Кеңес өкіметінің алғашқы жылдарындағы әдебиет туралы айтыстар

1. Кеңес өкіметінің алғашқы жылдарындағы әдебиет туралы айтыстар.
2. КазАПП тұсындағы тұрпайы социологиялық сындар.
1. Кеңестік дәуір тұсында қазақ әдебиеттану ғылымының нысанасы негізінен сол кезеңдегі кеңестік идеологияға бағындырылып, заман өлшемімен қарастырылды. Таптық тұрғыдан қарастырылған кез-келген ұлттық мұрамыздың кеңестік мүддеге қатыстылығы қаншалықты екендігіне баса назар аударылды. Сондықтан да белгілі бір мүддеге ғана бағындырылған мұндай саясаттың қазақ ғылымын өркендетуге кедергісі көп болып, қазақ әдебиет сынының іргелі ғылым ретінде дамуына бөгет жасады. Ұзақ толғақпен туған қазақ сыны қазан төңкерісінен кейін қанаты бекіп, бұғанасы қатып, аз жыл ішінде тез марқайды.
Дегенмен, кеңес өкіметінің алғашқы жылдары әдебиеттану ғылымында, соның ішінде әдебиет сыны саласында тұрпайы социологиялық көзқарас мықтап орнығып, мұның өзі қайбір қаламгерге, болмаса жекелеген көркем туындыға объективті баға беруге кедергі жасады. Әдебиет пен мәдениетке тек таптық тұрғыда баға беру қажет деген қатаң қағидаға бой алдырған әдебиет сыншылары бір жақты көзқарас тұрғысында баға беруге ниетті болды. Демек, қайбір сөз зергердің туындысының тақырыбы мен идеясына баға берілмей оның шыққан тегіне қатысты баға беру әдебиеттің өсіп өнуіне кедергі болғанын әдебиеттанушы ғалымдар растап отыр.
ХХ ғасырдың жиырмасыншы жылдары қазақ әдебиетінің негізгі жанрлары поэзия, проза, драматургия өсіп, дами бастады. Жаңадан қанаттанып келе жатқан әдеби сынның буыны беки түсіп, баспасөз беттерінде әдебиеттің өткені, жаңадан шығып жатқан жеке шығармалар, ақындар мен жазушылар шығармалары туралы сын мақалалар жиірек жарық көріп отырды.
1920-жылдардың әдебиетін қарастырғанда, ондағы кейбір саяси ұйымдар мен ағымдардың әдебиет жайындағы көзқарастарындағы тапшылдық көзге анық түсетіндігі, әдебиетте тек пролетарлық ұран ғана үстемдік құрсын деген ой-түйіндер негіз болуында еді. Алайда, Ахмет Байтұрсынов, Міржақып Дулатов, Жүсіпбек Аймауытов, Мұхтар Әуезов, Смағұл Сәдуақасов, Қошке Кемеңгеров, Ыдырыс Мұстамбаев секілді және т.б. әдебиетке саясаттың араласуына қарсылық танытқан салиқалы, салмақты ой-пікірлерін білдірген қайраткерлер де болды.
Қазақ әдебиеттану ғылымының қалыптасып дамуында жиырмасыншы жылдардағы әдеби айтыстардың алатын орны ерекше. Себебі, сыншылар сол кезде шығып жатқан жаңа шығармаларға әдеби тұрғыдан баға беріп қана қоймай, оны дамытудың мәселелерін сол кездің жағдайы тұрғысынан талқылап, бағыт сілтеуге талпыныс жасады. Жиырмасыншы жылдардағы әдебиетті қарастырғанда, кейбір саяси ұйымдар мен ағымдардың әдебиет жайындағы көзқарастары қарама-қайшы болып отырғандығы анық байқалады.
1.Кәкішев Т «Қазақ әдебиеті сынының тарихы» 1995 ж
2.Кәкішев Т «Кер заманның кереғар ойлары» Алматы, 1995 ж
3. Дандай Ысқақұлы «Әдеби сын тарихы» Алматы, 2012
4. Мұқанов С. Таңдамалы шығармалар. 16 томдық. Алматы, 1972-1980.
5. Қирабаев С. Кеңес дәуіріндегі қазақ әдебиеті. Алматы, 1998.
        
        Қазақстан Республикасының Білім және Ғылым министрлігіШәкәрім атындағы Семей Мемлекеттік Университеті СӨЖ Тақырыбы : ... ... ... жылдарындағы әдебиет туралы айтыстар. ҚазАПП тұсындағы тұрпайы социологиялық сындар. ... ... А.Қ. Топ: КЯ-409 ... 2015Жоспар: * Кеңес өкіметінің алғашқы жылдарындағы әдебиет туралы айтыстар. *  КазАПП тұсындағы ... ... ... 1. ... дәуір тұсында қазақ әдебиеттану ғылымының нысанасы негізінен сол кезеңдегі кеңестік идеологияға бағындырылып, заман ... ... ... тұрғыдан қарастырылған кез-келген ұлттық мұрамыздың кеңестік мүддеге  қатыстылығы қаншалықты екендігіне баса назар аударылды. Сондықтан да белгілі бір ... ғана ... ... ... ... ... ... кедергісі көп болып, қазақ әдебиет сынының іргелі ғылым ретінде дамуына бөгет жасады. Ұзақ толғақпен туған ... сыны ... ... ... ... бекіп, бұғанасы қатып, аз жыл ішінде тез марқайды. Дегенмен, ... ... ... жылдары әдебиеттану ғылымында, соның ішінде әдебиет сыны саласында тұрпайы социологиялық көзқарас мықтап орнығып, мұның өзі қайбір ... ... ... көркем туындыға объективті баға беруге кедергі жасады. Әдебиет пен мәдениетке тек таптық тұрғыда баға беру ... ... ... ... бой ... ... сыншылары бір жақты көзқарас тұрғысында баға беруге ниетті болды. Демек, қайбір сөз зергердің туындысының тақырыбы мен ... баға ... оның ... ... қатысты баға беру әдебиеттің өсіп өнуіне кедергі болғанын әдебиеттанушы ғалымдар растап отыр.	ХХ ғасырдың жиырмасыншы жылдары қазақ ... ... ... ... ... ... өсіп, дами бастады. Жаңадан қанаттанып келе жатқан әдеби сынның буыны беки түсіп, баспасөз беттерінде әдебиеттің өткені, жаңадан ... ... жеке ... ... мен ... шығармалары туралы сын мақалалар жиірек жарық көріп отырды. 1920-жылдардың әдебиетін қарастырғанда, ондағы кейбір саяси ұйымдар мен ағымдардың әдебиет жайындағы көзқарастарындағы ... ... анық ... әдебиетте  тек пролетарлық ұран ғана үстемдік құрсын деген ой-түйіндер ... ... еді. ... ... Байтұрсынов, Міржақып Дулатов, Жүсіпбек Аймауытов, Мұхтар Әуезов, Смағұл Сәдуақасов, Қошке Кемеңгеров, Ыдырыс ... ... және т.б.  ... саясаттың араласуына қарсылық танытқан салиқалы, салмақты ой-пікірлерін білдірген қайраткерлер де болды.	Қазақ әдебиеттану ғылымының қалыптасып ... ... ... ... ... ... орны ерекше. Себебі, сыншылар сол кезде шығып жатқан жаңа шығармаларға әдеби тұрғыдан баға беріп қана қоймай, оны ... ... сол ... ... ... ... ... сілтеуге талпыныс жасады. Жиырмасыншы жылдардағы әдебиетті қарастырғанда, кейбір саяси ұйымдар мен ағымдардың әдебиет жайындағы көзқарастары қарама-қайшы болып отырғандығы анық байқалады. ... тек ... ... ғана ... ... деген пікірді ұстанған сыншы-әдебиетшілер кеңес үкіметіне арқа сүйеді. Ал ... ... ... ... ... ... С.Сәдуақасов, Қ.Кемеңгеров және т.б. қаламгерлер әдебиет саласына саясаттың араласуына түпкілікті қарсы болып, өз мақалаларында әдебиет жайлы салмақты ой-пікірлер айта ... ... ... бұл ... ... ... әдебиеттің таптығы туралы пікірталас толастамады. Осының салдарынан қазақ поэзиясы мен ... ... ... үлес ... отырған айтулы қаламгерлеріміздің көркем туындылары бір жақты сарапталып, оның қоғамдық-әлеуметтік мәніне назар аударылмады. Ж.Аймауытовтың , ...  т.б. ... ... мәні бар мақалалары сол тұстағы шынайы зерттеу-сараптау жұмыстарынан туындаған ілкімді еңбектер болды. Бір ... сол ... ... қаламгерлері қазақ әдебиетін тақырыптық, жанрлық тұрғыда байыта отырып, замандастары мен үзеңгілес серіктерінің әдебиет майданындағы қол жеткізген жетістіктерін марапаттауды назарда ұстады. ... ... орта ... ... ... ... тағдыры шешіліп, кеңестік идеологияға  элементтердің келешегі мүлдем анықталған кез болатын. Қазақ әдебиеті тек ХҮІІІ ғасырдан бастау ... ал оған ... ... ... ескіліктің құрсауында туындаған, тек сол кездің ғана мақсат-мүддесіне жауап беретін ескішіл пиғылдағы туындылар ретінде танылды. Алайда ұлттық рухы мығым әдебиеттанушы ... ... ... қаймықпастан әдебиетіміздің қалыптасқан кезеңін кеңейту мақсатында терең, әрі жан-жақты зерттеу жұмыстарын жүргізуден бір сәт те толастатпады. Қазақ әдеби сынының ... ... ... ... даму ...  жаңа ... ... жазылған жаңа зерттеулерде әр қырынан қарастырылды. Т.Кәкішевтің , С.Қирабаевтың  , , М.Базарбаевтың , Р.Бердібайдың , Д.Ысқақұлының , ... , ...  атты ... ... ... жылдардағы қазақ әдеби сынының жай-күйі азды-көпті сөз болады. Қазақ әдебиет сынының алғашқы мәнді толқыны 1921-1925 жылдар аралығында өтті. Қазақ кеңес ... туын ... ... ... ... Осы кезеңде С.Сейфуллиннің , ,  атты үш ... ... ... ... ... ... оған тез бейімделген Сәкендер төңкеріс әкелген өзгерістерді шындығында да халықты бақытқа жеткізер ... жол деп ... ... де, ... ... ... ... кетті. ,- деп жазды бұл жайында сәкентанушы Т.Кәкішев. Сәкен Сейфуллинді  ... ... ... ... ақ ... ... ... дейінгі еркін ойдың жетегінде жүрген қазақ қаламгерлерінің қандай күйге душар болғандығын көзімен ... ... ... ... алыптарының қандай күй кешкенін бүгінгі ХХІ ғасыр көгінде тұрып түсіну, әрине қиынға ... хақ. ... ... ,  сынды ұлттық идеяны насихаттайтын көркем туындыны өмірге әкелген Сәкен сынды ақынның ісін ерлікке баламасқа шара жоқ. Революция дауылпазына ... ...  ... сын ... ... ...  ... бүркеншік атпен пьесаға пікір жазған М.Әуезов драманың сюжеттік құрылымын, тіл кестесін сынай келіп:  - деген қатқыл пікір білдірсе, төңкерілісшілер, ... ... ... ... ... ... ...  теңеді:  әдебиет майданында жаңа жол көрсетіп шығуы Қазан төңкерісімен ... ... оны ... керек. Қоңыр мырза бұл пьесаны қазақ әдебиеті тарихының бетінен орын алуына шектенсе де, біз шектенбейміз. Қазақ әдебиетінің бет алысын жаңа ... ... жол ...  -  . ... ол  -  жыл ... - деп, аспанға көтерді.Бір жылда үш бірдей кітабының шығуы, ... де ... ... ...  ... сол ... ... сынның басты қаһарманына айналдырды. Сәкенді  төңкерісшілер  жағы жаңа ... ... басы деп, ... ... ... марапатты күшейтіп жатса, ұлтшылдар жағы сынды барынша күшейте түсті. Осындай мақаланың бірі Н.Төреқұловтың Мәскеуде шығып тұрған  ... ... ...  атты ... жинағына жазған пікірі болды. Жиырмасыншы жылдардың бас кезінде бір жағынан өзі сын жазып, екінші ... ... ... ... ... ... аударып, сыни пікірлердің негізгі бір нысанына айнала бастаған дарын иесі  -  М. ... Оның ... ... ... сыни ... сол ... ... бағытты ұстанған басылымдар бетінде жиі жарияланып тұрды. Оның  атты мақаласы сол кездегі күллі ... ... ... мен бүгінін дұрыс салалап берген кезеңдік мақала болғанын айта кеткеннің артықтығы жоқ.М.Әуезов шығармалары хақында  сахнаға қойылған 1917 ... ... ... ... ... ... ...  (, 1922, №20) -ның (Ж. Аймауытовтың) және Даниял Кәкітайұлының  (, 1924, №2-3) С.Сәдуақасовтың ... ... ... Алғашқы автор М.Әуезовтің үлкен дарын иесі, болашағы зор ... айта ... ... ... ... ... ...  көңілі толмайтындығын ашық айтқан. Негізгі кінәсі: шығарма логикалық мұратына жетпеген, оқиғалар оқырманды сендіре бермейді. М.Әуезовке  ... ... ара ... -ның пікірлерін теріске шығарды. Жазушының көздеген нысанасын автор түсінбеген дейді (, 1922, №10). ... ... ... ... сын ... ... ... болатын. Совет үкіметінің бел ала түсуімен қатар Мағжанды қудалау да күшейе ... 1924 жылы ... ... ... әдеби сот болып, онда ақынның өлеңдері идеялық жағынан өте зиянды, сондықтан оның ... ... ... ... қабылдады. Әдебиет туралы пікірлесу алашордашыларды саяси жағынана талқандауға бет ... ... ... оның ... ... Мағжанға қарай бағытталды. Міне, осындай қиын кезде Ж.Аймауытов  атты классикалық мақала жазып, әдебиетті, поэзияны қалай ... ... ... Ол ... ,- ... ... Шын ... мағжантану Жүсіпбектің осы мақаласынан бастау алды. Бұл мақалажайлы  - деп ... ... ... ... - ... ... ... М.Жұмабаевтың шығармашылығын бағалаудың биік үлгісі. Мақалаға баға беріліп, нақтылы көзқарастар білдірілді. С.Қирабаев:  , - дейді. М.Жұмабаевтың  талантын алғаш тани ... ...  ... ұлы ... М.Әуезов те бар. Ол  (тарихи-әдеби сын) атты мақаласында әдеби дамуға шолу жасай келіп,  ондағы соны жаңалыққа тоқталады:  ... ...  1923 жылы  № 4-5 ... ... Бұл ... ... Мағжанды қазақ поэзиясының дамуындағы жаңа бір саты,  бағыт деп жоғары бағалаған.20-жылдардағы әдеби айтыстар қазақ әдебиетінің тарихында ... орны бар ... ... қана ... ... ... қоғамының барлық саласына әсері тиіп, қазақ әдебиетінде сол кезде қалыптасқан жағдайды жан-жақты ашып берді. Әдеби сын да негізінен үш бағытқа: ...  -  өзін ... ... ... яғни ... тап күресінің бір құралы ретінде қарастыратындар, екіншісі  -  әдебиетті саясатқа бағындыруға қарсы, яғни өздерін бұқарашыл жазушы санайтындар, үшіншісі  -  әр ... ... ... ... ... ... жікке бөлінбей, біртұтас ұйым болуын қалайтындар деп бөлінді. 	Ұлттық әдеби сынның өзіндік бағыты, бастау-арналары бар. Кешеден ... ... ... мен ... да мол. ... сынның арғы-бергі кезеңдерін, қалыптасуы мен даму бағыттарын әдебиеттанушы-ғалым, профессор Т.Кәкішев төмендегіше атап көрсетеді:   
        
      

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 8 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Кеңес өкіметінің алғашқы жылдарындағы әдебиет туралы айтыстар. ҚазАПП тұсындағы тұрпайы социологиялық сындар. Соғысқа дейінгі әдеби мұраны игеру мәселесі20 бет
Жапон соғысы кезіндегі әдебиет69 бет
«Қазақстан тарихынан» мемлекеттік емтихан сұрақтары3 бет
ХІХ ғасырдағы жазба айтыстүрлері50 бет
Ұлы отан соғысын қайта қарастыру-кейінгі ұрпақтың борышы5 бет
1917 ж. Қазан революциясы және Қазақстанда Кеңес өкіметінің орнауы7 бет
1920-30 жылдарындағы Қазақстан әдебиеті мен өнері19 бет
1950-1960 жылдарындағы қазақстанның қоғамдық - саяси өмірі7 бет
XIX ғасырдың 60-жылдарындағы қоғамдық педагогикалық қозғалыс49 бет
XIX ғасырдың 70 жылдарындағы халықаралық қатынастар16 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь