазмұнның қабылдану сипаты да., мазмұн дегеніміз  -  ... ... ішкі ... Ал, ... туындының пішіндік (стиль, жанр, композиция, көркем тіл, ырғақ), мазмұндық (тақырып, фабула, конфликт, характерлер, жағдайлар,көркем идея, тенденция) немесе ...  -  ... ... ... ... ... түрлі бөлшектері, жекелеген жақтары пішін мен мазмұнның біртұтас күйдегі шындығы болып табылады. Бұл  -  ... ... ... пішін мен мазмұн ұғымдары барынша жинақталған философиялық категория ... ... ...  -  дара ... ... барысында аса абайлай қолдану қажет. Бұл, әсіресе, өзінің мазмұндық  -  ... ... ... ... ... сол ... де маңызды саналатын бірегей бітімді көркем туындыларға қатысты. Мысалы, жалпы философиядағы мазмұнның бірінші, пішіннің екіншілігі жайындағы; пішіннің ... ... ... мен ... арасындағы қарама  -  қайшылық туралы қағидалар жеке бір туындыны, әсіресе сол туындының бөлшектерін зерттеу кезінде сақталуы ... ... бола ... Өнер мен ... пішін мен мазмұн қарым  -  қатынастағы ерекшелік жалпы философиялық ұғымдарды әдебиеттануға көшіре салуға жол бермейді. ... ... ... өмір ... ең ... ... өзі  -  пішін мен мазмұнның жарасымы болып табылады. Мұндай жарасым болмаған жағдайда әдеби туынды қалай да ... ... ... ... ... ... , пішіннің , пішін мен мазмұнның  мен  ұғымдарын жеке қаламгердің шығармашылығын, әдеби даму кезеңдерін және ... ... ... ... де ... өзгеріске толы дәуірлерді) қарастырғанда қолдануға болады. Мұндай кезеңдердегі пішіннің мазмұннан кейіндеп ... бір ... ... жеке алып ... әдеби даму үрдісі аясында қарастырғанда ғана аңдай аламыз. Әдебиеттегі пішін мен мазмұн ... ... шек қою тек XVIII ... мен XIX ... ... ... ең әуелі немістің классикалық эстетикасында жүзеге асты. Гегель ... ... ... қана ... оған ... ... да береді. Бұл жағдай әдебиеттің табиғатын түсіндіруде орасан мәнді қадам болды, сонымен бірге бұл тұста пішін мен мазмұнды бір  -  ... ... ... де ... XIX ... әдебиеттануында мазмұн мәселелеріне баса назар аударылса, XX ғасырда керісінше, мазмұнды жеке алып зерттеуде кеңінен ... ... ... ... ... басымырақ болды.Әдеби туынды және оның мазмұны мен құрылымы.Теориялық поэтика ғылымы. Нормативті және жалпы поэтика. Теориялық поэтиканың  міндеттері. ... ... ... шығармашылық әлемінің дискреттілігі. (Үзілмелілігі) Өлең дестелері(цикл). Прозадағы іліктес туындылар. Фрагмент немесе бөліктің дербес сипаты. Музыкадағы сөз мәтіндері, поэма, ... ... ... ... ... ішінара өзгерістер. Форманың үш қыры. Антикалық риторика мен формалистер көзқарасындағы үндестік. Көркем мазмұнға лайық жаңа ... оның ... ... Шығарма әлемі. а) Шығарманың көркемдік әлемі қамтитын аялар: предметтік бейнелеу ... ... ... ... ... құбылыстары, қоршаған болмыс фактілері.(заттар, табиғат суреттері, т.б.). Психологизм. Адамның ішкі өмірін кестелеу.ә) Қаһарман пішіндемесінің көркемдік ... ... ... ... Дәріптей кестелеу.Жанр сипатымен сабақтастық.Статикалық, динамикалық келбет нышандары.б) Кейіпкер сөздері.Диалог пен монологтың эстетикалық тұрғыдан қажеттілігі.Әр түрлі функционалдық мағыналары.в) Көркем туындыдағы ... ... ... ... ... ролі.Дүние, мүлік, жиһаздың поэтикалық астары, мінез, өмір салтын танытудағы маңызы.г)Табиғат көріністері.Әдебиеттегі пейзаждың жан-жақты қызметі.Мәселеннің тари-хы, эстетикалық сипаты.Әлем және ... пен ... Сөз ... ... ... ... ... уақыт,концепуталдық уақыт.Фольклор мен әдебиеттегі уақыт пен кеңістік.Автор уақыты, кейіпкер уақыты, сюжеттік ... ... пен ... Сюжет туралы А.Веселовский, В.Шкловский, Б.Томашев-ский пікірлері. Фабула ұғымы.Сюжеттің XIX ғасырдағы анықтамасы.Сюжет оқиғалары-ның өмір құбылыстарымен байланысы. Сюжет табу  ... ... ... ... ... ... ... әсері. Айшықтылығы.Қайталаулар.Өзгерте қайталау.Сарын ұғымының сюжеттік жүйедегі ролі.Сөздік сарындар.Бейнелеудің детальдық түрі.Жасыру тәсілі.Тану тәілі. Ой астары. Ишара.Монтаж немесе ой арқылы алыстан ... ... ... ... ... барысындағы алмастырулар.Көркем сөз бен мәтін:а)Стилистика.Лингвистикалық поэтика мен стилистиканың айырмашылығы.В. ... ... және ... ... ... сөз қабаттары : лексико-фразеологиялық амалдар, сөздік семантика,фоне-тикалық деңгей.Сөз әуені. Дыбыс мәні. Интонация. Дауыс ырғағы.  Өлең сөз бен қара ... ... ... ... ... ... ұғымының әр алуан мағыналары.Лингвистика мен әдебиеттану аяларындағы мәтін туралы түсініктер.Текстология ғылымы.Мәтінді семиотикалық және мәдениеттану тұрғысынан ... ... ... және ... ... диалогтық қатынас.Текстегі әртілділік.Мәтіннің мәдени әрі қарым-қатынас субъектісі ретіндегі маңызы. Мәтін шексіздігі (Ж.Деррида, Р.Барт.)жайлы ... ... ... ... ... құралдары мен тілі.Ауызекі, әдеби және поэтикалық тіл мәселесі. Автор сөзі мен персонаж ... ... ... ... ... ... ... Көркем сөз. Әдебиет және сөзді есту арқылы қабылдау. ... ... және ... ... ... ... тиімді тәсілі. Омоним және оның түрлері. Сөздің морфологиялық вариациясы. Поэтикалық тілдің ерекше ... ... ... көп ... ... пен ... ... тұрақты, күшейткіш т.б.), паралелизм, метонимия, синекдоха, гипербола, литота, кейіптеу, ... ... ... ... ... ... Қайталау, амплификация(таралу, кеңею), плеоназм( мөлшерден артық), ретардация. Силлепсис, эллипсис. Градация, антиклимакс анастрофа, анаколуф. Түсіну  -  герменевтиканың ... ... ...  -  ... ... ... ... мағынаның қуаты сіңірілген. Мағына мен мән. Өлең сөздің теориясы.Өлеңтанудың негізгі бөлімшелері. Өлең сөздің ерекшелік ... ... ... бунақ, ұйқас мәселесі. Көркем прозаның ритмы. Өлең проза ұғымы Лирикада ( көне гр. lyra  -  ... өлең ... ... ... ... ... ... жеке бастық санасының ахуалы [761]: эмоционалды реңктегі ой толғам, ерік-жігер ... ... ... ... мен ... тұрады. Егер де лирикалық туындыда әлдебір оқиғалық қатар ... ... онда ол (көп ... өте ... ... ... ... (пушкиндік "Я помню чудное мгновенье..." тармағын еске ... ... ... өздігінен тек белгілі бір ахуалды ғана суреттейді, мысалға, таңқалушылық, ... ... ... ... ... бөлену және т.с.с., өз алдына жеке тұтастық болып табылмайтын әлдебір бүтіндік. Бұл жерде ең ... ... ... деп ... Ф. ... ... ... тақырыбына деген бұл көзқарасты замана ғылымы мұрагерлікпен ... ...  ... күй кешу ... (сөз ... тән ... ... Ол тек қана сөзбен ғана таңбаланып қоймайды (бұл жеке жағдай), сондай-ақ, бірқатар әлеуеттілікпен көрініс табады. Лирикада (тек сонда ғана) көркемдік ... басы ... адам ... қозғалысын ашу үшін бағындырылады. Лирикалық айшықталған күй кешу кейбірде басымдыққа ие болатын тікелей өмірлік эмоциялы аморфтықтан, айқындықсыздықтан, бейберекетсіздіктен ... ... ... ... ...  -  бұл өз кезегінде ұйыспа, адамның жани тәжірибесінің квинтэссенциясы. Лирика туралы Л. Я. Гинзбург: "Басқаларға қарағанда ең  ... ... тек жани ... ... ортақтықтағы етіп суреттеуге құлшыныс танытады" деп жазды. Лирикалық туындының өзегінде жатқан күй кешу ...  -  бұл өз ... ... арайлануы. Ол шындық өмірде адамның басынан кешкен күйін шығармашылықпен ... ... ... және ... қайыра сомдау болып табылады. Пушкин туралы Н. В. Гоголь: "Тіпті ол ... ... ... ... еніп ... ... да ол үшін поэзия ең қастерлі, дәлірек айтсақ, әлдебір ғибадатханадай еді. Ол оған ... ... және ... ... ... ол оған өз өміріндегі ойланбастықты, құр елестілікті ешқашан енгізген емес; және ... ... ... ... ... ... енбейтін. Оқырман одан тек хош иісті ести алды, осындай хош иіс сіңіру үшін ақынның кеудесі қандай күй кешкені ешкімге естілмейді" деп ... ... ең ... шағын формада өзін табады. Осылай десек те, лирикалық поэма жанры да (В.В. Маяковскийдің "Ана нәрсе ... М.И. ... "Тау ... және ... соңы ... А.А ... "Қаһармансыз поэмасы") бар, бірақ та лирикада сөзсіз шағын көлемді өлеңдер басымдыққа ие болып келеді. Әдебиеттің лирикалық ... ... ...  -  бұл ... қысқа, барынша толық қамтушылық". Барынша жинақы, біршама "сығымдалушылыққа" тырысқан лирикалық мәтіндер кейбірде мақалдық формуларға, афоризмдерге, сентенцияға жуықтап, олармен ...  ... ... З. Сөз өнері. - Алматы, 1992.Хасенов М. Ұнамды образ және типтендіру.  -  Алматы, 1966ж.Нұрғалиев Р. Әдебиет теориясы, Астана, 2003ж. ... К. ... ... ... 2004жү ... А. ... ...  -  Алматы, 1989ж. Алпысбаев Қ. Көркем шығарманы талдау жолдары.  -  Алматы, 1995ж. Әдебиеттану ... ...  -  ... 1997ж. Тюна В.И. ... ... Введение в литературоведческий анализ. М., 2001. Эсалняк А.Я. Основы литературоведения. Анализ художественного произведения: уч. Пос., 2-е изд. М., 2003. Хализев Е.В. ... ... М., ... ресурс: http://www.izden.kz/referattar/kazak-tili-men-debieti/31 Ғылыми жұмыстар жинағы. (C) izden.kz  
        
      

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 11 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Көркем әдебиеттегі «образдылық» пен «көркем образ» мәселелері. әдеби туынды және оның мазмұны мен құрылымы. әдебиеттің көркем шығарманың көркемдеу құралдары мен тілі. өлең сөздің теориясы8 бет
Мазмұн мен пішін8 бет
"көркем бейненің танымдық, эстетикалық мәні"12 бет
Көркем бейненің танымдық және эстетикалық мәні8 бет
Көркем бейненің танымдық, эстетикалық мәні12 бет
Көркем бейненің танымдық, эстетикалық мәні жайлы мәлімет8 бет
.ХХ ғасыр басындағы тарихи-әлеуметтік жағдай және оның әдебиеттің дамуына тигізген әсері14 бет
1) Әдебиеттің көркем шығарманың көркемдеу құралдары мен тілі 2)Өлең сөздің теориясы 3)Шығармашылық әлемі және әдеби жанрлар мен олардың түрлері 4) Әдеби үдеріс (процесс), әдеби әдіс, бағыттар мен көркемдік тәжірибелер16 бет
1.ХХ ғасыр басындағы тарихи-әлеуметтік жағдай және оның әдебиеттің дамуына тигізген әсері. 2.Қазақ зиялылары ұлт қамы жолында. 3.Әдеби бағыттардың ерекшеліктері мен ортақ бірлігін ажырату32 бет
: көркем әдебиеттің табиғаты, ерекшелігі және мәндері.әдебиет теориясындағы әдеби шығарма, орта және автор мәселелері. әдеби туынды және оның мазмұны мен құрылымы5 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь