Жанрлық даму (тарихы, кезеңдері)

І. Кіріспе
1.1 Жанрға түсінік
1.2 Қазақ әдебиетіндегі жанрдың тарихы
ІІ. Негізгі бөлім
2.1 Жанрдың дамуындағы ортақ процестер
2.2 Кеңес дәуіріндегі әдебиет жанрының дамуы
ІІІ. Қорытынды
VI. Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
Жанр (французша genre, латынша generіs — түр, тек) — өнердің барлық түрлерінде тарихи қалыптасқан іштей жіктелім жүйесі. Жанрлық жіктелім әрбір өнер түрінің ерекшелігіне байланысты өзіндік жанрлық жүйе құрайды. Мысалы, музыкадағы “ән”, “күй”, “романс”, “симфония”, т.б. жанрлар бейнелеу өнеріне тән емес, бейнелеу өнерінде “натюрморт”, “пейзаж”, “портрет” сияқты жанрлар болса, әдебиетте “айтыс”, “жыр”, “әңгіме”, “роман”, “эпопея”, т.б. жанрлар бар. Солай бола тұрғанмен барлық өнер түрі үшін ортақ жанрлық жіктелім үрдісі бар, сол үрдіс әр өнер түрінде өзінше көрініс табады. Бұл үрдіс, яғни жанрға анықтама беру заңдылығы көпқырлы және бір-бірімен тығыз байланысты болғандықтан, оған көзқарас та біртекті емес.
Әдебиеттегі жанр — әлем әдебиетіндегі немесе нақтылы бір ұлттық әдебиеттегі белгілі бір дәуірде қалыптасқан, ортақ типологиялық, т.б. белгілері бар көркем шығармалар түрлерінің жүйесі. Жанр ұғымының мазмұны әдеби процесс барысында ұдайы өзгеріске түсіп, күрделеніп отыр, мұның өзі жанр туралы ғылыми түсініктердің әлі де жетілмегендігін көрсетеді. “Жанр” сөзі француз тілінде “тек” ұғымын береді, сондықтан да эпос,лирика және драманы ертеректе жанр деп атады, кейде жанр термині әдеби түр терминімен теңестіріледі (қ. Әдебиеттің тегі мен түрі). Ал шын мәнінде жанрлар аталған үш тек пен әдеби түр құрамына кіреді. жанрдың әдебиеттің тегі мен түрінің қайсысына жататынын көркем шығарманың эстет. сапасы, көлемі, соған сәйкес жалпы құрылымы айқындайды. Тарихи тұрғыдан алғанда, ұлттық өнердегі кез келген жанр біржола жоғалып кетпейді, тарихи объективті жағдайға байланысты белгілі бір кезеңде әдеби процесте “кейін шегінуі” мүмкін. Бұрын болған кейбір жанр жаңа уақыт талабына қайта сай келсе, “жанрлық жад” (М.Бахтин) қайта оянып, соның негізінде әлгі жанр түрленіп, әдеби процесте алдыңғы қатарға шығады. Әдебиет тарихында барлық дәуірді басынан өткеріп, жоғалмаған жанрға мысалды жатқызуға болады. Кейінгі дәуірде қайта өрлеген жанрларға трагедия мен новелла жатады. Кез келген жанрдың тарихи даму жолы өте күрделі, өйткені, әрбір ұлы суреткердің шығармашылығында ол түрленіп отырады. Мыс., әдебиеттегі психологиялық роман жанры адамның ішкі әлеміне терең бойлау процесінде қалыптасты.
Жанр туралы түсінік жазба әдебиеттің қалыптасуы, дамуы барысында анықталады. Әдебиет - өнердің үлкен бір саласы болса, яғни, өнердің үлкен бір тармағы деп қарастыруға болады. Қазақ әдебиеті - қазақ өнері мен өмірінің айнасы, шежіресі іспетті. Осы өнер мен өмірдің кескінді сұлбасы қазақ әдебиетінде ежелден көрініс тауып келеді. Десе де, жанрға бөліп, жік-жігімен қарастыру әңгімеміздің басында айтып кеткендей жазба әдебиетпен тікелей байланысты. Қазақтың жазба әдебиеті негізінен ХIX ғасырдың екінші жартысынан бастау алатынын тіл білімі ғалымдары жан-жақты дәлелдеп берді (Т.Қордабаев, Р.Сыздықова, С.Аманжолов және т.б). Демек біздің әдебиетімізде жанр, тек пен түрге ажыратып қарастыру да осы кезеңнен бастау алады.
1. Г.Н.Поспелов «Проблемы литературного стиля» (1970)
2. 2.В.Е.Хализев "Теория литературы" (1999)., 240 стр.
3. См.: Манн Ю.В. Литературоведение//Литературный энциклопедический словарь./Под ред. В.М. Кожевникова и П.А. Николаева. М., 1987.
4. Прозоров В.В. О составляющих современного литературоведения//Филология. Саратов, 1996. С, 28
5. Ыбырай Алтынсарин, Абай Құнанбаев, Ахмет Байтұрсыновтың жеке кітабы
        
        Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігіСемей қаласының Шәкәрім атындағы мемлекеттік университетіМӨЖ №11 Тақырыбы: Жанрлық даму ... ... ... топ магистрантыИбраева Н.Б.Тексерген: ф.ғ.к., доцент Ақтанова А.С.Семей - 2015 оқу ... ... ... ... Қазақ әдебиетіндегі жанрдың тарихыІІ. Негізгі бөлім2.1 Жанрдың ... ... ... Кеңес дәуіріндегі әдебиет жанрының дамуыІІІ. ҚорытындыVI. Пайдаланылған әдебиеттер тізімі	Жанр (французша genre, ... generіs  --  түр, тек)  --  ... ... ... ... қалыптасқан іштей жіктелім жүйесі. Жанрлық жіктелім әрбір өнер түрінің ... ... ... ... жүйе құрайды. Мысалы, музыкадағы "ән", "күй", "романс", "симфония", т.б. жанрлар бейнелеу ... тән ... ... ... ... ... "портрет" сияқты жанрлар болса, әдебиетте "айтыс", "жыр", "әңгіме", "роман", "эпопея", т.б. жанрлар бар. ... бола ... ... өнер түрі үшін ... ... жіктелім үрдісі бар, сол үрдіс әр өнер түрінде өзінше көрініс табады. Бұл үрдіс, яғни жанрға ... беру ... ... және ... ... ... болғандықтан, оған көзқарас та біртекті емес.Әдебиеттегі жанр  --  әлем әдебиетіндегі ... ... бір ... ... ... бір ... қалыптасқан, ортақ типологиялық, т.б. белгілері бар көркем шығармалар түрлерінің жүйесі. Жанр ұғымының мазмұны әдеби процесс барысында ұдайы ... ... ... ... ... өзі жанр туралы ғылыми түсініктердің әлі де жетілмегендігін көрсетеді. "Жанр" сөзі француз тілінде "тек" ... ... ... да эпос,лирика және драманы ертеректе жанр деп атады, кейде жанр термині әдеби түр терминімен теңестіріледі (қ. Әдебиеттің тегі мен ... Ал шын ... ... ... үш тек пен ... түр құрамына кіреді. жанрдың әдебиеттің тегі мен түрінің қайсысына жататынын көркем шығарманың эстет. сапасы, көлемі, соған сәйкес жалпы құрылымы айқындайды. ... ... ... ... ... кез келген жанр біржола жоғалып кетпейді, тарихи объективті жағдайға байланысты белгілі бір кезеңде әдеби процесте "кейін шегінуі" ... ... ... ... жанр жаңа уақыт талабына қайта сай келсе, "жанрлық жад" (М.Бахтин) қайта оянып, ... ... әлгі жанр ... ... ... ... қатарға шығады. Әдебиет тарихында барлық дәуірді басынан өткеріп, жоғалмаған жанрға мысалды ... ... ... ... ... ... жанрларға трагедия мен новелла жатады. Кез келген жанрдың тарихи даму жолы өте күрделі, ... ... ұлы ... ... ол түрленіп отырады. Мыс., әдебиеттегі психологиялық роман жанры адамның ішкі әлеміне терең бойлау ... ... ... ... ... әдебиеттің қалыптасуы, дамуы барысында анықталады. Әдебиет - өнердің үлкен бір саласы болса, ... ... ... бір ... деп ... болады. Қазақ әдебиеті - қазақ өнері мен өмірінің ... ... ... Осы өнер мен өмірдің кескінді сұлбасы қазақ әдебиетінде ежелден көрініс тауып  келеді. Десе де, жанрға бөліп, жік-жігімен ... ... ... ... ... ... әдебиетпен тікелей байланысты.  Қазақтың жазба әдебиеті негізінен ХIX ғасырдың екінші жартысынан бастау ...  тіл ... ... ... ... берді (Т.Қордабаев, Р.Сыздықова, С.Аманжолов және т.б).  Демек біздің әдебиетімізде ... тек пен ... ... қарастыру да осы кезеңнен бастау алады. Әдебиеттіжасайтын ақын, жазушы, драматург, сатирик, публицист, сыншы және т.б ... ... орай ... жанр ... Жанр ... өзі ішінен тек пен түрге ажыратылады. Яғни түр жиналып тек жасайды, тек ... жанр ... ... ... бір ... ... сол ... адамдар психологиясына (образ) қарай әдебиеттанушы ғалымдар тарапынан жанр деп баға беріледі. Бірақ, бұл ... ... ... бұл ... орын ... жанр ... әдебиет те алға қадам баспайды. Жанр дегеніміз әдебиеттің өсіп-өркендеуіне, қарыштап дамуына қызмет етеді. Әдебиеттің үш үлкен тегі: ... ... және ... Осы үш ұғым қай ... де ... ... Әрине сол кезеңнің шығармашылық тұлғаларына байланысты бір жанрдың қарқынды дамып, енді бірінің кенже қалуы ... ... ... ... ... мұңын мұңдап, жоғын жоқтап отыратыны сөзсіз. Мысалы, алысқа бармай-ақ өткен ғасырды кезең  - кезеңімен бөліп қарастырар болсақ, ХХ ... ... ... ... жаңа ізге ... ... дами ... "Бақытсыз Жамалдан" бастау алған роман көші "Абай жолына" дейін қарқынын бәсеңдетпеді, ал ... ... ... сахнасына Мұқағали, Төлеген, Қасым сынды жыр саңлақтарының келуімен ... ... ... ... Сол ... ... алмасып отыруы заңдылық. Мен ХХ ғасырдың екінші ширегінде поэзия болмады немесе 50-60 жылдары прозалық туындылар ... ... ... ... тек ... ... ие болуына байланысты сөз қозғап отырмын. Ал біздің тәуелсіз кезең әдебиетінде поэзияның дәурені жүріп тұрғаны айтпаса да ... ... ... немесе көркем сөз - ойды және сезімді образ арқылы бейнелейтін айрықша өнер. Тіл ... ... ... ... қызмет атқарады. Өйткені "көркем әдебиет оқушының эстетикалық талғамын ... қана ... ... ... өрісіне сай, талғап жұмсауға үйретеді".	Көркем әдебиет стилі дегеніміз - проза, ... ... ... ... ... шығармалардың стилі (тілі).XX ғасырдың екінші жартысындағы ақындарды ... ... ... ... оның ... өз ... қайшылығы мен кемшілігін көре білді, бұрынғы елдің елдігін сақтаған әкімшілік жүйе мен салт-дәстүр ... ... ... жол-жоралғыны да дұрыс тұтына алмай, капитализм әкелген "жаңалықтарды" да түсіне алмай басынан еткізген еді. Бұл өзгерістер патша үкіметінің отаршылдық ... кең ... ... елдің ез тәуелсіздігінен айрылуымен байланысты жүргізілгендіктен, Дулат, Шортанбай, ... ... ... ... ұлтының болашағы үшін уайым жеуі, халқының өз тәуелсіздігін жоғалтқаны үшін қан жұтуы да түсінікті, өз ... ... ... ... оның ... ... шет ... көре алған өткен хандық дәуірмен байланыстыруы да орынды еді.	Ал Ыбырай, Абай болса, өз дәуірінің жарамсыз ... ... ... да, ... үміт ... жалпы өркениетігі елге айналудың қажеітілігін түсініп, қоғамды кері ... ... ... ниет ... Бұл ... ... ... - оқу-білім, халықтың кезін ашу, өнерлі елге айналдыру болды. Халықтың көзі ашық, сауатты ұрпақтары көбейсе, қоғам дамуына яғни өркениетті ел ... ... ... ... деп ... күдер үзбеді.	Қазақ әдебиетінде бұрын поэзия, эпос, дастан, поэма, өлең басым болса, XIX ... соңы мен XX ... ... ... проза пайда болып, дами бастады. Осы кезеңде прозалық туындылар - публицистикалық, философиялық, ... ... ... ... ... әңгімелер, повестер, тіпті алғашқы роман да туып, оның жанрлық түрлері, формалары, стилі қалыптасып мазмұны ... ... ... басы - ... ... мен ... қара сөздері екенін білеміз. Олар орыстың классикалық әдебиетінен үлгі алып, орыстың ұлы ақын-жазушыларының дәстүрлеріне сүйенеді.Прозалық шығармалар алғаш көрінгенге ... ... ... тілі ... ... қалыптаса бастады. Кейіннен проза тілінде дами түскен көркем әдебиет тілінің ... ... ең ... ... - ауыз ... үлгілерінде, беріде - алғашқы жазба ақындар творчествосында керінді.Кеңестік саясат ... етіп ... ... ... ... ... зерттеушілер революцияға дейінгі ақын-жазушылар сөз болғанда, оларды "таптық көзқараспен" демократияшыл және реакцияшыл (керітартпа) деп екіге бөліп тастау үрдісі орын алғаны ... ... ... ... ... айтар уәжіміз - олар ез шығармаларында бұрынғы хандық дәуірді аңсады, жаңа прогресті түсінбеді, дінді уағыздады деген сияқты ... ... ... Олар сол ... орыс әкімшілігінің озбырлығын, қазақтың өз ішінен шыққан болыс-билердің сатқындығын көрмей, сынамай тұра алмады, олардан түңілгені де болды, халықтың сенімідінді ... ... де төзе ... ... дін ... молдасымақтарды, надандықты сынап, оқу білімге, енер үйренуге шақырғаны да рас. Олардың мұрасы тілдік жағынан сез болғанда да осы бөлуден әрі аса ... ... ... ... ... ... әдеби тілі әсері молынан кездеседі, сондықтан оларды "кітап-шыл" ақындар деп бөле қарау орын ... ... ... Бұл ... ... шығармаларының тілдік ерекшелігін бөле-жара сөз етуіміз де сол жағдаймен байланысты, әйтпесе, ол ақын-жазушылар да өз ... ... ... басындағы ауыр халге жаны ауырып, оның болашағына алаңдаушылық танытып, қайтсек соны дұрыс жолға саламыз деп жол іздеу ... ... ... ... ... мен ... ғасырдың шүу деп басталар тұсы мен алға-шқы ширегі халқымыздың рухани ... ... де ... ... ... жаңа бір ... ... ірі серпіліс касаған жемісті дәуір болды. Бұлай болуы елшілдік үранын шгеріп, жұртын феодалдық мешеуліктен арылуға, өнер-зілімге, мәдениетке үндеген сол ... ... ... шоқ ... қауымы еткен әлеуметтік ізгіліктерге байланысты, сонымен өзектес. Осы бір кезеңде ел-кұрттың ... елең ... ... ... ... ой-:анасына пәрменді ықпал еткен, зор әдеби жоралғы - Ахмет Байтұрсынұлының Петерборда 1909 жылы "Қырық мысал" деген атпен жарық ... ... ... ... ойын ... ... меңзеп, тұспалдап айту - қазақтағы шешендік, ділмарлық енердің ежелден келе жатқан кәнігі тәсілі. Мысалдың да мысалы, түр-түрі бар. Ахаң кітабына ... ... ... жанры -қазақ үшін мүлдем бейтаныс әдеби жанр еместін. Сан ғасыр бойы атадан балаға мирас боп жалғасқан ауыз әдебиеті нұсқаларына назар ... ... оның ен ... ... ... не ... үлгілерін кездестірерімізге ешкімнің күдігі де, күмәні де бола қоймас. Хайуанаттар туралы ертегі-қазақ ертегілерінің аса бір қаужамды мол ... Өз ... ... ... не бір ... таса ... ... мейлінше терең, жетік білген, халықтың қалың ортасынан қайнап шыққан Ахаң сияқты өте ... адам ... ... бекерден-бекер ойыспаған, оған саналы түрде барған. Дәл осы жанрдың қазақтың ұғымнанымына, ... ... ішкі ... ... ... бұл кісі жіті ... ... ұққан.Хайуанатты, я болмаса күнделікті тұрмыс-тәжірибеде жиі кездесетін әр түрлі заттар мен бұйымдарды шағын сюжетті көркем шығарманың кейіпкері етіп алып, оларды ... ... ... ... ... әңгімеге тарту, түрлі-түрлі өмірлік уақиғаларға араластырып, солар еткен іс-харекет арқылы көңілге ой саларлық ғибрат түю, ... ... ... - барша әлем әдебиетіне, соның ішінде қазақ ... да ... ... ... ... ... ... шығармаларын ХҮІІІ ғасырдың аяғы мен өткен ғасырдың алғашқы жартысында жазған ... ұлы ... ... Иван ... ... ... аудару арқылы түзген. Крылов - шын мәнінде мысал жанрын көркемдік биік шыңына кетеріп, оны орыс ... ... ... төл дүниесіне айналдырған адам.Атынан-ақ көрініп түрғандай Ахаң Крыловтың екі жүзге жуық мысал өлеңдерінің ... осы ... ... ... ... ... ... психологиясына, дүниетаным, ойлау қабілетіне жақынырақ, үйлесімдірек келедіау деген аттай қырық мысалды таңдап алған да, оны өз бойына ... ... ірі ... ... ... асқан шеберлікпен сап күмістей таза қазақ сезімен әрі тәржімелеген, әрі оны қайта жаңғыртып жаңа бір философиялық, дидактикалық ... тың ... ... ... ... ... түп ... сюжеттік желісі, мазмұны мен тақырыбы әуелде Кры-лов басняларында жатқанымен, "Қырық мысал" - ... дәл ... ... ... ... ... әлде қайда оқшаулау, бөлектеу жатқан өзгеше бір соны дүние. Мысалдарды тек ... етіп ... ... ... ... оны ... саны туралы қазақ арасында ірге тепкен ежелгі түсінікпен үндестіруге ұмтылған сыңай танылады. Отызкүн ойны, қырық күн ... ... ... қырық айналу, қырык күн шілде, қырықтың бірі қыдыр; қырқын мінсе, қыр артылмас; қырық сан Қырым ... ... ... ... ... халық тілінде, ауыз әдебиеті шығармаларында жиі ұшырасатын машықты сөз саптаулармен осындағы Ахаң кітабының ... ... ... ... ... ... ... "қырық"сөзі дәл осы қолданыс аясында тікелей сандық ұғымды білдіру үшін ... бір ... ... ... ... белгісі есебінде алынған.	Осыншама мысал хикаяның басы бір жерге біріктіріліп жинақталған, сан алуан емір, тұрмыс-тіршілік ... ... ... ... ... жақсы-жаман іс-қылық, харекеті туралы әр тараптан сөз ... ... ... түспалдап ғибрат өнеге сілтейтін мұншалық кітап қазақ арасында ол кезде, әрине, көп болған ... ... жеке ... ... басылып шықпаса да Ахаңа дейін де баспа жүзінде ... ... ... бол-ған. Бұл ретте 1888-1902 жылдары Омбы шәһәрінде шығып тұрған "Дала уәлаятының газетінде" жарық көрген "Қасқыр мен түлкі", "Қасқыр һәм ... ... мен ... "Түлкі мен тырна", "Тобылғы, баялыш, арша", "Аю мен түлкі" тәрізді қазақ арасынан алынып, хат ... қара сез ... ... ... ... атасақ болады. "Дала уәлаятында" жарияланған мұндай қазақ мысалдары көп. Қазақтың өз ... тыс ... өзге ... мысалдарына да едәуір кеңіл белген. Фин халқының "Үш жасыл жапырақ", румын ... ... ... ... ... ... мен қызыл гүл" секілді мысал ертегілерін қазақшаға аударып берген. Ертегі сияқты шығар-ма болғандықтан, бұлардағы уақиғаның әңгіме түрінде баяндалатыны ... өзі ... Қара ... ... - мысал атаулының халық шығармашылығына тән неғізгі формасы. Ал ... ... ... поэзиялық шығарма үлгісіндегі мысал, - негізінен алғанда, солардың қаламы арқылы қанаттанып, өркен жаятын қүбылыс. Өлеңмен ... ... ... ... ... әңгімені оның авторы кім еді деген сауалдан бастайтынымыздың ... ... бар. Өлең ... ... ... ... мысалдан да өткендегі әдебиетіміз құр алақан емес. Алайда өлең үлгісіндегі мысалдардың дені - беріде, өткен ғасырдың аяқ түсы мен ... ... бас ... орыс ... ... ... орай өріс алған тәжірибе екені - шындық. Мысал жанрының қазақтағы поэтикалық биік шыңы - ... ... ... ... басы ашық ... ... дейін де Крылов мысалдарының қазақшаға аударылғандары болған. Абайдың өзі Крыловтың бірнеше мысалын аударған, Ыбырай Алтынсариннің "Киргизская ... да ... ... ... бар. "Қырық мысалды" жазарда Абай шығармаларымен түгел таныс болмаса да, Ахаң Абайдан мол хабардар болған. Ол Алтынсарин еңбектерін боса болмаса да ... ерте ... ... бұл кісінің өзі - Алтынсарин Торғайда ашқан екі сыныпты қазақ мектебінің түлегі еді ғой. "Киргизская христоматиядағы" Крыловтан аударылған ... ... ... ... ... Ахаң ... мысалға" бір сөзін езгертпестен сол күйінде енгізген. "Қырық мысалға" Алтынсарин ... ... өзге де ... жоқ ... Бір мерген бозша құсты атып алды" деп басталатын және "Қайырымды түлкі" ... ... да Ахаң осы ... ... ... да, аяқ ... өз жанынан екі шумақ өлең қосып, "Қырық мысалды" жазудағы өзі берік ұстаған дәстүрдің ізімен бұдан шығатын қорытынды не ... ... ... ... аялдап өткен.	Ахаңдағы Алтынсаринмен әуендес келетін Крылов мысалдарының бірі - "Қарға мен түлкі". ... ... ... ... ... Алтынсариннің оқулығындағы аудармадан мүлдем басқаша.Осы ыңғайда назар аударарлық бір жай: ... бұл ... ... ... ... ... бар. Біз білетін ең алғашқы нұсқа - Ыбырайдікі, мұны ол кісінің оқулығынан алып, 1892 жылғы 51-санында ... ... ... ... Крыловтың "Ворона и лисица" деген мысалын бір ... өзі екі ... ... ... ғой: бірі - ... біледі, күледі" деп, екіншісі - "Боқтықтаталпаңдап" деп басталады. Сюжеті бір ... ... ... - екі ... ... екі ... ... 1909 жылы Кәкітай Петерборда бастырып шығарған Абай өлеңдерінің тұңғыш ... ... ... ... күледі" деп басталатын аударма аса көркем, әрі түпнұсқаға екіншіге қарағанда ... ... ... бір ғана ... ... біз білетін нүсқасы төртеу екен.Өлең түгіл қара сезбен жазылған дүниеліктің тіптен көркем шығарма атаулының бір тілден екінші ... ... ... ... ... түсінікті. Шарттылықтың ең кереметі - өлеңді елеңмен аудару. Әрі шарттылығынан, әрі қиыншылығынан болу керек, кей ... ... ... ... ... қара ... аударатын үрдіс бар екен. Бір тектен өрбіген, оның өзінде де тым ... тіл ... бір ... бірі ... ... бірі ... текті, тіптен арасы жер мен көктей кереғар алшақ жатқан орыс пен ... ... ... ... ... ... тәржімелеу - шарттылықтың көкесі осында жатыр. Крыловтың бір ғана "Қарға мен ... төрт ... ... әр ... әр аудармашыда әр басқа өлең боп шығуының осы секілді сыры бар.	Өлең аудармаға тән шарттылық атаулының не бір кілтипанына біз осы ... мен ... Ахаң ... ... ... "Қырық мысалға" енген жазушы туындыларынын өн бойынан жиі байқалатын аудармашылық ... ... бір ... - осы ... Шу ... Ахаң мысалда әңгіме қай тараптан шертілетінін, онда не ... сөз ... ... ... ұзақ-ұзақ үш өлең жолымен берілген кіріспеге соқпастан, мысалды бірден ондағы оқиғаның езін баяндаудан бастайды да, бұдан алар ғибрат не ... ... жыр ... әкеп түйіндейді. Жыр қүрылысын Ахаң бұлайша әдейілеп өзгерткен. Өйткені бұл құбылыс "Қырық мысалға" енген мысал-өлең атаулының ... тән. ... ... жырға арқау болып отырған оқиғаны оқушысына тәптіштей ... ... де, ... ... ... мүны ... ... қалайша ұғынарға керек деген жайдан ақыл-кеңес айтады. Осы секілді құрылыммен келетін мысалдар Крыловтың өзінде де аз ... ... ол ... жырдағы уақиғаға берілер бағаны жоғарыдағыша әңгіменің басталар тұсына келтірген реттері де, кейде аяқ жағына жинақтаған кездері де баршылық. ... ... ... болған жайды, уақиғаны бүгешігесіне дейін қалдырмай баяндап беріп, ендігі шешуін, оқушым, өзің тап, төрелігін өзің айт дегендейін ... ... кезі де жоқ ... ... ... ... қалың елін ұйқыдан оятуды мақсат тұтқан, ағартушылық бағыт ұстаған, әрі ... ... ... ... азат ел ... ... адам ... да Ахаң әрбір мысалын өз кекейінде жүрген ойын жалпақ елге ... ... ... үлгі ... алып, қандай қылықтан жиріну, бойды аулақ салмақ қажет екенін уағыз ететін ... деп, ... сөз деп ... сол үшін де ... ... ... ... деген өлшемдерге аяғынан тұсалып қалмай, қаламының тізгініне ерік беріп, еркінірек ... ... ... өз ... ... өз мақсатына, қазақ тіршілігіне лайықтап зор ақындық шеберлікпен қайта жаңғыртып, аса бір оңтайлы да үрымтал үлгіде ... мен ... ... ... Ахаң бұл ... Абай аударған нұсқасын білді ме, білмеді ме ол арасын айтып бере алмаймыз, ол Алтынсарин нұсқасымен таныс болатын ... ... ... ... ... "Қарға мен түлкі", "Егіннің бастары" деген мысалдарды бір сөзін өзгертпестен қаз қалпында алып, "Қырық мысалға" енгізген, бірақ өз мысалдарына тән ... ... ... бұлардың аяқ жағына бұдан үйренер өнеге туралы өз ... ... ... ... өлең ... Ал ... кітабында бар "Қарға мен түлкіге" келгенде былай етпеген, мысалды орыс ... ... ... ... ... бір нәр ... дамыта аударған. Ыбырай, Абай аудармасы былай тұрсын фабуладағы, кейіпкерлеріндегі ұқсастық, бірлік демесек, мұны Крыловтан аударылып алынған ... ... өзі ... ... ... Бұл жай ... былай қойғанда, шығарманың көлемінен-ақ көрініп тұр. Крыловтағы алты жолдан тұратын өлең ... ... ... жол ... ... Бір ... ... бұл мысал шығарымпаздық, ақындық енердің жарысы есепті. Бір тақырыпты ... ... ... ... жыр ету әдебиетімізде ежелден бар дәстүр. "Шаһнаманы", "Мың бір ... ... ... ... ... айналдыру - орта ғасырда емір сүрген парсы, түркі поэзия алыптары мирас тұтып, машықтаған әдеби ... ... Араб ... ... ... Жәми, Науаи, Физули сынды шығыс классиктерінің талайы жырлаған.Пайдаланылған әдебиеттер тізімі:* Г.Н.Поспелов   (1970)* ... ... ... (1999)., 240 стр.* См.: Манн Ю.В. ... ... словарь./Под ред. В.М. Кожевникова и П.А. Николаева. М., 1987.* Прозоров В.В. О ... ... ... ... 1996. С, 28* ... Алтынсарин, Абай Құнанбаев, Ахмет Байтұрсыновтың жеке кітабы  
        
      

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 10 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«Айқын» басылымы: тақырып және талғам49 бет
«Түркістан» газетіндегі мәдени мәселелердің көрінісі51 бет
І. Есенберлин романдарының халықтық сипаты50 бет
Ілияс Есенберлин10 бет
Абай және Шәкәрім: көркемдік дәстүр жалғастығы57 бет
Абай публицистикасындағы философиялық сарындар106 бет
Абай тұлғасы8 бет
Абайдың қара сөздері: сипаты мен мазмұндық тереңдігі12 бет
Айман - шолпан жырының типологиясы34 бет
Айтыс, оның түрлері мен көркемдік ерекшеліктері5 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь