Тамақтану гигиенасы. Тамақтану режимі. Қазақтың ұлттық тағамдарының маңызы мен ерекшеліктері


1.Тамақтану гигиенасы. Тамақтану режимі.
2. Балалардың тамақтану рационы.
3. Қазақтың ұлттық тағамдарының маңызы мен ерекшеліктері.
4. Пайдаланылған әдебиеттер.
Балалар мен жасөспірімдердің дұрыс тамақтану жүйесін ұйымдастыру олардың денсаулығын нығайтып, дене және ой қабілетінің дамуына мүмкіндік береді, еңбек ету мен сабақ үлгеру қабілетін артырады. Егер тамақтану дұрыс ұйымдастырылмаса, тиімсіз, яғни жеткіліксіз болса, организмде метаболизм, зат алмасу бұзылып, оның айналадағы ортаның зиянды әсеріне және әртүрлі жұқпалы ауруларға қарсы тұрарлық қабілеті төмендейді.
Балалардың тамақтануының үлкендерге қарағанда, едәуір айырмасы болады. Үлкендерге тамақ организмдегі тіршілік процестерін қолдану үшін, әртүрлі жұмыстарға жұмсалған күш қуатты қалпына келтіру үшін қажет болса, өсіп келе жатқан жас организмге тек өмірлік процестерді ғана қолдану үшін емес, сонымен бірге бүкіл организмнің өсу, даму, қалыптасу процесіне қажет.
Тамақтану сауаттылығының бес негізі бар:
1) Тамақ құрамында негізгі оректік заттардың болуы (нәруыз, май, көмірсу);
2) Тамақ рационында қосымша заттардың болуы (витаминдер, микроэлемент);
3) Тамақ нәрлігі адам жасына, денсаулық күйіне, табиғат климатына байланысты;
4) Тәулік бойынша тамақтану тәртібінің мөлшерін сақтау;
5) Тамақтанудың санитарлық – гигиеналық нормаға сай болуы.
1.Тамақтануды дұрыс ұйымдастыру
Тамақтануды дұрыс ұйымдастыру дегеніміз – адам ағзасының барлық мүшелері мен жүйелерінің қалыпты қызмет атқаруы үшін дұрыс ұйымдастырылған тамақтану тәртібі.Тамақтану тәртібі дегеніміз – ас қабылдауда белгілі бір уақытқа бағыну, сондай — ақ тамақтану кезінде астың мөлшерін және мәзірін сақтау деген ұғымды білдіреді. Дұрыс ұйымдастырылған тамақтану рационының құрамында сұйықтың жеткілікті көлемі болады. Дегенменде денеге елеулі ауырлық түскенде, жорық күндері,жазда сүйық — сусынның қажеттілігі артады , өйткені тер бөлінуі күшейеді де, ағзаның сұйықты қажет етуі көбейеді. Шөлді қайнаған су, шәй ішіп басу керек. Лимонадты, газдандырылған суды және құрамында қанты бар өзге де сусындарды шектелген көлемде қабылдау керек.
1. Кенжеахметұлы С., Қазақтың дарқан дастарқаны, Алматыкітап 2007 ж.
2. Анфимова Н. А., Татарская Л. Л. Аспазшылық, Просвещение 2002 ж.
3. Ермакова В. И. Аспазшылық, Просвещение 1993 ж.
4. Матюхин З. П. Тамақтану, гигиена және физиология негіздері, Просвещение 1999 ж.
5. С. Жұмабаев «Жас ерекшелік физиологиясы мен мектеп гигиенасы» 1996ж, 125 бет.

Пән: Валеология
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 22 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге




Қазақстан Республикасының ғылым және білім министрлігі
Семей қаласының Шәкәрім атындағы мемлекеттік университеті
Филология факультеті
Қазақ тілі және әдебиеті кафедрасы

Студенттің өздік жұмысы

Орындаған: Құрманғажы Е.Н.
Тексерген: Құнанбаева Н.С.

2015 жыл
Жоспар:
1.Тамақтану гигиенасы. Тамақтану режимі.
2. Балалардың тамақтану рационы.
3. Қазақтың ұлттық тағамдарының маңызы мен ерекшеліктері.
4. Пайдаланылған әдебиеттер.

Тамақтану гигиенасы және режимі.
Балалар мен жасөспірімдердің дұрыс тамақтану жүйесін ұйымдастыру олардың денсаулығын нығайтып, дене және ой қабілетінің дамуына мүмкіндік береді, еңбек ету мен сабақ үлгеру қабілетін артырады. Егер тамақтану дұрыс ұйымдастырылмаса, тиімсіз, яғни жеткіліксіз болса, организмде метаболизм, зат алмасу бұзылып, оның айналадағы ортаның зиянды әсеріне және әртүрлі жұқпалы ауруларға қарсы тұрарлық қабілеті төмендейді.
Балалардың тамақтануының үлкендерге қарағанда, едәуір айырмасы болады. Үлкендерге тамақ организмдегі тіршілік процестерін қолдану үшін, әртүрлі жұмыстарға жұмсалған күш қуатты қалпына келтіру үшін қажет болса, өсіп келе жатқан жас организмге тек өмірлік процестерді ғана қолдану үшін емес, сонымен бірге бүкіл организмнің өсу, даму, қалыптасу процесіне қажет.
Тамақтану сауаттылығының бес негізі бар:
1) Тамақ құрамында негізгі оректік заттардың болуы (нәруыз, май, көмірсу);
2) Тамақ рационында қосымша заттардың болуы (витаминдер, микроэлемент);
3) Тамақ нәрлігі адам жасына, денсаулық күйіне, табиғат климатына байланысты;
4) Тәулік бойынша тамақтану тәртібінің мөлшерін сақтау;
5) Тамақтанудың санитарлық - гигиеналық нормаға сай болуы.
1.Тамақтануды дұрыс ұйымдастыру
Тамақтануды дұрыс ұйымдастыру дегеніміз - адам ағзасының барлық мүшелері мен жүйелерінің қалыпты қызмет атқаруы үшін дұрыс ұйымдастырылған тамақтану тәртібі.Тамақтану тәртібі дегеніміз - ас қабылдауда белгілі бір уақытқа бағыну, сондай -- ақ тамақтану кезінде астың мөлшерін және мәзірін сақтау деген ұғымды білдіреді. Дұрыс ұйымдастырылған тамақтану рационының құрамында сұйықтың жеткілікті көлемі болады. Дегенменде денеге елеулі ауырлық түскенде, жорық күндері,жазда сүйық -- сусынның қажеттілігі артады , өйткені тер бөлінуі күшейеді де, ағзаның сұйықты қажет етуі көбейеді. Шөлді қайнаған су, шәй ішіп басу керек. Лимонадты, газдандырылған суды және құрамында қанты бар өзге де сусындарды шектелген көлемде қабылдау керек.
Ұтымды тамақтану -- ол клеткалар (жасушылар) қазақша құ-рамына қажетті заттар мен ағзаны қамтамасыз ететін қуат, қимыл және тағы басқа қажеттігін өтейтін, заттар алмасуын қажетті деңгейге ұстайтын тағамдарды пайдалану. Жүйелі түрде тамақтанудың негізгі элементтері мына төмендегідей:
1) тәуліктік қоректік заттардың ара қатасының үйлесімді балансасын сақтау;
2) дұрыс тамақ ішудің тәртібі, рационалды (тамақ сбаланцир-ленген) тамақтану -- ол тамақтың қуаты мен сапалық химиялық құрамын, қоректік заттардың деңгейлік арақатынастарының тұрақтылығын, қортылуын және гигиеналық жағынан тазалығын ескертуді қажет етеді. Сондай-ақ тамақтану режимін, ұзақтығын, сапалық шамасына, химиялық құрамын анықтауды керек етеді. Адам ағзасы тек қана ақуыздан құралады. Ақуызды ауыстыруға да болмайды. Ал май, көмірсулар бірін-бірі алмастыра, ауыстыра алады. Ақуыздың тамақ құрамында болмауы, не аз мөлшерде болуы жүректің, мидың жұмысына кері әсер етіп, ағзаның жүйке тамырларының ауруына әкеп соғады, асқазанға түсіп, одан ішектерге барған соң әр түрлі химиялық процестер әсерінен аминқышқылына айналады. Содан кейін қанға араласу арқылы ағзада пайда болатын ақуыздарды құрайды. Құрамында аминқышқылы көп тамақтарға ет, балық, құс, сыр, бұршақ және басқалар жатады.
100 г көмірсу 275 килокалория қуат берсе, май 866 кк береді. Майдың құрамында А, Д, Е, К дәрумендері бар.Өсімдік майлары құрамында май қышқылы көп болады. Бұл қышқыл адамның ет талшықтарында, жүйке тамырларында, мида, бауырда, жүректе, ішектің қабырғаларында кездеседі. Осы мүшелердің жақсы жұмыс істеуіне әсер етіп, әсіресе, жүйке жүйесінің жұмысын реттеп, артерия қан тамырларының қабырғаларын жақсартып, ағзадағы артық холестеринді тазалайды.
Көмірсулар -- адам қуатының көзі болып табылады. Тамақпен бірге ол ағзаға полисахарид, крахмал, қант түрінде барады, ауызға түскен соң бөлініп асқазанға, ішектерде қорытылып, глюкоза қанға қосылады. Көмірсуларға бай -дән, картофель, жеміс-жидектер, т.б. жатады.
Жемістерде адам өміріне қажетті С, Р, Е дәрумендері бар. В, С топты дәрумендерімен бірге жеміс-жидек арқылы ағзаға минералды заттар калий, мыс, марганец, цинк, йод сияқты заттар барады.
Денсаулық қалыпты болсын десеңіз, күніне үш-төрт рет дәмді дайындалған тамақ ішу қажет.
2.Тамақтану режимі,тәртібі
Тамақтану режимі дегеніміз жақсылап реттелген ас жасайтын уақыт, олардың саны және олардың арасындағы уақыт. Мысал: таңғы ас - 7-4.40; түскі дәм алу (пикник, ланч) - 12-13, түстен кейінгі дәм алу (полдник) - 16-16.30; кешкі тамақ - 19-20. Бірақ әдетте үш рет қана тамақтанады.Тамақтану режимі мыналарды қамтиды:
- Тамақты қабылдау мезгілдігі;
- Тамақ қабылдау аралығындағы үзіліс;
- Тәуліктік рационға кіретін калорияны бөлу.
Төрт мезгіл тамақтану анағұрлым тиімді болып табылады, өйткені асқазанға күш біркелкі түсіп, тамақ шырындарының тағамды толық өңдеп шығуын қамтамасыз етеді. Тамақты күн сайын белгілі бір мезгілде қабылдау асқазан сөлін неғұрлым шұғыл бөлу рефлексін қалыптастырады. Төрт мезгіл тамақтану кезінде тәуліктік рационды бөлу күн тәртібіне және әдеттенуіне байланысты істеледі. Салауатты тамақтанудың негізгі постулаты - бұл тағамдық заттар мен калорияның көлемі қалыпты өсу мен дамуға, денсаулықты сақтауға қаншасы керек болса, соншасын ғана қабылдау керек.Салауатты тамақтану:
- Организмнің тағамдық заттар мен энергияға мұқтаждығын қамтамасыз етеді.
- Организмнің ас қорыту жəне ферменттік мүмкіншіліктеріне сəйкестік.
- Рациондағы тағамдық заттардың алуан түрлілігімен сипатталады.
- Сапалы жəне қауіпсіз.
- Өсу мен дамуды тиімді қамтамасыз етеді, денсаулық деңгейі мен жұмысқа қабілеттілікті арттырады.
- Тамақтануға байланысты өрбитін аурулардың дамуын тежеп алдын алады.
Рационды мынадай тәртіппен бөлу анағұрлым тиімді: таңертеңгі асқа 25%, түстікке 15%, кешкі тамаққа 25%. Ақырғы тамақ қабылдау ұйқыға дейін 2 сағат бұрын болуы тиіс. Тәуліктік ас мәзірі әртүрлі болуы керек. Тамақтану кезінде адам өзінің ас қабылдау қабілеті, көңіл -- күйіне баса назар аударғаны жөн. Кей ретте тамақ жеңіл жүрсе, кей ретте ол керісінше бұл процесті бәсеңдетеді.Мұны мамандар физиологиялық процесс деп те атайды.
Тәбет дегеніміз - аштыққа қарсы тұратын құбылыс. Ол мына бір принциптермен дәлелденеді. Атап айтқанда, тамақ қабылдау мезгіліне, тағамның түрі, дәмі немесе иісі, түрлі қоспалар, тіпті бұл ретте адам ойы да өзіндік рөл атқарады. Адамның тәбеті шылымға, кофеге, шайға, апиын, ішімдік, тағы басқаларына ашылатын көрінеді. Бірақ, мұндай физиологиялық қажеттіліктен аулақ болған дұрыс.
Тәбет кей ретте асқазанның шұрылдап, маза бермеуі, бос, еш жұмыссыз тұрғандығымен қиналады.
Ғылыми негізделген ұсыныстарға сәйкес 14-17 жастардағы жасөспірімдердің тәуліктік тамақ рационының калориялығы 2900 килокалорияны , осы жастардағы қыздарда -2600 килокалорияны,құрауы керек. Белгілі бір сағаттарда ғана тамақ ішу маңызды. Бұл жағдайда ағзада уақытқа шартты рефлекс қалыптасады, яғни тамақ ішу белгіленген уақытта асқазан сөлі көбірек бөлінеді, тәбет ашылады, тамақты жақсы қорытуға жағдай жасалады.
Тамақ ішудің жекелеген уақыттарды мектептегі сабақтың басталуына, олардың ұзақтығына, мектеп пен үй арасындағы жолға кететін уақытқа байланысты біршама ауысуы мүмкін.Дегенменде бұл айырмашылық 30-40 минуттен аспауы керек. Сұлулық үшін ішіп-жеу мөлшерден артық тамақтану емес. Алайда, тамақты аз ішіп, үнемі аш жүруге де болмайды. Бұның да қауіпті зардаптары бар. Тамақтанудың ақылға қонымды жай-жапсары болуға тиіс. Адам денесінің тканьдары (мысалы, салмағы 70 кг тартатын) 40-45 кг судан, 16-17 кг белоктан, 7-10 кг химиялық элементтерден, 2,5-3 кг минерал тұздарынан және 0,5-0,8 кг көміртегінен тұрады.
Өмір сүрудің әр түрлі күрделі процестерін қамтамасыз ету үшін біздің организміміз жоғарыда аталған тағам түрлерін, сонымен бірге дәрумендерді т.б. биологиялық заттарды ұдайы қабылдап тұру керек. Сондықтан азық-түліктің түр-түрін жеу - адамға пайдалы, ал оның белгілі бір түрін ғана жеу зиян. Адам организміне қажетті тағамдық заттар (белоктар, майлар, көмірсулар, дәрумендер, минерал тұздар) ас қорытатын шырындардың әрекетімен тағамнан бөлініп, қанға барып араласады да, дененің барлық организміне тарайды, сөйтіп онда түрлі клетка элементтерін құруға, оларды қалпына келтіруге және адамның жұмсаған энергиясының орнын толтыруға жұмсалады. Осыдан келіп тамақтану режимін сақтау қажеттілігі туады.
Тамақты шамадан тыс көп ішіп-жеумен қатар, ауқаттануды тәулігіне 1-2 ретке дейін қысқарту, кешке жатарда қатты тоя тамақтану көптеген адамдардың семіруіне апарып соғады. Себебі, ауқаттанудың арасын алшақтату мидың тамақтану орталығын қатты қоздырып, адам ашқарақтанып, тамақты өзіне қажетті мөлшерден көп жейді. Ұйықтар алдында көп жеген тағам да зиян. Тамақтың қорытылуы, тағам заттарының қышқылдануы күндізге қарағанда түнде азаяды. Сөйтіп, майлы тағам денеге толық сіңбей, етке айналады.
Тағамды өте ыстық немесе өте салқын күйінде жеу - зиян. Ыстық тағамның температурасы - 50-60 градус, салқын тағамдыкі 10 градустан төмен болмауы тиіс. Тағамды белгілі бір реттілікпен ішіп-жеу керек. Әдетке айналған дәстүрді бұзудың қажеті жоқ. Мәселен, түскі асты көбінесе көкөністен тұратын жеңіл тағамнан бастаған жөн.
Тамақты асықпай, майдалап шайнап жеу керек. Асқазанға әбден ұсақталып түскен тағамға ас қорытатын шырындар оңай сіңеді, демек тағам жақсы қорытылады, денеге жақсы тарайды.
Тағам мен денсаулық арасындағы байланыс
Дерттердің көпшілігі қант диабеті, қан қысымы жоғарлауы, жүрек аурулары, тіс ауруы, қатерлі ісік, ми соқпасы (инсульт және толып кету) (семіру) дұрыс және жүйелі түрде тамақтандырудан пайда болады. Теңестірілмеген тағамдарды ішуден неше түрлі ауруларды өзіне таратып алуың мүмкін.
Тиімді тамақтану.
1. Тиімді тамақтану ағзаның айналаны қоршаған сыртқы орта факторларының зиянды әсеріне қарсы тұрарылқ қасиетін дамытатын маңызды тәсілдердің бірі.
2. Теңестірілген тағамдардың ролі.
3. Тағам мөлшерінде (рационында, қалаулы өнімдерде қант,
ас түзы және майлар өте аз болуы керек. 4 мектепте болсын, жоғары оқу орындарында оқыған кезде жақсы оқуға дем
беретін тағамдар ішу керек.
4. Ішетін тамақ жас ерекшелігіне, профессияға, істейтін жү-мыстың категорияларына қарай сөйкестелінуі тиіс. Сонда ғана денсаулық зор байлыққа айналады.
5.Тамақ ішу тәртібін сақтамаудың салдары
Тамақ ішу тәртібін жүйелі түрде сақтамау асқазан ауруларының дамуының негізін салады, ағзадағы зат алмасуының бұзылуын туындатады.Осындай ретсіз тамақтану асты көп ішу дағдыларын қалыптастырады, яғни дене салмағының артуына , ал кейде семіруге әкеп соқтырады. Әсіресе, организмі калыптасу мен қарқынды өсу деңгейінде болатын жеткіншектер дұрыс тамақтану тәртібін сақтағаны маңызды , ал мектептін немесе жоғары сыныптарындағы (қурстарындағы) сабақтарда оларға қойылатын талаптар жеткілікті жоғары. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының мəліметі бойынша əлемдегі өлім-жітім себебінің 60 пайызы тікелей дұрыс тамақтанбауға байланысты . Адам тағамнан өзінің бір тәулікте жұмсайтын энергиясының мөлшеріне сай қуат алуға тиіс. Егер адам үнемі мөлшерден тыс ішіп-жесе, семіріп кетеді де, нәтижесінде қант диабетіне, атеросклерозға ұшырайды, бауырдың қызметі бұзылады, басқа да ауруларға шалдығады. Бутерброд, бәліш, тәтті тағамдар ыстық асқа деген ағзаның қажеттілігін өтей алмайды, құрғақтай тамақ жеу де зиянды. Мектептегі,басқа да оқу мекемелеріндегі дұрыс ұйымдастырылған тамақтану оқушының үлгерімі мен жұмыс қабілеттілігінің артуына жәрдемдеседі. Мектептегі тамақтың сауықтыру әсері тәрбиелеуге мәнмен үйлестіріледі - болашақ өмірде режим сақтау әдетін баянды етеді.
Қазіргі мектептерде оқушыларды ыстық тамақпен қамтитын асханалар бар. Таңертеңгілік ас қою, тығыз болсын; түскі аста негізгі тамақ қабылданады; кешкі ас калориялығы жөнінен таңертеңгілік аспен бірдей болып ұйқыға кемі 1,5-2 сағат қалғанда ішілуі керек. Тамақты өте жәй, ұйықтар алдында қабылдау зиянды, ол ұйқыны қашырады, ас қорытуды қиындатады, май жиналуына себепші болады.Кейде үйықтар алдында бір стакан айран ішкен пайдалы . Бұл ретте кешкі ас жеңілдеу болғаны жөн.
Тамақтану режимінің маңызды элементтерінің бірі- тамақтың қайда ішілетіндігі, тазалығы т.б.Негізгі тағамдарды ішу арасында тәтті тағамдарды жемеу керек, өйткені бұлар тәбетті, ішек -- асқазан жолы жұмысының ырғағын бұзады.Спортпен шүғылданған кейін, үлкен дене жүктемелерін орындағаннан кейін бірден дастарханға отыру ұсынылмайды.
Оқушылардың өздерінің белсенді көзқарасына және әсіресе тазалық белсенділерінің түсіндіру жұмыстарына сәйкес мектептегі және т.б. оұу мекемелерінде тамақтану жұмыстары дұрыс ұйымдастырылады.
Қарап отырсақ, таматанудың тәуліктік мөлшерінің 70% мектепте жүргенде, сабақ уақытына сәйкес келеді екен, сондықтан мектеп асханасынан таматану ережелері мен гигиенасын бақылау және тексеру маңызды болып табылады.
Жасөспірімдердің тамақ нәрлігі мен құрамы нормаға сай болуы керек. Бала немесе жасөспірім тәулігіне 80 - 100 гр нәруыз, 100 гр май, 380 гр көмірсу қорек ету керек. Нәруызды сүттен, дәнді - дақылдардан, еттен, көмірсуды нан, салат, картофельден, майлы заттарды май, жұмыртқа, сүттен, витаминдерді өсімдік және жануар майынан, минералды тұздар мен микроэлементтерді шай, шырын, компот және жеміс - жидек сияты заттардан алады. Дұрыс тамақтанбау салдары рак ауруына да шалдықтырады. АҚШ-та ерлер 28 есе, әйелдер 7 есе ғана ауырады екен. Үндістанда барлығы 1,2% екен. Рак ауруы тазалыққа да, астың дәмді, таза болуына да байланысты. Мысалы, суың жақта тұратын Якутия, Карелия АР-ында денені жылыту үшін ыстық тамақ, шай ішеді. Соның әсерінен рак ауруы 13-18% екен. Ал Прибалтика республикаларында 2,5%, ыстық шай ішу Орта Азия республикаларында кең тараған.

2. Мектеп асханаларында 1-4 сынып оқушыларына тамақты ұйымдастыру үшін
Екі апталық мәзір жаймасы
Дүйсенбі.

Тағам аттары
Тағам шығымы,
г
Тағам ингредиенттері
Салмағы, г
Қуаттылығы,
ккал
Тағамдық заттектер

брутто
нетто

белок,
г
май,
г
көмірсу,
г
кальций,
мг
вит. С,
мг
Буға піскен биточки
50
Сиыр еті
(котлеттік ет)
бидай наны
сүт
сары май
50

9
11
2
37

9
11
2
130
9,7
8
4,8
22,1
0,1
Гарнир: қарақұмық бытыраңқы ботқасы
100
қарақұмық жармасы
сары май
48
11
48
11
224
5,7
10,5
26,7
11,2
0
Нан
10
Қара бидай араласқан бидай наны
10
10
18
0,7
0,1
3,6
3,3
0
Айран
200
айран
200
200
80
5,6
6,4
0
240
1,4

Рационның энергетикалық және тағамдық құндылығы

452

21,7

25,0

35,1

277

1,5
ЂЂ
Сейсенбі

Тағам аттары
Тағам шығымы,
г
Тағам ингредиенттері
Салмағы, г
Қуатттылығы,
ккал
Тағамдық заттектер

брутто
нетто

белок,
г
май,
г
көмірсу,
г
кальций,
мг
вит. С,
мг
Қайнатылған қызылша салаты
50
қызылша
өсімдік майы
76
4
59
4
62
1
4,1
4,4
2,1
2,1
Балық котлеті
50
көксерке
бидай наны
сүт немесе су
кептірілген нан
өсімдік майы
67 в)
9
13
5
7
32
9
13
5
7
126
7,4
7,1
8,1
29
0,7
Гарнир: картоп езбесі
100
картоп
сүт
сары май
114
16
4
86
15
4
108
1,9
5,4
12,5
25
9,1
Нан
10
Қара бидай араласқан бидай наны
10
10
18
0,7
0,1
3,6
3,3
0
Шырын
200
Мультивитаминді шырын
200
200
93
0,7
0,1
22,0
14,3
17

Рационның энергетикалық және тағамдық құндылығы

407

10,7

16,8

50,7

73,7

28,9

Сәрсенбі

Тағам аттары
Тағам шығымы,
г
Тағам ингредиенттері
Салмағы, г
Қуаттылығы,
ккал
Тағамдық заттектер

брутто
нетто

белок,
г
май,
г
көмірсу,
г
кальций,
мг
вит. С,
мг
Гуляш
5075[1]
сиыр еті
өсімдік майы
пияз
томат пастасы
бидай ұны
107
5
18
12
4
79
5
15
12
4
215
14,9
14,7
5,8
12,8
5,9
Гарнир: томат қосылған макарон
100
макарондар
сары май
томат пастасы
31
7
7
31
7
7
158
4,4
3,6
26,1
9,5
3,2
Нан
10
Қара бидай араласқан бидай наны
10
10
18
0,7
0,1
3,6
3,3
0
Айран
200
Айран
200
200
80
5,6
6,4
0
240
1,4

Рационның энергетикалық және тағамдық құндылығы

471

25,6

24,8

35,5

265,6

10,5

Бейсенбі

Тағам аттары
Тағам шығымы,
г
Тағам ингредиенттері
Салмағы, г
Қуаттылығы,
ккал
Тағамдық заттектер

брутто
нетто

белок,
г
май,
г
көмірсу,
г
кальций,
мг
вит. С,
мг
Зразы
50
Сиыр еті (котлеттік ет)
бидай наны
сүт немесе су
пияз
өсімдік майы
жұмыртқа
аскөк
кептірілген нан
өсімдік майы
37
6
8
22
3
4
2
4
3
27
6
8
19
3
4
1
4
3
157
8,2
10,5
7,3
23,2
1,2
Гарнир: бұқтырылған жас қырыққабат
100
жас қырыққабат
өсімдік майы
сәбіз
пияз
томат пастасы
бидай наны
қант
лавр жапырағы
142
4
3
5
7
1
3
0,01
115
4
2
4
6
1
3
0,01
91
1,9
4,4
9,6
46
33
Нан
10
Қара бидай араласқан бидай наны
10
10
18
0,7
0,1
3,6
3,3
0
Шырын
200
Сары өрік шырыны
200
200
78
1
0,2
16,8
42
28
Жас жемістер (алма)
150
алма
150
132
71
0,5
0,1
15,6
5,3
7,9

Рационның энергетикалық және тағамдық құндылығы

415

12,3

15,3

52,9

119,8

70,1

Жұма

Тағам аттары
Тағам шығымы,
г
Тағам ингредиенттері
Салмағы, г
Қуаттылығы,
ккал
Тағамдық заттектер

брутто
нетто

белок,
г
май,
г
көмірсу,
г
кальций,
мг
вит. С,
мг
Сәбіз бен алма қосылған салат
50
Сәбіз
жс алма
қант
өсімдік майы
40
12
2
8
33
10
1
8
54
0,2
3,6
4,6
8
2
Сиыр етінен қуырдақ
200
сыр еті
картоп
пияз
сары май
томат езбесі
71
178
16
7
8
53
133
13
7
8
243
11,8
12,2
20,5
17,1
18,0
Нан
10
қара бидай араласқан бидай наны
10
10
18
0,7
0,1
3,6
3,3
0
Мектеп сүті[1]
200
шабдалы қосылған мектеп сүті
200
200
95
6,6
3,2
10
240
2

Рационның энергетикалық және тағамдық құндылығы

410

19,3

19,1

38,7

268,4

22,0

Шабдалы қосылған мектеп сүті1 түтігі бар Тетра пакетте көлемі 200 мл
Сенбі

Тағам аттары
Тағам шығымы,
г
Тағам ингредиенттері
Салмағы, г
Қуаттылығы,
ккал
Тағамдық заттектер

брутто
нетто

белок,
г
май,
г
көмірсу,
г
кальций,
мг
вит. С,
мг
Еттен жасалған тефтели
50
Сиыр еті (котлеттік ет)
бидай наны
сүт немесе су
пияз
өсімдік майы
бидай ұны
43
7
10
20
5
3
32
7
10
17
5
3
157
8,9
10,6
6,5
24
0,7
Гарнир: қайнатылған көкөністер
100
картоп
қызылша
сәбіз
пияз
55
38
25
12
55
38
25
10
51
1,4
0,2
9,8
14,9
6,6
Нан
10
Қара бидай араласқан бидай наны
10
10
18
0,7
0,1
3,6
3,3
0
Шырын
200
шабдалы шырыны
200
200
86
1,2
0
19,4
8
12
Жас жемістер (алма)
150
алма
150
132
71
0,5
0,1
15,6
5,3
7,9

Рационның энергетикалық және тағамдық құндылығы

383

12,7

11,0

54,9

55,5

27,2

1-4 сынып балалары үшін ұсынылатын тәуліктік азық жиынтығы
Азық-түлік аты
гр.күніне

Бидай наны
110
Қара бидай наны
50
Бидай ұны
8
Жармалар, макарон, бұршақ тұқымдастар
40
Картоп
200
Түрлі көкөністер
250
Жас жемістер
150
Ет
100
Балық
50
Сүт ненемесе ашыған сүт өнімдері (сұйық)
500
Қаймақ
12
Сыр
10
Сары май
25
Өсімдік майы
15
Жұмыртқа
1 дана
Қант
60
Кондитерлік бұйымдар
10
Тұз
5
Шәй
0,1-0,2

1-4 сыныптағы оқушылар үшін тәуліктік азық-түлік жиынтығындағы
тағамдық заттектер мөлшері
(ДДҰ ұсынған тұтыну нормасымен салыстырғандағы )
Қуаттылығы мен тағамдық заттектер
Балалар үшін ДДҰ ұсынған тұтыну нормасы
1-4 сыныптағы балаларға ұсынылатын тәуліктік азық-түлік жиынтығындағы тағамдық заттектер мөлшері

7 - 9 жас
10-18 жас

Тәуліктік рацион қуаттылығы, ккал

1820

1820
Белоктар барлығы, г
оның ішінде жануар, г
60
33
63
41
Майлар барлығы, г
КҚМҚҚМҚ қатынасы
65-70
0.5-0.6
71
0,5
Тағамдық талшықтар, мг
8-12
10
Кальций, мг
... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Тамақтану гигиенасы
Тамақтану режимі, балалардың тамақтану рационын құру
Тамақтану режимі
Тамақтану гигиенасы жайлы
Тамақтану тәртібі мен гигиенасы
Тамақтану гигиенасы туралы
Тамақтану гигиенасы. Балалардың тамақтану рационын құру
Мектеп оқушыларының тамақтану гигиенасы
Тамақтану гигиенасы. Балалардың тамақтану рационын құру. Қазақ ұлттық тамақ түрлері және оның маңызы
Тамақтану гигиенасы туралы ақпарат
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь