Шерхан Мұртазаның «Ай мен Айша» роман-диологиясында замана шындығының бейнеленуі. Көркемдік ізденістер. Р. Мұқанова, Т. Ахметжан, Н. Ораз шығармаларын талдау

1. Шерхан Мұртазаның «Ай мен Айша» роман.диологиясында замана шындығының бейнеленуі. Көркемдік ізденістер
2. . Р. Мұқанова, Т. Ахметжан, Н. Ораз шығармаларын талдау
Шерхан Мұртаза «Ай мен Айшаны» жазуға «Қара маржан» романының, «Қызыл жебе» атты бес кітаптан тұратын роман-эпопеяның, көп-көп айшықты әңгімелердің авторы, белгілі драматург, аудармашы, Қазақстанның республикалық жетекші газет, журналдарының, радио, теледидарының абыройлы басшысы болып, Халық жазушысы, Мемлекеттік сыйлықтың лауреаты аталған соң кірісті. Енді өзі ел тұлғасы боп қалыптасқан кезде туғызды. Сол бай тәжірибенің нәтижесі «Ай мен Айшадан» айқын көрінеді. Шебер қалам жүздеген новелланы шашыратып алмай, үйлесімін тауып, басын біріктіріп, сом полотно жасайды. Бас кейіпкер өмірі барша новелланың алтын арқауы іспетті. Барсхан, қайсар шешесі Айша бұрынғы мекені тағдыр тауқыметімен Мыңбұлақтан Әулие-Атаға барып қоныстанып, бірсыпыра жылдан соң құтты мекеніне қайта оралады. Шеңберлі композиция (кольцевое построение) шығарма болмыс-бітімін тұтастандыра түскен.
Шерхан Мұртаза «Ай мен Айша» романының «Жолашарында» «бала күнінде көргенін, естігенін» ортаға салғысы келгенін айтады. Ал, шығарманы бастан аяқ оқып шыққаныңда, «Ай мен Айшаның» идеялық-эстетикалық мән-мағынасы әлде қайда кең де терең екеніне көз жеткізесің. Роман қазақ ауылының өткен ХХ ғасырдың отызыншы, қырқыншы, елуінші жылдардағы сүрәмат тұрмысы, ауыр ахуалы, әлсіз үміт жетегінде жүріп, тоталитарзим мен шовинизм қазған ордың жар қабағында тұрса да, құлап кетпей, әупірімдеп күн көріп, не машақаттың бәр-бәрімен жансебілдікпен алысқанын суреттейді. Әлі ат жалын тартып үлгермеген жас бала қыл көпір үстінде жүргендей күй кешеді, бірақ тегі мықты, қабылан характерлі ол, әлі келсін, келмесін жамандықтың жағасына жармасады, алысады, жұлысады, қалайда беріспеуге тырысады.
Роман новелла секілді шағын-шағын әңгімелер жүйесінен тұрады. Әрқайсысына оқыс та өткір сюжет, сындарлы композияция тән. Бас-аяғы жинақы әңгімесінде бас кейіпкер Барсхан бастан кешкенін баяндаудан гөрі, көрген-білгенін суреттеуге бейім.
Новеллалық құрылымының ұтымды жері, бас қаһарманның өткен күндерін бүгінгі дәуірмен тығыз байланыста кестелейді. Байланыс дәнекері – автордың бай дүниетанымы. Көбінекей екі-үш сөзбен түйінделетін пәлсапасы. Және ол селкеу шығып тұрмайды, оқиғаның өзінен табиғи туындайды. Шығарманың оқылымына игі әсер етіп, арынды ой арнасының былайғы жолына қызықтыра түседі.
Барсхан – Шерханның өзі. Яғни прототипі. Романнан іздестіретінің сол Барсханның бәрімізге белгілі Шерхан Мұртазадай асыл азаматқа айналуының бастапқы сүрлеудері.Ойына не келсе соны істейтін, жанып тұрған шамның бүйірі томпақ шишасына түкіріп қалып шырт еткізіп сындыратын, сол тентектігі үшін шешесі Айшадан таяқ жейтін бес жасар ойын баласы кенет есейеді. Міне, осы тұстарда роман жанрының өзгешелігі, жеке адамның тағдыры мен дара санасын өзін тудырған аймақпен ғана емес, тұтас қоғаммен, қала берді исі адамзатпен байланыстыратын қасиеті күшіне ене бастайды.
        
        Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігіСемей қаласының Шәкәрім атындағы мемлекеттік университетіФилология факультетіСӨЖТақырыбы: * ... ...  ... замана шындығының бейнеленуі. Көркемдік ізденістер* . Р. Мұқанова, Т. Ахметжан, Н. Ораз шығармаларын талдауОрындаған: Қонырбаева Т.Ж.Топ: ФИ-201Тексерген:  ... ... ... ...  ... ... шындығының бейнеленуі. Көркемдік ізденістерШерхан Мұртаза  жазуға  романының,  атты бес кітаптан тұратын роман-эпопеяның, ... ... ... ... ... ... ... Қазақстанның республикалық жетекші газет, журналдарының, радио, теледидарының абыройлы басшысы болып, ... ... ... ... ... ... соң кірісті. Енді өзі ел тұлғасы боп қалыптасқан кезде туғызды. Сол бай ... ...  ... көрінеді. Шебер қалам жүздеген новелланы шашыратып алмай, үйлесімін тауып, басын біріктіріп, сом ... ... Бас ... ... ... новелланың алтын арқауы іспетті. Барсхан, қайсар шешесі Айша бұрынғы мекені тағдыр тауқыметімен Мыңбұлақтан Әулие-Атаға ... ... ... ... соң ... ... қайта оралады. Шеңберлі композиция (кольцевое построение) шығарма болмыс-бітімін ... ... ...  романының   ортаға салғысы келгенін айтады. Ал, шығарманы бастан аяқ оқып шыққаныңда,  идеялық-эстетикалық мән-мағынасы әлде қайда кең де ... ... көз ... ... ... ... өткен ХХ ғасырдың отызыншы, қырқыншы, елуінші жылдардағы ... ... ауыр ... ... үміт ... жүріп, тоталитарзим мен шовинизм қазған ордың жар қабағында ... да, ... ... ... күн ... не ... бәр-бәрімен жансебілдікпен алысқанын суреттейді. Әлі ат жалын тартып үлгермеген жас бала қыл көпір үстінде жүргендей күй кешеді, ... тегі ... ... ... ол, әлі ... келмесін жамандықтың жағасына жармасады, алысады, жұлысады, қалайда беріспеуге тырысады.Роман новелла секілді шағын-шағын әңгімелер ... ... ... оқыс та ... сюжет, сындарлы композияция тән. Бас-аяғы жинақы әңгімесінде бас кейіпкер Барсхан бастан кешкенін ... ... ... ... ... құрылымының ұтымды жері, бас қаһарманның өткен күндерін бүгінгі дәуірмен тығыз байланыста кестелейді. Байланыс дәнекері  -  автордың бай дүниетанымы. ... ... ... ... ... Және ол селкеу шығып тұрмайды, оқиғаның өзінен табиғи туындайды. Шығарманың оқылымына игі әсер етіп, арынды ой арнасының ... ... ... ...  -  ... өзі. Яғни ... Романнан іздестіретінің сол Барсханның бәрімізге белгілі Шерхан Мұртазадай асыл азаматқа айналуының ... ... не ... соны істейтін, жанып тұрған шамның бүйірі томпақ шишасына түкіріп қалып шырт еткізіп сындыратын, сол тентектігі үшін ... ... таяқ ... бес жасар ойын баласы кенет есейеді. Міне, осы тұстарда роман жанрының өзгешелігі, жеке адамның тағдыры мен дара ... өзін ... ... ғана ... ... ... қала берді исі адамзатпен байланыстыратын қасиеті күшіне ене бастайды.Өстіп көркем құрал қуатымен Кеңес кезінің қоғамдық бет-бейнесі жеке адамның тағдыры арқылы ... ... ... ... кең ... ... де, бар ... Барсхан мен оның төңірегіне түссе де, баланың ендігі өмірі, қимыл-әрекеті, жан әлемі оны туғызған қоғамдық ортаның тұрпатын, ішкі ... ... Жеке ... ... адам ... сол ... бар тірлігімен қабысып жатқандықтан, замананың эпостық кең құлашты шындығына кенелеміз.Жазушы бес жасар геройының бұл жолғы есеюінің ... бала ... ... берген. Жүрек шымырлататын, көзге жас алдыратын зардабының бір қырын ғана көрсеткен..Келтірілген ...  атты ... ... ... ... Сол ... тамшы  -  романның бар тұрқы-тұрпатының айнасы сықылды. Шап-шағын әңгімеде қилы-қилы мәселе ... Және ... ... ... ... қатар, үлкен жазушы, бүгінгі ел тұлғасы Шерхан Мұртазаның үні қоса қабат естіліп отырады.Бала әкесінен айрылды. ... ...  еді. Ауыл ... енді ... қарай бастағанын бірден сезеді. Өзі айтпақшы . Бұдан былай Барсханның аштық-жалаңаштықта күн кешетінін білетін автор, сол кездегі елдің ... ... аз ... анықтаумен бірге, ол уақыт тұрсын, бүгін де ашындырмай қоймайтын күйікті проблема туралы, нақтылап айтқанда, ... ... ... ... ауыр ... жетелейді.Бір кезде Шерхан қазіргі Көк байрағымызға бөрінің басын салайық деп ұсыныс жасағанда, биік мансапты адамдар күліпті:>... ... ... ... соң ... ... ... үйге ... жалаңаштық кіріп, сіресіп жатып алғаны өз алдына. Өкінішті ойға шомылдыратын жәйт ол ғана ... ... ... ... ... ұшыратқан жалмауыз 37 ғой, Құдайға шүкір, келмеске кетті. Бірақ, әкесіздік ағызатын көз жас тиылды ма? Тәуелсіз елдің некеге отырған ... ... ... ... ... Тіпті балалы-шағалы болып қырқылжың қырықты жинаушы кей жігіттер балаларын, кішкентай періштелерді мөлитіп әкесіз қалдыруда... Әкесіздікті романының өзегі еткен ... ... ... ... ... жоқ. Өткен қу жетімдік балалық шағын суреттеу арқылы бүгінгі ... ... ... ... атты жұт ... ахуалға қатты ашынатынын білдіріп отыр. Ел мүддесін бәрінен жоғары қоятын тұлғаның ісін істеген. Әттең естір құлақ ... ... бір ...  ... ... ... ... алыбы батыр мен тұлға түсініктерінің арасында үлкен айырма бар екенін аңғарған. Батырлық та кім ... ... келе ... Бірақ тұлғаның жөні бөлек. Ол  -  ерлігінің үстіне Ел қамқоры ...  -  ... да, ... да емес ... ... ... ... еңбекші. Тапқан еңбек күніне тым құрса тіске басатын қорек тимейді. Колхоздың ... ... ... ... тасынады. Балапандарын қыт-қыттап жаны қалмай дән тауып асырап жүрген тауық тәрізді. Үй іші ... ... ... ... қазан-ошақ қасынан шықпайтын ақжаулыққа да жатпайды. Түптеп ... Айша  -  ірі ... ... Күні кеше ер адамдар майданға аттанды. Сонда бір жағы бала-шағаны, екінші жағы майдандағы жауынгерді кім киіндіріп-ішіндірді? Даусыз ... ... ... Сондай әйелдердің жуан ортасынан роман кейіпкері Айшаны да көреміз. Бұл жарқын бейнеден ержүректіліктің де, қамқоршыл тұлғаның да сыпаттары ұшқындап ... Айша ... әр ... ... Балаларын ғибратты аңыз, ертегі айтып ұйықтатады. Бұл жағынан ол  -  ... ... ... ... ... ... байлайды, жүрегіне адамгершілік сезім ұялатады. Ана байғұстың бала-шағасына жасаған қай ... ... ... ... ... ... не озбырлыққа көнбейтін, ешкімге есесін жібермеуге тырысатын қайыспас мінезі шешесіне тартқан. Автор анасының биік қасиеттерін белгілі бір ... ... ... құр ... ... үлкен такт, көргенділік әдеп сақтай отырып кескіндейді. Барсханның сүндетке отырғызылатын, бір жағынан күлкі шақыратын жайымен байланыстыратын оқиға ... ... ... ... ... кеспе-берен мінезінен ғана қаймығады. Шүмәтайының ұшын кертетін  ... ... ... көп ... ... ... шешесінің мінезін бөліп айтады. Сталиндік репрессия, тоталитаризмнің басқа да ... ... ... ... ... ... асыра сілтейтін, күн бір жауса, терек боп екі жауатын белсендизм болса, Тасбет ... сол ел, ұлт ... ... ... іс ... ... Есімі де классицизм ағымын еске түсіретін үлгімен тауып қойылған. ... жаны ... ... әр ... ... ... ... отыратын және бір тұрақты кейіпкері бар. Тұманбай ақынның  дейтін өлеңіндегідей, аспан әлемінен. Жансыз болса да, ... есе ... ... ... ... ... жалғастыратын образ  -  көктегі Ай. Шерхан романының аталымына кездейсоқ кірмеген. Ай мен Айша  -  ... де ... ... ... жұлдыздары. Тұлғалыққа баулитын мектебі. Айдың Айшадан айырмашылығы, өзегі талып аштықтан кірпігі ... ... ... ... ... жоқ. . Бір ... Ай мінезі аумалы-төкпелі. Айша мен Барсханның көңіл күй-жайына байланысты құбылады. Араға төрт жыл салып, туған жері Мың-Бұлаққа ... ... ... Ай ... бастағандай көрінеді.Барсханның Мыңбұлақ атты жер Семейде де, Арал маңында Мыңбұлақ ойлауыты, Мыңжылқы Қаратау сілемінде бар ... ... ... батысында  - Мың Қыстау, Балқаш өңірінде Мың Арал бар екенін  -  бәрі ... елі  -  тас, ... ... ... ... басқан өлкесі екенін іштей сана-жүрегімен сезініп, рухани баии түсетін ... ... ... ... Барсханның Шерхан Мұртаза атты суреткер жазушы дәрежесіне көтерілетін, ел ... ... ... аталатын уақыты шынында да  -  алда еді.Қазіргі замандағы әдебиетте әжелер мен аналар жайында қалам тартқан жазушылар ішінде ... ... орны ... ... қаны ... сонау заманда ұлтымызға Тұрар тұлғасының жаңа қырларын Шерхан дер ... ... ... Тұрардың қайта оралуына Шерханның  романы жол салып берді десек қателеспеспіз.Қалың ... ... ... ... еткен соң да оның заманға лайық шығармалары шыға бастады. Солардың бірі  -  ... өз ... ...  ... ...  Ай образын жасаудағы себебіңіз не?>> деп сұрақ қойғанда, Ш.Мұртаза: . Шығарманың шешімі  -  ... ... ... Оны елден, туған жерден, ата-баба қонысынан бездірген Тасбет пен Жуанқұл. Олар- кешегі ... ... ... ... мен ... ... балалықтың дәмін татып үлгермеген бұл шығармалардың авторлары үшін аналары мен әжесінің аяулы алақаны жанға дауа, ... шипа ... ... ... тұр. Адам ... ең тәтті кез осы балалық шақ болса, оны еске ала шығарма жазбаған жазушы ... ... ... осы ... ... тәрбиені үлестірген ана мен әжеден айналарсың. Мүмкін бұл ... ... ... ... маңдайына біткен әдебиеттің майданында өз орны бар азаматтары бүгінгі дәрежеге жеткен шығар.Пайдаланылған  әдебиеттер :* Шерхан Мұртаза. Алты ... ... ... Алматы: Қазығұрт. 2002.* Оңғарсынова Ф. Шераға 60 жаста. Жұлдыз тағдырлы жазушы. Алматы. Атамұра. 1993.* Тарази Ә., ... Л. ... ... ... ... 2000.* Қазақ әдебиеті тарихы. ІХ том. ред. басқ. С. Қирабаев. Алматы. 2005.Р. ... Т. ... Н. Ораз ... ... Роза  --  1964 жылы 14 ... ... Қазақстан облысы, Үржар ауданы, Көлденең ауылында дүниеге келген. 1987 жылы Қазақ мемлекеттік университетінің журналистика факультетін тамамдады.1987 жылы Орталық ... ... және өнер ... ... ... 1989 жылы ... ... одағының Аударма коллегиясында аға редактор болды. Қазір Қазақстан Республикасы Ақпарат министрлігінде жауапты қызметкер."Жарық дүние" (1994, "Жалын"), "Дүние кезек" (1997, ... ... ... ... (2000, ... ... мен драмалық хикаяттары жарық көрді. 2001 жылы Рабғұзидің "Қисса-сүл-Әнбия" ... ... рет ... ... тәржімалады. 1996 жылы Қазақтың мемлекеттік М.Әуезов атындағы академиялық драма театрында "Мәңгілік бала ... ... ... 1997 жылы ... атындағы мемлекеттік академиялық жастар мен балалар театрында М.Әуезовтің ... ... ... желісінде драмалық қойылымы сахналанды.2001 жылы Ш.Айманов атындағы "Қазақфильм" киностудиясы "Қыз жылаған" әңгімесінің желісімен кино түсірді. Қазақстан Жастар одағы сыйлығының, "Жалын" ... ... ... ... (1989), ... ... әдеби сыйлығының лауреаты (2002, "Құдірет-Кие")Талаптан Ахметжанов - Шығыс Қазақстан облысы, Күршім ауданы, Теректібұлақ ауылында туған.            ... ... бола ... ... өзінің таланты арқылы білек сыбана араласқан көпқырлы кісілік келбетімен, адамгершілік ар-ожданының биіктігімен көптің көңілінен шығып, жүректерден орын алған қазақ ... ... ... жазушы-драматург.             ... ... ... ... ... бастап әңгімелері баспасөз беттерінде жарияланды. Алғашқы әңгімелерін  ... ... ... жүріп жаза бастады.1979 жылы Өскемен құрылыс-жол институтына оқуға түсіп, 1985 жылы оқу орнын бітіріп, ... ... ... ... ... ...  ... тілші, бөлім меңгерушісі, ҚР баспасөз және БАҚ министрлігінде бас маман,  газетінде бөлім редакторы,  журналында бас ... ... ...  ... бас ... Қазақстан Жазушылар одағы басқарма төрағасының орынбасары,  баспасының бас ... ... ...              ... ... Пикуль атындағы сыйлықтың лауреаты, Қазақстан Жазушылар одағының Оралхан Бөкей атындағы ... ... 1996 жылы  атты ... мен хикаяттар жинағы үшін Қазақстан Жастар одағы сыйлығының, 2002 жылы  қонағы атты прозалық жинағы үшін ...  ... ... ... атанды.Сахнада кейіпкерлер образын актер болып сомдаған қаламгер үшін бұл жанр ... ... еді. Әрі ... ... мен ... ... біледі. Содан болар оның қаламынан , , , ,  пьесалары туды.   атты екі актілі трагедиясы Орал ... ...   атты екі ... ... Ғ. ... атындағы академиялық  Жастар мен балалар театрында қойылдыАбзал азаматтың әз ... ... ... ... ... Атамекеннен қол үзбей, шығармаларына арқау етті.          ... екі күн ғана ... ... 27 ... ... ... жазушының денесі Қазақстан Жазушылар одағының ғимаратынан шығарылып, Кеңсай зиратына жерленді.Шығармалары:*  ( 1995 ж.)*  ( 1997 ж.)*  ( 2001 ж.)*  ( 2003 ж.)*  ( 2003 ж.) ... ... ... ... үш ... ( 2006, 2007, 2008 жж.) ... ... шығармалары республикалық театр сахналарында қойылуда.*  атты спектаклі он шақты жылдан бері ... ... ... ... ... қойылып келеді.Алматыдағы Ғ.Мүсірепов атындағы академиялық Жастар мен балалар ... * * ...  ... ... драма театрында * Жамбыл атындағы Шығыс Қазақстан облыстық драма театрында  атты спектакльдері жүріп жатыр.Республикалық басылымдарда бұл ... ... жылы ... көп ... Ораз 1932 жылы 20 қазанда Қостанай облысы Урицкий ауданындағы  кеңшарында туған. 1947 жылы туған ауылындағы жетіжылдық мектепті ... ... ... педучилищесін 1950 жылы тамамдаған. Мұнайлы жетіжылдық мектебінде бір жыл ... ... 1951 жылы ... мемлекеттік университетінің филология факультетіне түскен. Алғашқы топтамасы  (1956) атты жас ақындар жинағына енген. 1956-1958 жылдары мектепте ұстаздық еткен. 1958 - 1963 ... ... ... ... ... жылдары  газетінде қызмет еткен. 1965 жылы Целиноград облысаралық бөлімшесіне жауапты хатшы болып тағайындалған.  ...  -  ... ...  -  ... ... бас ... ... журналист- публицист, қоғам қайраткері. 1964 жылы АлматыдаНұрғожа Ораздың  () қарапайым атымен алғашқы жинағы шықты. Соңғы ... ... ... ... ...   ... для ...  (),  () кітаптары жарық көрді. Н. Ораз ... рет ... ... ... Л. М. Картаузовтың  () поэмасында, Н. Малгаждаровтың  () ... ... ... ... ... ... Ақын 50 жас ...  () бір аттас шығармасын шығарды, онда бұрынғы өлеңдері және поэмаларымен ... жаңа ... ... шықты. Содан соң  () кітабы жарық көрді. Кітаптары:  ()  -  1968 жылы шыққан ... ...  (, 1980),  (, 1984). Н. Ораз өзін ... көрсете алды. Бұл жөнінде оның  () және  () ... куә. ... Ораз ... публицист, деректі жанры, проблемалық очерктің шебері атағына ие болды. Оның дарыны  () деректі проза кітабында ... ...  
        
      

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 10 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Шерхан Мұртазаның «Ай мен Айша» роман-диологиясында замана шындығының бейнеленуі6 бет
"Бұқар толғауларындағы абылай мен тарихи абылай (тарих және көркемдік шындық)"12 бет
"Жоқтау" өлеңдердерінің көркемдік аспектілері12 бет
"Шу" дастаны және оның идеялық мазмұны, көркемдік сипаты (әдеби талдау). "Оғыз қаған" дастаны және оның нұсқалары10 бет
"қазіргі қазақ прозасындағы тақырыптық, жанрлық ізденістері"26 бет
1) Әдебиеттің көркем шығарманың көркемдеу құралдары мен тілі 2)Өлең сөздің теориясы 3)Шығармашылық әлемі және әдеби жанрлар мен олардың түрлері 4) Әдеби үдеріс (процесс), әдеби әдіс, бағыттар мен көркемдік тәжірибелер16 бет
60-90 жылдардағы қазақ поэзиясындағы көркемдік ізденістер29 бет
«Абай жолы» романындағы тарихи шындық эволюциясы7 бет
«Абай жолы» романындағы Құнанбай бейнесі34 бет
«Адасқандар». романнан повестке35 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь