Сөздің анықтамасы.Сөз мағынасының өзгеру себептері. Көп мағыналылық. Омонимдер. Синонимдер. Антонимдер

1 Сөздің анықтамасы.
2 Сөз мағынасының өзгеру себептері. Көп мағыналылық.
3 Омонимдер. Синонимдер. Антонимдер
Сөз – лексикалық бірлік. Кез келген тілде оның маңызы ерекше. Сөз дегеніміз – ойымызды сыртқа білдіру тәсілдері құралдарының бірі. Қандай да бір ұғым немесе ой сөз, сөз тіркесі, сөйлем, мәтін арқылы білдіреді.
Тілдегі ең кішкене мағыналы бөлшек – сөз. Сондықтан сөз белгілі бір ұғымды білдіреді, яғни белгілі бір нақты заттың атын немесе сынның, сапаның нақты белгісін, нақты санды, әр түрлі нақты әрекет-құбылысты, қимылды т.б. білдіреді. Сондықтан сөз туралы әңгіме болғанда, ең алдымен, сол сөз білдіретін мағына, яғни сөздің ішкі сипаты, мазмұны қоса жүреді.
Сөз тілдің, оның өзіндік құрамының заттар мен құбылыстарды, олардың қасиеттерін, шындық өмірдегі қатынастарды атап білдіретін негізгі единицасы, дербес бөлшегі болып табылады. Әр тілдегі сөздердің лексикалық единица болу сипаты, олардың құрылымдық ерекшеліктері сол тілдің фонетикалық, семантикалық, грамматикалық белгілері арқылы анықталады.
Біріншіден, сөз біткеннің бәрі де тілдегі дыбыстардан жасалады, дыбыссыз сөз жоқ. Сөз – дыбыстық құрылымның жиынтығы, сол арқылы жарыққа шығады. Сөзді жасайтын дыбыстар немесе олардың жиынтығы қалай болса солай емес, тілдің фонетикалық заңдарына сәйкес қалыптасқан. Сөз кез келген дыбыстан емес, фонемалық дыбыстардың белгілі жүйеде келуі арқылы жасалады. Мысалы, адамның жан-жануардың, көрі мүшесін атап білідіретін көз деген сөз к,ө,з фонемаларының бізге белгілі жүйеде тіркесіп берілуі арқылы жасалып тұр.
Екіншіден, сөз дыбыстық құрылымнан жасала отырып, зат, құбылыс, іс-қимыл жайында жалпыға түсінікті, қоғамдық дәрежеде қалыптасып, қауым таныған ұғымды білдіреді. Мысалы, мал, қол, үй деген сөздер жеке тұрып-ақ нақты заттардың ұғымын білдіріп тұр.
Үшіншіден, сөз грамматикалық тұрғыдан қарағанда сөз таптарына тікелей қатысады, соларға телулі. Сөз таптарында біртұтас сөз тұлғаларын жасап, грамматикалық бірлік бола алады. Бұл – оның сөз тіркесінен өзгешелігін көрсетеді.
Белгілі бір тілдегі сөздер өзі беретін ұғыммен бірге қосымша мағыналарға ие болып, сөз мағыналары өзгеріп, ауысып отырады. Сөз мағыналарының ауысуының ішкі (лингвистикалық) және сыртқы (экстралингвистикалық) себептері болады. Сөздердің нақтылықтан дерексіздікке, яғни абстралы затқа айналуы, жалқылықтан жалпылыққа ауысуы (бейонимденуі) және ұғымның жіктеліп саралануы (дифференциациялануы) сөз мағынасының өзгеруіне әкелетін себептердің бірі. Мысалы, Отан сөзі бұрын үйді білдіретін, әркім өз үйін, ошақ басын өз отаны деп атайды. Бұл сөз қазір жаңа мағынада қолданылып ел, мемлекет дәрежесіндегі кең мағыналы сөзге айналып, бұрынға мағынасы ұмтыла бастады.
1. Сарекенова Қ.Қ. Қазіргі қазақ тілінің лексикологиясы. Алматы 2014. – 168 бет. [14]
2. Ғ.Қалиев, Ә.Болғанбаев. Қазіргі қазақ тілінің лексикологиясы мен фразеологиясы. Алматы. «Сөздік-Словарь» баспасы – 2006, 264 бет. [64-65]
3. Сарекенова Қ.Қ. Қазіргі қазақ тілінің лексикологиясы. Алматы 2014. – 168 бет. [30-31]
4. https://kk.wikipedia.org/wiki/ Полисемия
5. https://kk.wikipedia.org/wiki/Омоним
6. https://kk.wikipedia.org/wiki/Синоним
7. https://kk.wikipedia.org/wiki/Антоним
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МНИСТРЛІГІСЕМЕЙ ҚАЛАСЫНЫҢ ШӘКӘРІМ ... ... ... Сөздің анықтамасы.Сөз мағынасының өзгеру себептері. Көпмағыналылық. Омонимдер. Синонимдер. Антонимдер. Тексерген: Калиева С.Орындаған: Мәсәлім Н.Тобы: ФИ-403Семей ...... ...  Кез  ...  ...  оның  ...  ...  Сөздегеніміз – ойымызды сыртқа білдіру тәсілдері құралдарының бірі.  Қандай  дабір ұғым ... ой  сөз, сөз ... ... ... ... ... ең кішкене мағыналы бөлшек –  сөз.  Сондықтан  сөз  белгілі  бірұғымды білдіреді, яғни ... бір ... ... атын ... сынның,  сапаныңнақты белгісін, нақты санды, әр түрлі нақты әрекет-құбылысты,  қимылды  т.б.білдіреді. Сондықтан  сөз  ...  ...  ...  ең  ...  сол  ... ... яғни сөздің ішкі сипаты, мазмұны қоса жүреді.Сөз тілдің,  оның  өзіндік  құрамының  ... мен ...  ...   ...   ...  ...  атап   білдіретін    негізгіединицасы,  дербес   ...   ...   ...   Әр   ...    ... ...  болу  сипаты,  олардың   құрылымдық   ерекшеліктері  солтілдің  ...    ...   ...    ...    ... сөз  ...  бәрі   де  ...   дыбыстардан   жасалады,дыбыссыз  сөз жоқ. Сөз  –  дыбыстық   ...    ...   сол   ...  ...  Сөзді  жасайтын дыбыстар немесе олардың   жиынтығы   қалайболса  солай  емес, тілдің  фонетикалық ...  ...  ...  ... ... дыбыстан  емес,  фонемалық  дыбыстардың  белгілі  жүйеде   келуіарқылы  жасалады.  ...  ...  ...   көрі   ...  ... көз  деген   сөз  к,ө,з  фонемаларының  бізге   белгілі   ...  ...  ... жасалып  тұр.Екіншіден,  сөз дыбыстық құрылымнан  ... ...  зат,  ...  ... ...  ...  түсінікті,  қоғамдық   дәрежеде  қалыптасып,   қауымтаныған  ұғымды  ... ... мал,  қол,  үй ...  ... жеке ... ...  ... ұғымын  білдіріп  тұр.Үшіншіден, сөз грамматикалық  тұрғыдан ...  сөз ...  ...  ... ... Сөз ...  біртұтас  сөз  тұлғаларын  жасап,грамматикалық бірлік бола алады.  Бұл  –  оның  сөз  ...  ... бір ... ... өзі ... ұғыммен бірге қосымша мағыналарғаие  болып,  сөз  мағыналары  өзгеріп,  ауысып  отырады.  Сөз   ...   ішкі   ...   және   ...   (экстралингвистикалық)себептері болады. Сөздердің нақтылықтан дерексіздікке, яғни  ...  ... ... ... ауысуы (бейонимденуі) және ұғымның  жіктеліпсаралануы   (дифференциациялануы)   сөз   ...   ...   ... бірі. Мысалы, Отан сөзі бұрын үйді білдіретін,  әркім  өз  ... ... өз ... деп ... Бұл сөз ... жаңа мағынада  қолданылып  ел,мемлекет  дәрежесіндегі кең мағыналы ... ... ... ...  ...  мағыналарының  ауысуының  сыртқы  факторларына   К.Ахановтың   ... ...  ...  ...  түрлері  көрсетіледі:  біріншіден,белгілі бір салада ... ... ... бір ...  ауысуы,  мысалысөздердің терминдік мағынаға ауысуын айтуға  болады.  Мәселен,  түбір  ... ... ... ...  ...  лингвистикада  сөздің  ары  қарайбөлшектеуге келмейтін мағыналы бөлшегі  ...  ...  ...  ... ... ... қоғамдық қатынас пен өндіріс  тәсілінің  ... ... ... де ... - ... де,  ...  тіліндегі  feonдеген  сөзді  мағынасының  алғашында  ...  одан  ...  ...   ...  ал  қазіргі  кезде  «ақша»  деген  ...  ...   ... сөз ... функционалды семантика заңы бойынша да  өзгереді.Функционалды  семантика  заңы  заттардың  ...   ...   ... Бір зат ... ... басқа бір зат немесе құралмен  ығыстырылыпалмасады да, соңғысы қызмет берлігіне ... ... ... ...  ... аталады. Төртіншіден,  қоғамның  даму  барысында  жаңадан  ... мен ... ... ... атау әр ...  ...  ...  ішіндесөз мағынасының өзгеруі, жаңа мағынаға ие болуы арқылы да іске асады.Сөз ... ... ішкі ...   ...  ...  өзгесөздермен тіркеске түсе келе ауыспалы  ...  ие  ...  ...  ... ... ...  ие  ...  мағынасы  немесе  синтаксистікшартты  мағынасы   арқылы   сөздің   ...   ...   ...   ... екі ... одан да көп мағынаға  ие  болуы  көп  мағыналылық  депаталады. ... ... мен даму ... сөздік  құрамдағы  сөздердің  саныкөп ... ғана ...  ...  ...  ...  ...  ...  көпмағыналылық байлығымен де ерекшеленеді. Сөздердің сапа жағынан  дамығандығынкөрсететін бірден-бір  белгі  –  көп  ...  Бұл,  ...  ... сөздерге тән қасиет. Сөздік қордағы сөздер ең алғашқы  ...  ... аз ...  ...  ...  Кейін  олар  бұрынғы  ... ...  тағы  бір  ...  бірнеше  қосымша  туынды  мағыналарға  иеболған.  ...  ...  ...  құстар  мен  шыбын-шіркейлердің  ұшып-қонатын дене ... ...  Онан  ...  ...  жүзу  ...  ... ... (алты қанат ақ  орда),  арба-шананың  үстін  ...  ... ... ... жоқ  шанаға  шөп  аз  сияды),  ұшақтың  қанаты  жәнебелгілі бір нәрсенің орналасқан шебі, екі жағы ... ... оң жақ,  ... ... т.б.) ... білдіріп, көп мағыналы сөзге айналды.  Адамсанасындағы  белгілі  бір  зат  туралы   түсінік   ...   бір   ...   ...  ...  ...  ...   нәтижесінде   екі   ...   ...  яки  ...  ...  ...  ...  пайда  болады.  Солұқсастықтың негізінде  ...  ...  ...  екі,  не  ...  ...  ... айтатын болған.Полисемия (гр. Poly – көп+ sema  –  таңба) - сөздің екі  немесе  бірнешемағынаға    ие   ...   ...    екі    ... ... сөздің қандай мағынада айтылуы сол  сөздің  басқаәр түрлі сөздермен тіркесіп келуі  арқылы,  белгілі  ...  ... ... ...  Мысалы,  орыстілінде: поле - ржаное ... ... на ... поля шляпы. Сөздің  негізгі(басты, тура) мағынасы мен оның туынды(қосалқы, ауыспалы) мағыналарын  өзараажырату  барысында  оның  ...  ...  ...  ...   бағыныштыболмайды, өйткені ол  ешқандай  контекстке  байланысты  болмай-ақ,  сол  сөзайтылған ... ... ... ... келетін мағына болып  табылады.  Сөзмағыналарының ... ... ... ...  ... ... элементтердің, яғни семаның рөлі арқылы көрінеді.Омонимдер(гр. homos — біркелкі, onyma — есім) — шығуы жағынан да, мағынажағынан да басқа-басқа, айтылуы және ... ... ... ... көп ... сөздерден ажырату қажет.  Өйткені  бұлардыңүйлестігінен  гөрі  айырмашылыктары  көбірек. Қазақ  ...  ... ... жоқ, екі-үш түрлі сөз бар.1. Ат — жұмыс көлігі;2. Ат — есім, атау;3. Ат — ... ... ... ... ... 1) көп ... ... семантикалық жақтан  дамуы  негізінде;  Мысалы,жал а) жануарлардың желкесіндегі қыл; ә) ұзыннан  созылып  ...  ... 2) ... ... ... ұшырауы  арқылы;  Мысалы,  ер  сөзініңбастапқы дыбысталуы егер болса, ... ... ... ерге ... 3) ... омонимдес қосымшалар (-ма, -ме, -ба, -бе,  -па,  -пе)  мен  ... -с; -ық, -ік, -к ... ...  ...  ...  Омоним  пайдаболған. Мысалы, баспа а) газет, журнал, кітап басып шығаратын мекеме;  ә)тамақ ауруы; қорық а) мал жайылатын жер; ә) ... ... ...  4)  ...  ...  ...  сөздердің  төл  сөздермен  бірдей   дыбысталуынегізінде жасалады. Мысалы, Қыдыр (хызыр) – араб  ...  ...  ... ... мағынасындағы етістікпен сәйкес. Омонимдер мағынасы мен  жасалужолдарына қарай лексикалық, лексика-грамматикалық және аралас ...  ... ... мәндес) — тұлғалары  әртүрлі,мағынасы  жақын  сөздер.  Тілдердің  дамып  жетілуі,  оның  сөз  ... ... ... ...  ...  ретінде  жұмсалатынмәндес   сөздер   тобы    ...    ...    ...    ... ... ...  ...  ұйыстырып  тұрғансөзді тірек сөз не доминант дейміз.•  Синонимдік қатарға   енген   сөздердің   ...   ...   ...  ...  —  белсену,  соғыс  —  ұрыс,  жабу  —   ... ... ... ... ... үш түрлі белгілері арқылы тануға болады:1. мағыналық реңк (бала — перзент, ...... ... ...... ақсақал — қария);3. сөз қолданысындағы реңктер (өмір — ғұмыр, биік тау — бойшаң адам).• Синонимдер мынадай жағдайларда қолданылады:1. мәтінде бір рет пайдаланылған ... ... ... бір ... ... ... жан-жақты сипаттау мақсатында;3. мағыналас екі сөз қатар келсе, алдыңғысы соңғысын  анықтап,  мағынасынкүшейтеді. Мұндай сөз қолданысын  плеоназм дейді. Мысалы, заңғар  ... құр ... ...  ...  ...   ... құсамен өткен өмір ғой — бұл да бір.5.  Сөздің  ...  оның  жеке   ...   ... ... Қазақстанның астанасы;6. Мағынасы жағымсыз сөздерді эвфемистік  тәсілмен жұмсартып,  жеңілдетіпайту. Мысалы, өлді — о дүниелік ... ... — жасы ... ... ... ат, атау) — мән-мағынасы  бір-біріне қарама-қарсы қолданылатын сөздер. Лексикологияда құбылыстың  (күн  ... ... (бақ — сор, ......  (жаңа  —  ескі),қимылдың (кіру — шығу), т. б. ... ... ... ... ... ... білдіретін сөздердің антоним дік жұбы  болмайды.Сонымен      ...      ...      ...       ...       ...  мен  ...  де  білдіреді.   Антонимсөздің     дәл,     ...     ...     ...     ...     ...  ...  ...  мақал-мәтелдерде   жиіқолданылады. Мысалы, «Көз — ... қол — ... ... — қаңбақ,  шын  —салмақ». Қазақ тілінде фразеологиялық антонимдер көп ... аты ... ... ... ... жұтқан — су жүрек, соры қайнады — көзі ашылды.Қолданылған әдебиеттер1.  Сарекенова Қ.Қ. Қазіргі қазақ тілінің лексикологиясы. Алматы 2014. –168 бет. [14]2. ... ... ... ... тілінің лексикологиясы менфразеологиясы. Алматы. «Сөздік-Словарь» баспасы – 2006, 264 бет. [64-65]3.   Сарекенова Қ.Қ. Қазіргі ... ... ... ... 2014.– 168 бет. ... https://kk.wikipedia.org/wiki/ Полисемия5. https://kk.wikipedia.org/wiki/Омоним6. https://kk.wikipedia.org/wiki/Синоним7.  https://kk.wikipedia.org/wiki/Антоним  
        
      

Пән: Тілтану, Филология
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 6 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Сөздің анықтамасы. Сөз мағынасының өзгеру себептері. Көп мағыналылық. Омонимдер. Синонимдер. Антонимдер5 бет
Сөздің анықтамасы.Сөз мағынасының өзгеру себептері.Көп мағыналылық. Омонимдер.Синонимдер. Антонимдер9 бет
Сөздің анықтамасы5 бет
Қазақ тілінің практикалық курсы — фонетика, лексика, грамматика, орфография, стилистика180 бет
1 Стресс,анықтамасы,жіктелуі,себебі. 2 Домбығу немесе ісіну18 бет
1) Әдебиеттің көркем шығарманың көркемдеу құралдары мен тілі 2)Өлең сөздің теориясы 3)Шығармашылық әлемі және әдеби жанрлар мен олардың түрлері 4) Әдеби үдеріс (процесс), әдеби әдіс, бағыттар мен көркемдік тәжірибелер16 бет
200 орынды көпшілікке ортақ асхананың көкөніс цехының жобасы28 бет
2010-2012 жылдары аралығында атмосфералық жауын-шашынның химиялық құрамының өзгеруі46 бет
300 орынды көпшілікке ортақ асхананың көкөніс цехының жобасы18 бет
HTML тілінде телефон анықтамасын құру35 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь