Өлең мен оның құрылысы

1.Өлең мен оның құрылысы (таныстырылым)
2.Лирикадағы сюжет мәселесі (конспект)
3.Көркемдік әдіс. Әдеби бағыттар мен ағымдар (конспект)
4.Образдың жасалу тәсілдері мен түрлері. (кесте)
Өлең – шағын көлемді поэзиялық шығарма. Ырғағы мен ұйқасы қалыпқа түскен, шумағы мен бунағы белгілі тәртіпке бағынған нақысты сөздер тізбегі. Өлеңнің түрлері мен жанрлары әр алуан: ода, элегия, баллада, сонет, т.б. Кең мағынасында өлең қысқа көлемді поэзиялық туындылардың жалпы атауы болса, тар мағынада музыка өнер мен сөз өнеріне ортақ туынды, яғни ән өлеңі. Қазақ ауыз әдебиетіндегі халық өлеңдері еңбек-кәсіпке орай (аңшылық, төрт түлік, наурыз өлеңдері), ескілікті наным-сенімге байланысты (бақсы сарыны, арбау), әдет-ғұрып негізіндегі (салт, үйлену, мұң-шер өлеңдері), қара өлең, тарихи өлең, айтыс өлеңдері болып бөлінді. Өлең сөздердің болмысы, жаратылысы аса күрделі, оған ишара, меңзеу, салыстыру, жұмбақтау, астарлау, бейнелеу, теңеу, ұқсату, т.б. тән. Өлең лирика жанрында кең тарады, тақырыбы жағынан саяси, көңіл күйі, табиғат, махаббат және философия түрлерге жіктеледі.
Өлең құрылысы – өлең өлшемдерінің жасалу жүйесі, дыбыс үндестігі мен ырғағына тән ерекшеліктерді белгілейтін шарттар мен заңдылықтар. Өлең-жырдың күнделікті айтылатын жай сөз, қара сөздерден басты айырмасы олар мөлшерлі жеке жолдарға, яғни тармақтарға бөлінеді. Өлең тармағының құрылыс жүйесі әр халықтың поэзиясында өзінше қалыптасқан. Дүниежүзілік әдебиетте орын тепкен өлең құрылымы 4 түрге бөлінеді:
1) Метрикалық өлең жүйесі өлең ырғағында ұзын буын мен қысқа буынның кезектесіп келуіне негізделеді. Мысалы, ежелгі грек және рим поэзиясында кең орын алған ямб, хорей, т.б.
2) Силлабо-тоникалық өлең жүйесінде екпінсіз буын мен екпінді буындар кезектесіп келеді. Ол орыс, неміс, ағылшын халықтары поэзиясында кездеседі.
3) Тоникалық өлең жүйесі орыстың халық поэзиясында қолданылған. Оны жазба әдебиетте орнықтырған A.Маяковский болды. Мұнда ырғақ екпінді буындарға негізделеді, екпін түспейтін буындар есепке алынбайды. Кейбір қосарланып келетін сөздер болмаса, тармақтағы әр сөз бір екпінмен айтылып, дербес ырғақтық бөлшек құрайды. Мұның өзі өлеңді мәнерлеп, тақпақтап оқуға мүмкіндік береді.
4) Силлабикалық өлең жүйесі буын санының мөлшерін тұрақты сақтауға негізделген. Бұл өлең құрылысы француз, чех, итальян және барлық түркі тілдес халықтардың поэзиясында қолданылады. Бұл өлең құрылысының басты сипат-белгілерін қазақ өлеңдерінің құрылымынан анық аңғаруға болады. Өлең құрылысының ұлттық сипат белгілері ұлт тілімен тамырлас. Қазақ өлеңі, алдымен буынға негізделіп, ырғақ пен тармақ та, ұйқас пен шумақ та буынға бағынады.
Өлең өлшемі – біркелкі ырғақ сақтау үшін қолданылатын өрнек. Өлең өлшемінің негізгі атаулары ежелгі грек поэзиясынан келген, көне грек, рим әдебиетінде бұл өлшемдер ұзын буын мен қысқа буынның кезектесуі арқылы жасалған. Араб, парсы, қазақ поэзиясындағы өлең өлшемі буын санын тұрақты мөлшерде сақтау арқылы жасалады. Мысалы, қазақ жыр үлгісінің тармақтары көбіне 7 не 8 буынды болып келеді, сондай-ақ 6 буынды өлең өлшемі қолданылады. Ең көп тараған өлшемнің бірі 11 буынды. Тармақта буын саны төрттен асса, ол ырғақтың құрылысы жағынан бірнеше бунаққа бөлінеді. Мысалы, алты буынды тармақта екі бунақ болады (3 буын + 3 буын). Поэзияда орныққан өлең өлшемдері ауызекі тілде күнделікті айтылатын сөзге тән ырғақтың ең жеңіл, ықшам түрлерін саралап, екшеп, соларды бір жүйеге түсіру негізінде жасалған. Қазақ поэзиясында аралас буынды өлең өлшемдері де жиі қолданылады. Абайдың “Сегіз аяғы” осындай үлгімен жазылған. Мұнда 5 және 7 – 8 буынды тармақтар белгілі ретпен кезектесіп отырады. Өлең өлшемі сөздердің тек сыртқы өрнегі ғана емес, ол ойдың өрістеуі, сөздердің мағыналық өзара байланысына, қиюласуына орайлас келеді.
1.Байтұрсынов А. «Әдебиет танытқыш» –Алматы: Атамұра баспасы. 2003ж. 143 - 152 бб.
2.Жұмалиев Қ. «Әдебиет теориясы» Алматы:«Мектеп»баспасы.1969ж.
183 - 205 б.
3.Қабдолов З. «Сөз өнері» Алматы: «Санат» баспасы, 2007ж. 175-195 бб.
        
        ҚАЗАҚСТАН  РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ  БІЛІМ  ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ  МИНИСТРІ  СЕМЕЙ ҚАЛАСЫНЫҢ ШӘКӘРІМ АТЫНДАҒЫ МЕМЛЕКЕТТІК ... №12- Өлең мен оның ... ... №13 -Лирикадағы сюжет мәселесі (конспект)№14 - Көркемдік әдіс. Әдеби бағыттар мен ағымдар (конспект) №15 - Образдың жасалу тәсілдері мен ... ... ... ... ... ... А.Қ.Семей қаласы 2015ж.Өлең мен оның құрылысыӨлең  -  шағын көлемді поэзиялық шығарма. Ырғағы мен ұйқасы қалыпқа түскен, шумағы мен ... ... ... ... ... ... ... Өлеңнің түрлері мен жанрлары әр алуан: ода, элегия, баллада, сонет, т.б. Кең ... өлең ... ... ... ... ... атауы болса, тар мағынада музыка өнер мен сөз өнеріне ортақ туынды, яғни ән ... ... ауыз ... ... ... еңбек-кәсіпке орай (аңшылық, төрт түлік, наурыз өлеңдері), ескілікті наным-сенімге байланысты (бақсы сарыны, арбау), әдет-ғұрып негізіндегі (салт, үйлену, мұң-шер өлеңдері), қара ... ... ... ... ... болып бөлінді. Өлең сөздердің болмысы, жаратылысы аса күрделі, оған ишара, меңзеу, салыстыру, жұмбақтау, астарлау, ... ... ... т.б. тән. Өлең ... жанрында кең тарады, тақырыбы жағынан саяси, көңіл күйі, табиғат, махаббат және философия ... ... ...  -  өлең ... жасалу жүйесі, дыбыс үндестігі мен ырғағына тән ерекшеліктерді белгілейтін шарттар мен заңдылықтар. Өлең-жырдың күнделікті айтылатын жай сөз, қара ... ... ... олар ... жеке жолдарға, яғни тармақтарға бөлінеді. Өлең тармағының құрылыс жүйесі әр халықтың поэзиясында өзінше қалыптасқан. ... ... орын ... өлең ... 4 ... бөлінеді:1) Метрикалық өлең жүйесі өлең ырғағында ұзын буын мен қысқа буынның кезектесіп келуіне негізделеді. Мысалы, ежелгі грек және рим ... кең орын ... ямб, ... т.б. 2) ... өлең ... ... буын мен ... буындар кезектесіп келеді. Ол орыс, неміс, ағылшын халықтары поэзиясында кездеседі.3) Тоникалық өлең жүйесі орыстың ... ... ... Оны ... ... орнықтырған A.Маяковский болды. Мұнда ырғақ екпінді буындарға негізделеді, екпін түспейтін буындар есепке алынбайды. Кейбір қосарланып келетін ... ... ... әр сөз бір ... ... ... ырғақтық бөлшек құрайды. Мұның өзі өлеңді мәнерлеп, тақпақтап оқуға мүмкіндік береді.4) Силлабикалық өлең жүйесі буын ... ... ... ... ... Бұл өлең құрылысы француз, чех, итальян және барлық түркі тілдес ... ... ... Бұл өлең құрылысының басты сипат-белгілерін қазақ өлеңдерінің құрылымынан анық аңғаруға болады. Өлең құрылысының ұлттық ... ... ұлт ... ... ... ... алдымен буынға негізделіп, ырғақ пен тармақ та, ұйқас пен шумақ та ... ... ...  -  ... ... сақтау үшін қолданылатын өрнек. Өлең өлшемінің негізгі атаулары ежелгі грек поэзиясынан келген, көне грек, рим ... бұл ... ұзын буын мен ... буынның кезектесуі арқылы жасалған. Араб, парсы, қазақ поэзиясындағы өлең өлшемі буын санын тұрақты ... ... ... жасалады. Мысалы, қазақ жыр үлгісінің тармақтары көбіне 7 не 8 буынды болып келеді, сондай-ақ 6 буынды өлең өлшемі қолданылады. Ең көп ... ... бірі 11 ... Тармақта буын саны төрттен асса, ол ырғақтың құрылысы жағынан бірнеше бунаққа ... ... алты ... ... екі ... ... (3 буын + 3 ... Поэзияда орныққан өлең өлшемдері ауызекі тілде күнделікті айтылатын сөзге тән ... ең ... ... ... ... ... соларды бір жүйеге түсіру негізінде жасалған. Қазақ поэзиясында аралас буынды өлең өлшемдері де жиі ... ... ... ... осындай үлгімен жазылған. Мұнда 5 және 7  -  8 буынды тармақтар белгілі ретпен ... ... Өлең ... ... тек ... өрнегі ғана емес, ол ойдың өрістеуі, сөздердің мағыналық ... ... ... ... келеді.Лирикадағы сюжет мәселесіЖалпы сюжет ұлттық әдебиеттану ғылымында  XX ғасырдың басынан бастап зерттеле бастады. Зерттеу барысында түрлі  пікірлер негізінен ой ... ... ... тұр ... ... ... емес. Атап айтқанда, әдебиеттанушы ғалым Ахмет Байтұрсынов  еңбегінде осы мәселені қарастырған.  еңбегінде А.М.Горькийдің  деген әрі ... әрі дәл, ... ... ... ... ... берген осы анықтамасын, барлық әдеби теоретиктері қолданып жүрген классикалық үлгі ... ... деп айта ... ... анықтама береді. .  Шынымен де, шығарманың бар байлығы  - сюжет. Айтылатын ой, заман немесе дәуір тұлғасы, автордың ... ... пен ... онда ... ... осы ... бейнеленеді. Алайда сюжетте тек жазушының пікірімен қатар, оқырман пікірі қатар ... ... ... ... ... да өз ойы мен ... туады. Автор оқырман баурап алу үшін аса өткір тартыстарды бейнелейді. Оқырман зейінін әуелі ... ... ... ... алып, сол әрекеттердің себептері жайында ойландыра отырып, кейіпкер әрекеттерінің негізгі себептерін ой елегінен өткізіп, қорытынды жасайды. ... ... ... ... элементінің бірі дәлелдеуге тоқталған. Оқиғаның неге олай болуы, кейіпкерлердің іс-әрекет, ... ... ... ... күйініш-сүйініштері, қайғылы хәлдерге ұшырауы  -  бәрі де көркем шығармада дәлелденіп отырады. 							Себебі көркем шығармада ... ... ... сөз де ... ... ... ... сөйлеуге, не іс-әрекет етуге дәлел мол. Сюжет құрылысында ... ... ... ... ... Сюжет өз міндетіне толық жету үшін іштей тиянақты, яғни суреттелген тартыстың даму сипаттары, себеп-салдарлары толық ашылып, оқырманды өзіне баурап ... ... ... ... эпизодтардың мәнін терең түсіндіруі керек. Әдебиеттанушылар З.Қабдолов, Қ.Жұмалиев, М.Атымов лирикада сюжет емес, ой ғана бар десе, ... ... ... ... ... мұнда адамның ішкі жан-дүниесіндегі ой-сезім арпалысы, кӛңіл күй өзгерісі түрлі сипатта кӛрсетіледі деген тұжырым ... ... ... ... ... ... ... XXI ғасыр басындағы прозалық шығармаларды қарастырып отырсақ, бұрынғы шығармаларда сюжет ашық ... ... ... ... ... ... ... айтқан тұжырымдамаларының негізі бар деуімізге болады. 									Қорыта айтқанда, егер әр зерттеушінің сюжетке байланысты тұжырымдарын ... ... ... ... ... Тек әр ... ... өз ойларын түрліше дәлелдеген. Сюжет туралы біз айтқан жоғарыда айтылған әдебиеттанушы ғалымдардың пікірлері алғашқы байламдар. Оны әрі ... ... ... зерттеп, тұжырымды пікір айту келешектің ісі болмақ.Көркемдік әдіс. Әдеби бағыттар мен ағымдарКөркемдік әдіс (грек тілінде methodos  -  зерттеу ...  -  ... өзі ... ... дүниеге шығармашылық қарым-қатынасының жалпы ұстанымы, яғни ақиқат дүниені қайта жасауы. Көркемдік әдіс - әдебиеттану ғылымындағы маңызды ұғымдардың бірі. Ол ... ... ... ... отырып, өнердегі өмірді бейнелеудің ортақ ерекшеліктерін айқындап, сол арқылы бір немесе бірнеше елде әдеби ағым туындатады. Мысалы, реализм, романтизм, ... ... ... ... ... ... ең алдымен, қаламгердің өмірді бейнелеу үшін таңдаған әдісінің негізінде пайда болады. Әдебиеттану қырынан алғанда, стиль  -  жазу ... ... жеке ... ... ... ұлт ... өзіндік сипатын танытатын образдар жүйесінің, көркемдеу құралдарының тұрақты жиынтығы. Әр ... ... ... оның ... көркем компоненттерін тану арқылы айқындаймыз. Әр жазушының өзіне ғана тән ... ... сөз ... ... бар. Ол сол ... барлық шығармаларында көрініс беріп отырады. 			Әдеби бағыт, әдеби процестің көркемдік-эстетикалық ұстанымдарын құрайтын түсініктер. Әдеби ағымдармен әдеби ... ... ... ... ... - әдеби процестің заңдылығы болып саналады. Әдеби бағыт ағымдар мен ... тән ... ... ... ... ... ... шарттарынқамтиды. Көбіне аталған терминдер синоним ретінде де қолдануы мүмкін. Әдеби бағыт көбінесе көркемдік әдіс, стиль орнында қолданылады. Еуропалық әдебиет ... ... ... ... ... ... ... барокко, классицизм, ағартушылық реализм, сентиментализм, романтизм, сыншыл реализмы, модернизм, соцреализм постмодернизм. Натурализм, символизм, маньеризм, рококо, импрессионизм, экспрессионизм, ... ... ... болып саналады. Аталған бағыттардың ұлттық әдебиеттерде орын алуы мойындалған тұжырым. Әр бағыттың өзіне тән стилі ... Әр ... ... ... ... ... ... алмасуы олардың нақты жүйе ретімен қалыптасқанын дәлелдейді. Әдебиеттің ұлттық арнасы шешуші рөл ... ...  ... ... ... рет ... Чернышевский, Добролюбов еңбектерінде қалыптасты. Әдеби бағытпен қатар әдеби ағым түсінігі синоним ретінде қолданылып келеді. 20 ғасыр басындағы әдебиеттануда стиль ұғымы кең ... ... ...  ... ұғым ... ... ... бағыт пен ағым түсініктері қатар қолданылды. Ең кең тараған көзқарас бойынша, бағыт - бір ... әдіс ... ... кең ... әдеби-шығармашылық құрылым. Модернизм кеңес әдебиеттануында ауызға алынбай келді, тек ... ... ... ... Әр бағыттың өзіне тән мазмұнды негіздері бар. Сонымен қатар ол бірден үзілмейтін дәстүр. Мысалы, романтизм бірден ... ... ... ... ... ... ... Абайдан бастап қалыптасты. Реалистік бейнелеу тәсілдері жыраулар поэзиясында да орын алғанын ескерсек, қазақ сөз өнерінің о бастан реалистік бағытқа ... ... ... Жыраулардың толғауларындағы нақтылық пен өмірдің шынайылығын баяндау қазақ әдебиетінің басты көркемдік бағыты болып табылады. Әдеби ағым - әр ... ... орын ... ... ... ... ерекшеліктері эстетикалық, идеологиялық негіздерде болуы ықтимал. Мысалы, романтизм революциялық және консервативтік ағым түрлерінде қарастырылып ... 19 ... ... әдебиетінде реализмнің психологиялық және социологиялық түрлері шықты. Соцреализмнің әдеби ізденістерге ... және таза ... ... ... ... ... мен ... көптеген ағымдары мен мектептері өмірге келді. Модернизм ағымдары: барокко, натурализм, маньеризм, ... ... ... футуризм. Батыс әдебиеттануы бағыт пен ағымдардын бар екенін ... ... ... бұл ... нақты емес, бір жерден шықпайтынын алға тартады. Бірақ бірдей әдеби бағдарламалардың бар ... ... ... ... ... олар ... әдебиеттердегі кезенді - дәуір тусінігін қолдануды нұсқайды. Образдың жасалу тәсілдері мен түрлері.ТүрлеріАнықтамасыМысалдарыРомантикалық образРомантикалық образ өмірдегі болған немесе бар ... гөрі ... ... жоқ, ... ... ... ... әдебиетіндегі романтикалық образдың ежелгі түрі халық ертегілері мен ... ... ... мен ... ... ... ... пен Көрегеннен,  Алдар Көсе мен Асан қайғы>>, одан , . ... ...  ... Саин  Қасым Аманжолов , жатқызуға болады.Реалистік образӘдебиеттегі адам бейнесінің ең сымбатты, шынайы түрі. Мұның сымбаттылығы да, ... да ... бұл  -  ... ... болған, бар және бола беретін, бірақ қайталанбайтын, әрқашан бұрын-соңды ... тың ... ... ылғи ... ... тип. Дұрысында, образ атаулының айрықша мағыналы, мәнді түрі де осы  -  ... ...  ... образын алып қарайық. Бұл  -  кәдімгі адам; өзіміз ... ... ... ... ... ... бірі. Командирі  атап кеткен еңгезердей ірі Қоспанның  тұратыны, , ең арғы жағы ... ... ... ... ... ... бәрі таныс, ешқандай оқшаулығы жоқ, бәрі әдеттегідей, әркімнің-ақ көршісі ... көз ... ... образЭпикалық образ  -  кескін-кейпі, мінез-құлқы, іс-әрекетімен тұтас көрінген әрі ... ... әрі ... ... тип. ... пен ... диалог пен монолог, түрліше сезімдер мен харакеттерді суреттеу секілді көркем бейне жасаудың көп-көп амал-тәсілі әсіресе эпикалық образ үшін ... ... ... ... ... де, ішін де, ісін де кең ... мол ... терең әрі жан-жақты танытуға мүмкіндік бар, кәдімгі тірі кісідей өзін көзбен көруге, қимылын бақылауға болатын, өскен ортасын күллі ... ... ... ... ... қаһарман..Эпикалық образ  -  бедерлі бейне, әрі нақты, әрі қатты тұлға. Эпикалық образдың үлгісі ретінде Абайдай дананы дүниеге әкеліп, ... ... ... ... ... образСыршыл өлең-жырлардағы ақынның өз бейнесі, оның ішкі бітімі, ақынның мың ... ...  -  ... сыры мен ... ... ... ... өзгеше кейіпкер. Мұнда, эпикалық образдағыдай, ұзақ, кең, мол суреттеліп, жан-жақты ашылған адамның сыртқы кескін-кейпі де, ... ... ... ... ... ... мен ... де тұтасып көріне бермеуі мүмкін. Оның есесіне адамның аса ... әрі ... ... ішкі ... мінез-құлқы, жан-тынысы айрықша әсем айшық табады. Эпикалық образ  -  ... ... ... ... ... - деген өлең жолдарында әзірбайжан қызының әдемі образы бар. Қасым Аманжолов ақынның өзі ... ...  ... ... күйі ... ... ... тербелген телегей сезімі арқылы жасалған.Драмалық образДрамалық образ  -  ... не ... ... ... қағаз бетінде емес, тура өмірдің өз аясында  -  ... ... ... ... ... бейне. Мұны кейде  деп те атай береді.Қарабай мен ... ... пен ...  -  ... ... ... ... біз тек қана сахнадан, актерлердің ойындары арқылы жүзбе-жүз ... ... ... образдың бір кемшін жері эпикалық не лирикалық образдар секілді кітап бетінде бар ... ... ... ... өмір сүре ... әр образ өзін жасаған актермен бірге кетеді, көрген адам санасында тек ... мен ... ғана ... Бұл ... ... ... сахналық бейненің бар ғұмыры бір кештік тәрізді.Пайдаланылған әдебиеттер тізімі:1.Байтұрсынов А.   - Алматы: Атамұра ... 2003ж. 143 - 152 ... Қ.  ... 183 - 205 ... З.   Алматы:  баспасы, 2007ж. 175-195 бб.  
        
      

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 7 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазіргі қазақ өлеңінің құрылысы: дәстүр және даму үрдістері70 бет
Қазақ өлең құрылысы20 бет
Қазақ өлеңінің құрылысы5 бет
Қазақ өлеңдерінің құрылысы . Әдебиеттің тегі мен түрі. .Әдеби үдеріс, әдеби әдіс, бағыттар мен көркемдік тәжірибелер10 бет
Өлең мен оның құрылысы (таныстырылым).Лирикадағы сюжет мәселесі (конспект).Көркемдік әдіс. Әдеби бағыттар мен ағымдар (конспект). Образдың жасалу тәсілдері мен түрлері. (кесте)8 бет
Иса Байзақов өмір өрнектері7 бет
Көркем шығармалардағы эпитет, теңеу, метафоралардың қолданылуы, жасалу түрлеріне мысалдар8 бет
Төлеген Айбергенов поэзиясының көркемдік ерекшелігі51 бет
Қазақ өлеңдерінің құрылымы5 бет
Әдеби жанрлар11 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь