Топырақ өңдеу

І НЕГІЗГІ БӨЛІМ
Топырақ өңдеудің мақсаты.
1.1. Топырақ өңдеудің маңызы мен мақсаттары
1.2. Топырақ өңдегенде жүретін технологиялық процестер
1.3. Топырақтың технологиялық қасиеттері
1.4. Топырақты негізгі өңдеу жəне оның тəсілдері, құралдары
1.5. Жердің беткі қабатын өңдеу тəсілдері жəне құралдары
1.6. Топырақ өңдеу жүйесі
1.7. Пардан басқа алғы егістерден кейін күздік дақылдар үшін топырақ өңдеу жүйесі
ІІ ҚОРЫТЫНДЫ
ІІІ ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
Егілетін дақылға қолайлы жағдай туғызу үшін машиналар мен өндіргіш құралдары арқылы топыраққа механикалық әсер етуді топырақты өңдеу деп атайды.Топырақты өңдеуде органикалық және миниралдық тыңайтқыштарды ендіруге, қөпжылдық шөп пен сабан түптерін, сондай-ақ топырақтың жоғарғы қабатында, аңызда, арамшөптерден болатын зиянкестер мен өсімдік ауруларының тұқымдарын жауыпе, әрі тұншықтырады. Егіншіліктің ұзақ жылғы тарихында өңдеу тәсілдері мен құралдары қарапайым түрінен бастап, осы заманғы топырақты өңдейтін құралдары мен машиналарға дейін үлкен өзгерістерден өтті. Өдеу ең алдымен топырақта өтетін физикалық, химиялық және биологиялық процестердің жоғарғы қарқынды жүреді, өсімдіктер үшін қолайлы жағдайларды жасайды. Яғни су және коректік заттар өсімдікке тікелей топырақ арқылы бірігіп әсер етеді. Өңдеудің көмегімен ылғалы мол аудандардағы артық ылғалды кемітуге, ал құрғақшылық аудандарда ылғалды жинауға болады. Арамшөптермен күресуде топырақты өндеудің роліне баға жетпейді. Танапқа себілетін тұқымдық дән топырактағы барлық керекті факторларды тиімді түрде бойына сіңіре отырып, көктеп шығатындай және толысып есетіндей етіп өндеу қажет. Қазіргі егіншіліктегі ғылыми-техникалық прогреске байланысты топырақ еңдеудің тәсілдері мен құралдарының саны тұрақты өсіп келеді. Мұның өзі бір жағынан топырақ құнарлығына қарқынды әсер етуінің қажеттілігінен туса, екінші жағынан кұнарлылығы темендеген топырақтарға да егін егудің қажеттігінен туып отыр. Топырақ өңдеу жұмысы дер кезінде жəне сапалы түрде жүргізілсе оның ылғалдық, жылулық, ауа жəне коректік заттар режимдерінің жақсы реттелуіне, яғни ауылшаруашылық дақылдарының өніп-өсуіне жəне дамуына оңтайлы жағдай жасалады. Топырақты өңдеу арқасында оның жырту қабатының жағдайы, яғни тығыздығы, құрылысы, фитосанитарлық жағдайлары жақсарады.
1.Арманд Д.Л. « Наука о ландшафте » Москва 1975 г 2.Александрова Т.Д , Преображенский В.С, Куприянова Т.П. « Основы ланшафтного анализа » Москва 1988 г 3.Берг Л.С. « Предмет и задачи географии » Москва 1915 г 4.Бүркітбай Аяған « Қазақ энциклопедиясы » 7 – 9 том 2005 ж 5.Гвоздецкий Н.А, Николаев В.А. « Казахстан » Издательство « Мысль » Москва 1971 г 6.Исаченко А.Г. « Основы вопросы физической географии » Москва 1953 г 7.Исаченко А.Г. « Ландшафтоведение и физико – географическое районирование » Москва « Высшая школа » 1991 г 8.Клинцува Н.К, марцинкевич Г.Ш, Мотузко А.Н. « Основы ландшафтоведения » Минск 1986 г 9.Михайлов Н.И. « Физико – географическое районирование » Москва 1985 г 10.Мильков Ф.Н. « Физическая – география. Учение о ландшафте и географическая зональность » Воронеж 1986 г 11.Молдағұлов Н. « Ландшафтану негіздері және Қазақстанның ландшафт географиясы » Алматы « Рауан » 1994 12.Молдағұлов Н. « Ландшафттану » Алматы « Қазақстан » 1983 ж 13.Морозов Г.Ф. « Исследование лесов Воронежской губернии » Лесной журнал 1913 14.Өтемағамбетов М.М. « Қазақстанның физикалық географиясы » Алматы « Рауан » 1998 ж 15.Раменский Л.Г. « Введение в комплексное почвенное и геоботаническое изучение земель » Москва 1938 г 16.Солнцев Н.А. « Природный ландшафт и некоторые его общие закономерности » Москва 1948 г 17.Утемагамбетов М.М. « Физической география Казахской ССР » « Мектеп » Алма – Ата 1965 г 18. Чупахин В.М. « Физическая география Казахстана » Издательство « Мектеп» Алма – Ата 1968г 19.Чупахин В.М. « Основы ландшафтоведение » Москва Агропромиздат 1987 «Ландшафттану және табиғи техногендік кешендер»
        
        Қазақстан Республикасының Білім және Ғылым МинистрлігіСемей  қаласының  Шәкәрім атындағы Мемлекеттік УниверситетіБӨЖТақырыбы: Топырақ өңдеудің ... Ф ...  ... ... ...   ... ... өңдеудің мақсаты.1.1. Топырақ өңдеудің маңызы мен мақсаттары1.2. Топырақ өңдегенде жүретін ... ... ... ... ... ... ... өңдеу жəне оның тəсілдері, құралдары 1.5. Жердің беткі қабатын өңдеу тəсілдері жəне құралдары         1.6. ... ... ... ... басқа алғы егістерден кейін күздік дақылдар үшін топырақ өңдеу жүйесі ІІ    ҚОРЫТЫНДЫІІІ   ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ... ... ... ... ... мен мақсаттарыЕгілетін дақылға қолайлы жағдай туғызу үшін ... мен ... ... арқылы топыраққа механикалық әсер етуді топырақты өңдеу деп атайды.Топырақты өңдеуде ... және ... ... ... қөпжылдық шөп пен сабан түптерін, сондай-ақ топырақтың жоғарғы қабатында, ... ... ... ... мен өсімдік ауруларының тұқымдарын жауыпе, әрі тұншықтырады. Егіншіліктің ұзақ жылғы тарихында өңдеу тәсілдері мен құралдары қарапайым түрінен бастап, осы ... ... ... ... мен машиналарға дейін үлкен өзгерістерден өтті. Өдеу ең алдымен топырақта өтетін физикалық, химиялық және биологиялық процестердің жоғарғы қарқынды жүреді, өсімдіктер үшін ... ... ... Яғни су және ... ... ... ... топырақ арқылы бірігіп әсер етеді. Өңдеудің көмегімен ылғалы мол аудандардағы артық ылғалды кемітуге, ал құрғақшылық аудандарда ылғалды жинауға болады. Арамшөптермен ... ... ... роліне баға жетпейді. Танапқа себілетін тұқымдық дән топырактағы ... ... ... ... ... ... ... отырып, көктеп шығатындай және толысып есетіндей етіп өндеу қажет.  Қазіргі егіншіліктегі ғылыми-техникалық прогреске байланысты топырақ еңдеудің тәсілдері мен ... саны ... өсіп ... ... өзі бір ... ... құнарлығына қарқынды әсер етуінің қажеттілігінен туса, екінші жағынан ... ... ... да егін егудің қажеттігінен туып отыр. Топырақ өңдеу жұмысы дер кезінде жəне сапалы түрде жүргізілсе оның ылғалдық, ... ауа жəне ... ... ... ... ... яғни ауылшаруашылық дақылдарының өніп-өсуіне жəне дамуына оңтайлы ... ... ... ... арқасында оның жырту қабатының жағдайы, яғни тығыздығы, құрылысы, ... ... ... ... ... ... деп ... дақылдарының өсуіне қолайлы жағдай жасау үшін оған ... мен ... ... органдары арқылы механикалық əсер етуді айтады. Өзінің мағынасы, еңбек ... ... ... етуі ... ... ... ... бірінші орында тұр. Сондықтан, оны ешқандай басқа агротехникалық шаралармен алмастыруға болмайды. Топырақ өңдеу сапалы жүргізілсе, онда ауылшаруашылық дақылдарының ... 25 ... ... Топырақты өңдеуге үлкен қаражат, көп еңбек жəне энергия жұмсалады. Атап ... ... ... ... 30-40 пайызы осы топырақ өңдеудің үлесіне тиеді. Сондықтан, егіншілікте энергия ... ... ... ең ... ... бірі. Көптеген ғалымдардың зерттеулері жəне шаруашылықтардың тəжірибелері осы күні ... ... ... ... ... ... ... шығындарды көп болса 5-20 пайызға азайтады, сондықтан бұл мəселені түбегейлі шешу үшін ... тыс ... ... жолдарын іздестіру қажет. Осы жұмсалған қыруар еңбек пен ... өтеу үшін ... ... ... төмендегідей мақсаттар қойылады: - атмосфера мен топырақ арасында газ айналымын жақсарту, жауын- шашынды жəне қолдан берген суларды ... ... ... топырақтағы ылғал буланып ұшып кетпеу үшін оның жоғарғы беткі қабаты тығыздалмаған, яғни бос борпылдақ күйде ұстау; - топырақтың ... ... жəне оны ... - топырақты эрозия құбылысынан қорғау; - өңделетін қабаттың құрылысын жəне құрылымын өзгерту нəтижесінде ... ... ... ... ... арқылы өсімдіктерді олар оңай сіңіре алатын коректік заттармен қамтамасыз ету; - қуаңшыл аймақтарда топырақта мүмкіндігінше мол ... ... ... ал ылғалы мөлшерден тым көп болатын өңірлерде артық ылғалды жою; - ... ... ... ... мен ... ... мүшелерінен, ауру қоздырғыштары мен зиянды жəндіктерден тазарту; - топыраққа өсімдік қалдықтарын, органикалық жəне минералдық тыңайтқыштарды толық сіңіруді қамтамасыз ету; - ... ... ... ылғалы мол қолайлы тереңдікке сіңіру үшін жағдай жасау; - танапты көпжылдық екпелі шөптерден кейін өңдегенде ... ... ... тіршілік қабілетін жою; - суармалы жерлерде топырақтың су өткізгіштік қабілетін жоғарылату. Осы ... ... ғана ... құнарлылығы артып, өсірілетін ауылшаруашылық дақылдарының өнімі жоғарылайды, кері жағдайда жұмсалған қаржы мен энергия, сіңірілген ... ... ... зая ... 1.2. ... өңдегенде жүретін технологиялық процестерТопырақты механикалық жолмен өңдегенде бірнеше технологиялық операциялар процестер жүзеге асады. Олар: қыртысты аудару, топырақты 94 ... ... ... нығыздау, арамшөптерді қырқу, микробедер микрорельеф жасау, танап бетінде аңызды жəне өсімдік қалдықтарын сақтау. Топырақ үшін əр ... ... ... ... бар. ... аудару ерте пісетін арамшөп тұқымдары егін жиналғанша топыраққа төгіліп, танаптың беткі қабатын ластайды, сондай-ақ өсімдіктердің ауру қоздырғыштары мен зиянкес жəндіктері ... ... ... ... ... ... ... қалдықтарына салады. Осының салдарынан топырақтың үстіңгі қабаты арамшөп тұқымдарымен жəне аталған зиянды организмдермен ластанып, олардың таралу орталығына айналады. Бірақ, ... ... ... құрылымы, құрылысы жақсы жəне қарашірігі гумусы молырақ болады, ал ... ... бұл ... ... Сонымен қатар ауылшаруашылық машиналары мен құралдарының, тракторлар мен комбайндардың, топырақ өзінің салмағынан жəне ... ... ... ... оның ... ... ... Осы аталған қолайсыз жағдайларды болдырмау үшін топырақты 180 градусқа, яғни танаптың ... ... ... ... ... ал ... ... үстіне шығару керек. Бұл қыртысты аудару арқылы ... ... Тік ... ... ... жəне төменгі қабаттарын өзара алмастыруды қыртысты аудару деп атайды. Қыртысты аударғанда оның алдына мынандай мақсаттар қойылады: - қарықтың борозданың түбіне ... ... ... ... қабатының қасиеттерін жақсарту; - арамшөптердің тұқымдарын жəне вегетативтік көбею мүшелерін олар өніп шыға алмайтын тереңдікке ... - ... ... ... ... жəне жасыл тыңайтқыштарды, өсімдік жəне жəндіктер қалдықтарын, топыраққа сіңіру. Топырақтың жырту, қабатының пішіні біркелкі болу үшін оны ... тұру ... ... ... ... арқылы топырақтың құнарлы жырту қабаты қалыңдайды. Сондай-ақ, топырақтың беткі қабатында микробиологиялық процестер əдетте жақсы жүреді, соның нəтижесінде мұнда өсімдіктің коректік ... мол ... ... ... Қыртысты аудару əр түрлі қайырмасы бар соқа арқылы жүзеге асырылады. Ол жылда, немесе 2-3 жылда бір рет аударылады. Қыртысты аударудың ... ... ... ... ... оның ... ... де бар. Топырағының гранулометриялық құрамы жеңіл, желі күшті ашық далалық аймақтарда қыртысты аудару танапты өсімдік ... ... ... ... ... ылғалдың буланып ұшып жетуіне жол ашады, сондықтан олар эрозияның пайда болуына жəне топырақтың құрғап кетуіне əкеліп ... яғни ... ... қыртысты аударуға болмайды. Қорыта келіп айтқанда, қыртысты аудару процесі жергілікті жердің топырақ-климаттық ерекшелігін ескере отырып жүргізілуі керек. Топырақты қопсыту өз ... ... ... ... техникалары машиналары мен құралдары), физика- 95 химиялық (жауын-шашын) жəне басқа факторлардың əсерінен нығыздалады, сондықтан ондағы ауа ... ... ... яғни оның ауа ... ... сондықтан топырақты қопсытып тұру керек. Сонымен қатар топырақты қопсытудың негізгі мақсаты  -  оған ... ... ... ... ... ... қорын молайту. Топырақ көлемін ұлғайту үшін оның бөлшектерінің ... ... ... ... ... дейді. Бұл технологиялық процестің арқасында топырақ нығыздалған кезде бұзылған түтіктік емес қуыстылықтар қалпына келтіріледі, ... ... ... түтікті жəне түтікті емес қуыстылықтарының арақатынасы қалыпты жағдайға келіп, оның ауа- ылғалдық жəне жылулық режимдері жақсарады. Қопсыту процесінің ... ... ... көп келуінің арқасында ондағы аэробты микроорганизмдердің тіршілік белсенділігі артып, осының арқасында топырақта ... ... ... ... қоры мол ... ... ... органикалық қалдықтар жақсы ыдырап, тез минерализацияланады. Қопсыту арқылы топырақ бетінде жауын-шашыннан жəне суарғаннан кейін пайда болған қабыршақ жойылады. Топырақты ... ... ... үшін оны жаз бойы ... рет əр ... ... ... тура келеді. Қопсыту жиілігі мен тереңдігі нығыздалу дəрежесіне, гранулометриялық құрамына, ауа райына, дақылдардың биологиялық ерекшеліктеріне, жүргізу мақсатына байланысты 3-4 см-ден 14-16 ... ... ... ... қопсыту үшін соқалар, сыдыра жыртқыштар, тырмалар, культиваторлар қолданылады. Топырақты араластыру оның өңделетін қабатының біркелкі болуын қамтамасыз ету жəне бөлшектерінің мөлшерін ... үшін ... ... ... араластыру деп атайды. Араластырудың нəтижесінде топырақ бөлшектерінің өзара орналасуы өзгереді, берілген органикалық, минералдық, жасыл тыңайтқыштар мен микроорганизмдер жырту қабатының өн ... ... ... ... ... ондағы органикалық заттардың жақсы ыдырауына (минерализациялануына), микробиологиялық процестің белсенді жүруіне қолайлы жағдай туғызады. Гранулометриялық құрамы жеңіл, эрозияға тез ұшырайтын ... ... ... ... түрде аңыз бен өсімдік қалдықтары сақталуға тиісті танаптарда топырақты араластыруға болмайды. ... ... ... ... ... ... культиваторлармен, фрезалармен жүзеге асырылады. Топырақты тегістеу танаптардың беткі қабаты əр түрлі жағдайларға (жер бедері, топырақ өңдеу ... жəне ... ... ойлы-қырлы болуы мүмкін. Мұндай жерлерде ауылшаруашылық дақылдарының себілген тұқымдары топыраққа əр түрлі ... ... ... олар ... ... егіннің бір мезгілде пісіп-жетілмеуіне əкеліп соқтырады. Сол себепті топырақты тегістейді. Біркелкі емес топырақ бетінің мөлшерін азайтуды ... деп ... ... ... ... жыртқаннан жəне терең культивациялағаннан кейін, егін себер алдында жəне ... ... 96 соң ... ... тегістеу суармалы егіншілікте, əсіресе күріш егісіне қажет. Егер, танап тегіс болмаса, берілген су біркелкі жайылмайды, ойпаң жерге жиналып қақ тұрады, ал ... ... ... ... су ағып ... ... ... мүмкін. Танап бетін тегістеу өсімдіктерді вегетация кезінде күтіп-баптауды жеңілдетеді жəне егін ору жұмыстарының сапасын жақсартады. Топырақты тегістеу үшін ... ... ... катоктар, малалалар, ал суармалы жерлерде арнайы грейдерлер, бульдозерлер қолданылады. Топырақты нығыздау. Топырақты қайта-қайта (күзде ... ... ... егін себер алдында, жазда қатараралықтарды өңдеу) өңдегенде ол ... тым ... ... ... ... оны ... тура ... Топырақ түйіршіктерінің көлемін азайту үшін оның бөлшектерінің өзара орналасуын өзгертуді нығыздау дейді. Ол қопсытуға қарама-қарсы ... Бұл ... ... топырақты қопсыту кезінде бұзылған түтіктік қуыстылықтар қалпына қайта келтіріледі, соның нəтижесінде топырақтың жалпы жəне түтіктік емес қуыстылықтарының көлемі азаяды. ... ... ... жағынан үстіңгі қабатына ылғалдың көтерілуін, себілген ауылшаруашылық дақылдары тұқымдарының топырақпен жəне оның ылғалымен ... ... ... ... ... ... ... жақсы бөрітіп, жылдам жəне біркелкі көктеп шығуына мүмкіндік туғызады. Топырақты нығыздау егін себер алдында, немесе сеуіп болғаннан ... ... Егін ... ... ... нығыздау танаптың бетін тегістеп, себілген тұқымдардың бірдей тереңдікке сіңірілуін қамтамасыз етіп, борпылдақ топырақтар шөккеннен кейін ... ... ... ... ... үшін ... Топырақты нығыздауды гранулометриялық құрамы жеңіл, егін себер алдында ғана өңделген жерлерде жəне қуаңшыл аймақтарда жүргізген жөн. Ал, гранулометриялық құрамы ауыр жəне тым ... ... ... болмайды, өйткені өсімдіктің өніп-өсуіне кері əсері тиеді. Топырақты нығыздау əртүрлі ... ... ...   1.3. ... ... қасиеттері Топырақ өңдеудің сапасы, қыртысының жақсы аударылуы, топырақтың дұрыс ұсақталуы, араласуы жəне ... ... мен ... көрсететін кедергілері топырақтың технологиялық қасиеттеріне тікелей байланысты. ... ... ... ... ... əсер ... қарсы тұра алатын қабілетін оның байланыстылығы дейді. Ол ... ... ... ... ... ... өзгеріп отырады. Мысалы, гранулометриялық құрамы ауыр балшықты, сортаң топырақтардың байланыстылығы жоғары, ал құмдақ, 98 құмдауыт ... ... ... ... ... ... ... Топырақтың жабысқақтығы деп оның ылғалды күйінде ауылшаруашылық машиналары мен құралдарының жұмыс органдарына жабысуын айтады. Топырақтың бұл ... ... оның ... ... жəне ... ... ... Гранулометриялық құрамы ауыр балшықты жəне саздақ, ылғалды топырақтар ауылшаруашылық машиналары мен құралдарының жұмыс органдарына жабысқыш келеді, ал ... ... ... ... ... ... құмдауыт топырақтардың жабысқыштық қабілеті төмен немесе мүлдем жабыспайды. Егер, топырақ ауылшаруашылық машиналары мен құралдарының жұмыс органдарына жабысатын болса, оның кедергісі ... ... ... процестердің сапасы төмендейді, яғни топырақ дұрыс үгілмейді, оның ... ... ... ... . ... өңделуге дайын екенін көрсететін жағдайын оның физикалық "пісіп-жетілуі" дейді. Топырақ "пісіп-жетілсе" жақсы уатылады, ауылшаруашылық машиналары мен құралдарының ... ... ... ... ... "пісіп-жетілуін" ерте көктемде қар кеткеннен кейін егістік жұмыстарды, əсіресе ылғал жабуды бастау үшін, немесе вегетация ... əр ... ... қатараралықта пайда болған топырақ қабыршығын жою үшін анықтайды. Топырақтың физикалық "пісіп-жетілуін" дəл жəне дұрыс анықтаудың үлкен өндірістік мəні бар. ... ... ... ... оның ең ... ... ... 60-90 пайызына тең. Егер, əлі "пісіп-жетілмеген" ылғалды ... ... ол ... машиналары мен құралдарының жұмыс органдарына жабысып, топырақ кедергісін арттырады, сондықтан топырақ жақсы уатылмайды, өте құрғап кеткен топырақты өңдегенде үлкен-үлкен ... ... ... оны ұсату үшін топырақты қосымша өңдеу керек. 1.4. Топырақты негізгі өңдеу жəне оның ... ... ... ... қыста жауған қардың, ауылшаруашылық машиналары мен құралдарының, тракторлар жəне комбаиндардың салмақтарының салдарынан тығыздалады. Яғни, ондағы ауа сыртқа ... ... ... ... ауа мен ... арасындағы оңтайлы арақатынас бұзылады. Топырақтың осы көрсеткіштерін қолайлы қалпына келтіру үшін оны өңдеу ... Алғы ... ... ... бірінші терең өңдеуді топырақты негізгі өңдеу дейді. Оған жерді аударып жырту, аудармай жырту жəне терең ... ... ... əр ... ... ...       Топырақтың ... ... ... ... қопсуы соқаның қайырмасының түрлеріне байланысты. Олар қайырмаларының түрлеріне қарай бұрандалы, цилиндрлі, жартылай бұрандалы жəне мəдени болып бөлінеді. Соқаның қайырмасының түрі ... ... ... ... ... ... жəне араласады, бірақ нашар аударылады. Жартылай бұрандалы соқамен жер жырытқанда топырақ керісінше жақсы үгітіледі, ... ... ... ... ... бар соқа топырақты жақсы аударады жəне жақсы үгітеді. Жерді ... ол ... ... ... жəне ... үшін соқалар шолақ түренмен жабдықталады. Ол топырақтың ... 10-12 см ... қиып алып ... ... ... ... түсіреді. Сондықтан, мұндай тəсіл мəдени жырту деп аталады. Шолақ түрен негізгі корпустың кішірейтілген түрі. Оны негізгі ... ... ... ... ... ... оның құрылымын жақсартумен қатар танаптың   бетіндегі органикалық заттарды топыраққа сіңіреді. Сондай-ақ, мəдени жыртудың ... ... беті ... ... мұның өзі ауылшаруашылық дақылдары тұқымын бірдей тереңдікке сіңіріп, олардың тез көктеп шығуына, бір мезгілде пісуіне мүмкіндік береді. Жер жырту ... ... ... ... қабтының қалыңдығы, себілетін ауыл шаруашылық дақылдарының биологиялық ерекшеліктеріне, алғы егістерге байланысты 20 см-ден 32-35 ... ... ... ... ... тереңдігі 18-20 см-ге дейін болса, оны таяз жырту дейді, 20-22 см ... ... ал одан көп ... ... ... ... деп атайды. Топырақ неғұрлым тереңге жыртылса, соғұрлым оның ылғалдық, ауалық, жылулық жəне коректік заттар режимдері ... ... ... таяз ... ... танаптарда арамшөптер, ауылшаруашылық дақылдарының аурулары мен зиянкестері көбейіп, ылғал аз жиналып, мəдени өсімдіктер оның жетіспеушілігінен ... ... жəне ... ... ... Жер ... тереңдігі алғы егістерге, себілетін ауыл шаруашылық дақылдарының биологиялық ерекшеліктеріне байланысты. Жыл сайын жерді бір тереңдікке қайта-қайта жырту өсімдіктің тамырына ауа жəне су ... ... ... ұлтаны" қабатының пайда болуына əкеліп соқтырады. Өсімдіктің тамыр жүйесі осы "топырақ ұлтаны" дейін жетіп бүгіледі де ... ... ... ... ... əлсіз болып, мол өнім алуды тежейді. Соқаның өңдегіш құралдарының екі немесе үш сатылы қондырғысы суармалы мақта егіншілігі жүйесінде қолданылады. Өйткені, ... ... ... жыртқанда, өңделген топырақ қабаты мен оның төменгі қабатының аралығында қатты. Фрезерлеу ... ... ... ... ... яғни ... культивациялау, тырмалау жүзеге асырылады. Топырақты фрезерлегенде ол жақсы ұсатылады жəне араласады. Жалпы ... ... 25-40 ... ... ... Фрезерлеу арқылы топырақ өңдеу үш топқа бөлінеді: жаппай өңдеу, отамалы ... ... ... жəне арық қазу ... орындау. Фрезерлегеннен кейін топырақ егін себер алдында культивациялаудың қажеті шамалы. Топырақты фрезерлеу əртүрлі фрезарлар қолдану арқылы орындалады. ... ... су ... ... күзгі жауын- шашынды, көктемгі қар суын жинау үшін топырақта терең тіліктер жасалатын өңдеу тəсілін саңылаулау дейді. Бұл тəсіл су ... ... үшін ... Ол үшін ... ... ... ені 3-5 см, ал тереңдігі 1,5 метрге дейін жететін саңылаулар жасалады, олар арқылы топырақтан артық сулар əкетіледі. Аталған əдіс беткейдегі ... ... ауыр ... ... үшін ... Ол үшін ... 35-40 см ... жердің бетіне параллель орналасқан диаметрі 6-8 см дөңгелек жыралар ... ... ... 0,7-1,4 метр болуы мүмкін. 1.5. Жердің беткі қабатын өңдеу тəсілдері жəне құралдары         ... ... ... жəне ... ... ... тек терең өңдеу жеткіліксіз, сондықтан оның беткі қабатын өңдеу керек. Осыған орай ... ... ... ... не одан ... немесе терең өңдеу тəсілін қолданбай-ақ топырақтың беткі ... ... ... ... ... өңдеуге сыдыра жырту, культивациялау, тырмалау, катоктау, малалау жəне басқа əдістері жатады. Сыдыра жырту топырақтың беткі 10-12 см тереңдігін қопсытып, оның ... ... ... ... Ол үшін ... ... Бұл ... арамшөпті отайды, жыртылған топырақтың қабатында ылғалды сақтайды. Сыдыражыртқыш ойық жəне дискілі болып ... ... ... ... ... 10-20 ... өңдеу тереңдігі 5-6- дан 10-12 см, қимыл бұрышы 15-35 ... ... Ойық ... сыдыражыртқыш топырақты егін себер алдында, өңдеу, үгіту, ал жазық ... ... ... ... жабу үшін 102 ... Оның ... арамшөптерді жойып, топырақты ұстады жəне аударып отырады, ал жазық дискілер-топырақты қопсытады жəне жылжытады. Түренді сыдыра жыртқыштар топырақты 10-14 см ... ... ... ... ... сыдыра жырту дəнді дақылдар егісінде қолданылады, себебі танапта қалған дəнді масақты дақылдардың аңызы топырақтағы қалған ... ... аңыз ... ... ұшып кетуге мəжбүр етеді, себебі олардың тамыр жүйелері əлі тіршілік қабілетін жоғалтпаған. Осыған орай дəнді дақылдардың аңызын сыдыражыртқышпен өңдеу, олардың ... ... ... судың буланып ұшып кетуін азайтады. Сонымен бірге сыдыра өңдеу дақылдарды жинағаннан кейін аңызды жəне пар танабын өңдеуге, əсіресе ондағы ... ... ... ... қолданылады. Сыдыра жырту тың, тыңайтылған жерлер, көп жылдық ... ... ... ... жəне ... ... олардың шымын өңдеу үшін қажет болады. Сыдыра жыртудың пайдасымен қатар зиянды жағы да бар. ... ... ... үгіліп, оның үстіңгі қыртысы уатылады жəне құрғап кетеді, аңыз сабақтары топыраққа көміліп қалады. Көктем ылғалды ... ... ... ... ... болады. Өйткені,ол арамшөптерді, əсіресе қара сұлыны мейлінше жояды жəне аңыздық дəнсепкіштердің жұмыс істеуі үшін қолайлы жағдай ... ... жер ... ... ... көп ең қолданылатын маңызды топырақ өңдеу тəсілі. Культивациялау кезінде топырақ қопсытылады, араластырылады жəне арамшөптер қырқылады. Сонымен қатар онымен өсімдіктерді түптеуге, ... ... ... ... екі түрі ... тегіс (жаппай) жəне қатараралықты культивациялау. Тегіс культивациялау өсімдіктер жоқ ... яғни егін ... ... оны ... ... жəне таза парларда жүргізіледі. Ал қатар аралықты культивациялау отамалы дақылдарды күтіп-баптағанда жүзеге асырылады. Қатараралықты өңдегенде өсімдіктер қасында өңделмейтін қорғау ... ... олар ... ... ... ... Отамалы дақылдардың өніп-өсуі барысында олардың қатараралықтарын өңдеген кезде минералдық тыңайтқыштарды қосымша коректік зат есебінде беруге болады. Танап бетіне аңыз жəне ... ... ... үшін ... ... ... ... танаптарда инелі тырмалар пайдаланылады. Тырмалау тереңдігі 3-4 см шамасында. Дискілі тырмалар топырақ кесектерін жақсы ұсатады, шым қыртысын тіліп, ... ... ... ... ... ... ауыр, нашар өңделген жерлерде қолданады. Нығыздау. Топырақты нығыздау, ұсату жəне оның беткі ... ... үшін ... ... ... нығыздау деп аталады. Онымен бір мезгілде тоң кесектерді ұсақтау, ... ... ... ... ... ... да жүзеге асырылады. Егін себілгеннен кейінгі нығыздау сіңірілген тұқымның топырақпен жанасуын жақсартады, соның нəтижесінде дəнді дақылдардың ... ... 10-15 ... ...  1.6. ... өңдеу жүйесіƏр аймақтың топырақ-климаттық ерекшеліктеріне сəйкес ауыспалы егісте белгілі бір дақылға арналып жүргізілетін, алға қойылған мақсатты шешуге ... жəне ... бір ... ... ... ... жүргізілетін топырақ өңдеу тəсілдерінің жиынтықтарын топырақ өңдеу жүйесі деп атайды. Топырақ өңдеу жүйесі алғы ... ... ... яғни оның ... ... арамшөптермен ластануына, топырақтың грануметриялық құрамына, құрылымына, құрлысына, егілетін ауылшаруашылық дақылдарының биологиялық ерекшеліктеріне, аймақтың ... жəне ... ... ... Жүргізілу мерзіміне қарай топырақ өңдеу жүйесі егін себер алдындағы жəне сепкеннен кейінгі болып бөлінеді. ... ... ... жылы ... ... немесе отырғызылатын жаздық дақылдар үшін осы жылғы ... ... ... немесе күзде жүргізілетін топырақты негізгі өңдеу сүдігер жырту делінеді. Топырақтың құнарлылығын жəне ауылшаруашылық дақылдарының өнімін артыруда сүдігер жыртудың ... ... ... бар. ... ... ... мөлшері тапшы, сондықтан сүдігер жырту топыраққа күзгі, қысқы жəне көктемгі жауын-шашын мен қар суларының жақсы сіңуін, қамтамасыз етеді. Сонымен қатар ... ... ... ... ... ... жүруіне, жырту алдында танапқа берілген органикалық, минералдық тыңайтқыштар мен топыраққа сіңірілетін өсімдік қалдықтарының жəне жасыл тыңайтқыштардың тез ыдырауына, сөйтіп танапта ... ... ... мол ... қолайлы жағдай жасайды.  Күзде сүдігер жырту танаптардағы арамшөптерді, олардың тұқымдары мен вегетативтік көбеюі мүшелерін, ауылшауашылық дақылдарының зиянды жəндіктері мен ауру ... ... ... егістік жұмыстарды жүргізу кезінде қарбаластық тудырмауға толық мүмкіндік береді. Сүдігер жырту шаруашылықта техникалар мен аулшаруашылық машиналарын жəне құралдарын ұтымды ... ... ...    ... ... оның ішінде күздік бидай, негізінен Қазақстанның 1.7. Пардан басқа алғы егістерден ... ... ... үшін ... ... жүйесі оңтүстік жəне оңтүстік-шығыс аймақтарындағы суармалы жəне ылғалмен жақсы қамтамасыз етілген тəлімі егіншілігінде өсіріледі. Суармалы егіншілікте олар ... ... ... кейін орналастырылады Оларға сүрлемдік жүгері, көпжылдық шөптердің қыртысы, қант қызылшасы жəне басқа отамалы дақылдар жатады. Пардан басқа алғы ... ... ... ... ... ... жүйесі жергілікті жердің ауа райына, алғы дақылдардың биологиялық ... ... ... жағдайына жағдайына байланысты əр түрлі болуы мүмкін.. Сондықтан, ол танапты ерте босатады, келер күздік бидайды сепкенше ұзақ ... бар. Ол ... ... өңдеуге мүмкіндік береді. Күздік бидайды орып алысымен танапты сыдыра ... ... рет 6-8 см ... ... 2-2,5 апта ... кейін екінші рет осы құралмен 8-10 см тереңдікке өңдейді. ... ... 2-3 апта ... соң ... 22-25 ... егін ... ... 6-8 см тереңдікке культивацияланады. Қант қызылшасы, картоп, сүрлемдік жүгері сияқты отамалы дақылдардың вегетациялық кезеңі ұзақ болғандықтан кеш ... ... ... ... қоймайды. Сондықтан, көп кешіктірмей топырақты өңдеуге кірісу керек. ҚОРЫТЫНДЫҚорытындылай ... ... ... ... ... ... негізгі өңдеу жеткіліксіз. Себебі, күзде топырақты негізгі өңдегеннен келер дақылды сепкенге дейін қардың, ауылшаруашылық машиналары мен құралдарының, тракторлардың салмағынан топырақ ... ... оны егін ... ... өңдеп, қопысыту қажет. Егін себер алдындағы топырақ өңдеу жүйесі көптеген жағдайларға, оның ішінде топырақтың гранулометриялық құрамына, құрылымына, құрылысына, ... ... ... дақылдардың биологиялық ерекшеліктеріне тікелей байланысты. Осылардың ішінен көбіне-көп топырақты негізгі өңдеу тəсілі мен себілетін дақылдардың ... ... ... орын ... ... ... ... дер кезінде жəне сапалы түрде жүргізілсе оның ылғалдық, жылулық, ауа жəне коректік ... ... ... ... яғни ... ... ... жəне дамуына оңтайлы жағдай жасалады. Топырақты өңдеу ... оның ... ... ... яғни ... ... фитосанитарлық жағдайлары жақсарады. Сонымен, топырақ өңдеу деп ауылшаруашылық дақылдарының өсуіне қолайлы жағдай жасау үшін оған ... мен ... ... ... ... ... əсер ... айтады.     Топырақтың жырту, қабатының пішіні біркелкі болу үшін оны аударып тұру керек. Қыртысты аудару процесі арқылы ... ... ... ... ... ... ... беткі қабатында микробиологиялық процестер əдетте жақсы жүреді, соның нəтижесінде мұнда өсімдіктің коректік заттарының мол жиналуына мүмкіндік ... ... ... Д.Л. > ... 1975 г ... Т.Д , ... В.С, Куприянова Т.П. > Москва 1988 г 3.Берг Л.С. > Москва 1915 г ... ... > 7  -  9 том 2005 ж ... Н.А, ... В.А. > Издательство > Москва 1971 г 6.Исаченко А.Г. > Москва 1953 г 7.Исаченко А.Г. > Москва > 1991 г ... Н.К, ... Г.Ш, ... А.Н. > ... 1986 г ... Н.И. > Москва 1985 г 10.Мильков Ф.Н. > Воронеж 1986 г 11.Молдағұлов Н. > Алматы > 1994 12.Молдағұлов Н. > ... > 1983 ж ... Г.Ф. > ... ... 1913 ... М.М. > Алматы > 1998 ж 15.Раменский Л.Г. > Москва 1938 г 16.Солнцев Н.А. > Москва 1948 г ... М.М. > > Алма  -  Ата 1965 г 18. ... В.М. > ... > Алма  -  Ата 1968г ... В.М. > ... Агропромиздат 1987   
        
      

Пән: Ауыл шаруашылығы
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 15 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Екпе ормандарға топырақ өңдеу5 бет
Инновациялық топырақ өңдеу жүйесі3 бет
Топырақ өңдеу жүйесі13 бет
Топырақ өңдеудің «нөлдік» технологиясының теоретикалық негізі6 бет
Топырақ өңдеудің «нөлдік» технологиясының теоретикалық негізі жайлы3 бет
Топырақты бульдозермен өңдеу жұмыстары3 бет
Топырақты минималды өңдеу жүйесі3 бет
Топырақты минималды өңдеу жүйесінің негізі5 бет
Топырақты минималды, нөлдік және жылдам өңдеу және егіншілік жүйелері4 бет
Топырақты қорғайтын топырақ өңдеу жүйесін анықтау10 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь