Клетканың химиялық құрамы жайлы мәлімет

Кіріспе
1. Клетканың химиялық құрамы
a) Ақуыздар
b) Көмірсулар
c) Майлар мен липоидтар
d) Нуклеин қышқылдары
Пайдаланылған әдебиеттер
Барлық ағзалардың клеткаларының химиялық құрамдарынның ұқсастығы олардың шығу тектерінің бір екендігін дәлелдейді. Сонымен қатар, тірі ағзаларда кездесетін барлық химиялық элементтерді тірі емес табиғаттан табуға болады. Бұл – материя бір деген пікірді растайды.
Д.И. Менделеевтің периодтық жүйесінің барлық элементтерінің 86-сы адам ағзасында тұрақты кездеседі, оның 25-і адамның жалпы тіршілігіне қажетті, 18-і абсолютті қажетті, ал 7-і пайдалы.
Клетканың тіршілігі кезінде жүретін әр түрлі реакцияларға қатысатын заттардың құрамына шамамен барлық белгілі химиялық элементтер кіреді.
Барлық элементтердің ішінен клетка көлемінің 98% түзетіндері: оттегі, көміртегі, сутегі және азот (1-кесте). Қалған элементтер макроэлементтер мен микроэлементтер деп екі топқа бөлінеді. Макроэлементтерге пайыздың ондық және жүздік бөлшектермен берілген 8 элемент жатады, олардың ортақ мөлшері шамамен 1,9%. Микроэлементтердің клеткадағы үлесі өте аз болғанымен, олар тіршілік үшін өте маңызды роль атқарады. Микроэлементтерге мырыш, мыс, йод, фтор, марганец, селен және т.б. жатады.
1.Егорова Т.А., Клунова С.М., Живухина Е.А. Основы биотехнологии. М.: «АСАДЕМА», 2003г. 568с.
2. Беккер М.Е. Введение в биотехнологию. М.: «Пищевая промышленность». 1976г. 272с.
3. Егорова, Т.А. Основы биотехнологии: учебное пособие для высш. пед. учеб. заведений/ Т.А. Егорова, С.М. Клунова, Е.А. Живухина. – 2-е изд., стер. –М.: Академия, 2005. – 208 с.
4. Сельскохозяйственная биотехнология. Под редакцией В.С. Шевелухи, -М.: Высшая школа, 1998. -416с.
5. Промышленная микробиология. Под ред. проф. Егорова Н.С., М.: «Высшая школа», 1987г.
        
        Қазақстан Республикасының Білім және Ғылым министрлігіСемей қаласының Шәкәрім атындағы мемлекеттік университетіБАӨЖ ... ... ... Г.О. ... Клетканың химиялық құрамы* Ақуыздар* Көмірсулар* Майлар мен липоидтар* Нуклеин қышқылдарыПайдаланылған әдебиеттерКіріспеБарлық ағзалардың клеткаларының химиялық құрамдарынның ұқсастығы ... шығу ... бір ... ... ... ... тірі ... кездесетін барлық химиялық элементтерді тірі емес табиғаттан табуға болады. Бұл  -  материя бір ... ... ... ... ... ... ... элементтерінің 86-сы адам ағзасында тұрақты кездеседі, оның 25-і адамның жалпы тіршілігіне ... 18-і ... ... ал 7-і ... ... ... ... әр түрлі реакцияларға қатысатын заттардың құрамына шамамен барлық белгілі химиялық элементтер кіреді.Барлық ... ... ... көлемінің 98% түзетіндері: оттегі, көміртегі, сутегі және азот (1-кесте). Қалған элементтер макроэлементтер мен микроэлементтер деп екі топқа ... ... ... ... және жүздік бөлшектермен берілген 8 элемент жатады, олардың ортақ мөлшері шамамен 1,9%. Микроэлементтердің клеткадағы үлесі өте аз болғанымен, олар тіршілік үшін өте ... роль ... ... ... мыс, йод, фтор, марганец, селен және т.б. жатады.Клетканың ... ... ... ... ... ... %         ... массасының 98% түзетіндеріМакроэлементтерМикроэлементтерОттегі  -  65-75Магний  -  0,02-0,03Мырыш  -  0,0003Көміртегі  -  15-8Натрий  -  ...  -  ...  -  ...  -  ...  -  ...  -  ...  -  0,01-0,015Фтор  -  0,0001Калий  -  0,15-0,40Күкірт  -  ...  -  ...  -  ... ... ... ... тірі ағзалардың органикалық және бейорганикалық қосылыстарының құрамына кіреді. Органикалық және бейорганикалық қосылыстар тірі материяны құрайды. Тірі ағзалардың клеткалары негізінен органикалық ... ... ... ... заттар да енеді. Органикалық заттарға қарағанда бейорганикалық заттар (судан басқасы) клетканың ... ғана ... ... бейорганикалық қосылыстар өлі табиғатта кездесетін болса, органикалық қосылыстар тек қана тірі ... ... Тірі және өлі ... бір-бірінен елеулі айырмашылығы, міне, осында.Бейорганикалық заттар. Клетка тіршілігінде маңызды қызмет атқаратын бейорганикалық заттардың бірі  -  су. Су  -  ... ... ... зат ... ... тек ... ... Суда клетканың барлық биохимиялық реакциялары жүреді, судың қатысуымен клетканың жылу регуляциясы қамтамасыз етіледі. Су  -  ... ... ... ... мен ... көзі болып келеді.Суда ерігіш заттарды (тұздар, негіздер, қышқылдар, ақуыздар, ... ... және т.б.) ... ... ал суда ерімейтін заттар (майлар және май тәрізділер) гидрофобты заттар деп аталады. Кейбір ... ... бір ұшы ... бір ұшы ... ... ... Мұндай заттарды амфипатикалық заттар деп атайды. Амфипатикалық заттарға биологиялық мембраналарды түзуге ... ... ... ... ... ... ... негіздер, оң және теріс зарядты иондар) клетканың 1,0-1,5%-ын құрайды. Ағзаларда тұздар ерітінділеріндегі аниондар мен катиондар түрінде және органикалық ... ... ... ... ... ... ... K+, Na+, Ca2+ катиондары және HPO42-, H2 PO4-, HCO3-, Cl-  аниондарының маңызы ... ... ... ... органикалық заттарға ақуыздар, көмірсулар, майлар, нуклеин қышқылдары (ДНҚ және РНҚ) және аденозинтрифосфат (АТФ) кіредіКлеткадағы су, органикалық және ... ... %-дық ...  -   қатынасыСу70-85Судан басқа бейорганикалық заттар1-1,5Ақуыздар10-20Майлар1-5Көмірсулар0,2-2,0АТФ және басқа төменгі молекулярлы органикалық заттар0,1-0,5Нуклеин ... ... ...  -  ... оның ... көптеген аминқышқылдарының молекулаларынан, яғни мономерлерден тұрады. Ақуыздардың құрамына кіретін барлығы 20 ... ... ... ... ... ... ... тобы (COOH), амин тобы (NH2) және радикал болады. Ақуыз молекуласында аминқышқылдары өзара берік пептидті байланыспен (- CO  -  NH -) ... ... ... бір ... ... ... көміртегі келесі аминқышқылының амин тобының азотымен байланыс түзеді де, су молекуласы бөлінеді. Екі немесе бірнеше аминқышқылдарының қалдықтарынан тұратын байланыс ... деп ... ... ... ... ... орналасуы ақуыз молекуласының алғашқы құрылымын анықтайды. Бір ақуыздың молекуласында бір аминқышқыл бірнеше рет қайталанып кездесетін болса, енді біреулері ... ... ... Бір ... ... құрайтын аминқышқылдарының саны кей жағдайларда жүздеген мыңға дейін жетеді, нәтижесінде, ... ... ... ... ... және ... қасиеттері аминқышқылдарының құрамына ғана емес, олардың әрқайсысының ақуыз молекуласының ұзын тізбегіндегі орналасуларына байланысты.Ақуыздың бірінші реттік ... ... ... ... ... ... кездеседі, полярлы коваленттік байланыс іске асады. Бірінші реттік құрылым әрбір ақуызға тән.Тірі клеткада ақуыздың екінші және үшінші құрылымдары болады. Ақуыз ... ... ... оның спиральдануынан туады. Полипептидті тізбек спиральданып, олардың иілістерінде әлсіз сутегінің байланысы ... ... ... ... спиральданған ақуыз молекуласы белгілі бір заңдылықпен көп есе ... ... шар ... оның ... нәзік бисульфидті (- S  -  S -) байланыстар пайда болады.Сондай-ақ, тірі клеткада ... ... ... құрылымы кездеседі. Төрттік құрылым кезінде ақуыздың бірнеше молекулалары құрамы тұрақты агрегаттар түзеді (мысалы, гемоглобин).Ақуыздар клеткада көптеген қызмет атқарады.Ферменттік қызметі. Клеткалардағы ... ... ... ерекше биологиялық катализаторлар  -  ферменттердің қатысуымен ... ал ... ...  -  ... ... ... ... органеллаларында кездеседі де, түрлі реакциялардың жүруін бағыттап қана қоймай, оларды ондаған, жүздеген есе рет ... ... ... ... және оның ... ... ... енеді. ДНҚ-мен қосылған ақуыз хромосомалар денесін, ал РНҚ-мен қосылған ақуыз ... ... ... ... ... ... тасымалдайды, сондай-ақ адамдар мен жануарлар денесінде гормондарды тасымалдайды (оны қан ақуызы  -   ... ... ... ... ... ағзаны зиянды әсер етулерден қорғайтын бүркеніш ролін атқарады. Мысалы, мүйізді құрылымдар  -  түк, тырнақ, ... ... ... қорғаныш түрлеріне жатады. Ағзаға бөтен ақуыздар  -  антигендерді енгізген жағдайда қан ... ... зат  -  ... ... де, антигенді қауіпсіздендіріп, ағзада иммунологиялық қорғаныш қызметін атқарады.Энергетикалық қызметі. Ақуыздар энергия көзі бола алады. ... ... ... су және ... заттарға дейін ыдырау кезінде клетканың көптеген тіршілік үрдістеріне қажетті энергия бөліп шығарады.Көмірсулар  -  ... ... ... ... ... ... қарағанда олардың мөлшері өсімдік клеткаларында көп болады. Көмірсулардың құрамына көміртегі, сутегі және ... ... ... және ... деп екіге бөлінеді. Қарапайым көмірсулар  -  моносахаридтерге қарапайым қанттар жатады. Олардың құрамына бес ... ... алты ... атом ... және сонша молекулалы су кіреді. Көптеген өсімдіктердің жемістерінде ... ... мен ... ... ... бола ... ... қанның да құрамында кездеседі.Күрделі көмірсулар  -  полисахаридтер, қарапайым көмірсулардың (моносахаридтердің) бірнеше ... ... ... қант ...  ... мен ... молекулаларынан тұрады. Крахмал, гликоген, клетчатка (целлюлоза) сияқты күрделі көмірсулардың құрамдарына қарапайым көмірсулардың ... көп ... ... Мысалы, клетчатка молекуласына глюкозаның 300-ден 3000-ға дейін молекуласы кіреді.Моносахаридтер суда жақсы ериді, ал полисахаридтер нашар ериді. Жануарлар клеткасында ... ...  -  ... ал ... ...  -  ... крахмал, ерімейтін целлюлоза, гемицеллюлоза, пектин және т.б. ... ... ... ... ... клеткаларда кездеседі. Әсіресе олар өсімдік клеткасында көп болады: жапырақтарда, тұқымдарда, өсімдік түйнектерінде кепкен қалдықтарының 90% - құралады. ... ... ... ... 1%) - қана. Тек бауыр және бұлшық еттерде углеводтардың 5%  бар. ... ... ... ... 2 түрге: қарапайым және күрделі болып бөлінеді. Қарапайым көмірсулар  - бұлар альдегид-спирттер мен ... ... Ең ... ... - ... мен ... Гексозадан - глюкоза және фруктоза маңызды. Біріншісі - альдогексозаны, екіншісі кетогексозамен көрсетілген.Пентозадан рибоза және ... ... ... де ... жатады. Көмірсулардың қарапайым құрылымдары қысқа шынжырлардан (биоза, триоза, тетроза) тұрады. Ал күрделі көмірсулар ұзын ... - ... ... - оғай ... ... 5-6 ... ... тез пайда болады. Пентоза мен гексоза бос болғанда, олардың молекулаларының көп ... ... ... болады. Бірақ молекуланың аз бөлігі ашық формада болады. ... және ашық ... ... ... ... орнайды және олар бір-біріне ауысып тұрады.Байлаулы жағдайда (қарапайым көмірсулар полимерлердің құрамына кіреді - АТФ, ... ... ... мен ... тек ... ... болады.Күрделі көмірсулар - ди, үш және полимерлер құрамына кіреді.. Крахмал - күрделі полимер. Онын мономері глюкоза. Басқа ... ... ... ... ... айырмашылығы бар. Ең көп тараған көмірсуларға - клетчатка (целлюлоза) ... ... ... ... жай ... ... ... глюкоза целлюлозаның бір молекуласы 100-150 глюкоза монорерінен тұрады.Көмірсулардың организмдегі маңызы. Клетка активтілігін ... ... көзі ... ... ... ... ... биосинтетикалық реакциялар т.б. энергияны қажет етеді. Бұл энергияны клетка негізінен көмірсулардың ыдырауы мен тотығу-тотықсыздану реакциясы кезінде алады. Энергиялық ... ... ... ... ... Клетчатка көмірсуларынан өсімдік клеткасының қабықшасы тұрады, насекомдардың сыртқы ... ... - ... ... жаттардан - хитиннин тұрады.4. Майлар мен липидтар. Майлар өсімдік және ... ... да ... ... ... салмағанын 5-15% тұрады. Кейбір клеткалар 20% тұрады. Оларға май ұлпаның құрамындағы клеткалар жатады. Жануарларда май клеткалары терінің ... ... ... сонымен қатар кейбір органдарды, мысалы: бүйректі май пердесі қоршап ... ... ... ... ... ... ... күнбағыста кездеседі. Май сүтқоректі жануарлардың сүттерінде кездеседі. Майдың негізгі қасиеті - суда ... Оны ... үшін - ... ... эфир ... мен ... ... құрамы.Майлар күрделі эфир үшатомды спирт глицериннен және жоғары ... май ... - ... ... және ... ... Олардың жалпы аты - глицеридтер. Нейтрал майдың структурасы. ... ... бір ... ... ... - суда жақсы ериді, екінші бөлігі май қышқылының ... ... және олар суда ... ... бір тамшысын суға тамызса, су бөлігіне май ... ... ... ал ... ... ... ... шынжыры көтеріліп жатыр.Бос күйінде амин қышқылы  - сұйықтық, ... және ... ... - ... зат. ... ... - 430, ал стеорин - 60% ериді. Соньмен сұйық майлар глицеридтердің амин қышқылынан, ал қатты майлар - шошқа, сиыр, қой ... - ... және ... ... ... ... басқа клеткада, қасиеттері өздеріне ұқсас заттар көп. Олар суда ерімейді, бірақ май еріткіштерінде (бензин, хлороформ, эфир) ериді. Бұл заттарды липоидтар деп ... ... ... ... ... ... ... майларға ұқсас, басқалары басқа ерекше химиялық қосылыстардан тұрады. Негізінен липоидтер бос күйінде емес, белоктармен қосылып - липопротеиндерден тұрады. Липоидтарда - ... ... ... барлық клеткаларда кездеседі, әсіресе жүйке ұлпаларының клеткаларында кездеседі. ... 2-ші ... ... ... ... - белгілі өкілі - холестерин құрылымы. Холестерин күрделі полициклдық қосылыс. Оның молекуласында гидроксил бар, сондықтан холестерин химиялық және физикалық ... ... аз ... Ол ... ... ... және оның саны жас өскен сайын көбейеді. Холестерин ... ... ... ... ... келеді. Бірақ бұл заттар холестерин клеткаларынан ба, немесе өмір сүру процесінде активті емес ... ... ма ... ... мен липоидтардың биологиялық ролі. Майлар көмірсулар сияқты, энергиялық функцияны орындайды. Оған басқа майлар мен липоидтер қорғау функциясын орындайды. ... мен ... суда ... ... ... ... клетканың мембранасынын құрамына кіреді. Сондықтан клетканың құрамындағы заттарды сыртқы ортадан бөліп тұрады. Май жылуды өткізбейді. Ол терінің астына жиналады. ... ... тері ... май 1 метр және ол жылы ... ... суық суда өмір ... мүмкіндік береді. 5. Нуклеин қышқылдары. Нуклеин қышқылдары (лат.nucleus  -  ядро) алғашқы рет ядро ... ... ... ... қышқылдарының 2 типі бар: дезоксирибо - нуклеин қышқылы ДНК және ... ... РНК. ДНК - тек ...  aл РНК - ядро мен ... кездеседі. ДНК-ның молекуласы бір-біріне спиральды шуатылған жіпшелерден тұрады. Спиральдың ұзындығы бірнеше он ... ... және ол ... ең ірі ... жүз есе ... ДНК ... ... 100 милл. ДНК-ның әр бір молекуласы полимер, ал мономерлерге -нуклеотидтері ДНК-ның құрамына 4 ... ... ... ... - 3 ... қосындысы: 1. органикалық азоттан тұратын заттан; 2. қарапайым көмірсулар пентозадан; 3. фосфор ... ... ДНК ... санымен және алмасу тәртібімен ерекшеленеді. Әрбір нуклеотидің мол саны 330 тұрады. Әрбір ДНК-ның шынжырының ... 5 ... және ... ... ... 15 мың нуклеотидтен тұрады.Спиральды қос шынжырда, бір шынжыр негізіне қарама-қарсы шынжыр негізі орналасқан. ... ... ... ... сутегі байланысы пайда боладм. Қарама-қарсы жатқан нуклеотидтердің арасында барлығы тәртіппен орналасқан, A-Т, Г-Ц (бір ... + ... ... Г-Ц ... ... өйткені Г-Ц үш сутек бай анысы пайда бола алады, ал   А-Т арасында тек 2 байланыс бар. Сонымен А-Т, Г-Ц, ... ... ... ... ... ... (лат. ... Мысалы: нуклеотидтің бір шынжырында А,Г,Г,Ц,Т,А,Ц орналасса, онда екінші шынжыр: Т,Ц,Ц,Г,А,Т,Г болады.ДНК молекуласының клетка бөлінгенде қалай синтезделетінін, ДНК-ның комплементарлық принципі түсіндіреді. Бұл ... ДНК ... екі ... қабілеттілігіне негізделген. ДНК молекуласының екі еселену процесі клетка бөлінер алдында жүреді. ДНК-ның спиральданған қос шынжыры басынан бөліне бастайды, ал ... ... ... бос ... жаға ... ... Жаға ... жинақталуы комплементар принципімен жүреді А-Т, Г-Ц. Соңында ДНК-ның 1 молекуласынан, сол нуклеотид құрамын толықтырады. 2 ДНК ... ... ... Бұл ... - ... ... редупликация (екі еселену), репродукция (жанару) деп атайды. ДНК-ның синтезі ферменттативті процесс. Бұл ... ... ... ... ... ДНК тек нуклеотидтердің орналасу тәртібін, ферментке жұмыс программасын көрсетеді, ал ... ... ... - ... ... - ... қос ... болмайды. РНК - ДНК-ның бір шынжыры сияқты құрылымнан тұрады. РНК, ДНК сияқты полимер. Оның ... ... РНК ... өте ... ... ДНК нуклеотидтерінен бөлек. Оларда 4, құрамы азот негізінен, пентозадан және фосфор қышқылынан тұрады. Осы айырмашылыққа байланысты ДНК және РНК деп ... ... ...  ... Т.А., ... С.М., Живухина Е.А. Основы биотехнологии. М.: , 2003г. 568с.2.  Беккер М.Е. Введение в биотехнологию. М.: . 1976г. 272с.3.  ... Т.А. ... ... ... ... для высш. пед. учеб. заведений/ Т.А. Егорова, С.М. Клунова, Е.А. Живухина.  -  2-е изд., стер.  - М.: ... 2005.  -  208 с.4.  ... ... Под ... В.С. ...  -М.: ... ... 1998. -416с.5.  Промышленная микробиология. Под ред. проф. Егорова Н.С., М.: , 1987г.  
        
      

Пән: Биология
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 8 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Биология сабақтарында цитологиялық білімдерді қолдану әдістемесі64 бет
Клеткалардың химиялық құрамы7 бет
Клетканың негізгі мембраналық құрылымдары12 бет
Delphi және мәліметтер қоры100 бет
Delphi ортасы туралы түсінігі51 бет
Microsoft Access программасы12 бет
MS Access ортасында мәліметтер қорын құру4 бет
Pascal және Си тілінде бағдарламалау29 бет
Sql-тілі4 бет
Turbo Pascal программалау жүйесі28 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь