Драмадағы тарихи тұлға.қазіргі қазақ комедиясы (конспект)


Драматургия (гр. dramaturgіa) — қандай да бір халықтың немесе жазушының белгілі бір дәуір мен кезеңдегі драмалық шығармаларының жиынтығы.
Драматургия шығармалардың алғашқы үлгілері Ежелгі Грекияда діни дәстүрлерден (Дионис құдайға табынудан) басталған. Олардың сюжетінің негізін құдайлар мен мифтік кейіпкерлер құрады. Ежелгі гректер драматургиясы құдайлардың әділеттілігі мен әлемдік тәртіп туралы ой толғады (Эсхил), адамның құқығы мен оны қайғы-қасіретке душар ететін жағдайларға қарсы наразылықты бейнелеп көрсетті (Софокл, Еврипид), адамдардың кемшіліктері мен кемістіктеріне, олардың бір-бірімен қарым-қатынастарына күліп, діни табынушылықтарына күмәнмен қарады (Аристофан, б.з.б. 445 — 385). Осылайша драматургияның комедия және трагедия жанрлары туды.
Драматургия – өте керек жанр. Бүгінде режиссерлер бұқара¬лық ақпарат құралдарынан сөйлей қалса болғаны, қазақта драматургия жоқ дегенді айтады. Шын мәнінде сол сын айтқыштардың өздері ешнәр¬се оқымайды. Барды жарқыратып көрсете алмайды. Мұнымен қоймай, айдаладағы біреуді құлағынан жетектеп Алматыға әкеледі.
Драматургия деген төбесінен тоқпақ кетпеген жанр. Жалғыз бізде емес, өзге елдерде де осындай. Мәселен, орыстар Гоголь, Островский, Чеховтардың кезінде де драматургия жоқ деді. Қазір де қаптаған драмтургтері бола тұра осындай пікірде. Сын айтатындай жөні де бар. Өйткені Әлжаппар Әбішев, Қалтай Мұхамеджанов, Тахауи Ахтанов, Сәкен Жүнісов сынды дарынды драматургтер бүгінде жоқ. Қазір драматургтердің өзі саусақпен санарлықтай. Олар Әкім Тарази, Қалихан Ысқақ, Сұлтанәлі Балғабаев Шахимардан Құсайынов, Тынымбай Нұрмағамбетов, Исраил Сапарбай, Иранғайып т.б. Басыбайлы драматургиямен айналысып жүргендер аз.
Өздерің көріп жүргендей, соңғы кезде драматургияға көп көңіл бөліп жүргенім бар. Бірақ бұл драматургияның үңірейіп тұрған тесігін бекітейін деген ой емес. Прозаға қалам тартуды да армандаймын. Дегенмен, драматургия жауынгер жанр болғандықтан тиімді. Бұл салада қандай да бір пьеса жазсаң, уақыт оздырмай, көрерменмен қауышуға қол жеткізесің. Ал, роман жазсаң, ол оқырманға жетемін дегенше арада біраз уақыт өтеді. Оның үстіне қазір кітаптың таралымын көбейту де қиын. Драматургия бүгінгі қоғам талабын жүз пайызға орындамаса да, шама-шарқынша қоғам үшін қызмет етіп келе жатқан жайы бар.

Ұлттық драматургияда төңкеріс тақырыбын алғаш көтерген Сейфуллин болды. Оның “Бақыт жолында”, “Қызыл сұңқарлар” пьесаларында драмаға лайықты сипат сақталған. Бұл аталған пьесалардың үгіттік бағытынан, көркемдік және тарихи шындықтың тұтастығынан, оқиғаның құжаттық дәлділігінен, этнограф бедерінің сақталуынан көрінеді. Осы тақырыптың жалғасы ретіндегі Шаниннің “Шахта” пьесасы бірнеше рет жөнделіп, өңделген нұсқасында қазақ жұмысшыларының өмірін, саяси күреске араласуын суреттейді. 20 ғасырдың 20-жылдарындағы отандық драматургияда әйел бостандығы мен теңдігі басты тақырыпқа айналды. Солардың бірі 1926 жылы Кемеңгеровтың “Алтын сақина” мен “Ескі оқу” пьесалары Қазақ драма театрының сахнасында қойылды. Театрдың алғашқы жылдарындағы репертуарынан Б.Майлиннің шағын комедиялары, Ж.Тілепбергеновтің “Сүйіскендер”, “Перизат — Рамазан”, Р.Малабаевтың “Үй тұтқындары”, “Ғұрып күні”, С.Аблановтың “Күндеспейтін қатын”, А.Тоқмағанбетовтың “Екі заң”, т.б. пьесалары орын алды. Бұлардың ішінде театр репертуарында ұзақ сақталғаны — “Перизат — Рамазан” және А.Оспанов пен Е.Өтеулиннің “Зарлығы”.
1. «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 жыл.
2. Кардулло Берт. Драматургия деген не? Нью-Йорк: Peter Lang Publishing, 2005. 4-бет.
3. Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС,
4. «Ана тілі» газеті 12 маусым 2009 жыл

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 8 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге


ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТІРЛІГІ СЕМЕЙ ҚАЛАСЫ ШӘКӘРІМ АТЫНДАҒЫ МЕМЛЕКЕТТІК УНИВЕРСИТЕТІ ФИЛОЛОГИЯ ФАКУЛЬТЕТІ


Реферат
Тақырыбы: Драмадағы тарихи тұлға.Қазіргі қазақ комедиясы (конспект).

Орындаған: Маратова П.М
Тексерген: Құрмамбаева Қ.
Семей, 2015
Драмадағы тарихи тұлға.Қазіргі қазақ комедиясы.

Драматургия (гр. dramaturgіa) -- қандай да бір халықтың немесе жазушының белгілі бір дәуір мен кезеңдегі драмалық шығармаларының жиынтығы.
Драматургия шығармалардың алғашқы үлгілері Ежелгі Грекияда діни дәстүрлерден (Дионис құдайға табынудан) басталған. Олардың сюжетінің негізін құдайлар мен мифтік кейіпкерлер құрады. Ежелгі гректер драматургиясы құдайлардың әділеттілігі мен әлемдік тәртіп туралы ой толғады (Эсхил), адамның құқығы мен оны қайғы-қасіретке душар ететін жағдайларға қарсы наразылықты бейнелеп көрсетті (Софокл, Еврипид), адамдардың кемшіліктері мен кемістіктеріне, олардың бір-бірімен қарым-қатынастарына күліп, діни табынушылықтарына күмәнмен қарады (Аристофан, б.з.б. 445 -- 385). Осылайша драматургияның комедия және трагедия жанрлары туды.
Драматургия - өте керек жанр. Бүгінде режиссерлер бұқара - лық ақпарат құралдарынан сөйлей қалса болғаны, қазақта драматургия жоқ дегенді айтады. Шын мәнінде сол сын айтқыштардың өздері ешнәр - се оқымайды. Барды жарқыратып көрсете алмайды. Мұнымен қоймай, айдаладағы біреуді құлағынан жетектеп Алматыға әкеледі.
Драматургия деген төбесінен тоқпақ кетпеген жанр. Жалғыз бізде емес, өзге елдерде де осындай. Мәселен, орыстар Гоголь, Островский, Чеховтардың кезінде де драматургия жоқ деді. Қазір де қаптаған драмтургтері бола тұра осындай пікірде. Сын айтатындай жөні де бар. Өйткені Әлжаппар Әбішев, Қалтай Мұхамеджанов, Тахауи Ахтанов, Сәкен Жүнісов сынды дарынды драматургтер бүгінде жоқ. Қазір драматургтердің өзі саусақпен санарлықтай. Олар Әкім Тарази, Қалихан Ысқақ, Сұлтанәлі Балғабаев Шахимардан Құсайынов, Тынымбай Нұрмағамбетов, Исраил Сапарбай, Иранғайып т.б. Басыбайлы драматургиямен айналысып жүргендер аз.
Өздерің көріп жүргендей, соңғы кезде драматургияға көп көңіл бөліп жүргенім бар. Бірақ бұл драматургияның үңірейіп тұрған тесігін бекітейін деген ой емес. Прозаға қалам тартуды да армандаймын. Дегенмен, драматургия жауынгер жанр болғандықтан тиімді. Бұл салада қандай да бір пьеса жазсаң, уақыт оздырмай, көрерменмен қауышуға қол жеткізесің. Ал, роман жазсаң, ол оқырманға жетемін дегенше арада біраз уақыт өтеді. Оның үстіне қазір кітаптың таралымын көбейту де қиын. Драматургия бүгінгі қоғам талабын жүз пайызға орындамаса да, шама-шарқынша қоғам үшін қызмет етіп келе жатқан жайы бар.

Ұлттық драматургияда төңкеріс тақырыбын алғаш көтерген Сейфуллин болды. Оның "Бақыт жолында", "Қызыл сұңқарлар" пьесаларында драмаға лайықты сипат сақталған. Бұл аталған пьесалардың үгіттік бағытынан, көркемдік және тарихи шындықтың тұтастығынан, оқиғаның құжаттық дәлділігінен, этнограф бедерінің сақталуынан көрінеді. Осы тақырыптың жалғасы ретіндегі Шаниннің "Шахта" пьесасы бірнеше рет жөнделіп, өңделген нұсқасында қазақ жұмысшыларының өмірін, саяси күреске араласуын суреттейді. 20 ғасырдың 20-жылдарындағы отандық драматургияда әйел бостандығы мен теңдігі басты тақырыпқа айналды. Солардың бірі 1926 жылы Кемеңгеровтың "Алтын сақина" мен "Ескі оқу" пьесалары Қазақ драма театрының сахнасында қойылды. Театрдың алғашқы жылдарындағы репертуарынан Б.Майлиннің шағын комедиялары, Ж.Тілепбергеновтің "Сүйіскендер", "Перизат -- Рамазан", Р.Малабаевтың "Үй тұтқындары", "Ғұрып күні", С.Аблановтың "Күндеспейтін қатын", А.Тоқмағанбетовтың "Екі заң", т.б. пьесалары орын алды. Бұлардың ішінде театр репертуарында ұзақ сақталғаны -- "Перизат -- Рамазан" және А.Оспанов пен Е.Өтеулиннің "Зарлығы".
20 ғасырдың 20 -- 30-жылдарындағы драматургияда трагедия жанрының дамуы айқын көрініс берді. Олардың көбісі тарихи-эпостық жырлардың негізінде жазылған. Кезінде театр репертуарынан берік орын алған Шаниннің "Арқалық батыры" 1924 жылы жеке кітап болып басылып шықты. Екі бөлімнен тұратын пьеса премьерасы сахнада қатарынан екі күн жүрген. "Арқалық батыр" трагедиясы -- отандық драматургиядағы фольклорлық материалды игерудің тұңғыш қадамы. Шаниннің бірнеше шағын комедиялық шығармалары да сахнаға шықты. Олар -- "Торсықбай" мен "Айдарбек", бұлардың сюжеттерінің желісі -- ауыз әдебиетінің негізіне құрылған, қазақтың әйгілі әзілкештерінің төңірегінен өрбитін аңыз-әңгімелер мен олардың күлдіргі әрекеттері. Комедия жанрына ерекше көңіл аударып, негізін қалаушылардың бірі -- Майлиннің көптеген шағын күлкілі шығармалары театр мен үйірмелердің репертуарынан берік орын алды. Атап айтқанда "Шаншар молда", "Ел мектебі", "Неке қияр", "Айша", "Сәлде", "Көзілдірік", т.б. Бұларда комедияның шағын үлгілері -- скетч, водевильге тән түрлері кездеседі.
Ұлттық драматургияның пайда болып, қалыптасуы мен дамуына ерекше еңбек сіңірген ұлы қаламгер Әуезов 20 ғасырдың 20-жылдары "Еңлік -- Кебек", "Ел ағасы", "Бәйбіше -- тоқал", "Қарагөз" пьесаларын жазып, сахнаға шығарды. Бұлардың барлығында да өткен замандағы қоғамның әлеуметтік қайшылықтарын суреттеп, сан қилы кейіпкерлердің қайталанбас бейнелерін жасады. Күні бүгінге дейін сахнадан түспей келе жатқан "Еңлік -- Кебек" халық жырының негізінде жазылып, бірнеше өңдеу мен жөндеулерден кейін ұлттық драматургияның қайталанбас көркем, классикалық дүниесіне айналды. Трагедияның түпнұсқасы 1923 жылы жеке кітап болып басылып шықты. 20-жылдардағы драматургияның көркемдік шоқтығы биігі "Қарагөз" -- махаббат пен жеке бастың бостандығы жолындағы күресті суреттейтін шығарма. Трагедия ауыз әдебиетінен ұтымды пайдаланған "жар-жар", "беташар", айтыс және басқа өлең-жырлар ерекше көрік, поэтикалық мазмұн береді. Фольклорлық материалды пайдаланып жазылған осы пьесалар отандық драматургия жанрының дамуына ерекше ықпал етті. Драматургияның тақырыптық аясы кеңейіп, сюжет пен тартыс ұйымдастырудың, кейіпкер бейнелерін сомдаудың, диалог пен монолог құрудың тың үлгілері жасалған, көркем-идеялық мазмұны терең пьесалар театр репертуарын байыта түсті. Қазақстан топырағында өтіп жатқан күрделі де сан қилы саяси-әлеуметтік құбылыстарды бейнелеп, өткір тартысқа, жаңа тіршілік жолындағы айқасқа құрылған Майлиннің "Майдан", Ғ.Мүсіреповпен бірігіп жазған "Амангелді", І.Жансүгіровтің "Кек", "Түрксіб", "Біздің жігіттер", Әуезовтің "Түнгі сарын", т.б. пьесалар жазылып, сахнада қойылды. Бұлардың кейбіреулері партиялық идеологияға ыңғайлап жазылғанымен, тарихи шындық арқауы үзілмей, шынайы бейнелеу тапқан.
20 ғасырдың 40 -- 50-жылдары ұлттық драматургия жаңа белеске көтерілді. Бұрынғы тарихи-күрескерлік тақырып М.Ақынжановтың "Исатай -- Махамбет", Сәбит Мұқановтың "Күрес күндерінде", Әуезов пен Ә.Тәжібаевтың "Ақ қайың", Әуезовтің "Абай" трагедияларында жалғасын тапты. Ұлы Абайдың өмірі мен қазақ халқының өткен ғасырлардағы әлеуметтік болмысын суреттейтін "Абай" трагедиясы отандық драматургияның көркемдік қуатының молдығын көрсетіп берді. Сондай-ақ, Әуезовтің "Қарақыпшақ Қобыланды", Мүсіреповтің "Қозы Көрпеш -- Баян сұлу" пьесалары күрделі жанрдың өзіндік ерекшелігін меңгерудің үлгісіне айналды. Ұлы Отан соғысы кезінен бері қойылып келе жатқан "Қарақыпшақ Қобыланды" драмасы сахнада халқымыздың бостандық жолындағы күресін бейнелейтін қаҝармандық тақырыпты орнықтырды. "Қозы Көрпеш -- Баян сұлу" -- отандық драматургияда махаббат тақырыбын әлемдік үлгі дәрежесіне көтерген күрделі пьеса. Осы жылдары күнделікті тірліктің маңызды мәселелерін қозғаған Ш.Хұсаиновтың "Марабай", аңыз-ертегінің негізінде жазылған "Алдаркөсе" комедиясы жарық көрді. Қазақ халқының әр кезеңдегі ұлы қайраткерлеріне арналған Мүсіреповтің "Ақан сері -- Ақтоқты", Ақынжановтың "Ыбырай Алтынсарин", Мұқановтың "Шоқан Уәлиханов", Тәжібаевтың "Майра" пьесалары да отандық драматургияның ірі жетістіктері болды. Ұлы Отан соғысы мен одан кейінгі кезеңдегі өмір болмысын суреттейтін Әуезовтің "Сын сағатта", Ә.Әбішевпен бірігіп жазған "Намыс гвардиясы", Әбішевтің "Достық пен махаббат" пьесалары халқымыздың басына түскен ауыр кезеңдерді бейнелейді. 20 ғасырдың 60 -- 70 жылдары драматургия еліміз өміріндегі елеулі әлеуметтік мәселелерді көтерген тың шығармалармен толықты. Осы кезеңде қазақ драматургиясына өз қолтаңбалары бар Қ.Мұқамеджанов, Қ.Байсейітов, Қ.Шаңғытбаев, Т.Ахтанов, С.Аянбеков, С.Жүнісов, Ә.Тарази (Ә.Әшімов), т.б. бір топ драматургтер келіп қосылды. Драматургияның басқа жанрларымен бірге комедиялық шығармалар театр репертуарларынан берік орын алды. Мұхамеджановтың "Бөлтірік бөрік астында", "Құдағи келіпті", "Қуырдақ дайын", "Өзіме де сол керек", Байсейітов пен Шаңғытбаевтың "Беу, қыздар-ай!", "Ой, жігіттер-ай!", Ахтановтың "Сәуле", Әбішевтің "Армандастар", "Нұрлы жаңбыр", Хұсаиновтың "Сырымбет саласында", Жүнісовтің "Ажар мен ажал", Таразидің "Күлмейтін комедия", т.б. шығармалар жазылып, сахнада қойылды. 20 ғ-дың 70 -- 80-жылдары қазақ драматургтері қатары О.Бөкеев, Н.Оразалин, Қ.Ысқақов, Б.Мұқаев, О.Бодықов, Д.Исабеков, А.Сүлейменов, Т.Әбдіков, И.Оразбаев, С.Балғабаев және т.б. жаңа таланттармен толықты. Бұлардың шығармаларында өз замандастарының ой-арманы, өмірлік көзқарасы терең бейнеленді. Бөкеевтің "Құлыным менің", "Текетірес", Оразалиннің "Шырақ жанған түн", "Тас киіктер", ... жалғасы







Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Драмадағы тарихи тұлға. Қазіргі қазақ комедиясы7 бет
Шұжық және консерві өндірісі120 бет
Драмалық шығармадағы тарихи тұлға, қазіргі қазақ комедиясы5 бет
"Құрылыс конструкциялары - 1" пәнінен дәрістер конспектісі144 бет
«Вокалдық-хор тәрбиелеу» пәнінен дәрістің қысқаша конспектісі32 бет
«Статистика» пәнінен дәрістің қысқаша конспектісі22 бет
«Тіршілік қауіпсіздігі негіздері» пәні бойынша лекциялар конспектісі (тезистері)59 бет
Ақпараттық қауіпсіздік және ақпаратты қорғау пәні бойынша дәрістердің тірек конспектісі36 бет
Берілген тақырып бойынша конспект жазу тәртібі5 бет
Дифференциалдық теңдеулер курсында тірек конспектілерін қолдану, және де дифференциалдық теңдеулерді шешу жолдары36 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь