Экологиялық білім берудегі этикалық, эстетикалық проблемалар

Кіріспе.
Негізгі бөлім.
2.1. Экологиялық білім берудегі этикалық және эстетикалық проблемалар.
2.2. Ерекше қорылатын табиғи территориялар . қоршаған ортаны қорғау шараларының бір түрі.
2.3. Табиғатты ұтымды пайдалану мен қоршаған ортаны пайдаланудың ғылыми негіздерін жасау . биосфераны ноосфераға айналдырудың міндетті сатысы.
Қорытынды.
Пайдаланылған әдебиеттер.
Тіршілік нысандарына деген жалпы қамқорлық адамдарға қарым-қатынаста жүрегімен елжіреу сияқты сезімдерді дамытады. Табиғатқа қамқорлық адамға деген қамқорлықтың биік мақсаттарына бағынады. Қатыгездік, жануарлар мен өсімдіктерге ақылсыз көзқарас (қырып-жойып), табиғатқа зиян келтіру – адамгершілікке жат. Олай болса бұл этикалық нормалардан ауытқушылық.
Адамдардың адамгершілік қасиеттерін қалыптастыруда биоэтикалық білім берудің рөлін зерттеу кезінде тіршіліктің тарихи дамуындағы мәдениет, ғылым және дүниетаным негіздеріне байланысты ғылыми әдебиеттер пайдаланылды. Қоғамның рухани мәдениетіндегі ғылымның орны қарастырылып, жаратылыстану-ғылымилық және гуманитарлық мәдениет мәселелері талданады. Онда жалпы мәдениет, ғылымның дамуы, ғылыми этика мен биоэтиканың қалыптасуының қоғамдық-әлеуметтік жағдайлары қарастырылады.
Биологияның адамның қоғамдық өмірінің әртүрлі сферасына бойлай кіруі қоғам тарапынан оның ғылыми жетістіктерін қолдануды бақылаудың жаңа формасын да талап етті. Қоғамда адамның мінез-құлқы мен тәртібін реттеп отырудың әртүрлі құралдары бар. Оның ішінде мемлекет пен мешіттің орны ерекше.
Көпшілік жағдайда өнегеліліктің, адамгершіліктің, имандылықтың, жалпы қабылданған ережелерінің әсері күштірек болады. Өнегеліліктің ережелерін реттеуде аса тиімділіктің құпиясы – салт-дәстүр мен әдет-ғұрыптың және әдеттің күшінде, олардың жан-жақты, барлығын қамтитын сипатында.
1. А.Т. Қуатбаев «Жалпы экология». Оқулық. Алматы, 2012 ж. 170, 171, 314, 315, 316, 317, 317-355 беттер аралығы.
2. Лавриненко В.Н., Ратников В.П. Концепций современного естествознания. М.:ЮНИТИ. 1997. 272с.
3. Карпенков С. Х. Концепции современного естествознания. – М.: Феникс, 2004. 182с.
        
        СӨЖТақырыбы: Экологиялық білім берудегі этикалық және эстетикалық  проблемалар.Ерекше қорылатын табиғи территориялар – қоршаған ...  ...  ... ...  ...  ұтымды  пайдалану  мен  қоршаған  ортаны  пайдаланудыңғылыми  негіздерін  жасау  –  ...  ...  ...  міндеттісатысы.Тобы: ВМ-401.Орындаған: Алин.АТексерген: Мурзалимова А.К.Семей, 2015 жыл.ЖоспарКіріспе.Негізгі бөлім.2.1. ... ... ... ... және ... ... ... қорылатын табиғи территориялар – қоршаған ортаны қорғаушараларының бір түрі.2.3. Табиғатты ұтымды пайдалану мен қоршаған ортаны ... ... ... – биосфераны ноосфераға айналдырудың міндетті сатысы.Қорытынды.Пайдаланылған әдебиеттер.2.1. Экологиялық білім ... ... және ... ... ... деген жалпы қамқорлық адамдарға қарым-қатынастажүрегімен елжіреу сияқты сезімдерді дамытады. ... ... ... ... биік ... бағынады. Қатыгездік, жануарлар менөсімдіктерге ақылсыз көзқарас (қырып-жойып), ... зиян ... ... жат. Олай ... бұл ... ... ауытқушылық.Адамдардың адамгершілік қасиеттерін қалыптастыруда биоэтикалық білімберудің рөлін зерттеу кезінде тіршіліктің тарихи дамуындағы мәдениет, ғылымжәне дүниетаным негіздеріне байланысты ғылыми ... ... ... ... ... орны ... жаратылыстану-ғылымилық және гуманитарлық мәдениет мәселелері талданады. Онда жалпымәдениет, ғылымның ... ... ... мен  ... ... ... ... адамның қоғамдық өмірінің  әртүрлі сферасына бойлай  кіруіқоғам тарапынан оның ғылыми жетістіктерін қолдануды бақылаудың ... да  ... ... Қоғамда адамның мінез-құлқы мен тәртібін реттепотырудың әртүрлі құралдары бар. Оның ішінде мемлекет пен ... ... ... ... адамгершіліктің, имандылықтың,  жалпықабылданған ережелерінің әсері күштірек болады. Өнегеліліктің ... аса ... ...... мен әдет-ғұрыптың жәнеәдеттің күшінде, олардың жан-жақты, барлығын қамтитын сипатында.Адамгершілік ережелері көбінесе сыртқы қандай да бір ... ... ... өйткені олар әрбір адамның жан дүниесінде қаланған бір ішкібақылауға сүйенеді. Осыдан басқа, адамгершіліктің бір ерекшелігі – оныңережелері аса ... ... ... жаңа ... ...  ... тез ... қайырады. Осы тұрғысында олар құқықтық ережелерденанағұрлым озық.Қазіргі таңдағы биология пәні келешектегі ғалым-биологтарды тәрбиелелейтіноларға болашақ қызметтерінде ғылыми этиканы сақтау ... ... ... ... ат салысу керек екенін ұғындыратын пән, олай болса  осыменбайланысты мектеп қабырғасында ... ... ... ... Сондықтан кәсіби этиканың тағы бір жаңа саласы – ... ... ... ... қалу ... ... жаңа ... негізделуіқажет. Оның  пайда болуы адамгершіліктің, экологиялық мәдениеттіңтәрбиеленуімен, эволюциялық дамудың қайтымсыздығы негізінде экологиялықадамгершілік ... әрі ... ... ... ... өмірі саласында жүріп жатқан демократиялықөзгерістерге байланысты, белгілі әлеуметтік жағдайларды ескере отырып, ... ... ... білім беру жүйесіне қойылған талаптар артатүсуде. Адамзаттың болашағы ... ... ... ... олардыңішінде негіз болатыны – адамдар  биосфераның даму  заңдарын білуі,биосфераның деградацияға ұшырауының қисынды себептерін, адамдарға не рұқсатетілген және адам одан әрі асып ... тиіс шек ... ... ... ... ... ... экономикалы демократиялық қоғамға өтуіжәне өркениетті елдер қатарына қосылу бағытындағы даму кезеңіндеқұндылықтар мен ... ... ... мәселелердің алмасуыменбайланысты ерекше проблемалар өзекті болып отыр.Дамушы мемлекет үшін ... ... ... ... ... және ... жері мен ... жауапкершілікті сезінетін адам өсіп жетілуікерек. Осы міндет тұлғаның өмірлік жаңа ұстанымын қалыптастыратын білімберу жүйесіне жүктеледі.  Сол ... ... ... ... философиялық  білімнің  ең маңызды  өсу нүктесін береді.Биоэтика - этиканың  ... ... ... ... ... қатынасыаясын қарастыратын бір бөлімі. «Этика» деген сөздің өзі адамның қоршағанорта алдындағы жауапкершілігі болып анықталады. Сонымен, биоэтика адамныңбасқа ... ... ... жөніндегі мінез-қылығына байланыстыбілімнің бөлімі деп және адамның мінез-қылығының адамгершілік қырларынақатысты философиялық  ұғым болып  түсініледі.«Биоэтика» деген ұғым ... ... ... шыққан, бірақ, осы уақытішінде биоэтика қарқындап кетті. Бірқатар мемлекеттерде қазірдің өзіндебиоэтика орталықтары бар, мысалы Еуропалық Одақта биоэтика жөніндегікомитет жұмыс ... ... ... ... Ғылым академиясында  дакомитет ашылған.Биоэтика түрлі ғылымдардың түйісуіндегі зерттеушілік сипаттағы бағытретінде жиырмасыншы ғасырдың 60-70-жылдарында қалыптасқан.«Биоэтика» деген терминді алғаш рет ... ... Ван ... ... Ол өзінің «Биоэтика: болашақтың көпірі» деген (1971)кітабында экологиялық ... ... ... белгілеу үшін ұсынған. Ондаол адамның жануарлар мен өсімдіктерге қатысты қарым-қатынасы проблемасынкөрсету мақсатында пайдаланған. Осы тұрғысынан алатын болсақ  қазіргі ... ... мен ... ... ... ... моральдық жәнеадамгершілік болмысымен, тәрбиесімен байланысты.Адамгершілік – ол адамның қадірлілік жағын және құқын сыйлау, тұлғаныңсөзсіз құндылығын сыйлау, сонымен ... ...  ... ... қам ... саналы көзқарастар жиынтығы, тұлға ретінде әр адамның  мәнініңтереңдігін көрсетеді. Адамгершілік ... ... ... ... ... ... ... береді.   Сонымен қатар қазіргі кезде,адамгершілік  жөніндегі дәстүрлі  ұғым  табиғи құрамдаспен кеңейтілуде.Сондықтан «адамгершілік» сөзі тек ...... ... ... ... ... – табиғат» қарым-қатынасында да қолданылады.Өсіп келе жатқан жас жеткіншектерде ... ... ... ішкі ... ... ... ... адам құндылығындағы оныңәлеуметтік және биологиялық табиғатының бірлігін сезіну  маңызды болыптабылады. Бұл ... ... және  ... тікелей қатысты.Материалистік тұрғыдан қарағанда руханилық – ерекше, адамдардың ...  ... ... ...  ... жетістігі.Кез келген баланың тәрбиесінің негізгі қайнар көзі адагершіліктенбасталады. Неғұрлым адамгершілігі жоғары, дүниеге көзқарасы терең адам өзелінің қамы, болашағы үшін ... ... Ал ... тәрбиеніңадамгершілік болмыспен, әсемдік (эстетикалық) және этикалық тәрбиеменбайланысты ... жас ... ... қалай танитыны, оны қалайқабылдауынан көрінеді.Сол себепті біз барлық ... ... ... ... ... ... көзқарасының негізін беретін дүниетанымдық тәрбиенің негізіндеэкологиялық тәрбиені де маңызды деп есептейміз.ЮНЕСКО-ның 1991 және 1993 жылдары Жак Делор ... ХХI ... ... ... ... қорытындысында «Білім берудің этикалықжәне мәдениет аспектілерін қайта қарап, ... ... ... ... бір ... ... түсінуге мүмкіндік жасау керек. Ол үшінбілімге, толғануға, тәжірибеге және өз ара сынға негізделген ішкі ... ... ... ... ... ... Осы айтылған, комиссиятұжырымдамаларының негізі адамзаттың қазіргі тіршілікті сақтап қалуыпроблемасынан туындаған. Өйткені рухани және материалды дүние арасындағы«мәңгілік қарама-қайшылық» бар. Өмір сүруді ... ... ... ... ХХI ғасырда дербестік, жеке бастың жауапкершілігін бағалауғақабілеттілікті талап етедіЖақсылық ... ... және ... (эстетика)  пен этика сезімдерінтәрбиелеу  тығыз байланыста. Табиғат нысандарымен қарым-қатынас адамдаөнегелілік, құлықтылық және ... ... ... ... үлгісіадамдардың бір-біріне адамгершілік қатынасымен анықталады. Табиғатқаадамшылық қатынас жанашушылық ... оған ... ... қолын созуықыласын дамытады.Биоэтиканың қалыптасуының ең алғашқы маңызды алғы шарты экологиялыққозғалыс идеологиясы болып табылады. Ғылыми-техникалық прогресс адам менадамзат үшін ... зор ... ... сонымен қатар оның өзініңтіршілігі мен мекен ортасына ... ... ... ... әсері әсіресе әдетте қолданатын дәрі-дәрмектердің адаморганизміне көптеген жағдайда қолайсыз етеуінен өрши ... ... ... ... тек қана ... тиімді дәрі-дәрмектернемесе медициналық жаңа технологияларды жасап шығару ғана емес, олардыңқосымша жағымсыз әсерлерін де ... ... ... Осы ... ... пен ... шығыны артып кетпесе кем түспейді.Нәтижесінде жаңа терапевтік белсенді препараттарды синтездеу мен оныклиникалық қолдану арасындағы уақыт ұлғайды. Егер алпысыншы жылдардыңбасында ол ... апта ... ... ... он ... созылды. Дәрілікпрепараттардың қауіпсіздік жағы, яғни олардың кері әсерін болдырмаушаралары медицина ғылымдарының тез қарқын алып дамыған саласына ... ... ...... ... мен ... тудырып жатқан «туындыларына» қатысты күрделі моральдықпроблемалар  бойынша ... ... ... ықпал ету. Мысалы:- адамды клондауға бола ма?- генетикалық әдіс-тәсілдермен ... ... дене ... ... жаңа «породаларын» жасауға жол беруге бола ма?- қайтыс ... ... ... ... ... ... пе, егер оның  ... басқа адамға ауыстырып салуғаРухани мәдениеттің феномені ретінде ғылымның негізгі нормалары жалпы ғылымиәрекеттің ... ... ... сала – ... этикада беріледі.Ғылымның негізгі этикалық нормалары:- риясыз ізденіс және шындықты қорғау;- ғылымды жаңа ... ... ... ... отырған ғылыми қағидаларды адал ниетпен  негіздеу;- мәселелерді талқылауда, сын айтуда шын көңілмен, ашық кірісу;- ... ... ... ... ... алдында, әлеуметтік жауапкершілігі.Жиырмасыншы ғасырдағы ғылымның үнемі тоқырауға ұшырауы және басқасебептерден ғалымдар эволюциялық этика идеясына жиі ден қояды. Алғаш ретоны ағылшын ... Г. ... ... Ол ... ... даму ... ... қарастырып, онда ол адам қоғамы дамуымен арақатыстағы барлық тірі табиғаттың сатысына қатысты қарастырды. Эволюциялықэтиканың ... ... ... ... ... ... ... ал жауыздық (мейірімсіздік, рақымсыздық) «аз дамығандық» болыптабылады (Дж, Хаксли).Эволюциялық этика тұрғысынан алғанда адамгершілік парыз деп әлемдік жалпыэволюцияны жалғастыру миссиясын ... өз ... алуы және ... ... ... жаңа қоғам құруды айтамыз. Осы  идея қазірхалықаралық ... мен ... ... ... ... ... ... мен генетика ғылымдарында кең өріс алуда.Шын мәнінде ғылыми этиканы сақтау «жақсы-жаман» принципі бойынша ... ... ... ол Homo ... ... ... ... өзінің ақылының параметрі бойынша Homo  moralis (адамгершіліктіадам) болып шығуына жеткізуі керек. Сонымен қоса қазіргі тоқырау жағдайындатірі қалу ... ... ... нормалармен сәйкес Homo humanus(адамгершілікті адам) болуға міндеттейді. Осы сияқты ой-пікірлерэволюциялық гуманизм (эволюциялық адамгершілік) тұғырнамасында ... ... ... ... бірі ... ... ... ғалымы,зоолог және философ Д, Хаксли. Оның теориясының негізінде басты төрт ой-пікір жатыр.Адам ... ... ... қоса ...  дамуына жауапкершіліктіекенін өзінің сана-сезімімен түсінуі керек және осы жауапкершілікті олҚұдайға да, тағдырға да, ешкімге де жүктей ... тек - ... ... ... ететін тіршіліктің тек бір түрі, бір бірлігін ғанакөрсетеді, ... ...  ұлт ... діни ... ... әртүрліидеологиядағы мемлекет блоктары жөнінен бір-бірімен бәсекелесетін, немесебір-біріне дұшпандық қалыпта болатын «жалған түрлердің» жиынтығынаайналмауы тиіс екенін мойындау.Материалдық тоқшылық идеясының орнына адам ... ... ... ... ... «бай» қоғам кемістіктер мен тауқымет, бұзықтар толы қоғамғаайналуда).Жекелеген адам топтары үшін ... ... ... ... және материалдық игілік санын өсірудің орнына өмір, тіршілік«сапасын»  және барлық қоршаған орта «сапасын» көтеруге ұмтылу.Біздің пікірімізше биоэтикалық жүйе осы ... ... ... ... тиіс және ... ... Осы ой-пікірлердің көмегімен бізбытыраңқылықты жеңе аламыз, бір тұтастыққа бірігіп және адамзат өмірінмықты тұғырға тұрғыза ... ... бұл ... ...  ... ...  ... жаңа ойлау жүйесін қалыптастыруды ұйғарады. Ғылымкөбінесе тек өзі ғана ... сол өзі ... ... және дамитын институттаржүйесі кінәлі болатын  «күнәлары» үшін айыпталады. Ғылымның сыншылары мынажағдайда дұрыс ... ... ... ... әлеуметтік салдарларға әкеліпсоқтыруы мүмкін аса көкейкесті болып бара жатқан оның ашқан жаңалығынпайдалану мүмкіндігімен байланысты ғалымның әлеуметтік жауапкершілігімәселесі. Бұл ғылыми ... ... ... сала ... ... ... ережесі болып саналады.Биологиялық этика – ол  қайырымдылық пен қатыгездіктің, ар-ұят пенпарыздың, намыс пен абыройдың биологиядағы эксперименталдық және ... ... және де оның ... ... қолданылуыбарысында жалпы адамзаттың тіршілік иелеріне деген    ... ... ... ... ... саласына бөлінуі, биологияның дамубарысында және оның практикалық қолданылысында  арнайы этикалық ... ... ... өткір проблемалардың туындауымен байланысты болды.Олардың ішінде кезек күттірмейтін болып  Жердегі тіршіліктің барлықформаларының жойылып кету қаупі, бұған тек қана ... ... оның ... ... ... және  ...  жауапкершіліктіболып табылады. Биология ғылымының  жетістіктерімен байланысты бірқатар,айталық, жекелеген проблемалар туындады. Мысалы, өлім ... ... ... ... оның ... деген құқығын» пайдалану мүмкіндігінберу, жануарлар мен адамға ғылыми эксперимент жасау, тіпті генетиканыжануарлар мен адамды клондауға (көшірме) пайдаланудың мақсатқасәйкестілігі. Бұл мәселеге ... 1997 жылы ... ...  ... ... да ... биологтармен  бірге жасанды жолмен Долли атты қозыалып  жұртшылықты дүр сілкіндіргендері бар. Осы кезде «Генетикалықреволюция» кітабының ... ...  П. ... ... бұл ... ... қолданылуы мүмкін» деген сұмдықты да айтқаны белгілі.Осыған ұқсас және басқа да ... ... ... барысындабиоэтиканың негізгі принциптері анықталады, олар:- Өмір мен этиканың  бірлігі және олардың терең сәйкестігі мен өзарабайланыстылығы. Егер өмір ... ... ... ... көрінісі болса, онда этика – қоғамдағы хаосқа ... ...  ... ... ... өмірді барлық этикалық құндылықтар ішіндегі ең жоғарғысанаттағысы деп тану, «өмірді аялау», ... ... ... ... ... ... таңдағы ең көкейкестіміндет етіліп, адам мен табиғат арасында тиімді өзара қатынас ... қою және ол үшін ... мен ... ... тұрмыстыңбиологиялық негіздерін барынша толық есепке алуын талап ететін жүйе ... «Көп ... ... ... деген ойы афоризмгеайналған. Бұл данышпандық пікір келелі проблеманы қозғап отыр. Өйткені текоқып білім алу - ... ... ... емес. Ең қауіптісі білімділер көп-ақ, солардың арасында ... ... «кез ... оқушыныадамгершілікке барынша тәрбиелемесе қоғамымыз моральдық, адамгершілік,парасат жағынан толығынан дағдарысқа ұшырауы мүмкін». Осы мәселелер жөніндеғұлама ғалым әл-Фараби еңбектерінде айтылады. Ұлы Абайдың қара ...  ...  ...  ... ... төңірегінде өрбиді.Мектеп оқушыларының қайырымдылық, аяушылық сезімдерін дамыту, әлсіз, әл-ахуалы  төмен адамдарға көмек, ... ... даяр ... ... ...  ... тән имандылық пен тәрбиеге келіп ұштасады.Оқыту ғылымды ... ... ... дегеніміз - өте қысқа мерзімдежеке адамға беріліп меңгерілуі тиісті мыңдаған ... бойы ... ... ... деңгейдегі жаңа мағына және құндылық тудыру. Мұғалімдеркүнделікті қарым-қатынас арқылы оқушыларға жеке тұлға деген сөздің ... ... ол тек ... сөз, дабыра сендіру емес, іс-жүзінде өзінежауапкершілік алу, ... ... ... ... ... ... Оның ... - адамның қылығы.2.2. Ерекше қорылатын табиғи территориялар – ... ... ... бір ... ... ... ... – ерекше қорғау режимі белгіленгенмемлекеттік–табиғи қорық қорының табиғи кешендері мен ... бар ... ... және ... үстіндегі әуе кеңістігінің учаскелері.Қазақстан Республикасында қазіргі таңда 10 қорық, 11 ұлттықсаябақ, 4резерват, 3 қаумал (заказник), 5 қорық ... ... ... 26, ... ... 53 ... ескерткіші, 5 ботаникалық бақ және 3зоопарк жұмыс ... ... ...... ... жатқан табиғипроцестер мен құбылыстардың жүруін бақылайтын, өсімдіктер мен жануарларәлемін, олардың ... мен жеке ... ... зерттепсақтау мақсатында құрылған, табиғат қорғау және ғылыми мекеме ретіндестатусы бар ерекше қорылатын табиғи аумақ.Сирек кездесетін жануарларды, ...  және ... ... ... ... 10 қорық құрылған.Мемлекеттік ұлттық табиғи саябақ – мемлекеттік табиғи–қорық қорыретінде табиғат қорғау, ... ... және ... ... дем ... ... ... келтіру) мақсатта пайдалануүшін, экологиялық, ғылыми, тарихи–мәдени және рекреайиялықи ерекшемаңыздылығы бар, биологиялық және ... ... ... үшінқұрылған табиғат қорғау және ғылыми статусы бар ерекше қорғалатын ... ... ...  ... атауы           |Құрылған    |Аумағы, га |Орналасқан жері    ||   |                         ...        |           |                   ||1  ... ...        |131 934    |Оңтүстік Қазақстан ||   |табиғи ...            |            |           ... ...        ||   |                         |            |           ...          ||2  ... ... табиғи|1931        |71 700     |Алматы облысы      ||   ...                   |            |           |                   ||3  ... ...     |1931        |191 381    ... ...    ||   ... ...            |            |           |                   ||4  ... ...  |1939        |160 826    ... ...   ||   |табиғи қорығы            |            |           |                   ||5  ... ...    |1968        |543 171    ... және        ||   ... қорығы            |            |           ... ...  ... ...     |1976        |102 979    ... ...    ||   ... қорығы            |            |           ...             ||7  ... ... ...        |223 342    ... облысы   ||   |қорығы                   |            |           |                   ||8  ... ...  |1992        |86 122     ... ...    ||   ... ...            |            |           ...             ||9  | ... ...      |1998        |20743      ... және ...  ||   ... ...            |            |           ... облыстары||10 |Қаратау мемлекеттік      |2004        |34 300     ... ... ||   ... ...            |            |           ...             |Қазақстанда алғашқы ұлттық саябақ (Баянауыл) 1985 жылы ... ... құру ...... ... мүмкіндік жасауарқылы табиғаттың бірегей жерлерін сақтау.Қазақстандағы ұлттық табиғи ... ... ... ... ... Алатауы;5. Іле Алатауы;6. Қарқаралы;7. Катонқарағай;8. Көкшетау;9. Көлсай көлдері;10. Сайрам–Өгем;11. Шарын.Жоспарда Бұйратау, Тарбағатай, Мерке–Жайсан  ұлттық  саябақтарын  құрубар.Мемлекеттік  ...  ......   ...   және   суэкожүйелері  бар  табиғи  кешендер  мен  ...  ...   ...   жәнетарихи–мәдени нысандардың биологиялық алуантүрлілігін қорғау,  орнына  қайтакелтіру және қолдау үшін құрылған табиғат қорғау  және  ...  ...  ... ... табиға аумақ.Қазақстандағы резерваттар:1. Ақжайық;2. Ертіс орманы;3.  Ырғыз–Торғай;4. Семей орманы.Жоспарда Алтын–Дала резерватын құру бар.Мемлекеттік табиғи қаумалдыр (заказниктер) – ...  ... бір ... ... ...  ...  және  ...  келтіру  үшінадам қызметі арнайы реттеліп отыратын ерекше қорғалатын табиғи аумақ.Қаумалдар (заказниктер) – өндірістен  алынбай,  адам  ...  ... ... ... ... ... мен  ...  қорғау  үшінқұрылған  аумақтар.  ...  ...  52  ...  бар.  Олар  3   ... зоологиялық  қаумалдар (саны 35);2) ботаникалық қаумалдыр (11);3) кешенді ... ...  ...  ...  –  мемлекеттік   табиғи   қорықтар,мемлекеттік  ұлттық  табиғи  саябақтар,   мемлекеттік   ...   ... ...  ...  ...  ... биологиялық алуантүрлілікті  сақтау  үшін  құрылған  ерекше  қорғалатынтабиғи аумақ. Қорықтық ... 1976  ...  бері  ...  ...  ... жататындар:1. Солтүстік Каспий;2. Жусандала;3. Кендірлі–Қаясан;4.  Арыс және Қаратау;5. Оңтүстік Қазақстан.Мемлекеттік ... ......  ...  ... және эстетикалық тұрғыдан орны толмастай бағалы және бірегшей  ... бар ... ... ...  аумақ.   Қазіргі  таңда  Қазақстандареспубликалық дәрежедегі 26  ...  ...  және  ...  дәрежеде  53табиғи ескерткіш бар.Ботаникалық бақтар:1. Бас ботаникалық бағы (Алматы қаласы);2. Алтай ботаникалық бағы (Риддер қаласы);3. ... ... бағы ... қаласы);4. Іле ботаникалық бағы (Алматы облысы);5. Маңғышлақ ... бағы ... ... және  ... ... ... ерекше қорғалатын  табиғиаумақтар статусын жоғалтқан.Зоопарктер:1. Алматы зоопаркі;2. Қарағанды зоопаркі;3. Шымкент ... ... жылы ... Бұл  -  Қазақстандағы  ертеден  келе  ... ... ... ... ... ... ... мен  Өгем  жотасында131,9 мың гектар жерді алып жатыр.  ...  төрт  ...  ...  ... м ... ... ... белдеу өзіне тән өсімдіктері мен  жануарлардүниесі бар, 1500-2000 метр -  ...  ...  ...  ағаш  ... ... ағаш ... арша ... 20  м  аралығында),  бадам  бұтасы,жабайы  жүзім,  жабайы  алма  және  ...  да  ...  ...  ... ... ... қарақұйрық, борсық, бұғы, қабан, ақ  тырнақты  ... ... ...  метр  ...  ...  ...  ...  Бұл  белдеудетөселіп  өсетін  түркістан  аршасынан  басқа  ағаш  өсімдіктері  жоқ.   ... ...  ...  ...  ал  ...  ...  ...  торғай,шауқарға, қозықұмайлар мекендейді.  Қорыктың  аумағында  өсімдіктердің  1404түрі бар, оның 47 түрі Қазақстанның  Қызыл  ...  ...  ...  ... ... жорғалаушылардың  9  түрі  және  сүтқоректілердің  51  ... 2 түрі бар ... ... алынды. Сүтқоректілерден  қорғауға  алынғанаса бағалысы арқар, ... ...  ...  ...  жыртқыштардан  ілбіс,ала мысық, борсық. Ең ... ... - биік ... қарлы және  мұзды  шыңдар.Бұлардан  аңғарларға  құлап  ағатын   көбікті   сарқырамалы   тау   ... ... ... ...  беткейлерінде  палеонтологиялық  филиалыбар. Бұл өңір 120 млн жыл бұрын теңіз түбі болған.  Қазір  оның  ...  ... ... ... балықтар мен былқылдақ денелілердің, юра  дәуіріндегіөсімдіктердің таңбалары сақталған. Қорықтың бұл ... ...  ... ... үшін ... маңызы бар. Қазіргі таңда қорықтар  мәселесіауқымды. Нақтырақ айтсақ біз Қазақстан өркениетіне өз үлесімізді қосу  үшін,ең алғаш ашылған ... ... жөн. Ақсу ... ... ең  ... ең ... ... осы жерлерден бастағанымыз абзал.Наурызым қорығы1934 жылы ұйымдастырылған. Бұл Қостанай облысының  Наурызым  ауданындаорналасқан.  ...  ...  191,4  мың  ...  ...  алып  ...  Қорықтакөптеген көлдер бар, бетегелі  тың  дала  корғауға  ...  ...  ...  ...  ...  шоқ-шоқ  карағай  сақталып   ...   ... ... ... мен ... орманы да кіреді.  Ең  оңтүстіктегіцоп топырақта қарағай сирек  ...  ...  цоп  ...  ...  ... ағаштар, тек Қиыр Шығыста  ғана  кездесетін  малиус  боката  алмасыныңжабайы түрлері өседі.  Табиғат  ...  ...  ...  ... аз ғана ... өсімдігі мен жануарлар  дүниесі  әр  алуан  келеді.Мұнда даланы, орманды және суаттарды мекендейтін жануарлар кездеседі.  Полярфауналары  мен  ...  ...  ...  ...  өсімдіктер  жәнежануарлар  сияқта  ...   ...   Онда   ...   ...   ...  суырлар,  ақ  қояндар  және  жыртқыштардан  қарсақ,   ... ... ... ... ... ... 42 ...  құстардың60-тан астам түрі, балықтың 6 түрі,  687-ге  жуық  ...  түрі  ... ... ... шағалалар, бірқазандар мен үйректер қаптап жүредіАлматы қорығы1964 жылы құрылған. Аумағы 71,7 мың ... ... әр  ...  ... ... ... ... қар мен мұз жамылған, беткейлері  шөптер  менағашқа бай Іле Алатауы мен жағасында құмды  шөлі  бар  Іле  ...  ... ... ...  ...  100  м-ден  асатын  құм  ...  ... ... ... жапырақты ормандар, долана, жабайы алма  және  өрікағаштары 1800-2000 м биіктікке дейін көтеріледі. 2500 м биіктіктен  жоғарыдаТянь-Шань ... ...  ...  ...  белдеуі  орналасқан.  Одан  дажоғары,  ...  ...  ...  және  ...  ...   ... ... дүниесі алуан түрлі, мұнда 39  түрге  жуық  сүтқоректілермен 200-ден астам құстардың, 965 ... түрі  бар.  ...  ...  ... ... Шань ...  ...  борсық,  түлкі,  қасқырлар  мекендейді.Орман шекараларындағы биік шыңдар мен құздарда арқар мен ... көп.  ... ... ... ... ... ... болды. Қорықта құстардың  еңкөбі:  ұлар,  кекілік,   бұлдырық,   Іле   ...   ...   ... ... ... қорығыАрал теңізінің солтүстік-батыс бөлігіндегі өзі аттас  шөлейтті  аралдаорналасқан. Қорық  1939  жылы  ұйымдастырылған.  Жалпы  ...  160,  8  ... ... ... - ...  ...  кешенімен  қатар  саны  ...  ... ... мен ... ... болды. Бұрын Аралда  жоғары  сатыдағыөсімдіктердің  257  түрі  өссе,  ...  ...  ...  саны  ...  ... жойылып кету қаупінде. Қорыққа  шөлді  аймаққа  тіршілік  етугебейімделген ... тән. ...  ...  ...  ...  ... ... 1953-1964  жылдар  аралығында  9  құлан  Түрікменстанның  Бадхызқорығынан осында әкелініп жіберілген. Соңғы жылдары ...  ... ... да ... экологиялық жағдайын күрделендіріп,  қорыктыңбіраз жануарларын көшіруге тура келді (мысалы, құланды).Қорғалжың қорығы1968 жылы құрылған. Қорык ... ... 259 мың ...  ...  ... Оған  тың  ...  (38  мың  гектар)  қол  ...  ...  ... сондай-ақ Қорғалжың және Теңіз (199  мың  гектар)  көлдері  ... ... ...  ...  бар  су  ...  мен  жайылымдар  тізімінеенгізілген. Қорықтың жануарлар дүниесі дала зонасына  тән.  Сүткоректілердің41  түрі,  ...  299  ...  ...  14  ...  ...  343  түрікездеседі. Олар: суыр,  дала  алақоржыны,  су  егеуқұйрығы,  ...  ... ... ... ... нуларында қабандар мекендейді. Құстың  120түрі ұя салады. Көл жиегінің кара  суларында  үйрек,  қаз  және  ...  ... ... ... көп. Теңіз көлінде мыңдаған  қоқиқаз  ұя  салады.  Бұлдүние жүзінде сирек кездесетін, ең ...  ұя  ...  құс.  ... ... тұмсықты сұқсыр мекендейді,  ол  балапандарын  суда  қалқыпжүзіп жүрген ұяда басады.  Содан  ...  ...  ұзақ  ...  ...  ...  ...  ...  бірге  суға  да   сүңгиді.   Теңіз-Қорғалжыңкөлдеріне көктем кезінде көптеген су құстары жиналады. Осының ...  ...  ...  ...  ...  ...  ...  Ол  ЮНЕСКО-ның  тізіміне  ерекшекорғалатын батпақты-шөлді  ландшафт  ретінде  ...  ...  суда  ...  ...  зерттеу  жөнінде   үлкен   ...   ...   ...   ...    ...    ...    материалдаржинастырылады.Марқакөл қорығы1976 жылы құрылған. Қорық  солтүстігінде  Қазақстан  Алтайының  Күршімжотасы мен ... ... ... 1447 м  ...  ...  ... аса әсем Марқакөл шегінде орналасқан. Қорықтың жалпы ауданы  75мың гектар, оның 44 ... көл ... ... ... орай,  шығысында  1,5мың гектар жер көлдің аса маңызды бөлігі бола  ...  да,  ...  ... ... климат қатаң континентті. Мұндағы  Қазақстан  аумағы  үшінең ... ... ... ... ... ал кейде  аяз  -55°С  -қадейін жетеді. Шілденің орташа температурасы 14°-17°С, ең  ...  ...  ...  ...  мөлшері  400  мм-ге  жуық  түседі.Көлге  27кішігірім өзендер, ... ... ал одан бір ғана өзен ... оң  саласы-  Қалжыр  ағып  шығады.  Дәрілік  өсімдіктерден  аралий  мен   ... ... ... 39  түрі  ...  оның  ...  ... ... арқар, қасқыр және құстың  200-ге  жуык  түрі,  оның  ішіндеқарақұтан, аққу,  суқұзғындар,  5  ...  ...  ...  ...  ... ... мөңке, майқан, талма, теңге бар. Бұлардың ішінде  ең  бағалысымөңке, оның еті өте ... ... 721 түрі ... ... ең жас ... ... Ол Маңғыстау облысында 1984  жылықұрылды. Ауданы 223,3 мың ... ... ең ...  бұл  ...  ... ... ... сүтқоректінің 227, құстың  11  түрі,  өсімдіктің261 түрі кездеседі. Климаты солтүстік шөл зонасына тән:  жазы  ...  ...  ...  ...  ...  ...  тым  аз  ...  120   мм).   Қорықтыұйымдастырудағы  мақсат   Қазақстандағы   ...   ...   ...   ... 12 ... аң мен құстарды корғау мен сақтау.  Жануарлар  арасынанқорғауға  жататыны:  жабайы  қойдың  ...  түрі  -  ...  ...   жәнеқарақұйрық, ұзын тікенді кірпі, шұбар күзен, төрт ...  ...  ... ... ... шіл, кекілік, ителгі, шөл кекілігі.  Қорықтыңаумағында бір кезде осы арада кеңінен тараған ... ірі ... ...  менқұланның санын қалпына келтіру белгіленді. Өсімдіктен қорғауға  тұратын  ... ... ... ... және  ...  бұталар),  иіссіз  катрана,үстірт таспасы. Ғалымдар шөлдің ... ... ... ...  жануарлар  менөсімдіктің өмір сүруін зерттеу үшін ғылыми-зерттеу жұмыстарын жүргізбекші.Батыс Алтай қорығы1992 жылы құрылған, ауданы 56 мың ... ... ... ... облысыГлубокое ауданында орналасқан. Алтай тау  жүйесінің  ...  ... ... ... Көксу және Иванов  жоталарын  қамтиды.  БатысАлтайға тән өсімдік жамылғысының бірнеше типі  (қылқан  жапырақты  ...  және  ...  ...  ...   Қорықта   жоғары   сатыдағыөсімдіктердің   564,   ...   ...   161   ...   ...    ... 20, ... 5 түрі  кездеседі.  Өсімдіктерден  марал  оты,алтын тамыр, ... ... аю, ... сусар, борша және  т.б.  сирекаңдар ... ... ... 1992  жылы  ...  ...  ... ... қорғау мақсатында құрылды.Тауда Ақ және Қара Үбе өзендерінен тұратын гидрололгиялық  жүйе  жақсыдамыған. Ең  үлкен  –  ...  және  ...  ...  ...  және  ... шекарасында орналасқан.Алакөл қорығы1998 жылы құрылған. Ауданы 197,1 мың ... ... ...  ...   ...   орналасқан.   Атыраулық   сулы-батпақты   ...  ...  257  түрі  ...  12-сі  ...  ...  ... 270 ... сүтқоректілердің 21 түрі, қосмекенділердің  2  түрі,бауырымен жорғалаушылардың 3  түрі  бар.  Қорықтың  ...  ...  ... ... ... мекендейтін  су  құстарын  (аққу,  реликті  шағала,қаз, тырна және т.б.) қорғау.Қорықтың қазіргі ландшафты мұз дәуірінен  соң  ...  ... ... ... ...  ...  шөлдік  типтік  түрлері  басым.Көлдерде  және  өзен  аңғарларындағы  ...  ...... ... ...  бөліктерінде  шалғынды-батпақты  топырақтарбасым.  Бүйіргінді-көкпекті   ...   ...   ...   ... ... ... ... сұр топырақтар тән.Қаратау қорығы2004 ж. құрылды. Көлемі 34,3 мың гектар. Қорық шөлді ландшафты зонаныңқоңыржай  белдеуіндегі  таулы  ...  ...  ...  құру  себебі   -аймақтың  эндемикалық  өсімдіктерін  ...   үшін   және   ...   ...  саны  ...  көне  ...  ...   элементтерініңтаралу жағынан бірінші орын алуында. Қорықта 1500 өсімдік  түрін,  ... ... 227 ... соның ішінде сүтқоректілердің 42  түрі,құстардың 114 түрі, балықтың 3  түрі,  қосмекенділердің  3  түрі,  ... 16 түрі ... ... кітапқа қарақұйрық,  арқар,  қоңыртянь-шань аюы, қар барысы, тас сусары кірген. 114 құстың  80-і  ...  ... түрі ... ... ... енген.Қаратау тау жотасының оңтүстік-батыс беткейі енді және біршама жаттық,солтүстік-шығыс және солтүстік беткейлері тік,  жартасты  болып  келеді.  ... ...... 2 176 ... ... ... тауы. Таудың  біршамаүлкен өзендері – Баялдыр, Біресік, Хантағы, Талдыбұлақ. Алайда  ешқайсысыныңсуы Сырдарияға дейін ... ... ... ... мен ... ... пайдаланудың ғылыминегіздерін жасау – биосфераны ноосфераға айналдырудың міндетті сатысы.Жер бетіндегі органикалық дүниенің эвалюциясы ... ... ... биосферада  заттардың  биологиялық  айналымының  ...  ...  ...  ...  ...  көп  ...   организмдер   түзілді,   ... ... ... түсті.  Бұл екі этап биогенез (грекше bios  -өмір, genesis - шығу ... деп ... ... этап ... қоғамының  пайдаболуымен байланысты. Осының әсерінен  қазіргі  таңда  биосфераның  одан  ... және оның ... ...... ... noos - ...  sphaira- шар) айналуы жүріп жатыр.Ноосфера (грекше «ақыл-ой» және «шар») – адамның  парасатты  тіршілігіоның дамуын ... ... ...  ...  ...  ...  биосфераныңжаңа жай–күйі.«Ноосфера» ұғымын ғылымға 1927 жылы француз ғалымдары Э. Леруа мен  П.Т. де Шарден енгізді. 1930-40  ...  В.  И.  ...  ...  ... одан ары дамыта түсті. Ол ноосфераны биосфера дамуының бір этапы  депқарастырып, табиғат пен адам ... ...  ...  ...  ... ... Өз идеяларын дамыта отырып, В.  И.  Вернадский  ноосферанықұрудың мынадай шарттарын ұсынды:1. Адамзаттың ... ... кез ...  құрлықтың  немесе  мұхиттыңбір шентіндегі оқиға Жер бетінің басқа жерлеріне де әсер етеді.2. Қазіргі ... ... ... мен ... алмасудың сол  сәттехабардар ету үшін өзгеруі.3. Адамдар теңдігі – ноосфераның қажетті талабы.4. Адамдар теңдігі нәтижесінде жалпы өмір деңгейінің  ...  ...  ...  және  қоғамдық   жұмыстарға,   шараларға   әсер   ... ... ... өмір сүру деңгейін көтеру  үшін  жаңа  энергиякөздерін ашу және пайдалану.6. Қоғам өмірінде соғысты болдырмау.В. И. ... ... ... ... ғылыми ортада  кең  талқыланыпжатыр. Олар адамзатты қорғау және экологиялық проблемаларды шешуде  көптегенконцепция мен теориялардың әдістемелік негізі болуда.В. И. ... ...  ...  өз  ...  ... пен оның ... өткір мәселелері  туралы  ойларының  бір-бірінеқарама-қайшылықты жерлері бар екенін де білді. Сондықтан кейбір тұстары  ... ... дау ... Мысалы, Ю. Одум (1986) табиғи процестерді  басқаратынадамның ақыл-ойы қабілетінің ұлкен мүмкіндіктеріне қарамай, ноосфера  туралыайту әлі ерте дейді. Өйткені адам өз ... ... ... істерінің  соңғынәтижелері қандай  болатынын  біле  бермейді.  ...  ...  ... ... жатқан көптеген экологиялықпроблемалар мысал бола алады.  Кейбірғалымдар қазіргі кезде ноосфераның пайда болуының  тек  алғышарттары  туралығана ... ... ... ... ...  ...  ...  стадиясын  зерттеуүшін антропогендік әсердің негізінде болатын  болашақтағы  қоршаған  ортаныңжағдайын  математикалық  ...  ...  ...  Осындай  үлкентәжірибенің   бірі   Аризона   (АҚШ)   штатында   жүргізілген   ... ...  Оның  ...  200  мың  м3  ...  алып  ...   Мұндаәртүрлі биомдар орналасты: ылғалды тропикалық ормандар, саванналар,  ... ... ... және  ...  ...  ...  8  зерттеуші).Ылғалды тропикалық ормандарда  ...  ...  ...  ...  ... ... ... акациялар, астық және бұршақ тұқымдастардың  35түрі; молюска мен креветкалары бар  ...  ...  ...  ...  ... ... ... маймылы,  ілбісінді  тасбақа,  кесірткелер,  бақалар  ... ... да ... ... ... ...  ретіндеастықтұқымдастары  мен  күріш  алқаптары  егілді.  Екі  ...  ...  ... ... ... (азот, фосфор,  күкірт  және  т.б.)  күрделібиогеохимиялық циклдерін, көмір қышқыл  ...  ...  ... ... 4 күн ... ... ...  берді.  Сондай-ақ  тәжірибеарқылы  кешендегі  «биосфералық»  тепе-теңдіктің  бұзылғаны:  көмір   қышқылгазының мөлшерінің ... ...  21 %-дан 16 %-ға  ...  ...  мен  ...  ...  ...  мәдени  дақылдардан  алынатынөсімдіктердің төмендігі және т.б. белгілі ... ...  ...  ... ... ... ... әдебиеттер.1. А.Т. Қуатбаев «Жалпы экология». Оқулық. Алматы, 2012 ж.  170,  171,  314,315, 316, 317, 317-355 ... ... ...  В.Н.,  ... В.П. ...  ...  естествознания.М.:ЮНИТИ. 1997. 272с.3. Карпенков С. Х. Концепции  современного  естествознания.  –  М.:  Феникс,2004. 182с.  
        
      

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 19 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Экологиялық білім берудегі этикалық және эстетикалық проблемалар9 бет
Экологиялық білім берудегі этикалық және эстетикалық проблемалар жайлы19 бет
Экологиялық білім берудегі этикалық және эстетикалық проблемалар жайлы ақпарат9 бет
Экологиялық білім берудегі этикалық және эстетикалық проблемалар жайлы мәлімет7 бет
Экологиялық білім берудегі этикалық және эстетикалық проблемалар және ерекше қорылатын табиғи территориялар7 бет
Экологиялық білім берудегі этикалық және эстетикалық проблемалар туралы ақпарат8 бет
Экологиялық білім берудегі этикалық және эстетикалық проблемалар туралы мәлімет9 бет
Экологиялық білім берудегі этикалық және эстетикалық проблемалар. Ерекше қорылатын табиғи территориялар – қоршаған ортаны қорғау шараларының бір түрі. Табиғатты ұтымды пайдалану мен қоршаған ортаны пайдаланудың ғылыми негіздерін жасау – биосфераны ноосфераға айналдырудың міндетті сатысы11 бет
ҚР-ның білім және ғылым министрлігінің экологиялық білім және тәрбие беру басындағы жасалып жатқан идеялары. ЖОО -ның экологиялық білім және тәрбие берудегі рөлі. 2.Қоғам мен табиғат жайлы оның бір - біріне арақатынасын қалай түсіндіресіз8 бет
12 жылдық білім беру мақсаты6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь