1 Стресс,анықтамасы,жіктелуі,себебі. 2 Домбығу немесе ісіну

1 Стресске анықтама
2 Стресстің белгілері
3 Эмоциялық стресс
4 Хроникалық стресс
5 Жағымсыз ойсоққы
6 Стрессті тудыратын факторлар

1. Соғылу.,
2. Созылу.,
3. Үзілу.,
4. Шайқалу.,
5. Басылу.,
6. Гематома (қанды домбығу).,
7. Лимфоэктравазат (лимфалық домбығу).
Стресс дегеніміз не? Психологтар «стресс» тақырыбын ұзақ уақыт бойы зерттеп, оның себебін түсінуге және одан шығу үшін адамдарға жол ашуға тырысты. ХХғ. 30-50 жылдары канадалық ғалым Ганс Селье стресстің биологиялық теориясын жасады. Оған мынадай ғылыми анықтама беріледі: Стресс – аса кушті сыртқы әсерден жүйкенің жоғарғы деңгейде ширығуы.
Стресс – адамның ширығуын талап ететін күрделі, күтпеген, аса жауапты, маңызды немесе қауіпті жағдайларда пайда болатын көңіл-күй ахуалы. Ол сондай-ақ денеге және ақыл-ойға тез және жауапты шешімді талап ететін көп салмақ түскенде, дау-жанжал т.б кезінде туындайды. Стресс кезінде орын алатын денедегі өзгерістер мен уайым диапазоны өте үлкен. Әлсіз стресс немесе оның бастапқы көрінісі кезінде адам жинақылынады, оның психологиялық процесстері жұмылып, деңгейі жоғарлайды. Ұзақ немесе қатты стресс ағза жұмысын қамтамасыз ететін қызметтердің ұйымдасуын бұзады немесе олар азып-тозып, қызмет етуден қалады.
Бұл адам ағзасының физикалық және психикалық тұрғыдан күштену қалпы. Қазіргі заманда жиі қолданатын, сәнді сөз. Біз оны әруақытта сезінеміз – сыныпта өзімізді тұрып таныстырарда, асқазанның ішінде қуыс бардай сезім болады, емтихан уақытында шексіз ашулану, ұйқысыздық. Болмашы стресстің өзі шарасыздыққа алып келеді. Стресс адам тіршілігінің ажырамас бөлігі. Дей тұрғанмен стресстің өте қауіпті жағдайларын ажырата білу керек.
Стресс үш кезеңнен тұрады:
1) үрейлену - жағымсыз тітіркендіргіш әсер еткен сәтте туатын жауаптың алғашқы кезеңі. Таңырқау іспетті сезім пайда болады;
2) төзімділік – жағымсыз тітіркендіргіш әсеріне беріліп кетпей, оған төзу реакциясы туады. Бұл кезде гипоталамус-гипофиз жуйесінің ықпалымен бүйрек үсті безінің гормондарының мөлшері қанда тез мөлшерде көбейіп кетеді. Симпатикалық жүйке жүйесінің әсерімен жүректің соғу ырғағы жылдамданады, тыныс алу ырғағы да жиілене түседі. Бұлшық еттердің жиырылу қабілеті күшейеді;
3) әлсіреу – бейімделу қорының мүикіндігі азайып, таусылады, сондықтан психологияда дезадаптация (бейімделудің нашарлап жойылуы) пайда болады. Стресстің көпке созылған ауыр түрі адамды жүдетіп, қайғыға батырады.
Бұл тұрғыдан алғанда, заманында Әбу Әли Ибн Синаның қойларға қойған тәжірибесі өте қызық. Ол бір қойды қораға, басқа қойларды көретіндей етіп, жалғыз өзін қамаған. Ал екінші қойды басқа қораға қасқырдың үйшігінің жанына орналастырған. Бірінші табынға қосылғысы келіп, маңырай берген, бірақ алдындағы жем-шөпті жеп тұрған. Ал екінші қой қасқырды көрген сайын үркіп, қашпақ болған. Ол алдындағы жемді аузына да алмай, жүдеп-жадап әлсіреген. Адам да сол сияқты жақсыны көрсе жақындағысы келіп, жағымды стресс туады. Ал жаманды кездестіргенде одан жанын аулақ салып, құты қашады, жағымсыз стресс туады. Міне, осы екі мысал стресстің жағымды және жағымсыз түрлерін біршама сипаттайды. Стрессті тудыратын әсерлерге қарай физиологиялық және психологиялық стресс деп екіге бөледі. Психологиялық стрессті мәліметтік және эмоциялық стресс деп атайды. Тосыннан жағымсыз хабар естігенде мәліметтік стресс пайда болады.

Жабық механикалық жарақаттар – сыртқы ортаның әртүрлі механикалық әсерлерінен тері, тері асты ұлпаларының және ішкі ағзалардың патологиялық өзгерістерге ұшырауы. Жануарларда кездесетін ұлпалар мен ағзалардың жабық механикалық жарақаттары сан алуан. Ол барлық жануарларда кездеседі. Әсіресе бір орында көп мал басы шоғырландырылып өсірілетін кешендерде мүйізді ірі қараны байламай, мүйізсіздендірмей ұстағанда, тасымалдау, бағу, азықтандыру және ветеринариялық – зоотехникалық шараларды жүргізгізу кезінде қажетті талаптарды сақтамағанда мал жиі жарақаттанады. Жабық механикалық жарақаттарда созылғыштығына байланысты теріде, кілегейлі қабықтарда көзге көрінетін ашық бүлінулер болмайды. Жабық механикалық жарақаттар ұстап бағу, тасымалдау барысында денеге өткір емес заттармен соғу - соғылу, ұру – ұрылу сияқты механикалық күштердің әсерінен болады. Жабық механикалық жарақаттардан асқынуларда пайда болады. Мысалы: іріңді - шірікті (абцесс, некроз) үрдістер, сепсис. Ал жарақаттық және жүйке стрестік шоктарға жете көңіл бөлінбей келеді. Олар тіпті жануарлардың өлім-жітіміне әкеліп соғуы мүмкін. Көптеген шаруашылықтар әлі жануарлардың жабық механикалық жарақаттарынан келетін экономикалық шығындарға көңіл бөлмей отыр. Ал алдыңғы қатарлы шаруашылықтар жануарлардың жарақаттануларының алдын алуға баса көңіл аударуда. Мысалы кейбір шаруашылықтар мүйіссіз сиыр тұқымдарын сатып алып өсіріп (Ангус) жатса, кейбіреулері бұзауларды ерте мүйізсідендіріп тастауда. Малдарды тасымалдауға тек арнайы көліктерді пайдалануда.
Б.К. Ілиясов «Алғашқы ветеринариялық жәрдем». Алматы 2001жыл.
Б.К. Ілиясов «Ветеринариялық хирургия». Алматы 2009жыл .
        
        Қазақстан Республикасының Білім және Ғылым министірлігіСемей қаласының Шәкәрім атындағы мемлекеттік УниверситетіБӨЖТақырыбы: Стресс,анықтамасы,жіктелуі,себебі.Орындаған: Тәтіғали А.ДТексерген: Нұркенова М.КСемей 2015Жоспар:1 Стресске анықтама2  ... ... ... ...  ... ... ... ойсоққы6 Стрессті тудыратын факторларСтресс  дегеніміз  не?  ...  ...  ...  ұзақ  ...   ... оның ... ... және  одан  шығу  үшін  адамдарға  жол  ашуғатырысты.  ХХғ.  30-50  ...  ...   ...   Ганс   ...   ... ... ... Оған мынадай ғылыми анықтама беріледі:  Стресс– аса кушті сыртқы әсерден жүйкенің жоғарғы деңгейде ......  ...  ...  ететін  күрделі,  күтпеген,  асажауапты, маңызды немесе қауіпті жағдайларда ... ... ...  ... сондай-ақ денеге және ақыл-ойға тез және  жауапты  ...  ...  ... салмақ түскенде, дау-жанжал  т.б  кезінде  туындайды.    Стресс  кезіндеорын ... ... ... мен ... ... өте ... ...  стресснемесе оның бастапқы көрінісі кезінде адам жинақылынады, оның  психологиялықпроцесстері жұмылып, деңгейі  жоғарлайды.  Ұзақ  ...  ...  ...  ... ... ... ... ұйымдасуын бұзады немесе  олар  азып-тозып, қызмет етуден қалады.Бұл адам ағзасының физикалық және психикалық  тұрғыдан  күштену  ... ... жиі ... ... сөз. Біз  оны  әруақытта  ...  ... ... ... ... асқазанның  ішінде  қуыс  бардай  сезімболады, емтихан уақытында шексіз ашулану, ұйқысыздық. Болмашы стресстің  ... алып ... ...  адам  ...  ...  бөлігі.  Дейтұрғанмен стресстің өте қауіпті ... ... білу ... үш ... ... ... - жағымсыз  тітіркендіргіш  әсер  еткен  сәтте  туатын  жауаптыңалғашқы ... ... ... ... ... ... төзімділік – жағымсыз тітіркендіргіш әсеріне  беріліп  ...  ... ... ...  Бұл  кезде  гипоталамус-гипофиз  жуйесінің  ықпалыменбүйрек  үсті  безінің  ...  ...  ...  тез  мөлшерде  көбейіпкетеді.  Симпатикалық  жүйке  жүйесінің  әсерімен   ...   соғу   ... ... алу ... да ... ...  Бұлшық  еттердің  жиырылуқабілеті күшейеді;3) әлсіреу – бейімделу қорының мүикіндігі азайып,  таусылады,  сондықтанпсихологияда дезадаптация  ...  ...  ...  пайда  болады.Стресстің көпке созылған ауыр түрі адамды жүдетіп, қайғыға батырады.Бұл тұрғыдан алғанда, заманында Әбу  Әли  Ибн  ...  ...  ... өте ... Ол бір ... ... ... қойларды  көретіндей  етіп,жалғыз өзін қамаған.  Ал  ...  ...  ...  ...  ...  үйшігініңжанына орналастырған.  Бірінші  табынға  ...  ...  ...  ... ... ... жеп тұрған. Ал екінші қой  қасқырды  көрген  сайынүркіп, қашпақ болған.  Ол  ...  ...  ...  да  ...  ... Адам да сол  ...  жақсыны  көрсе  жақындағысы  келіп,  жағымдыстресс туады.  Ал  ...  ...  одан  ...  ...  ...  ... ... стресс туады. Міне, осы екі мысал  стресстің  ...  ... ... біршама сипаттайды.  Стрессті  тудыратын  ...  ... және ...  ...  деп  ...  ...  ... мәліметтік және эмоциялық  стресс  деп  атайды.  Тосыннан  ... ... ...  ...  ...  болады.  Адам  дұрыс  жауап  табаалмай, қатты ... не  ...  ...  ...  қалады.  Ал  эмоциялықстресс қауып туғанда  ...  оқыс  ...  не  ...  ...  ... ... Мұндайда  жоғарғы  жүйке  әрекетінде  тежеулі  серпінісіқанат  жаяды.  Соның  нәтижесінде  ...  ...  ...  сөйлеген  сөзібұзылады. Стресстің физиологиялық  тетігі  гипоталамус-гипофиз  бүйрек  ... ... ...  қызметіне  негізделген.  Стресс  кезінде  ...   мен   ...   ...   ...   ... ... жаңа деректері бойынша  оған  қосымша  самототропин  жәнесамотомединдер де стресстің, әсіресе оның үрейлену кезеңінің өрлеуіне  себепболады. ...  ...  ...  ...  ...  организмніңстресске қарсы тұру төзімділігін арттырады.Бұл биологиялық  ...  ...  жеңу  үшін  ...  қоршағанортаның   жаңа   жағдайларына   ағзаның   бейімделу   қабілетінің   ... ...  ...  ...  ...  ...  (стресстік)әсер алдымен орталық нерв  жүйесін  мазалайды,  сипатикалық  нерв  жүйесініңмөлшерден тыс жұмыс істейтіндігін арттырады. ... неше ...  ... ... бар. Олар ...  мен  ...  Бұған  ағзадағы(мидағы)   гипофиз   қосылады   да   өте   ...   ...  ...  әкеп  ...   ...   ...   ... бөлінуін арттырып ағзаға  күйзеліс  (стресс)  тудырады.  Жандыәсер  созылып  кетсе,  ағза  әлсіреп  ...  ...   ... тыс көбейе түседі.  Бұл  ағзаны  әбден  әлсіретеді.  Ұзақ  уақытқастресс созылса ағзаға тіпті жаман  ...  ...  ...  ... төмендеп кетіп денсаулық нашарлап ұйқы  қашады.  Бұл  ...  ... ... Егер ...  ...  ...  тұрса,  онда  ағзада  бұрынғықалпына келмейтін  физиологиялық-биохимиялық  үрдістер  ...  ... ... ... ... ағзада орын ала бастайды.1950 – 1970 жылдары  өсімдіктер  физиологиясын  да  ...  ... ...  ...  деген  биологиялық  терминдер  пайдабола бастады. Өмірге, тұрмыс игілігіне, ... ... ...  ...  өзіне  деген  биологиялық  ерекшелігіне   күмәндік   ...  ...  ...  ...  ...   болып   саналады.Адамзат  баласы   ...   ...   ...   ...   күшейтудіңнәтижесінде танымдық қызығушылығы артып, ауыр стресс  тудыратын  ... ал ол бола ...  ...  ...  тез  ...  ...  ... Теориялық аспектілерге тоқталу және стресстен арылудыңжаттығуларын ұсыну.  Адамда болып тұратын психикалық процесс эмоция туралытүсінік ... ... ... ... ... ... ... көңіл-күй туралы білімдерін өмірде, практикада қолданабілуін қалыптастыру.Стресс жайлы түсінік пен оның ... алу ...  ... белгілеріСтресске әлеуметтік жағдайға және қызмет түріне байланыссыз барлық адамдарұшырайды. Бірақ бір жағдайларда адамдар қатер тобына көбірек жатқызылады,ал ... ... ... ... зерттеулеріне сәйкес стресскеәлеуметтік орта қызметкерлері және зиян, әрі қауіпті өндірісте жұмысістейтін адамдар ұшырайды. Бұл мұғалімдер, дәрігерлер, әскерлер, ақпараторталығының операторлары, полиция және ... да ... ... ... ... ... стресске тұрақтылық тестін өткізеді. Бірақ оларшынында нәтижелі ме? ... ... бар ғой! ... бай, ... ... болу сән. Бірақ мұндай критерийлерге сәйкес болу үшін адам ... ... ... ... ... адам ... астағы үзілісті өткізеді,кешке бөгеледі, елді-мекендерді және сағаттық белдеулерді ауыстырып, жиііссапарға ұшады. Сонымен бірге оның тоқтап және ... ... жоқ. ... өзі ... ... ... адамға үзіліске уақыт келегенінбайқатады.Оның бірінші белгілері:• алаңғасарлық;• жоғарғы қозғыштық;• жиі шаршау;• әзiлшiлдiк сезiмiнiң жоғалтуы;• кенеттен тартылатын темекі санының өсуімен бірге, ... ... ... ... ... және тәбеттің жоғалуы;• естің нашарлауы;• кейде баста, арқада, асқазанда «психосоматикалық» деп аталатын ауруларболуы мүмкін;• қуаныш негізінің толық ... ... ...   ...   жалпы   даму   заңдылықтары   физикалық,    химиялықауыртпалықтармен  ұқсас  болып  ...  ...  ...  ...   кейбір   жағдайларға   адаптациясын   (икемделуін,    ...  ...  ...   әсерінен   жаңа   пәндерді   игеруі   арқылыоқушылардың  еске  ...  ...  ...  ...  ...   ... кейіпкерлері бейнесін көрермендерге жеткізеді, кәсіпкерлер  нарыққабейімделеді, т.с.с), шектен тыс ауыртпалықтар  көптеген  дерттердің  дамуынасебепкер болады. сондықтан да ... ... тым ... бара  ...  ...   ауыртпалықтардың    ауру    ...    ...    ... ... болып отыр.Адам денсаулығы  туралы  ерекше  зерттеулер  жүргізген  ...  ... ... жүрек пен мидың сырқаттарын туындатады  деп  түсінген.  ...   ...   ...   ...   ...   ...    ... жан-дүниелік ауыртпалықтардан дамитын дерттердің  көріністерінтек соңғы  сатыларында,  адамның  ақыл-есінен  айырылғанда  ғана  ... мына  ...  ...  «Серейлік  ықпалдар  ұшықтық  текадамзатты сезгір ой, сезімтал  көңіл,  теңіздей  толғамдық  ...  ... ... ғана көз ... ...  Бұл  ...  біз  ... ауыртпалықтарға әр адам әр түрлі жауап қайтаратынын  түсінеміз.  Олойы олқы, көңілі ... ...  ...  ...  ...  адамдарда  ақыл-есінің бұзылуына дейін әкелетін дерттер  болуы  ықтимал  дейді.  Бұл  ... ... не ... ... ... адам  организмінің  дене  бітімі  мен  мінез-құлқының  ерекшеліктеріне  байланысты.  Бұл   ерекшеліктеріне   ...   ... ...  ...  ...  ...  ...  ішіндебүгінгі күні адамның орталық жүйке жүйесінде (миында)  өтетін  ... мен ... ... күшіне, олардың өзара  бірімен-бірі  теңгерілужәне ауысу жылдамдығына  қарай  И.П.  ...  ...  кең  ...  Осыжіктеу бойынша жоғары жүйке жүйесі әрекеттерінің түрлері:1-түрі күшті, ұстамды,  жігерлі  түрімен  көрінетін  ...  еті  ... ... өмір ... ... шеше білетін  болады.Мұндай адамдарды Гиппократтың жіктеуі бойынша ... деп ... түрі ... ...  ...  түрімен  сипатталатын  адамдардың  мінез-құлқы сабырлы, тым салмақты, байсалды, мінезі ауыр  болады.  ...  ... ... істі ... басқа іске кіріспейді. Олардың миында  қозу  ментежелу үрдістерінің орын ауыстыруы  баяу  болады.  бұл  ...  ... деп ... ... ... ... көп жағдайда алды-артын  байқамайтын,  тіптішамасын ... ...  ...  ...  ашушаң,  күйгелек  болады.  бұл  түрГиппократта хоелриктер делінеді.4-түрі әлсіз,  қиындықтарға  төзімсіз,  жұрттың  ...  ...  ...   адамдар.   Мұндай   ...    ...    ...    ...  ...  ...  байланысты   эмоциялық   ауыртпашылықтарғажоғарылығы 1 және 2-түрлеріндегі адамдар жеңіл түрде икемделсе,  3  және  ... ...  ...  ...  ...  алмайтындықтан  артынан  денемүшелерінің көптеген ауруларына ұшырайды.4  Хроникалық стрессАл хроникалық, яғни созылмалы ...... ...  ...  ... ...  еңсені  езетін  нәрселер  —  адам  денсаулығы  үшін  өте  ... бұл ... ең ... ... ... бронхиалды  астма,жүректің коронарлы аурулары, қант диабеті  сияқты  психосоматикалық  ауруларпайда  ...  ...  ...  ...  ...  ...  қорғанысқұралы ретінде белгілі болады. Бірақ  ол  ұзақ  мерзімге  созылған  ... ... ... ... ...  ...  түрлі  жағдайда  болады.кейде жағымды жайлардың өзі адамға қосымша  ...  ...  ...  ... адам ... ғашық болып,  үйленсін  делік.  Адам  ...  ... өзі — екі ... бас қосуы, бір-біріне үйренуі,  жаңа  жағдайғабейімделуі де стрессорлық фактор болып табылады.5 Жағымсыз ойсоққыОйсоққыға ұшыраған кезде мидың кейбір бөліктерінде ...  ... ... тобы ... ... ол мида ... қозу ...  туындатады.Бұл қозу ошағы бастапқы кезеңдерде шектеліп,  сыртынан  тежелу  үрдістеріменқоршалады. Артынан қозу үрдісі өз ... ... ...  әсер  ... ... айналасындағы ми орталықтарына  тарайды.  Осылай  белсенділігікөтерілген нерв  жасушалары  ...  қозу  ...  ...  ...  басқақұрылымдарын жұмылдырып, оларды бір функциялық дерттік  жүйеге  біріктіреді.Ішкі ағзалар мен дене мүшелерін нервтік реттеу  бұзылады.  Ары  ...  ... ...  ...  ...  үрдістер  туындап  немесе  ойда  бардерттері өрши  түседі.  Жан  ...  ...  ...  жан  ... дене ...  аурулары  психосоматикалық  аурулар  деп  аталады.Оларға жүректің ишемиялық ауруы, гипертониялық ауру, асқазан мен  ұлтабардыңойық жарасы, ... ... буын ... ...  ...  т.б.  ... алдында тұрған мәселелерді  шеше  алмай,  ...  ...  ...  өздеріне-өздері  қол  жұмсайды.  Соңғы   кездері   психосоматикалықаурулардың жиілеп бара жатқаны байқалады.  Ресей  ...  ... ... екінші әлем соғысында  қоршауда  қалған  Ленинград  қаласытұрғындарының  арасында  ауыр  эмоциялық  стресстен  ...   кең   ... ... ... Ал ... ... құру  жылдарында  халық  арасындааурушаңдық одан да көбейгені анықталып отыр. Оның себебі неде?  Бұл  ... ... ...  ...  заңдылықтары  алдында  дәрменсіздігінен,бейшаралығынан,   амалсыздығынан,   болашаққа   сенімі   жоғалуынан,    ... шеше ... ... ... деп ... ... көзқараспен  әбден  келісуге  болады.  шынында,  соғыс  кезіндегі  ... ... ... үміт ... олар ... ... ...  бірсеніммен қарады. Қазіргі заманда адамдарды үмітсіздік ... ...  ...  ...  ...  1.  ...  ...  жүйке  жүйесіәрекеттерінің түрлерінен, 2. өмірден алған тәжірибелерінен,  3.  организмніңстрессті   шектейтін   жүйесінің   туа   ...   ...    ...  ...  ...  бейімділігінен  және   4.   ауыртпалықтуындатқан ықпалдың  күші  мен  қарқынына  ...  ...  Осы  ... тәжірибесі аз жастар жандүниелік ауыртпалықтарға төзімсіз келеді.Қазіргі  өмірде  стресстен  қашып  құтылу  мүмкін  емес.  ...  ...  ...  ...  көліктегі  ұрыс-керіс,  кездесуге  кешігу,отбасындағы келеңсіздіктер...Кей  адамдар  мұндай  стресстерге  бейімделген,қандай ... ... ...  ...  ...  ...  ...  біреулерсалы суға кетіп, ауруына ауру жамап жатады. Демек, бұл тек ...  ... ... фактор ғана емес, адам денсаулығына кейде  шешуші  әсерете алатын медициналық проблема.Ағзадағы барлық құбылыс  ...  ...  ...  белгілі.  Кез-келгенстресс те осылай басталады. Ол алдымен мидың елегінен ... ...  ... ... жүйе ... бүйрек үсті бездері гормондар бөле  бастайды.Осымен бір мезетте вегетативті нерв жүйесі жұмысын бастайды, артериалды  қанқысымы көтеріледі, ... ... ... ...  ...  ... ... көмектесетін көптеген өзгерістер  жүзеге  аса  бастайды.  Қаттыстресс дені сау адам үшін зиянсыз  түрде  тез  ...  Ал  ...  ...  үшін  оның  ...  ...  ...  сезіледі:   көңіл-күйбұзылады, ұйқы нашарлайды, эмоционалды қозу  байқалады,  жүрек  қағысы  ... алу ... ... де, ... уақыттан кейін бәрі де қалпына келеді.6 Стрессті тудыратын факторларШамадан артық стрессті  «дистресс»  деп  ...  Ол  адам  ...  ... ауру-сырқау, мұқтаждық, жарақат болған кезде орын алады.Стрессті тудыратын факторларды  «стессорлар»  деп  атайды.  Оның  ... ...  ...  ...  мен  ...  ... ... жерде бос жүрген аң; тым  жарқыраған  шам,  у-шу,  ...  ...  ішкі  ...  ағза  ...  ...   ... ... вирустар;  мақсат  пен  идеал  арасындағы  нәтижеге  дегенқажеттілік пен тиісті ... ...  оған  қол  ...  арасындағы  тартыс;басшылықпен,  жақын  адаммен,  өз-қзіңмен  тартыс;  салауатты  өмір  ... және ішкі  ...  ...  ...  мен  ... ... болуы; омыртұалардың орнынан жылжып кетуі және т.б.Сондай-ақ Ганс Селье ...  ...  ...  ...  Үлгі  ... ... Бірінші –  қобалжу  және  мобилизация  сатысы,  бұл  адамдарстрессордың   қатысып   ...   ...   ...   мысалы,    сізуниверситеттің  ...  ...  ...  ...  ...  сұраққа  қорқаотырып жауап бересіз. Әрі өз ... ... ...  және  қалған  оқужылында жақсы оқу керек деп өзіңізге уәде бересіз. Келесі саты –  ... ... ... ... Қарсыласу  кезінде  адамдар  түрліжағдайларды  қолданады.  Стрессорды  жеңу  ...  ...  ...  бәрақ   олфизикалық  және   психологиялық   жалпы   күйге   ...   ...   ... ... ұзақ ... ... ...  болуы  мүмкін.  Сондықтанда сіздің үлнеріміңіз жоғарлайды.  Бұл  ...  мен  ...  ... іске асуы ... ... ... болмаса, модельдің соңғы сатысы қажуға  жетеді.Қажу сатысы кезінде адамның қабілеті  стрессордың  төмедеуіне  бейімделеді.Бұл ... ...  ...  ...  ...  ...  жиі  ашуланунемесе маңызды жағдайды  шындықпен  байланыстыжоғалтпау  және  дезориентациябелең алады.Тұмыс  ...  ...  ...  ...  зор   ...   тигізетінінекөптеген дәлелдер келтіруге болады. Стресс  орта  ...  үшін  ... ... ... рөл  ...  ...  ...  қалпы  тұлғаныңерекшелік, генетикалық бейнелеу және  ...  ...  ...  ... жүрек ауруы туындайды. Солайша ер адамдар  әйелдерге  қарағандажиі жүрек ауруының  құрбаны  ...  ...  ...  ...  ... және жүректің-тамырлары ауру жүйесі көп  жағдайда  ер  ... Бұл ... өз  ...  ...  ...  және  ...  ... шоғырландырып, өз күшіне  сену  немесе  ...  ... ... нені ... болатынын қарастырамыз.Қазақстан Республикасының Білім және Ғылым министірлігіСемей қаласының Шәкәрім атындағы мемлекеттік университетіБӨЖТақырыбы:Домбығу немесе ісіну:этиологиясы,себебі,түрлері.Орындаған: Тәтіғали А.ДТексерген: ... ... ... ... ... ...  Шайқалу.,5. Басылу.,6. Гематома (қанды домбығу).,7. Лимфоэктравазат (лимфалық домбығу).Жабық  механикалық  жарақаттар  –   сыртқы   ...   ...   ... ... тері асты ұлпаларының және  ішкі  ағзалардың  патологиялықөзгерістерге ... ... ... ...  мен  ...  ... жарақаттары сан алуан. Ол барлық жануарларда кездеседі.  Әсіресебір орында көп мал басы шоғырландырылып өсірілетін  ...  ...  ... ... ... ... ... бағу,  азықтандыружәне ветеринариялық – зоотехникалық шараларды  ...  ...  ...   ...   мал   жиі   ...   ...   механикалықжарақаттарда созылғыштығына байланысты теріде,  кілегейлі  ...  ... ашық ... ... Жабық механикалық жарақаттар ұстап  бағу,тасымалдау барысында денеге ... емес ... соғу - ... ұру –  ...   ...   ...   әсерінен   болады.   Жабық    ... ... ... ... Мысалы: іріңді  -  шірікті  (абцесс,некроз) үрдістер, сепсис. Ал ... және ...  ...  ...  жетекөңіл бөлінбей келеді. Олар тіпті жануарлардың  өлім-жітіміне  әкеліп  соғуымүмкін.  Көптеген   ...   әлі   ...   ...   ...  ...  экономикалық  шығындарға  көңіл  бөлмей  отыр.   Алалдыңғы қатарлы шаруашылықтар жануарлардың  жарақаттануларының  ...  ... ... ... ... ... шаруашылықтар  мүйіссіз  сиыр  тұқымдарынсатып   алып   ...   ...   ...   ...   ...    ...  ...  Малдарды  тасымалдауға  тек  ...   ... ... ... ... ... ... Үзілу.,11.  Шайқалу.,12. Басылу.,13. Гематома (қанды домбығу).,14. Лимфоэктравазат (лимфалық домбығу).Соғылу  ......  ...  ...  терінің   анатомиялықбүтіндігі сақталып, оның жекелеген торшалары  мен  қан,  лимфа  тамырларыныңжәне  тағы  ...  оның  ...  ...  мен  ...   ...  Тері   ...   ...   оның   эластикалық   құрлысынабайланысты. Соғылудың себебтері сан алуан. Көбіне мал ...  –  бірі  ... ... ... ... ... ...  қамау,  ветеринариялық  -зоотехникалық шараларды жүргізу ... ұрып – ... ...  ... ... көлікке  тиеу  –  түсіруде  арнайы  басқаштарды  қолданбаусаладарынан мал жерге  ...  ...  ...  Мініс  аттарына  ертоқымды,жегін малдарға қамытты  дұрыс  пайдаланбаудан  да  соғылулар  ...  ...  кез  ...  дене  ...  ...   ...   кеуде,   құрсаққабырғаларында  кездеседі.  Зақымдалудың  тереңдігі  мен  ...   ...  ...   ...   ...  ...  ...  денеаймағының аумағынан, ұлпа мен мүшенің сипаты мен қалыңдығы,  құрылысы  қарсытұратын күштің функционалдық жағдайы, малдың ... ...  ... ... пен ... алу ... ... құрсақ ұлпаларына  салмақ  түссетуындайды.  ...    ...   және   ...   ...   ... соғу – соғылу күшіне байланысты төрт дәрежеде байқалады.Бірінші дәрежедегі соғылу -  ...  ең  ...  ...  Жеңіл  соққыәсерінен терінің, тері асты борпылдақ ұлпасының ұсақ қан, лимфа  және  жүйкетамырлары ... Ол ... қан  ...  қызарып,  шектеулі  асептикалыққабынады, ісінеді. Соғылудың бұл түрі адамдарда  оңай  ...  ... ... ... ... ... қан  мен  ...  ісіну  бірте-біртесіңе бастайды.   Қан құйылған жер басында қызарады, 1-2 күндері көгереді,  3күннен кейін ... ... ...  10  –  20  ...  ...  ... ... қандағы гемоглобиннің түсіне байланысты. Ол  метагемоглобингеайналғанда – көгереді. Ал гематойдинге  айналғанда  ...  сай  ...  ... ...  ...  түске  енеді.  Ауыл  шаруашылық  ... ... ... ол ... ...  ...  бұл  ... сойып, терісін сыпырғанда  анық  көруге  ...  Оны  ...  ... ... ... ... ішкі ... қанталап анық көрінеді.Екінші дәрежедегі соғылу- соғу күші біршама ...  ...  ... асты ... ... қан және ... ...  жарақаттанады.  Ұлпаларыдырап,  зақымдалған  ошақ  ісінеді  (жарақаттық   қабыну).   Ісік    ... ... ... дене қызуы  көтеріледі.  Диаметрі  ...  қан,  ... ... тері  ...  ұлпа  ...  қан  және  ...  ағыпгематома, лимфоэкстравазат немесе  гемолимфоэкстравозатқа  айналады.  Екіншідәрежедегі  соғылуда  көбіне  көлемі  ...  ...  ...  гематома  менлимфоэктравазат, ал буында гемартроз пайда болады. Мүізбен  сүзу  ... ... еті ... ... ішек тері  ...  ...  «жарық»  пайдаболуы мүмкін.Үшінші дәрежедегі соғылу – ... ... ... тері,  тері  астыұлпалары, бұлшық еттер, сіңірлер жаншылып, ірі қан ...  ... ... да ... ... көп ... қан  ...  тез  тромбаменбекітіліп, ұлпаларға қан құйылу көп  болмайды.  Қан  ...  ...  ... ... ... ... қан  ...   Ал  үлкен  қан  тамырларыүзіліп немесе кесіліп кеткен  жағдайда  пайда  ...  ...  мен  ... ... Қан ішкі ... ақса мал  қансырап  өлуі  мүмкін.  Сіңірлермен  бұлшық  ...  ...  ...  ...   ...   ...   ... соғылуға тән нәрсе, тікелей соққы алған  жерден  алыс  орналасқанұлпалар мен ағзалар да қоса ...  ...  Ішкі  ...  (ми,  ...  ...  ...  ...  бірден  бұзылады.  Жарақаттанғанжерге инфекция  түссе  абцесс,  флегмона,  газды  ...  ...  ... ... - ... ... дәрежедегі соғылу – бұл аса қатты соққыдан болатын  соғылудыңең ауыр дәрежесі. Соғылудан тері, тері асты ұлпалары, қан тамырлары,  ...  ...  ...  ...  ...   ...   ... Қан тамырылары жаншылғандықтан көбіне қан құйылу болмайды.  Сіңірлермен ... ... ...  ...  ...  ...  ...  сынады.Соғылған жердегі аса қатты ауырсынудан жануарлар  ...  ...  ... өліп ... мүмкін.Болжам.  Бірінші,  екінші  дәрежелі   соғылудың  қауіпі  жоқ,   емдесежазылады. Ал  ...  ...  ...  соғылулар  мал  өміріне  қауіпті,асқынулар пайда болады.Емі.  Бірінші,  екінші  дәрежелі   ...  ...  ...  ... ... ...  жақсарту  керек.  Алғашқы  24  сағатта  соғылғанжердегі аурушаңдықты басып, қабынуды ... ... ... үшін суық  ... ...  салынады.  Осыдан  соң  ол  жерге  жылулық  емдер  жасап,  ... зат – газ ... ...  ...  жағдай  туғызу  қажет.Осы мақсатта жылулық компресстер, қыздыратын ... ...  ... ... бон ... қолданылады.  Инфекциялық  асқынудың  алдын  алуүшін ... иод  ...  5%  ...  ...  ертіндісін  немесесептонекс, септо - спрей,  монклавит  –  1  ...  ...  ...  ...  ...  ...  ...  гематома,  лимфоэкстравазатпайда болып, ішкі ағзалар шайқалса, буын шығып,  сүйек  сынса,  жарақатанғанжерге инфекция түсіп, ...  ...  ...  ...  ...  организмсепсиске,  улануға  ұшыраса  ол   аурулардың   ...   ...   ... (Haematoma, қанды домбығу)  – жабын  ұлпалар  араларына  ... қан ...  қуыс  ...  ...  Ол  ...  ...  соғылудан  қантамырларыныңың бүтіндігі бұзылып,  тері  астына  қан  ағудан  пайда  болады.Мысалы  ...  ...  –  бірі   ...   мүйіз   тиген   қан   тамырларыжарақаттанып, тері ... қан  ...  Сол  ...  ...  ...  ... ... жуан инемен  қан  алғанда  қан  тамырының  ... ... ... ... ... ...  да  ол  жерде  гематомапайда болады..Гематомалар жарақаттанған қан тамырына байланысты артериалық, веналық,аралас, ал ... ... тері ... ... ... ...  ет  аралық,мүше аралық, бас қаңқасының ішіне  қан кету,  құрсақ   ішіне  қан  кету  ...  ... ... – шектелген немесе шектелмеген болады.Клиникалық  белгілері.   Егер   беткейлік   гематома   ...   ... ... ... Ол ... терісі тығыздалып,  ауырсынып,  тамырсоғысы   байқалады.  Ісінген  жер  ...  ...  ...  тұруы)болады. 3 – 4 күннен кейін  ісіктің  шеті  ...  ...  ... ... ... жайылып, анықтау қиын болады..Көлемі ірі, ішкі қуыстардағы ... жіті ... ал  бас  ... ... ...  болады.  Құрсақ  қуысына  көп  қан  құйылғанданәжістің  ...  ...  ...  ...  тескенде   (пункцияжасағанда) одан қан шығады. Инфекция түсіп асқынғанда қанға ірің  ... Егер ... ... ... мен венадан  аққан  қан   ұлпааралығына толып, олардың арасын  ыдыратып  тамыр  қабатының   ...  ... мен ... қан ... теңелгенше ол жерге қан толады. Ал  содан  соңқан ағу тоқтайды. Жарақаттанған  қан  ...  ...  ...  ... қысылып тартылады. Ол 2-3 тәулікте тромб түзуді қамтамасыз  етеді.Гемотома ішінде бірте – бірте қан ... ... ... жабылады.  Реактивтіторшалық  инфильтрация  жүреді  де  капсула  түзіледі.  Онда  кейде  ... ... ... киста ретінде болады. Егер  гематома  көлемі  ... онда ... ... Егер  ... ... сорылмай  микробтар  түсетінболатын онда абсцесс немесе флегмонаға айналуы мүмкін.Беткейлік  шектелген  гематомалар  қауіпсіз.   ...   ... бас ... ... ... ... кіші гематомада емдеу үрдісі 1 – 2 дәрежедегі соғылудағысияқты. Бірінші  тәулікте  суық  ...  ...  ...  Ал  тері  ...  ... стерильді ине арқылы қанды азайтып сору,  қуысқа  антибиотиктіновокаин ертіндісімен жіберу, қысып ... – ші ... ... ... ... ... ... шамын  қолданып,қыздырғыш майлар жағу.Көлемі ірі, жайылған гематомалардың  4  –  5  тәулікте  асептика  ... ... ...  ...   ...  де,  сол  ...  ұйығанқанды алады. Қуыс ішін фурацилин ертіндісімен шайады  (1  :  5000),   ......  ...  –  1   ...  ...  ...  ... тігуге  болады.  Егер  инфекция  түскен  ...  ...  ...  ... ретінде емдейді..Ірі қан тамырлары жарақаттанып, қан  тоқтамай  ...  ...  ... ... ... қан тамыры анықталады. Қан кетіп тұрған  тамырдытауып оған гемостатикалық пинцет салып, ұшын байлайды немесе пинцетті  24  –48  ...  ...  Ары  ...  ...  емі  ...  белгілерінебайланысты болады.Лимфоэкстравазат  (Limphoextrauasat,  лимфалық  домбығу)   механикалықәсерлер салдарынан жарақаттанған лимфа тамырларынан ұлпа ... ...  ... ... Лимфоэкстравазаттар малдың жанай тиген мүйізінен,  тістеуінен,тебуінен ірі лимфа  тамырлары  жарақаттануы  салдарынан  пайда  ...  ... ... терісінен тартып сүйрегенде, кең  ертоқым  қажағанда  тері  ...  ...  ...  ...  ...  тыс   ...   қозғалып,   ондаорналасқан лимфа тамырларының үзілуінен лимфа жиналуынан пайда  ...  ... қан ... да қоса ... ол ...  қан  мен  ...  аралассұйық толы қалта -   гемолимфоэкстравазат  пайда  болады.  Ол  тері  астынданемесе ... ... ... орналасуы мүмкін.Клиникалық белгілері. Жарақаттанудан 3 4  күн  өткеннен  кейін  денедебасқанда бүлкілдейтін, ауырмайтын ісік пайда  болады.  Ол  ...  ...  ...  ...  Терісін  анықтап  қарау  арқылы  жүні  түсіп   сыдырылғын,сызылған жарақат анықталуы мүмкін. Гематомадан, ... ... үшін  ...  ...  ...  ...  сұйыған  сорғызып  алып  зерттеу   ... ... ... ... сары  ...  ...  ...  қызғылтсары түсті лимфа анықталады.Емі. Малға тыныштық беру керек. Қозғалыс жағдайында лимфа 5 есе жылдамәрі көп бөлінетіні  ...  ...  суық  және  ...  ... ... Өйткені суықтан ұлпалардың өліеттенуі артса,  жылу  лифаағысын үдетеді. Ол жерді  Септо  -  спрей,  Чеми  –  ...  ...... бірімен өңдеп, қысып таңады. Асқынбаса 10 – 15  күнде  жазылады.Көлемі біршама үлкен лимфоэкстравазатта мұнымен қоса оның  ...  ... ... ... ...  және оның  ...  0,5  ...  новокайнғаезілген антибиотик енгізіліп, қысып  таңады.  Ем   күн  ...  ... ... 18 – 22 ... ...  Ал  ...  көлеміаса үлкен болып,  шелінен  ажыраған  терінің  бір  бөлігі  ...  ... ... сай операция алаңын дайындап, оны оперативтік  жолмен  кесіпалып тастап, пайда болған ашық жарақаты емдеуге тура  келеді.  ...  ... үшін ... ... 5 ... иод ертіндісімен өңдеп,  ары  қарайкүн сайын Септо - спрей, Чеми – спрей, монклавит  –  1  ...  ...  ...  ...  ...  ...  бір  ...  аса  уақыт  қажет.   Егерлимфоэкстравазат мініс аттарының арқасында  ...  ...  ашық  ... ... (жауыр) оларды мінісек 1 жылдан соң пайдаланған  дұрыс.Созылу  (Distorsio) – Тері мен оның ...  ...  ...  ...  күші  ...  ...  бүтіндігі  сақталғанмен   гистологиялықбүлінулерге ұшырауы. Созылуға жиі  тері, бұлшық ет,  сіңір,  буын  ... бәрі ... ... ...  ...  осы  ...  жоғарысозу күші әсер етсе  созылады,  торшалық  деңгейде  зақымдалып,  қызметтерінтолық атқара алмайды. Малды терісінен ... ... ... кезінде  терісісозылса, жығылған малды аяғынан тартып  сүйрегенде   буыны,  буынның  байламсіңірлері созылып қалады. Тайға салмағы ауыр адам ... ...  ...  ... асты еті,  аяғының  сіңірлері  созылады.  Бәйге  ...  ...  ... ат аяғын қия басса буындарының  байлам  ...  ...  ... ... ... ... созылуымен қоса жүреді.  Сол  сияқты  ауырсалмақты бұқадан ұрық алғанда  ...  ...  ...  оның  ... бел ... еттері  созылуы  мүмкін.  Созылу  кезінде  ұлпалардағыұсақ қан және ... ... ... ... ... ...  ...  Клиникасы  соғылуға  ұқсас.   ...   ... ... ...  ісінеді.  Аурушаң.  Аяқтың  ...  ... ... созылғанда мал сылтып ақсайды.  Күш  түсірсе  алғашында  ... ... ... соң ол ... ... ... ... ақсап  қалады.Емі. Жануарға тыныштық беріп, жұмыстан  босатады.  Алғашқы  күні  суықбасу  керек.  Екінші  ...  ...  ...  ...  ...  Ол  ... камфора майы, Вишневскидің бальзамды майы,  Алезан  гельі  сияқтымайлар жиі ... ... ... ... ...  ...  береді.Малдың аяғы жарақаттанғанда ем өлшемді мацион жасатумен қоса жасалады.Үзілу (Ruptura) – ұлпалар мен ағзалардың ... тыс созу күші ...  ...  ...  ...  ...   буындардың   байламсіңірлері, бұлшық еттер үзіледі. Олар толық ... ...  ...  мүмкін.Себебі сан алуан. Бәйге кезінде  шауып  келе  жатқан  ат  ...  ... ... кілт тежеуінен немесе  қатты  қысауынан  арты  аяғыныңтұяғымен  алдынғы  ...  ...  ...  ...  бақайды  бүккіш   сіңірдіжартылай, кейде толық үзіп  ...  Ол  ...  ...  алу»  ...  ... ... таю ... малдардың буындарының  шығуы  олардың  байламсіңірлерінің созылуымен кейде ... ... ... ...  қоса  ... ... ауыр салмақты бұқадан ұрық алғанда арнайы  станокты  пайдаланбасаоның аяғының сіңірлері, бел бұлшық ...  ...  ...  ...  ... ... және ... ұлпалар созылғанда, үзілгенде сол жердегі  жүйке,қан және ...  ... да қоса ... ... қажет.Клиникалық белгілері. Мал кенеттен қатты  ақсап,  ...  ...  ... ...  тұрмай  қалады.  Жартылай  үзілу  болған  жерде  ... ... ... ... ... Ал ... ашқыш және  жапқышсіңір мен бұлшық еттер толық үзілгенде сол буындар ашылмай  немесе  жабылмайқалады. Ал  сіңірлер  мен  ...  ...  орны  ...  ...  Сипағандаолардың үзілген ұштары  анықталады.  Рентгенмен  қарап,  ...  ... ... үзілген ұлпаларды емдеу созылуды емдегенмен бірдей.  Текұзағырақ. Жануарға ... ...  ...  ...  ...  күні  ... ... Екінші  күннен  бастап  қыздыратын  ...  ...  ...  ...  ...  ...  ...  майлар  жағады.  Емдік  балшықтардыпайдалану жақсы  нәтиже  береді.  Малдың  аяғы  ...  ем  ...  ...  қоса  ...  Ал  ...  ...  ...   негізгі   емхирургиялық тігіс салып үзілген ұлпаларды жалғау. Үзілген бұлшық  еттер  ... ... ... ұсақ ... мен ит – ...  болмаса  іері  қарамалдарда тиімсіз. Олар етке жіберіледі.Шайқалу (Commotio) –  қатты  және  тез  жасалған  ...  ...  ...  және  басқа  ұлпалардың   молекулалық   ... ... ... ... ...  ...  ...  аса  қаттыжарылыстан болады. Ол «контузия» деген атпен  белгілі.  Мүндағы  әсер  етушікүш жоғарғы жиіліктегі дыбыс ... Жиі ми  ...  ...  ...  ...  ...  жарақат  айналасындағы  ұлпалар  да   ...   ... ... ... ... қиын. Клиникасы айқын емес.  Көзгекөрінетін патологиялық ... жоқ. Ауыр ...  мал  ...  ... өліп ... Ал ... түрі ... өтеді.Емі. Жануарға тыныштық беріп,  жұмыстан  босатады.  Аминазин,  рампун,рометар, ветранквил, золетил, ксиланит сияқты ыныштандыратын  ,  ... ... ... - ... басылу, қысылу салдарынан ұлпалар менағзаларда кейде тұтас  организмде   қан  айналу,  зат  ...  ... ... ...  ... жалпы  басылуы  қар,  лай  көшкіні,құлаған жар, құдық  топырағы  астында  қалудан  ...  Тар  ...  ... да бір – ... ... ... тастауы, «бастырылу» кездеседі.  Ұлпалармен ағзалардың басылу себебі көп. Мысалы ірі қара мал көтерем  болса  ... аяқ, ... ... басылып қалады. Ертоқым тар болса  аттың  ... ... ол жер ... ...  ...  Қан  тоқтату  үшін  салғанбұрауды уақытылы босатпаса да ол жердегі қан  тамырының  басылуы  салдарынанодан ... ... ... қан ...  ...  ...  ...  шіриді.Басылудың салдары – ишемия, қан айналымының бұзылуы, ағзалар  мен  ... ... ... Осыдан ұлпалар өліеттенеді, шіриді, одан пайда болған  улызаттар организмді уландырады.Емі. Басылудың себебін мейлінше ерте жойылса ем соғырлым тиімді ... қан ... зат ... ... емдер қолданады. Оттегіжастықшаларымен дем алғызады. Уқалау жасалады. Бағуы, азықтандырылуымейлінше жақсартылады. Витаминдер егіледі. Егер ... ... ... ... ... ... қолданылып, өліеттерден арылтып, инфекцияғақарсы шаралар жасалады .Пайдаланылған әдебиеттер:Б.К. Ілиясов  «Алғашқы ветеринариялық жәрдем». ... ... ... «Ветеринариялық хирургия». Алматы 2009жыл .  
        
      

Пән: Ветеринария
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 18 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Домбығу және стресс10 бет
Стресс.Этиологиясы,жіктелуі,кезеңдері, даму механизмі және патогенезі5 бет
Стреске анықтама, этиологиясы,кезеңдері,жіктелуі. Домбығу. Домбығу этиологиясы3 бет
Стресс, домбығу3 бет
"стресс"15 бет
HTML тілінде телефон анықтамасын құру35 бет
«Кәсіпорын немесе ұйым менеджментіндегі персоналды басқару»31 бет
«Телефон анықтамасы» мәліметтер қорын жобалау73 бет
Ісіну, оның түрлері, даму жолдарды10 бет
Абай, Шәкәрім мұрасындағы рухани тұтастық немесе жантану ілімі жайында7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь