Жылқылар мен түйелердің гигиенасы

I КІРІСПЕ
II НЕГІЗГІ БӨЛІМ
2.1. Жылқы малдарын ұстау жүйелері
2.2. Жылқы фермаларының негізгі құрамдары
2.3. Жылқы қораларына және оның ішкі орналасуына қойылатын зоогигиеналық талаптар
2.4. Жылқы малдарын азықтандыру және суарудың ерекшеліктері

ІІІ ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
Жылқы малдарын өсіру көптеген шаруашылықтар үшін, әсіресе табынды-жайып ұстауға қолайлы Қазақстан, Қырғызстан, Башкирстан, Бурят, Якут, Алтай т.б. елдерде кең тараған. Олардан тек құнарлы, сіңімді ет, сүт алып қана қоймай, міну және жегіп жүк тасу жұмыстарына пайдаланады және көптеген жарыс ойындарына қосып, жүлделі орындарға ие болады.
Сол сияқты жылқылардан биологиялық препараттар (гипериммунді қан сөлдері, гамма-глобулиндер, қарын сөлдерін т.б.) алуға пайдаланады.
Жылқылардың осындай т.б. ерекшеліктеріне негіздеп төрт бағытта өсіретін шаруашылықтар болады.
• Жұмыс бағытына арналған жылқыларды өсіретін шаруашылықтар;
• Өнімдік бағыттағы жылқыларды өсіретін шаруашылықтар;
• Спорттық бағыттағы жылқыларды өсіретін шаруашылықтар;
• Жаңа тұқымды жылқыларды өсіріп және ескіні жаңарту бағытындағы селекциялық жұмыстарды жүргізетін шаруашылықтар.
Жылқы малдарын айтулы мәнде өсіріп дамыту үшін және бұл саладан ең жоғарғы өнімдер алуға зоогигиеналық талаптарға сәйкес күтіп бағу шараларын қолдану қажет. [1]

II НЕГІЗГІ БӨЛІМ
2.1. Жылқы малдарын ұстау жүйелері. Жылқы малдарын ұстау жүйелері мен тәсілдерін таңдау әр шаруашылықтың жағдайына, алған бағытына, жер орайы, ауа райына байланысты жасалады.
Жылқы шаруашылығында екі ұстау жүйесі: жайылымда, яғни табында және қорада ұстау жүйелері қолданылады.
Табында жайып ұстау жүйесі – ертеден келе жатқан тиімді, жылқыларды табиғи жайылымдарда жайып, арзан өнімдер алуға негізделген. Бұл жүйені малдардың бағыты, шаруашылықтың мүмкіншілігіне және жер орайына байланысты екі тәсілде пайдаланады:
• Мәдениетті табында ұстау жүйесі бойынша асыл тұқымды және жергілікті тұқымды жылқыларды жылдың көп мезгілінде жайылымдарда ұстап күтіп бағады. Ал қыстың суық кездерінде - іші байлау және бөлмелі (денникті) орындарға бөліп жабдықталған қораларда ұстайды. Ол үшін табындағы жылқыларды жасы және жынысына қарап біркелкі топтарға бөледі (биелер, құлынды биелер, аттар, айғырлар т.б.)
• Жақсартылған табындарда ұстау жүйесі кезінде жылқыларды жыл бойы жайылымда жаяды. Ауа райының өте қолайсыз кездерінде айғырлардың арық-жүдегендері, құлынды-буаз биелермен әлсіз, ауру тай-жабағыларға арнап, жеңіл, жергілікті арзан материалдардан ықтырма қоралар (15-20 % ) қаралады.
1. Мырзабеков Ж. Б., Ибрагимов П. Ш. «Ветеринариялық гигиена». Оқулық. Алматы; ҚазҰАУ, «Агроуниверситет» баспасы, 2011 ж. 316, 333-335 бет
2. Садуақасов С. М. «Ауыл шаруашылық малдары мен құстардың гигиенасы» (ІІ кітабы). Оқулық. Алматы, 2010 ж. 147-164 бет.
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІСЕМЕЙ қаласының ШӘКӘРІМ АТЫНДАҒЫ МЕМЛЕКЕТТІК УНИВЕРСИТЕТІСӨЖ №1Тақырыбы: Жылқылар мен түйелердің ... ... ... Cадуақасов М.С.Семей, 2015 жылЖОСПАР: I КІРІСПЕII НЕГІЗГІ БӨЛІМ2.1. Жылқы малдарын ұстау жүйелері2.2. Жылқы фермаларының негізгі ... ... ... және оның ішкі ... қойылатын зоогигиеналық талаптар2.4. Жылқы малдарын азықтандыру және суарудың ерекшеліктеріІІІ ... ... I ... ... ... ... шаруашылықтар үшін, әсіресе табынды-жайып ұстауға қолайлы Қазақстан, Қырғызстан, Башкирстан, ... ... ... т.б. ... кең ... ... тек құнарлы, сіңімді  ет, сүт алып қана қоймай, міну және жегіп жүк тасу жұмыстарына пайдаланады және ... ... ... қосып, жүлделі орындарға ие болады.Сол сияқты жылқылардан биологиялық препараттар (гипериммунді қан сөлдері, гамма-глобулиндер, қарын сөлдерін т.б.) алуға пайдаланады. Жылқылардың ... т.б. ... ... төрт ... ... ... ... Жұмыс бағытына арналған жылқыларды өсіретін шаруашылықтар;* Өнімдік бағыттағы жылқыларды өсіретін шаруашылықтар;* Спорттық бағыттағы жылқыларды өсіретін шаруашылықтар;* Жаңа тұқымды жылқыларды ... және ... ... ... ... ... ... шаруашылықтар.Жылқы малдарын айтулы мәнде өсіріп дамыту үшін және бұл саладан ең жоғарғы өнімдер алуға зоогигиеналық ... ... ... бағу шараларын қолдану қажет. [1]II НЕГІЗГІ БӨЛІМ2.1. Жылқы ... ... ... ... ... ... ... мен тәсілдерін таңдау әр шаруашылықтың жағдайына, алған бағытына, жер орайы, ауа райына байланысты жасалады. Жылқы шаруашылығында екі ұстау жүйесі: ... яғни ... және ... ... ... қолданылады. Табында жайып ұстау жүйесі  -  ертеден келе жатқан тиімді, жылқыларды табиғи жайылымдарда жайып, арзан өнімдер алуға ... Бұл ... ... ... ... ... және жер орайына байланысты екі тәсілде пайдаланады:* Мәдениетті табында ұстау жүйесі бойынша асыл тұқымды және жергілікті тұқымды ... ... көп ... ... ... күтіп бағады. Ал қыстың суық кездерінде - іші байлау және бөлмелі (денникті) орындарға бөліп жабдықталған қораларда ұстайды. Ол үшін табындағы ... жасы және ... ... біркелкі топтарға бөледі (биелер, құлынды биелер, аттар, айғырлар т.б.)* Жақсартылған табындарда ұстау жүйесі кезінде жылқыларды жыл бойы жайылымда жаяды. Ауа ... өте ... ... айғырлардың арық-жүдегендері, құлынды-буаз биелермен әлсіз, ауру тай-жабағыларға арнап, жеңіл, жергілікті арзан материалдардан ықтырма қоралар (15-20 % ) ... ... бір ... ... жайылымға ауыстырып, айдаған кезде сағатына 6-7 км жылдамдықтан асырмай және 10-15 км ... ... дем алыс ... ... ... жүруі  -  30 км аспауы керек. Жайылымдар эпизоотологиялық жағынан жұқпалы аурулар бұрын, ... таяу ... ... ... ... ... орындар жоқ, көліктер мен мал айдалатын жолдардың түйісінде орналаспаған болуы керек. Жылқыларды қорада ... ...  -  ... ... ... ... ... ерекшеліктеріне байланысты жекелеп және топпен ұстайды. Ол үшін жылқы қораларының ішінде жекелеп тұрғызып ұстау үшін жан-жағы ... мен ... ...  -  денниктер, топтап ұстауға ірі секциялар жасалады. Денниктерде көбінесе, негізгі ... ... ... ... айырған жабағыларды және өнімдік бағалы тай-құнандарды ұстайды. Қалған тұқымдық көрсеткіштері бойынша төмен ... ... ... аттары топтап 20-100 басқа дейін ірі секцияларда (залда) ұсталады. Топта (залды) ұстайтын қоралардың ішінде де ... ... ... ... ... суаруға таза құдық сулары пайдаланады. Санитарлық-гигиеналық талаптарға ... ...  ... ... өзендер, көлдер, бұлақ және тұма суларында пайдалануға ... 2.2. ... ... ... ... Жылқы фермалары, құрғақ, жер астының сулары жоғары емес жерлерге орналастырылады. Ферманың территориясы рельефі бойынша ... ... қар ... ... ... еңіс ... ... Батпақты жерлер, әртүрлі ағынсыз сулардың жағасына таяу орналастырылмайды. Ондай жерлерге салынған ... ... іші сыз ... әртүрлі аурулардың шығуына апарып соғады. Жылқы фермаларын мал өнімін өңдейтін, өндіретін өндірістерден (тері зауыдтары, ет комбинаттары т.б.) 3 км ... ... ... ... ірі жол ... 2 км таяу ... ... Жылқы фермаларына орын тандағанда  ол жерлердегі ветеринариялық-санитарлық және зоогигиеналық талаптардың дұрыс сақталып, ондағы эпизоотологиялық жағдайдың амандығы ескеріледі. 2.3. ... ... және оның ішкі ... ... ... ... ... қораларын жобалап салу ол аймақтың ауа райының жылдар бойғы көрсеткіштеріне, шаруашылықтың бағытына, ұстау жүйелеріне және малдардың жасы, ... ... ... ... ... ... ... орналастыруға және технологиялық процесстерді жүргізуге қолайлы болуы керек. ... ... ... ... ... ... ... қабырғалар,  силикат кірпіштерінен салынғанмен салыстырғанда, жылулық қасиеттері және құрғақтығы жағынан кем түспейді, тіпті ауа өткізгіштігі ... ... ... Жылқы қораларының төбесінен су өтпейтін және жылу ұстағыш болуы керек. Қоралардағы ... тез ... ... төмендеп кетпеу үшін, оларды желдің басыңқы өтіне бір басын (немесе бұрышын) ... өте суық ... ... ... ал жылы ... ... батысқа қарай орналастырады. Жылқы қораларының ең басты бөлшектерінің бірі еден ... ... Ол ... ... және төменгі жылу таратқыш қасиеті бар, су өткізбейтін және тегіс, тайғақ болмауы керек. ... ... ... ... ... ... ... жасалғаны дұрыс болады. Бірақ ағаш едендері де сыртқы факторлардың әсеріне ... тез ... ... және дымқылданған кезде тайғақ болып, жылқының мертігу қаупін ... ... ... жылқы қораларына берік, тиімді және жылы керамзитті бетоннан жасалған едендер кең орын алады. ... ... ... ... ... ... ... тамбурлы (екі есікті) қақпалар қаралады. Қораның ортасынан ұзын бойы мен көлік жүретін ені 3 м жол ... ... ... орта ... аттарды шығарып жегетін бөлме (манеж) қалдырып, оның екінші басына жалғастырып қосымша бөлмелер (хамыт сайман, жем ... ұрық алып ... су ... т.б.) салынған. Азық науаларының жанына су құбырын таратады. Зоналдық (топты) ... ... әр ... 20 бас тай, ...  -  6,0-6,5 м² еден ... бір басқа есептеп орналастырады. Үлкен жылқылар үшін еденнің ауданын әр басқа 8 м² ... ... ... ... ... ... үшін, тұрақтарды, жуандығы 10-12 см сырықтар мен (ағаш немесе метал) алдыңғы ... 1 м ...  -  0,65-0,7 м ... ... Оларды цимбал деп атайды. Әрбір секциядан серуен алаңына (паддокқа) жылқылар шығатын есік қалдырады. Жылқылардың қораларының биіктігі (ішкі өлшемі) өнімдік және ... ... үшін  -  2,4-2,7 м, ... ... ...  -  3 м, ... ... 3,5 м, аттарды ерттеп-жегетін манеждерде  -  4,5 м жас ... ... ...  -  6 м ... Жылқы қораларында микроклимат қалыпты нормада болу үшін ондағы ауаны мезгілінде алмастырып отырудың рөлі зор. Жылқы қораларда, көбінесе ауа алмастыру ... ... ... Ол үшін ішкі ескі ... ... арналған құбырлардың беттерінің ауданы әр басқа шаққанда ірі жылқылар үшін  -  250-300 см², жас тай, ...  -  100-150 см² ... ... ... ... ... микроклиматының көрсеткіштері, оларды ұстау тәсілдеріне, жастарына байланысты әртүрлі ... 2.4. ... ... ... және ... ... Жылқы малдарының тұрақты денінің саулығы, жоғарғы өнімділігі және жұмыс күші айтулы мөлшерде ... ... ... ... ... мен ... байланысты болады. Жылқыларды азықтандыру кезінде азықтың сапасына, дайындау тәсілдеріне, беру ретіне т.б. бақылау жасалмаса, олардың әртүрлі ас ... ... ... ... ... жиі ... Ас ... процесстерінің, жылқы малдарының организмінде  қалыпты жүру үшін және әртүрлі ауруларының алдын алу мақсатында  оларға беретін азықтардың ретін сақтау ... Ол үшін ... ... одан соң ... ал ең соңында дәнді, құрама азықтарды беру керек. Дәнді азықтарды берудің алдында 30-40 минут бұрын жылқыға су ішкізіп алады. Ең ... тағы да ... азық ... яғни суын басқызады. Дәнді азықтарды бергеннен кейін жұмысқа пайдаланбау қажет (мініп, жегу), ал дұрыс ас қорытылу үшін 1,0-1,5 ... дем ... ... Сол ... ... құрама азықтар мен көректендіргеннен соң жылқыларға сулы азық немесе су бермейді, ... ... бүл ... ... ... суарып алып барып береді. Жылқылардың рационына дәнді азықтардан жүгеріні кіргізеді, бірақ ... ... ... 17 %) ... малдың семіріп кетпеуі үшін азық рационының 1/3 бөлігінен артық болмауы керек. Кей кезде жылқылар рационына ... және ... ... Олардың тәуліктік мөлшері: күнбағыстың  -  2 кг, мақта  -  0,5 кг, кендір ...  -  3 кг ... ... ... ... рациондағы қажетті азықтың ең жиі кездесетін түрі сұлы және арпа ... ... ... бен қант ... ... тәулігіне 10 кг дейін беруге болады. Жылқылардың негізгі азығы сапалы шөп болады. Жылқыларды тәулігіне үш рет ... ... ... ... олардың суға сұранысы жоғарлайды. Жұмыстан соң, жүріп терлеп келген жылқыларды жедел суаруға болмайды. Ондай кезде суық судың әсерінен жылқының ішегі ...  ... ... ... өлімге ұшырайды. Ондай  аттарға қатаң азық беріп, артынан 50-60 минуттан соң ғана суаруға болады.Жылқылардың суық ауруына ұшырамауы үшін, ... буаз ... іш ... сақтандыру үшін қыс айларында суық табиғи сулардан (өзен, көл, бұлақ) ішкізбеу керек. [2]ІІІ ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР * Садуақасов С. М.  (ІІ ... ... ... 2010 ж. 121 және 140 бет. * ... ... http://kaz2.docdat.com/docs/index-122498.htmlhttp:/kaz2.docdat.com/docs/index-122498.html?page=4 және http://kaz2.docdat.com/docs/index-122498.htmlhttp:/kaz2.docdat.com/docs/index-122498.html?page=5ЖОСПАР:I КІРІСПЕII НЕГІЗГІ БӨЛІМ2.1. Түйелердің азықтандыру және ... ... ... ... ... ... ... гигиенасы2.3. Түйелерді жұмысқа пайдалану гигиенасыIII ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР I КІРІСПЕСыртқы орта факторларына, ... бір ... ... ... ... түйе ... күтіп-бағуға, азықтандыруға және пайдалануға қойылатын ерекше талаптары болады. [1]II НЕГІЗГІ БӨЛІМ2.1. Түйелердің азықтандыру және күтіп бағуына қойылатын гигиеналық талаптар. ... ... іші ... ... эпителиямен қапталған болып келеді де, олар басқа малдар  жей алмайтын тікенді, қатты өсімдіктермен, көбінесе шөлейт жерлерде өсетін, ащы, жусан, ши, ... ... ... ... ... ... нашар болған кездерде түйелер бойына-өркештеріне жинаған майларын пайдаланып, шығындайды да, оны қайта қалпына келтіру үшін, кем ... үш ай ... ... ... ... ... май ... семірулері екі мезгілде көктем және күзде болады. Ол кездерде олардың бар тұқымдарында да ... қос ... тағы ... ... шаталары-гибридтары) өте көп мөлшерде май-жиналады (100 кг дейін). (сурет 15)Оларды ... ... ... ... ... ... топтарға табындарға бөледі. Шағын түйе шаруашылықтарында бір табынға жас тайлақтарды, үлкен түйелерді, әртүрлі себептермен сұрыпталып, бракқа ... да ... ... ... құрылған табындардың үлкендігі 60 бастан артық болмайды. Табындағы түйелер санының өте көп болуы, олардың шөлейт, жартылай шөлейт аймақтарда азық ... ... ... ... және сумен қамтамасыз ету ауырлайды да, олар арып, күйі төмендеп  кетеді, ал жас бота-тайлақтардың өсіп-дамуы тежеледі.Өте суық жылдары ... ... ... ... ... кеміп, жүдеп кетеді де (20 % дейін) ұдайы өндірістік қабілеті төмендеп, ондай іңгендердің дер ... ...  ... ... қысыр қалады. Ұзақ уақыт ашығу және ішер судың жоқтығы түйелердің физилогиялық жағдайының нашарлауына апарып соғады. Түйе ... ұсақ және ... ... ... қар ... ... азық тауып жей алмай, тек қардан шығып тұрған (ши, ... тал, ... т.б.) ... бас ... ғана жеп ... Сондықтан еліміздің көптеген аймақтарында, әсіресе қары қалың солтүстік жақтарда, түйелерді қолда тұрғызып ұстайды. Кейбір ... да ... ... ... ... ... ... Ондай жаппа-ықтырмалардың ауданын әр бас түйеге орта есеппен 5 м² ... ... ... ауа ... ... кездерінде нашар, ауру, буаз іңгендерге беретін азық қорын дайындайдыҚыста қолда ... ... ... ... үш ... шөп береді (тәуліктік нормасы 16 кг). Түйелерді қыста сирек (2-3 күнде бір рет), ... күн ара, ал ... 2 ... кем ... Олар суды сылбыр, ұзақ тұрып және көп ішеді де, организмдегі қызыл қан түйіршіктерін (эритроциттер) суға қанықтырып алып, судан тапшылық көрген ... оны ... ... ... ... көкпекті жерлерде жайғанда болмаса, басқа жағдайда оларға тұзды азық өте ... ... ... ... рационына сүйек ұндарын, немесе мел қосып отырады. Тәуліктік сұранысы 100 г (бір басқа шаққанда) болса, содан кем болмайтындай тұз ... беру ... Күйі ... ... май ... тік ... ... ауаның қолайсыз жағдайларынан (аяз, қардан) қорғанбай, инфекциялық ... ... ... Олар тек ... ... ... ... суықтан емес жоғарғы ылғалдылыққа төзімсіз болады. Ондай кездерде (жауын-шашын)  әсіресе ... ... ... суықтан жасырынатын ық жерлерге шөгеріп, немесе арнайы жабулар жабу керек. Жалпы түйе малдары ... ... ... ... ... Оларға жергілікті арзан құрылыс материалдарынан тал, шілік, қамыс т.б.  қорған, ықтырмалар ... ... ... Түйе ... ... ... ұстаса, олардың асты сыз болмауын қадағалап, қажет болса төсеніштер (солома, қамыс, ағаш жапырақтары, шөп қыйқымдары т.б.) салып, ... ... ... ... ... Жалпы түйе малдары қашық кетіп, жайылып жүргенді ұнатады да, көбінесе ащылы жерлерді іздейді, күннің суық, ауа райы бұзылғанда ... жер ... жар, тау, ... ... ... ... шөгіп жатып, тоңбайды, себебі олардың жүндері дымқылданбаса (жауында) суықты өткізбейді. Ондай қатты суық желді күндері ғана өте әлсіз, арық ... ... ... ... ... жабу ... кигізеді. 2.2. Түйелерді қырқудың гигиенасы. Түйелерді жылына бір рет қана ... Егер ... ... қырқып үлгермесе, олардың денесіндегі жүндері түсіп қалып, жазда жалаңаштанып тоңғыш болады. Наурыз айынан бастап, жүні көтеріліп ... ... ... да, дер ... күзеп, жинап отырмаса, 3-18%, жүнін жоғалтады. Бірақ, наурыз айында түйені қырқу, суыққа ұрыну қаупі туатындықтан, жүргізілмейді де, тек ... жылы ... ғана ... Оған дейін түлеген жүндерін теріп алып отырады. Қырқудың алдында, іштері өтіп ... ... ... үшін, суғармай, 10-15 сағат аш ұстайды. Түйелерді қолмен қайшы арқылы немесе қойларды қырқатын электр машинкаларымен қырқады. Қолмен қырқу кезінде 5-6 ... ... ... ... таза ... ... ... де, аяқтарын тізесінен орап байлап бекітеді де, қырықтықпен (қайшы) қырқады. Машинкамен қырқу кезінде, ұзындығы 20 м дейін, ені 70 см тар ... ... ... ... ... әрбір түйенің арт жағынан сырмалы жапқышпен жауып бөлектеп қояды да, түйені тұрып тұрғанда қырқады.Түйенің жүндерінің, қойдікіндей кемістіктері ... ... ... т.б.) ... Түйе жүні ... мен ... бойынша барлық қой тұқымының жүндерінен жоғары бағаланады. Бактриандардың жүні 3-4 ... ... ... де, 5 ... тұрақтап, орта есеппен 6,5-6,8 кг түседі. Нарлардың жүні бактриандардікіне қарағанда аз (5-6 кг) болып, бірақ биазы, түбітті болып ...  2.3. ... ... пайдалану гигиенасы. Түйелер денесінің қысқалығына байланысты, аяғы мен салыстырғанда төрт аяқтап ... ... ... оларға өте қыйынға түседі де, көбінесе желіп, ... ... ... ... ... ... ... мен күніне аяң мен, 10-12 шақырым жылдамдықпен сағатына алып, 100 км дейін жүруге болады. Түйенің ... ... ... ... өз ... ... керек. Бірақ тәжірибеде бір түйенің арқасына 750 кг жүк тиеп, тасылғаны дәлелденген. Түйенің ... ... ... ... де, оны  ... де, оны шөгеріп жасайды. Сондықтан, түйенің шөгетін жері қатты ... ... ... ... және ... болып, сіңірін созып, буынын шығарып алмауын қадағалау керек. Алыс жолдарға жүк тасыған кездерде әрбір 5-6 ... ... соң ... ... үстіндегі теңін түзетіп, дем алдырады. Түйелердің қалыпты жүк тартуға түсетін күші өз ... 10 - 12% ... ... ... ... ... ... мерзімінің ұзақтығы тәулігіне 10 сағаттан аспауы керек, ал қалған уақытта олар жайылып, күйсеп дем алып жатулары қажет. Егер ... ... ... ... ... ... екіден парлап  жегеді. Көбінесе шөп, шабу жер ... ... ... ... ол екі ... салмақ айырмашылығы 25-30 кг артық болмауы керек. Ондай парлап жер жырту кезінде әр күнде 1,3 га жер жыртуға ... ... ... ... малдарының бәрімен салыстырғанда сыртқы әртүрлі факторлардың әсерлеріне төзімділігі, жолсыз, шөлейт, ... жүк ... ... және ... ... және шөлге ұзақ уақытқа шыдамдылығы жағынан елеулі ... ... ... ... ... денелері және ұзын аяқтары биіктерден төмен қарай түскенде, әсіресе ... жүк ... өте ауыр ... Сол ... ... ... болуы құмды және жұмсақ батпақты жерлермен жүруге ... ... да ... ... ... ... қыйынға соғады. Керісінше тастақ қатты жерлермен жүргенде табандары тозып, тасырқап қалады. Мұндай жағдайларда түйенің аяғының тасырқап, ... ... ... шикі сиыр ... ... байпақ жасап кигізеді. [2]ІІІ ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР :* Садуақасов С. М.  (ІІ кітабы). Оқулық. Алматы, 2010 ж. 121 және 140 бет.* ... ... ... және ... ... БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІСЕМЕЙ қаласының ШӘКӘРІМ АТЫНДАҒЫ МЕМЛЕКЕТТІК УНИВЕРСИТЕТІСӨЖ №2Тақырыбы: Қойлар мен ешкілердің ... ... ... Cадуақасов М.С.Семей, 2015 жылЖОСПАР: I КІРІСПЕII НЕГІЗГІ БӨЛІМ2.1. Қойларды ұстау жүйелері2.2. Қой қораларының және технологиялық бөлшектерінің размерлері (өлшемдері)2.3. Қойларды ... және ... ... Ешкі малдарын күтіп-бағудың гигиенасыІІІ ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР I КІРІСПЕЕліміздің экономикасын көтеру мен ... ... ... қой ... ... орны ... ... Қазақстан жағдайында бұл саланы өркендету үшін толық мүмкіншілік бар: табиғи жайылым молдығы, халқымыздың осы малды өсіруде ... ... және т.б. ... ... қой ... ... мен оның тұқымын асылдандыру бағытында елімізде талай жұмыстар ... ... Жеке ... қой ... ... ... өз ... қосуда. Алайда, бүгінгі күнде бұл салада көңіл аударарлық мәселелер жеткілікті: қойды өз деңгейінде ... ... ... ... ... жылы да әрі ... қоралармен қамтамасыз ету, гигиеналық талаптарды сақтау және т.б. [1]II НЕГІЗГІ БӨЛІМ2.1. Қойларды ұстау жүйелеріҚойларды төрт түрлі жүйелерде ... ... ... ... және жыл ... тұрғызып қолда ұстайды. Тұрғызып-жайып ұстау. Мұндай жүйеде қойларды жылдың ұзақ ... ... ... ал ... мезгілін жайып күтіп-бағады. Қолда тұрғызып көбінесе қойларды қыс айларында азықтандырып, серуендететін алаңы қаралған қораларда ұстайды. Ашық алаңдардың ... ... азық ... ... су ішетін астаулармен тұз салатын орындар белгіленеді. Ауа райының қолайлы кездерінде базаға шығарып ... ... ... кезде қораға қамайды. Ал күннің жылынған мезгілдерінде  жайып-бағады. Жайып-тұрғызып ... ...  -  ... ... бар ... ... ... еліміздің көптеген жерлерінде мал жаятын, әсіресе ұсақ малдар жайылатын жайылымдар ... ... де ... қыс ... қар көп ... ... аймақтарда ауа райының қолайсыз кездерінде пайдалану үшін жеңіл, үш қабырғалы, төбесі жабылған қоралар немесе ... ... ... ... ... қазақ үйше тоқылған-катондар тұрғызылады. Үш қабырғалы қораларда да, сол сияқты катондарда да қалың, құрғақ төсеніштермен қамтамасыз етілуі керек. Қысқы ... ... ... ауру ... көректендіру үшін азық қорын дайындайды. Қысқы немесе ерте көктемгі мал төлдету кезінде ... ... мен ... айда ... ... табындағы малдың 30-35 % шамалап жылыланған қора соғылады. Жайып ұстау тәсілі  -  жайылым жерлерге бай аймақтарда қолданып, ... жыл ... ... тек ... ... ерте ... ... малдарға қатаң және құрама азықтар дайындайды. Мұндай жыл бойы ... жаю мен ... ... жылы ... қолайлы болады. Тұрғызып қолда ұстау тәсілі  -  егін ... ... мал ... ... жоқ аймақтарда қолданылады. Мұндай жағдайда қойларды қораларда ұстап, ал оларға азықты жасанды, ... ... ... ... малдары тек серуендеу үшін ғана бостады. Жазда оларды қоршалған алаңдарда азықтандырып, ал қыста қораларда көректендіреді. Қораларды ... ... суық ... және төл ... кездерде пайдаланады. Қойларды жылы, ылғалды және тығыз қораларда ұстауға болмайды, өйткені ондай жағдайда малдар әлсізденіп, жүнінің өсуі ... тұяқ ... ... болып, резистентілігі  төмендеп ауруға жиі шалдыққыш келеді. Бағыты бойынша қой шаруашылықтары екіге бөлінеді: ...  -  ... яғни ... ... ... ... қоса жас тұқымды тоқтыларды өсіріп, жаңа тұқымды малдарды еңгізу, екінші - өнім алуға (жүн, ет, елтірі т.б.) ... ... ... өнімдеріне байланысты қойларды биязы, жартылай биязы, қылшық жүнді ет-жүн-сүт бағытындағы, каракул (елтірі) және тондық (сең-сең) терілер алуға арналғандар болып бөлінеді. 2.2. Қой ... және ... ... ... (өлшемдері)Ірілендірілген қой шаруашылықтарында бірнеше қоралардың түрлерін жобалап  -  тұрғызады. Оларға қысқы және ерте көктемде қоздайтын аналықтарға ... ... төл ... бар ... ... қошарларды (тұқымды) ұстайтын, әртүрлі жастағы және жынысты ... ... ... ... шаруашылықтарында төл үйшік және мал сою пункті қаралады. Қой қораларымен біріктіріліп немесе жеке ұрықтандыру пункті, қой ... ... ... Қой ... территориясында ветеринариялық және мал өлшенетін орындар, су, жылу көздерінің ғимараттары, азық дайындайтын, ... ... ... ашық ... т.б. ... Қой ... табиғи жасанды жайылымдардың маңайында орналастырылуы керек. Қой қоралардың ... 1500 ... ... орналастыруға арналады. Кең тараған қой қоралардың сиымдылығы 600-800 басқа болады. Қой қораларды сол түстік және орталық аймақтарда көбінесе  ... ал ...  ... ... ... 12). Бұл қоралардың сыртқы бұрышы жел өтін азайтып және қора ішінің суып кетпеуін қамтамасыз ету үшін, желдің басым соғатын ... ... ... Ал ық ... биіктігі 1,5 м дейін қоршау жасап, малдардың серуендеп азықтанатын алаңын қалдырады. Олардың ішіне ... ... және ... арналған науалар қойылады (кесте 11). Қорадағы әр басқа арналған орындардың размері әртүрлі ... ... ... ... ... тәсіліне, өніміне және физиологиялық ерекшеліктеріне байланысты болады (кесте 12). Әр ... ... ... ... орналастыру кезінде бір басқа шаққандағы еденнің ауданы саулықтарға көктемде қоздағанда  -  1,0-1,2 м², ... ... ...  -  3-4 м², ...  -  1,5-1,7 ... ашық ... ... жас тоқты-түсақтарға  -  0,3 - 0,4 м², ірі ... 0,5 м², ... төл ... үшін  -  2,0-2,5 м², ал ... ... ...  -  3,0 м² кем ... Төл ... үшін қой қораның ортасынан, жылы жерден орын бөлінеді. Қой төлдеген кезде қосымша жылжымалы бөлгіштер мен (тор ... ... ... қоздайтын саулықтың 30 % есептеп бірнеше бөліктерге бөлінген төл үйшіктер жасайды. Саулық саны 500 ... ... ... жеке төл ... қаралады. Сыртқы орта ауа температурасы - 30ºС төмен ... төл ... ... жылылайды. Еліміздің кей ауа райы жұмсақ аймақтарында жеңіл типті, жергілікті арзан материалдардан катондар-шатырлы немесе қазақ үй тәріздес қоралар тұрғызады. Катонның екі типі ... ... ... және ... үй ... ... Катондарды биіктігі 4 м ағаш тіреуіштерден (сырықтар) жасап, сыртын қалың қабатпен солома немесе қамыспен жауып жылылайды. 650 бас ірі ... ... ... ... ... 16 м, үстіңгі тесігі  -  2 м, ... ... ірі ...  -  0,4 м², жас  ...  -  0,25 м² қаралып, ені  -  2,0-2,5 м қақпа ... ... ... және ... ... биологиялық құнарлы азықтар мен қамтамасыз ету, олардың аман сақталуы мен өнімінің ... ... ... болып саналады.  Рационда неғұрлым күкірті бар аминқышқылдары (цистеин, цистин, метионин) көп болса, солғұрлым қой жүні ... ... ... ... емес, сапасы мал өніміне айтарлықтай әсерін тигізеді. Басқа малдармен салыстырғанда, қойлардың қатаң азықтың түрі, ... мен ... ... жоғары болады. Мысалы, қойларды тарының соломымен көректендіру олардың жүннің түсуіне соғады. Сол сияқты, қойлардың жүнінің сапасы оларды қыша ... ... мен және ірі ... ... дәнді шалғындар мен азықтандырғанда төмендейді. Биязы және жартылай биязы жүнді қойларды селеулі шөптер мен көректендіруге болмайды, әсіресе дәні ... ... ... басы ... жүн арасына кіреді де, біртіндеп теріні, тесіп етке өтіп, кейде тіпті ішкі ... ... ... ... де, ...  ... ... ұрындырады. Сол сияқты түйе ошаған (репей) араласқан шөппен де азықтандыруға ... ... ... ... ... жетіспеушілігіде олардың денсаулығына үлкен әсерін тигізеді. Әсіресе, қыс айларында, қозыларда минералды заттар мен витаминдердің жетіспеушілігінен бірін-бірі ... ... ... ... ... ... ... жеке ішек жолына жүн-жұрқа жиылып, ауруға ұшырап, ... ... ... ... ... ...  үшін саулықтар мен қозыларға арналған азықтарға ... ... ұны, тұз ... ... Қойлардың арасындағы арық, әлсіз малдарды іріктеп бөліп алып, жеке күтім жасау қажет. Қыс аяғында, көктемнің басында ... ... ... ... қойлардың жүнінің жіңішкеруі, сынауы көбейіп, экономикалық шығынды ... ... ... азық ... пайдаланып, ашық жерлерде  -  аландарда көректендірген дұрыс болады. Ондай жағдайда ... ... және сулы ... үшін екі ... ... бір ... науалармен қамтамасыз етіледі (сызба 6).Бір жақты науаларды қораның немесе базаның ұзын қабырғаларының бойымен сырт бетін қабаттасытырып орнатады.Екі жақты азық ... ... ... ... ... да екі ... ... еркін келіп тұруына мүмкіндік жасалады. Мұндай науалардың жалпы ұзындығы 2-3 м болып, әр ірі малға  -  0,25 м, ...  -  0,15 орын ... ... ... төрт ... ... 30-40 см ... аяққа орнатып, енін  -  25-30 см, тереңдігін  -  10-12 см ... ... ... ... азық салынатын сирек сырықшалардан, төбесі ашық, науа қалдырады. Ұрықтандырудың алдында 1,5-2 ай бұрын арпа жармасы, жүгері, сұлы ... т.б. ... ... ... (протейндері мол) қоздауын 10-30 % арттырады. Күйлі саулықтар ірі қозылар туып, сүті мол болады. Сол сияқты қойларды сүрлеммен ... ... 15-22 %, ...  -  20 % ... Буаз саулықтар минералды заттарға сұранысы жоғары болып, туардың алдында, әсіресе кальции және фосфорға тәуліктік сұранысы 10 есе артады. Рационда ... ... ... мыс, йод, жез, ... ... және ... А, Д, Е ... өте әлсіз қозылардың тууына және саулықтың сүтінің кемуіне апарып соғады. Қойларға арналған азықтар ... ... ас ... ... ... ... әсіресе ұнтақты азықтар тыныс жолдарына тұрып, өкпесіне кетіп, әртүрлі ауру тудырмас үшін дымқылдап ... ... Ас тұзы мен зат ... ... ... бұзып уланбас үшін, тәуліктік мөлшерін ірі қойлар үшін  -  10-15 г, қозыларға  -  5-8 г ... ... ... таза сумен қамтамасыз ету керек, әсіресе олардың жаз айларында суға ... ... ... да ... кем ... екі рет, ... және кешке суарылуы қажет. Қойлардың күтімі жақсы болып, таза жерлерде ұстаған жағдайда жүннің өсуі жақсарып, сапасы артады, іші таза ... ... ... асты сыз ... ұстағанда, олардың жүндерінде, әсіресе бауыр жүндеріне нәжістер қатып, оның түсін сарғайтып, серпінділігі төмендеп, сыңғыш болып, сапасы нашарлайды. Қойлардың жүндерінің ... ... ... сол ... ... ... шөптердің ішіне жібермей маяларды қоршап қояды. Қойлардың ... ... ... биологиялық ерекшеліктері, олардың ірі топтармен жайылып, көптеген жерлерде жыл бойына, қар ... ... ... ... ... ... Олар ... шөлейт, жартылай шөлейт жерлерде жайылып көректенеді, әсіресе жаз айларында шөбі қысқа ... ... ... ... ... шөбі ... шалғынды аймақтарда қар астынан тебіндеп азықтанады. Егер ауа құрғақ ... ірі ... ... ... бірақ қатты желді, ылғалды-жауынды күндері суыққа төзімсіз болады. Буаз сулықтарды мұздақ қарлы жерлерге жаюға болмайды. Ондай жағдайда олардың тұяқтары қыйылып, мұз ... ... іш ... ... ... Буаз ... қоздар алдында 20-30 күн бұрын, және туғаннан соң 5-7 күндер бойы жайылымға шығармай қолда тұрғызып ... ... ... ... 20-30 ... кейін құрғақ, шөбі мол жерлерге жаяды. Қойларды көбінесе 0º дейінгі температурада, бірақ ауа құрғақ кездерінде 5-6ºС жоғары ... жөн. Жылы ... ...  ... ... ... ... ұшырап (айырма болып), жүні нашар өсіп, түсіп өнімі төмендетеді. ... қой ... ... ауа ... 5-6ºС, ... 80 % және газдардың, әсіресе аммиактың концентрациясының көбейіп кетпес үшін ... ... ... қой ... микроклимат көрсеткіштерінің нормасы 13 кестеде берілген. Қойларға арналған қораларға құрылыс материалдарын әрбір аймақтың жер ... ауа ... ... ... Қойлар өте қорқақ болып, әрбір тосын жағдайлардан үркіп, қаты күйзеліске ұшырағыш келеді. Әсіресе қорада, шарбақ қорғандарда ... ... ... ... ... шығып кетіп, бастығырылып өлім-жітімге ұшырайды. Үріккен қойлар күйзелісті жағдайдан өте жай (1-2 ай) шығады да, күйін төмендетіп, ... ... [2]2.4. Ешкі ... ... гигиенасыЕшкілер  -  қойға ұқсас келеді де, олардың дене пішіні, салмағы, өмірінің ұзақтығы, жыныстық белгілері т.б. ... ... ... қоса ... ... ... ... болады. Ең бастысы  -  олардың жабайы шыққан тегі және екеуінің бір-бірімен ... ... малы ... ауруы мен сирек ауыратын болғандықтан, оның сүтін жоғарғы температурада қайнатып, ондағы бағалы заттар, ... ... ... ... ... ыдыратып, жоймай шикі қалпында пайдалануға болады.Ешкілерді азықтандыруға өсімдіктерден және мал өнімдерінен дайындалған азықтарды пайдаланады. Ешкі малының түбіті өте бағалы, ... ... қой ... кем ... өнім ... есептеледі. Ешкі түбітін олардың табиғи түлеу кездерінде тарап, жинап алады.Ешкі малдары қойларға қарағанда жоғарғы температураны жақсы ... ... ... суықтарға, әсіресе жауын-шашындарға төзімсіз келеді. Сондықтан оларды жылы (6-8˚C), ылғалдылығы жоғары емес (75%) ... ... Олар ... ... көп ... мал болып саналады, көбінесе егізден табады. Туған жас лақтар тез аяқтанып, тез ... ... ... ... де қой ... ... ... болады. [3]ІІІ ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР * Мырзабеков Ж. Б., Ибрагимов П. Ш. . Оқулық. Алматы; ...  ... 2011 ж. 316, 333-335 бет * ... С. М.  (ІІ ... Оқулық. Алматы, 2010 ж. 147-164 бет.  
        
      

Пән: Ветеринария
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 16 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жылқылар мен түйелердің гигиенасы жайлы ақпарат11 бет
Жылқылар мен түйелердің гигиенасы қойлар мен ешкілердің гигиенасы15 бет
Жылқылар мен түйелердің гигиенасы қойлар мен ешкілердің гигиенасы жайлы7 бет
Жылқылар мен түйелердің гигиенасы. қойлар мен ешкілердің гигиенасы14 бет
Жылқылардың, түйелердің, сиырлардың және ұсақ малдардың гигиенасы62 бет
Жылқы мен түйелердің гигиенасы,қойлар мен ешкілердің гигиенасы10 бет
Мал гигиенасы5 бет
Түйе бонитировкасы4 бет
Түйелердің сапасын бағалау жүйесі4 бет
Түйенің жүн өнімділігі. Жүнді өндіру технологиясы3 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь