Қазақ өлең құрылысы

1. Өлең құрылысы;
2. А.Байтұрсынов енгізген қазақ өлеңінің құрылысы;
3. З.Ахметов және қазіргі өлеңтанудың өзекті мәселелері
4. Әдебиеттер тізімі;
Өлең – шағын көлемді поэзиялық шығарма. Ырғағы мен ұйқасы қалыпқа түскен, шумағы мен бунағы белгілі тәртіпке бағынған нақысты сөздер тізбегі. Өлеңнің түрлері мен жанрлары әр алуан: ода, элегия, баллада, сонет, т.б. Кең мағынасында өлең қысқа көлемді поэзиялық туындылардың жалпы атауы болса, тар мағынада музыка өнер мен сөз өнеріне ортақ туынды, яғни ән өлеңі. Қазақ ауыз әдебиетіндегі халық өлеңдері еңбек-кәсіпке орай (аңшылық, төрт түлік, наурыз өлеңдері), ескілікті наным-сенімге байланысты (бақсы сарыны, арбау), әдет-ғұрып негізіндегі (салт, үйлену, мұң-шер өлеңдері), қара өлең, тарихи өлең, айтыс өлеңдері болып бөлінді. Өлең сөздердің болмысы, жаратылысы аса күрделі, оған ишара, меңзеу, салыстыру, жұмбақтау, астарлау, бейнелеу, теңеу, ұқсату, т.б. тән. Өлең лирика жанрында кең тарады, тақырыбы жағынан саяси, көңіл күйі, табиғат, махаббат және философия түрлерге жіктеледі.
Өлең құрылысы – өлең өлшемдерінің жасалу жүйесі, дыбыс үндестігі мен ырғағына тән ерекшеліктерді белгілейтін шарттар мен заңдылықтар. Өлең-жырдың күнделікті айтылатын жай сөз, қара сөздерден басты айырмасы олар мөлшерлі жеке жолдарға, яғни тармақтарға бөлінеді. Өлең тармағының құрылыс жүйесі әр халықтың поэзиясында өзінше қалыптасқан. Дүниежүзілік әдебиетте орын тепкен өлең құрылымы 4 түрге бөлінеді:
1) Метрикалық өлең жүйесі өлең ырғағында ұзын буын мен қысқа буынның кезектесіп келуіне негізделеді. Мысалы, ежелгі грек және рим поэзиясында кең орын алған ямб, хорей, т.б.
2) Силлабо-тоникалық өлең жүйесінде екпінсіз буын мен екпінді буындар кезектесіп келеді. Ол орыс, неміс, ағылшын халықтары поэзиясында кездеседі.
3) Тоникалық өлең жүйесі орыстың халық поэзиясында қолданылған. Оны жазба әдебиетте орнықтырған A.Маяковский болды. Мұнда ырғақ екпінді буындарға негізделеді, екпін түспейтін буындар есепке алынбайды. Кейбір қосарланып келетін сөздер болмаса, тармақтағы әр сөз бір екпінмен айтылып, дербес ырғақтық бөлшек құрайды. Мұның өзі өлеңді мәнерлеп, тақпақтап оқуға мүмкіндік береді.
4) Силлабикалық өлең жүйесі буын санының мөлшерін тұрақты сақтауға негізделген. Бұл өлең құрылысы француз, чех, итальян және барлық түркі тілдес халықтардың поэзиясында қолданылады. Бұл өлең құрылысының басты сипат-белгілерін қазақ өлеңдерінің құрылымынан анық аңғаруға болады. Өлең құрылысының ұлттық сипат белгілері ұлт тілімен тамырлас. Қазақ өлеңі, алдымен буынға негізделіп, ырғақ пен тармақ та, ұйқас пен шумақ та буынға бағынады; қысқышы Қазақ өлеңдерінің құрылысы.
Өлең өлшемі – біркелкі ырғақ сақтау үшін қолданылатын өрнек. Өлең өлшемінің негізгі атаулары ежелгі грек поэзиясынан келген, көне грек, рим әдебиетінде бұл өлшемдер ұзын буын мен қысқа буынның кезектесуі арқылы жасалған. Араб, парсы, қазақ поэзиясындағы өлең өлшемі буын санын тұрақты мөлшерде сақтау арқылы жасалады. Мысалы, қазақ жыр үлгісінің тармақтары көбіне 7 не 8 буынды болып келеді, сондай-ақ 6 буынды өлең өлшемі қолданылады. Ең көп тараған өлшемнің бірі 11 буынды. Тармақта буын саны төрттен асса, ол ырғақтың құрылысы жағынан бірнеше бунаққа бөлінеді. Мысалы, алты буынды тармақта екі бунақ болады (3 буын + 3 буын). Поэзияда орныққан өлең өлшемдері ауызекі тілде күнделікті айтылатын сөзге тән ырғақтың ең жеңіл, ықшам түрлерін саралап, екшеп, соларды бір жүйеге түсіру негізінде жасалған. Қазақ поэзиясында аралас буынды өлең өлшемдері де жиі қолданылады. Абайдың “Сегіз аяғы” осындай үлгімен жазылған. Мұнда 5 және 7 – 8 буынды тармақтар белгілі ретпен кезектесіп отырады. Өлең өлшемі сөздердің тек сыртқы өрнегі ғана емес, ол ойдың өрістеуі, сөздердің мағыналық өзара байланысына, қиюласуына орайлас келеді.
Өлең ұйқасы – тармақтың соңындағы бірнеше буынның келесі тармақтарға сәйкес буындармен үйлесуі. Ұйқас өлеңдегі әр тармақтың жігін айқындап, өлең сөздің ырғағын күшейтуге себін тигізеді, әуезділігін арттырады. Ұйқас түрлерін ажыратқанда, алдымен, оның сапасы, яғни ұйқасқан сөздердің өзара үйлесімі еске алынады.
1. Ахметов З. Өлең сөздің теориясы. – А.: Ғылым, 1973. – 310 б.
2. Ахметов З. Поэзия шыңы – даналық. – Аст.: Фолиант, 2002 – 408 б.
3. Байтұрсынов А. Әдебиет танытқыш. Зерттеу мен өлеңдер. – А.: Атамұра, 2003. – 208 б.
4. Александр Блок и современность. – М.: Современник, 1981 – 365с.
5. Ахметов З. Казахское стихосложение. – А.: Наука, 1964. – 409 б.
6. Кенжебаев Б. Түркі қағанатынан бүгінге дейін. – А.: Ана тілі,
7. ЖШС, 2004. – 344 б.
8. Абдрахманов С. Өлең аудармасының теориясы мен поэтикасы. Филол.
9. ғыл. докт. ...дисс. – А., 2007. – 290 б.
10. Жұмабаев М. Шығармалары. – А.: Жазушы, 1989. – 448 б.
11. Әшімбаев С. Екі томдық шығармалар жинағы. Әдеби сын. – Аст.: Елорда, 2006. Т. 1. – 392 б.
12. Ахметов З. Современное развитие и традиции казахской литературы. – А.: Наука, 1978. – 215 б.
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІСЕМЕЙ ҚАЛАСЫНЫҢ ШӘКӘРІМ АТЫНДАҒЫ МЕМЛЕКЕТТІК УНИВЕРСИТЕТІӨздік ...  ... өлең ... ... М. Қ - 213Тексерген: Ақтанова А.С.Семей қаласы 2015 жылЖоспар:1. Өлең құрылысы;2. А.Байтұрсынов енгізген қазақ өлеңінің құрылысы;3. З.Ахметов және ... ... ... ... Әдебиеттер тізімі;Өлең –  шағын  көлемді  ...  ...  ...  мен  ... ... ... мен бунағы белгілі тәртіпке бағынған  нақысты  сөздертізбегі. Өлеңнің түрлері  мен  жанрлары  әр  ...  ода,  ...  ... т.б. Кең ... өлең қысқа көлемді поэзиялық туындылардың  жалпыатауы болса, тар ... ... өнер мен сөз ... ортақ туынды, яғни  әнөлеңі. Қазақ ауыз әдебиетіндегі халық өлеңдері еңбек-кәсіпке орай  (аңшылық,төрт түлік, наурыз  өлеңдері),  ...  ...  ...  ... арбау), әдет-ғұрып негізіндегі  (салт,  үйлену,  мұң-шер  өлеңдері),қара өлең,  тарихи  ...  ...  ...  ...  ...  Өлең  ... жаратылысы аса күрделі, оған ишара, меңзеу,  салыстыру,  жұмбақтау,астарлау, бейнелеу, теңеу,  ұқсату,  т.б.  тән.  Өлең  ...  ...  ...  ...  ...  ...  ...  күйі,  табиғат,   махаббат   жәнефилософия түрлерге жіктеледі.Өлең  құрылысы  –  өлең  ...  ...   ...   дыбысүндестігі  мен  ырғағына  тән   ...   ...   ...   ... Өлең-жырдың күнделікті айтылатын жай сөз, қара сөздерден  бастыайырмасы олар  мөлшерлі  жеке  жолдарға,  яғни  тармақтарға  ...  ...  ...  ...  әр  ...  поэзиясында  өзінше  қалыптасқан.Дүниежүзілік әдебиетте орын тепкен өлең құрылымы 4 түрге бөлінеді:1) Метрикалық өлең  ...  өлең  ...  ұзын  буын  мен  ...  ... ... ... ... ежелгі  грек  және  рим  поэзиясындакең орын алған ямб, хорей, т.б.2) Силлабо-тоникалық  өлең  ...  ...  буын  мен  ...  ... ... Ол орыс, неміс, ағылшын халықтары поэзиясында кездеседі.3) Тоникалық өлең жүйесі орыстың халық ...  ...  Оны  ... ... A.Маяковский  болды.  Мұнда  ырғақ  екпінді  буындарғанегізделеді, екпін түспейтін буындар  есепке  ...  ...  ... ... ... ...  әр  сөз  бір  ...  айтылып,  дербесырғақтық  бөлшек  құрайды.  Мұның  өзі  өлеңді  ...  ...   ... ...  ...  өлең  жүйесі  буын  санының  мөлшерін   тұрақты   ... Бұл өлең ...  ...  чех,  ...  және  ...  түркітілдес халықтардың  поэзиясында  қолданылады.  Бұл  өлең  құрылысының  бастысипат-белгілерін қазақ өлеңдерінің құрылымынан анық  ...  ...  ... ...  ...  белгілері  ұлт  тілімен  тамырлас.  Қазақ  өлеңі,алдымен буынға негізделіп, ырғақ пен тармақ та, ... пен  ...  та  ... ... ... өлеңдерінің құрылысы.Өлең  өлшемі  –  біркелкі  ырғақ  сақтау  үшін  қолданылатынөрнек. Өлең ... ... ... ... грек ... келген,  көнегрек, рим әдебиетінде бұл өлшемдер ұзын буын мен  қысқа  буынның  кезектесуіарқылы жасалған. Араб, парсы, қазақ ...  өлең  ...  буын  ...  мөлшерде  сақтау  арқылы  жасалады.  Мысалы,  ...  жыр  ... ... 7 не 8  ...  болып  келеді,  сондай-ақ  6  буынды  өлеңөлшемі қолданылады. Ең көп тараған өлшемнің бірі 11  ...  ...  ... ... ... ол ... құрылысы жағынан  бірнеше  бунаққа  бөлінеді.Мысалы, алты буынды тармақта екі бунақ болады (3 буын +  3  ...  ...  өлең  ...  ауызекі  тілде  күнделікті  айтылатын  ...  ... ең ... ... ... саралап, екшеп, соларды бір жүйеге  түсірунегізінде жасалған. Қазақ поэзиясында аралас буынды өлең  өлшемдері  де  ... ... ... ... ... ... ... Мұнда 5  және  7–  8  буынды  тармақтар  белгілі  ретпен  кезектесіп  отырады.  Өлең  ...  тек  ...  ...  ғана  ...  ол  ...  өрістеуі,  сөздердіңмағыналық өзара байланысына, қиюласуына орайлас келеді.Өлең ұйқасы – тармақтың соңындағы  бірнеше  буынның  ... ... ... ... ...  ...  әр  тармақтың  жігінайқындап,  өлең  сөздің  ...  ...  ...   ...   әуезділігінарттырады. Ұйқас түрлерін ажыратқанда, алдымен, оның ...  яғни  ... ... ... еске алынады.  Ұйқас  өзара  үйлескен  ... ... ... сан түрлі болып келеді: ең көп  кездесетін  ұйқастар:егіз ұйқас (аа), шалыс ұйқас немесе кезекті  ұйқас  (абаб),  ...  ... ... ... (абба). Соңғысы  орыс  поэзиясында  жиі  ...  ... ... көп кездесетіні – қара  өлең  ...  деп  ...  ... ... Бұл 11 ... өлең ... ... дерлік  қолданылады.  Қазақпоэзиясындағы жыр ұйқасы кейде шұбыртпалы  ...  деп  те  ...  ол  ...   ұзақ   сақтап,   бірнеше   тармақтарды   ...    ... ... ... ұйқасқа (желілі ұйқас) қосымша,  жанама  ұйқасілесіп, қосарланып отырады. Абай қолданған  ұйқастың  жаңаша  түрлері:  алтытармақты ... ... аяқ, ... және “Сегіз аяқтың” ұйқасы (аабввбгг).Мысалдар:• ""Егіз ұйқас""Сені ойлаумен барлық күнім, барлық түнім өтеді (а) (өтеді)Өте ... ... ... шын ... мен сені (а) (мен ... қызды ешқашан да өмірімде көрмедім (в) (көрмедім)Бұл өмірде сендей сұлу бар ... ... (в) ... ... ... ұйқас""Шаң шығармас жол дағы, (а) ( жол дағы)Сілкіне алмас жапырақ. (в) (жапырақ)Тыншығарсың сен дағы, (а) (сен дағы)Сабыр қылсаң ... (в) ... ... ""Ақсақ ұйқас""Ән салсаң Әсеттей сал әсемдетіп, (а) (әсемдетіп)Қоздырып делебені дәсерлетіп. (а) (дәсерлетіп)Шырқатып, шығандатып, шалықтатып, (в) (шалықтатып)Шапшытып, шүмектетіп, нөсерлетіп. (а) ( ... ...  ...  –   өлеңдегі   белгілі   ырғақты   үлгі-өрнектіқолданудан  туатын  ...  Ол  ...  ...  жеке  ...  яғнимөлшерлі тармақтарға бөлінуіне байланысты болады. Өлең тармақтарының  көлеміәдетте тұрақты. Мысалы, қазақ поэзиясында тармақ көбіне 6, 7 – 8, 11  ... ... Әр ... ішкі ... ... ... 7 ...  өлең  2бунақтан (4 буын + 3 буын), ал 11 буынды өлең 3 бунақтан тұрады (3 + 4  +  ... 4 + 3 + 4  ...  ...  көбіне  белгілі  мөлшерде  топтасып,тұрақты шумақ өрнегін  ...  4  ...  ...  қай  ...  ... ең жиі ... ... сондай-ақ 2, 6 тармақты, т.б.  шумақтар  дакездеседі. ... ... ...  әр  ...  ...  ...  ... бірнеше  тармақтың  соңындағы  сәйкес  буындардың  дыбыс  үйлестігінентуады. Өлең ырғағы өлшемділіктен туса да,  жеке  ...  ...  ...  сан  ...  ...  ...  өлең  сөздің  нақтылыайтылуындағы ырғақ-үні үнемі құбылып, ... ... Өлең  ...  ... ... бай мазмұн-мағына болуы керек,  сонда  интонация,  дауыс  толқынытүрленіп, жанданады, сөздің ырғақтылық-әуезділігі арта түседі.Сөз өнері ...  ...  ...  ...  ...  ... жаңа ... толысып, байып келеді. Қазақ  поэзиясыныңырғақтық-интонациялық байлығын  молынан  игеріп,  өлең  өрнектерін  ... зор үлес ... Абай  ақын  ...  Ол  жаңа  ...  ...  ұйқастүрлерін  орнықтыруда  асқан  өнерпаздық  көрсетсе,  бұрыннан  көп   тарағанбелгілі өлшем-өрнектерді ... ... ...  ...  ...  жағынанда соншалықты зор  өнегелі  іс  атқарды.  Абайдың  қазақ  ...  ... өлең ... ... ... аяқ” пен “Сен мені не  етесің?”  аттыөлеңдері бар. ... ... ... ...  ... ашу, өлең ... сөйлеу интонациясына  тән  ерекшеліктермен  байытатүсу ісіне ат салысып келеді. Әсіресе,  ...  ...  ...  ...  өлеңтүрі  қолданыс  тапқан,   мұндай   өлеңдерде   белгілі   бір   ...   ... ... ... ... еркін қолданылады. Қазақ  өлеңініңқұрылымын Ш.Уәлиханов,  А.Байтұрсынов,  М.Әуезов,  І.Жұмалиев,  Е.Ысмайылов,С.Мұқанов, З.Ахметов, ... т.б. ... ... ... ...... әдебиеті теориясыныңкатегориясы, қазақ өлең сөзінің жасалу жүйесінің негізгі шарттары ... ... ... ... ... ... ... алғаш зерттеген – А. Байтұрсынов. Ол өлең теориясын өлең ... ... өлең ... тұлғалары, бунақ буындары, өлең ағындары,тармағының кезеңдері, тармақ ұйқастығы деп бөліп қарастырды. Буын ырғағымен өлең ырғағын ажырату үшін, буын ... ... деп ... ... ... тіл ... ... үш түрлі жолмен жасалатындығын айтады. Олар:• дауысты дыбыстарында ұзын-қысқалық бар тілдер;• екпін буыны бірыңғай келетін тілдер;• екпін буыны бірыңғай ... ... ... ... ... құрылысы атауларының үлгісі:• өлең кестесі – айшық, оның төрт түрін анықтайды;• өлеңді айтқанда ... ... ... арасы – бунақ;• бунақ ішінде – буын;• бунақ араларындағы дауыс толқынының жіктері – ... өлең ... реті – ... және ... әлем  ...  қалыптасқан  өлең  жүйелерінің  ішінде(метрик., силлабо-тоник., тоник.) қазақ  өлеңіне  силлабикалық  өлең  ...  ...  ...  ...  ...  ...  ... пайдалана біліп, өлең өрнектерін дамытып, байытуға зор  үлес  қосқанАбай екендігін алғаш рет ... Абай жаңа ... ...  ...  түрлерінорнықтыруда асқан шеберлік көрсетіп, бұрыннан белгілі көп  тараған  өлшем  ... ... ... ... ... ... Абайдан  кейін  бұлдәстүрді дамытқан Сәкен Сейфуллин, М.Жұмабаев,  С.Торайғыров,  І.Жансүгіров.Кеңестік   кезеңде   Қазақ   ...   ...   ...    ...  ...  себептерге   байланысты   Байтұрсыновтың   есіміаталмағанымен, ол жасаған атаулар пайдаланылып, әрі ... ...  ...  ...  ...  ...  жырларындажеті буынды тармақ (4 буын – 3 буын) пен сегіз буынды тармақ  (3  буын  –  ... – 3 ... ... еркін араласып келе береді.  Халықтық  поэзиядағы  еңкөне ... бірі – жыр ... ... жеті  ...  ...  ... ... эпостық дастандар (жырлар)  мен  толғау,  терме  секілдіықшам, желдірмелі әуенмен айтылатын,  тармақтары  ...  ...  ... ... ... жыр деп ... ... Сондай-ақ, жыр  дегендіэпостық поэзияға тән өлең түрі деген мағынада да айта береді.  ...  ... ... аса кең ... өлшем – он бір буынды өлең  (4  буын  –  3буын – 4 ... ... 3 буын – 4 буын – 4  ...  Бұл  өлшем  халықтық  ән-өлеңдерде,   ...   ...   ...   ...   ... ... ... ең көп пайдаланылатын өлең өлшемдері  –  жетібуынды, жеті-сегіз буынды, он бір буынды болады. Алты ... ...  онан  ... төрт ... өлең ... ... Он ... буын  саны  көбірек,мысалы, он төрт, он бес буынды өлеңдердің тармағы құрама болып ...  ... ... екі  тармақтан,  сегіз  буынды  екі  ...  ...  ... ... өлең өлшемдерінің ішінде ежелгі заманнан қолданылып  кележатқаны – жеті буынды өлең.З.Ахметов және қазіргі өлеңтанудың өзекті мәселелеріҚазақ өлең құрылысы  ...  ...  ......  «Өлеңсөздің теориясы» мен «Казахское стихосложение» атты зерттеулері  екендігіндедау жоқ. Бұл еңбектер ұлт өлеңінің құрылымдық  ...  ...  ... ... нық, айқын монографиялар. Қазақ өлең  құрылысы  ғылымыныңнегізін салушы академик З.Ахметов өзіне дейінгі қазақ өлеңінің ...  ... ... ... ғылыми жұмыстарды зерделеп,  солардың  негізіндеқазақ өлеңінің тарихы мен қазіргі ...  ...  ...  ...  ...  еңбектері  әдебиеттанудың  маңызды,  іргелі  бағдарыретінде ғасырдан-ғасырға көше берері хақ.Өлең  құрылысы  дамымай,  ...  ...  ...   сала   емес.Жаратылыс пен қоғам сияқты поэзия да даму  эволюциясынан  өтетіндіктен  оныңмазмұны  мен  түрі  де  ...  ...  сай  ...  Қазақ  поэзиясыныңбастауында тұрған халық өлеңдері әуендік  сипатына  сай  екі  ...  ... ... жыр үлгісі мен он бір буынды қара өлеңмен  шектелсе,  данаАбай реформасының арқасында өлең ... сан ... ... ...  тауып,ауызекі, шешендік және аралық  сияқты  мәнер  үлгісінің  дамуына  жол  ... өте келе ... жаңа  ...  қолданысқа  еніп,  поэзияда  тамыржайып, әбден бекінгені белгілі. Олар бес, алты,  жеті  ...  ...  ... ... ... өлшемнің 3+3+2 және 4+4 өрнектері, тоғыз  буынды  жәнеон, он екіден ... ... бес ...  ...  жығылатын  өлшемдер  еніп,қазақ  өлеңінің  тақырыптық-мағыналық  жүгін  лайықты  ...  жүр.   ... ... сан ... ... әр  ақынның  шығармашылығындажеке сипат алып келеді.  Бұл  дәстүрлі  ырғақтық-интонациялық  ... ... ... жеке ... ... ... ...  сипат  алаалмай келе жатқан жаңа жүйелер: ақ өлең, прозалық өлеңдер,  верлибрлер  өлеңжүйесінің ерекше ... ... ... Өлең  ...  ... өз ...  ...  қазақ  поэзиясы  қаншалықтыжасаса, соншалық жалғасатынын академик зерттеу еңбектерінде аңғартып кеткен-ді. ... ... оның ...  ...  ...  түрлену  жолынан  өтеді.Сондықтан  өлеңтанушылар  өлең  өрісіндегі  жаңа  ...  дер  ... ... ... ... ... тиіс.Өлең  теориясы  –  әдебиет  салаларының  ...   ең   ...   ... ... да оның ... оның өзге  салаларынан  озық  тұрды.Бір  кемшілігі  қазақ  поэзиясы   тақырыптық-идеялық,   ... аса ...  ...  ...  ...  ...  мазмұнныңпішіні ретіндегі оның орнын анықтауда жеткіліксіз сараланғаны жасырын  емес.Сондықтан  ...  ...  ...  ...  екі  ...  көзқараста.Бірқатары мазмұн мен көркемдігі күшті өлеңге техниканың қажеті  шамалы  деп,өлең архитектоникасының  мәнін  бағаламағанмен,  ...  ...  ...  ...  түрлендіру  арқылы  тауып  жүрді.   ...   ... ... ... сай түрлендіру  Абай  шығармашылығында  ерекшемәнге ие болып, мақсатты түрде жасалған үрдіс еді.Қазір өлеңнің құрылымдық жүйесі өз деңгейінде ... ... ... ... ... ден қойылып жүр. Өлеңнің  құрылымдықсаласындағы  жемісті  ізденістері  ...  ...  ...  ... ... ішкі ... ашуда үлкен маңызға ие  болып  келеді.Қазіргі  өлеңдердің  ырғақтық   жүйесін   ...   ...   ...  ...  ...   ...   ...   тарауларындаталданды.С.Елікбаев  «60-80  жылдардағы  өлең  құрылысы»  атты  ...   осы    ...    ...    ...    тәнерекшеліктерді іздейді. Зерттеушінің өлең құрылымын талдаудағы  ізденістерінайта отырып, өлең теориясының ... ...  ...  айқындап  алғандұрыс. Ізденуші  өз  жұмысында  өлеңдегі  ұғымдарды  атауда  ...  ... ... жұмысында «құлдима тармақты шумақ» «бағанды тармақ»,  «60-80жылдар арасындағы ақындарда бағанды тармақ қана ... ...  ...  ... ... үшін бөлген сынған тармақтар пайда болды, үстеме  жамылғансырғалы  тармақтар,  сүйретпе  тармақтар,  сөйлем  немесе   сөз   ... ...  ...  ...  ...  ...  қайталанып  келіпотыратын балдақты тармақтар шықты. Шумақ ... ... ...  ... ... ... ортасынан ажыратылған  «топтама  тармақтар»  дүниегекелді. Тек бас ... ...  ...  ...  ...  ... ...  жасалады.»  деген  ұғымдар  қазақ  өлең  теориясындабұрын кездеспеген. Қазақ өлеңі  бойынша  келелі  ...  ...  ... ... ... ... ...  еңбектеріндежоғарыдағы ұғымдар ұшыраспайды. Олар зерттеуші сияқты  тармақтарды  түрлергеде  жіктемейді.  Себебі  қазақ  ...   әр   ...   ...   ...  түрінің  барлығына  ат  беру   ...   де   ...   және   ... өзін  де  ...  ...  Бұл  тармақтардың  сыртқыкескіндері  оның  ырғақтық  жүйесіне  ықпал  етпейтіндіктен  ...  ... ... ...  ...  ...  ...  ұйқастар  сақталып  қалды»Қазақ өлеңінің құрылысы бойынша ... ... ...  ...  ... ... қалыптасқан дәстүрлі  ұйқастар  деген  нақты  атау  бола  ... ... сөз ... ... қиын.«Біз  де  өз  тарапымыздан  тіліміздің  мағыналық  реңктерді  ... ... ... ...  ...  ...  сөз  болғансоңғы түрін бұрынғы толымсыз ұйқас түрінен айырмалауды,  сөйтіп  ... ... ...  сөзін  нақтылы  терминдік  атауға  айналдырып,  шарттытүрде кетік ұйқас деп атауды ұсынамыз. ... ... ... ...  –  текқана Темірхан Медетбековтің жеке ...  ...  ...  ...  ...  ...  келген  Қадыр  Мырзалиев,   Жұмекен   Нәжімеденов   ... ... жеке ... –  нышандардың  бой  көрсетуіменбасталып, қазіргі поэзиямызда орнығып келе жатқан тұтас бір тенденция  деугетұрарлық белгі». ... ... ... ... өлеңінің бейнелілік  жәнетүрлік мәселелерін зерттеуге арналған кандидаттық диссертациясында  ... ... ... ... ... пікіріміз де жоғарыда  айтқан  ұғымдардыұсынуда сөз талғамына  ...  ...  ...  ...  ...  ... ... ұғымдарға телінген поэзияда сымбат бола ма?Екі  зерттеушінің  жаңа  ...  өлең  ...  жаңа  ...  ...  ...   ...   Қазіргі   қазақ   өлеңінде   ... ... жаңа ... ... болуымен жаңа ұғымдар  еніпжатады. Мұндай мәселелерді  зерттеушілер  өздігінше  шешуге  ... ... ... ... атау  ...  кей  жұмыстарда  еркіндіккежол  беріліп  жатады.  С.Елікбаев   ...   ...   ...   ырғақтық-интонациялық жүйесіне  қатысты  емес,  сыртқы  графикалық  суретіне  қатыстыболғандықтан, ... ... ...  ...  ...  қазақ  өлеңқұрылысының  соңғы,  яғни,  ...  ...  ...  өлең   ... ... ... ... анықталады.Оның алғашқысы қазақ өлең  құрылысын  зерттеуге  қатысты.  Орыс  өлеңқұрылысын ... екі ... ... бар: оның  бірі  –  ...  ... ...... Қазақ  өлең  құрылысының  негізінсалушы академик З. Ахметов өз  еңбектерінде  екі  ...  ...  қоса  ... ... өлең өлшемдерінің  буындық,  бунақтық  және  ырғақтық  сипатын,сабақтасу мүмкіндіктерін айта келіп, оның  интонациялық  ...  ... ... ... ... зор ... ... Қазақ өлеңін  интонациялықтұрғыдан әуендік,  ауыз  екі  сөйлеу  және  декламативті  деп  ...  ... ... ... ... бір аса ... қорытындыға  алыпкеледі.  Өлең  құрылысын  зерттеуде   статистикалық,   ырғақтық   ...  ...  ...  ...  ...  ...   ...   құрылымдыөрнектермен шектелу өлең өрнектерінің терең зерттеу ырғақтардың алуан  түрлікомбинацияларын санамалап берумен ...  Бұл  ...  аса  ...  ... ...  құрылымдық  негіздерінің  өзара  сабақтастығының  күрделіқырлары,  өлеңнің  ырғақ  ...  ...  бай  ...  ...  ...  бұл  ...  орыс  өлеңтанушысы  Б.  ...   ... ...  в  ...  ...  ...  де  ...  табады.«Әдебиеттану ғылымының алдында көркем интонацияны  көркем  тілде  туындайтынерекше құбылыс ретінде  зерттеу  міндеті  тұр.  ...  ... ... ... оның ішінде өлеңді зерттеу мүмкін емес» деген  ... ... ... ...  толық  сипаттап  бергенмен,шығарманың ішкі логикалық жүйесімен байланыспай, өлең құрылымының  ... ... ... алға тартады.«Статистикалық  есептеулер  өлең  ...  ...  ...  жіберетіні  сонша,  негізінен  тілдің   өлең   ... ғана  ...  ...  ...  кей  ...  ғылымижұмыстарында бой көрсетіп қалатыны  жасырын  ...  ...  ...  ... ... ... жай өлең ...  деп  қана  қарамай,көркемдік ерекшелігі ретінде  бағалайтындай  деңгейге  өскендігі  байқалады.Қазіргі қазақ ... ... ... ... ...  ... ғана емес, тыныс белгілері, тасымал,  синтаксистік  ерекше  құрылымсияқты алуан ... ... ... ... ...  өлең  ...  енді.Олар ақындарда әртүрлі дәрежеде қолданылады.Бірқатар зертеушілердің жұмыстарында көрінетін цезура деген  ... ... ... тән ... академик  З.Ахметов  көп  айтқан-ды.«Мысалы бiрталай  халықтардың  поэзиясында  оның  iшiнде  орыс  ... ...  ...  ...  да  –  ...  сөз  жiгi.  ... (Радловтан бастап) қазақ өлеңiне де  цензура  терминiн  қолданыпкелгенi сондықтан. Бiрақ мұны ... ... ... ... болмайды.  Өйткенiцензура деп өлең теориясында екi қысқа тармақтан (полустишие) құралған  ұзынтармақтың  арасын  белгiлейтiн  ...   ...   ...   Ал   ... ... сөз жiгi ... ...  белгiлейдi,  сол  себептi  оныңсипаты,  атқаратын  қызметi  өзiнше  бөлек».  «Барлық  ...  ... ... ... ... сөз жігі ... деп  аталады;  әдеттеол тармақтың орта тұсына орналасады  және  ...  екі  ...  ... «Поэзия шыңы – даналық» атты кітабындағы  цензура  менМ.Гаспаровтың  ...  ...  бір   ...   ...   өзі   өзгееңбектерінде цезура деп  ...  ...  ...  кітапта  цензура  болыпберілуі кімнің тарпынан кеткен қателік? Цензура ұғымының мәні мүлдем  өзгешеекендігі белгілі. Бұл ... ... ...  ...  осы  ... қате ... қалай түсінуге болады? Егер осылай қате  түзелмейкете барса, ертең цензура ұғымы жаппай еніп, өзге мәнге ие ... ...  ... зерттеушілер жаңа терминдер пайдаланғанда мұқият болуы қажет.Қазақ өлеңiндегi тұрақты сөз жiгi, яғни ... ... ...  ...  ...  ең  ...  ...   Ахмет   Байтұрсынұлыбунақаралық  жіктер  туралы  құнды  ойлар  ...   ...   ... ... ... ...  кезек  деп  аталады.  ...  екi  ... 1. Ұлы ... 2.  Кiшi  ...  ...  соңында  ғана  қолданылатынтерең жік немесе үлкен тыныс қазіргі ... ...  кең  ...  ... алған. Өлеңнің ырғақтық-интонациялық жүйесін  түрлендіру  үшін  ... ... ... ... Ол ... ... басында  да,  ортасындада,  соңында   да   келе   береді.   ...   ...   ... мәні ... ... ...  ...  –  ақынның  енгізгенжаңалығы. Оның көркемдік-мәнерлілік мәні  үлкен».  Шынында  қазір  ...  ...  ақын  ...  Және  ...  ...   ...   ...  эмоционалдық  мазмұнын  байыта  түседі.  Үлкен   тыныс,   Ахметшеайтқанда, ұлы кезек тармақтың, ...  ...  ...  ...  ... ақын ... ...  эмоционалдық  екпін  қойған  қажетті  тұсқақойылады. Қазiргi ... ... ... ...  ... үшiн ақындар бiр тармақ iшiнде, бiр дәстүрлi өлшем  iшiнде  ...  ...  ...  орын  ...   т.б.   ...   ... Ол өлең ырғағында айқын сезiлгенмен, ерекше толқын  мен  серпiлiстуатын тұстарда бунақаралық кідірістен терең үзілісті ... ... ... Бағынамын жүрекке.Не қыламын. Бәрі мәлім: сезім осы – дір етпе!Сүйеп қалдым. ... Ұйып – ... ... ... шығып та алдым барса келмес шыңына.Қазіргі  қазақ  өлеңінде  эмоционалдық-экспрессивтік  тұрғыдан  ...  ...  ...  осы   ...   ...   ...   ...   арасын   әдеттегі   үтірлермен   ажыратпай   нүктемен   бөліп,айқындауының ... мәні бар. Ақын  ...  ...  ...  сезімдердіңтереңдігін сездіру үшін бунақаралық кідірістен көрі нүкте  арқылы  ... ... ... ... ... көрген.  Қазіргі  поэзиядабунақаралық үзілістен  көрі  ...  ...  ...  ...  жай  ырғақтықтұрғыдан бағалау жетіспейтін эмоционалдық мәні бар ...  жиі  ...  ...  өлең  ...   ...   ...   ...   пенлогикалық, эмоционалдық кідірістің  арасын  айқындап,  белгілі  бір  ұғымменатаған жөн. Бунақаралық жік қысқа болғандықтан ... деп  ...  жүр,  ... та. Ал енді тыныс белгісі мен синтаксистік біртұтас  құрылым  ... ... ... тасымал арқылы бөлшектену  нәтижесіндепайда болған тармақішілік  ...  ...  ...  ...  ...  ...  бұл  терминнің  жалпы  өлең   құрылысында   осы   ...   ... ... ... ...... ...  ұзақтау  кідіріс  деген  негізгі  ... ... орыс ... ... ... ...  ... Зерттеушінің Блок өлеңіне қатысты мына  пікірі  оған  дәлел:  «Скиф»өлеңіндегі ...  рөлі  –  тек  қана  ...  қана  ... ... ... негіздерінің ішінде  көп  адамға  түсінікті,  әрі  жасаутұрғысынан  жеңіл  саналатын  ырғақтық  ......   ...   өлеңқұрылысында оған жеңіл  қарау  белең  алып  ...  ...  ... осы ... ... ... жақын.  Өлең  теориясында  термин  ... ... ... ... ... көп  байқалады.  Олардың  көптігінензерттеушілердің өзі де ... ... алып ... Бір  ғана  абаб  шалысұйқасы айқас деп ... абәб ... ...  кей  ...  ...  ... беріліп  жүр.  Ұйқас  мәселесінде  егер  ...  ...  ... ... ... ... жайлар кездесетіні жасырын  емес.  Қазақөлеңінде дәстүрлі ... ... ... ...  ...  ...  аралас,шұбыртпалы, қара өлең және егіз ұйқас. З.Ахметов  оған  ...  жаңа  ... ... «Ең көп ... ... (аа) ... шалыс ұйқас  немесекезектес  ұйқас,  қаусырмалы  немесе  орама  ұйқас  ...   ...   ...  жиі  қолданылады,  ал  қазақ  поэзиясында  өте   сирек.   ... аса мол ... ... ... қара өлең  ...  деп  ... ұйқас (ааба)... Абай қолданған ұйқастың жаңаша түрлері: алты  тармақтықамтитын ұйқас –  аабввб  ...  ...  және  ...  аяқтың»  ұйқасы  –(аабввбгг)  тағы  басқалар».  Бұл  ...  де  ...   тақ   ...  жұп  ...  ...  ...  ...  ұйқас   қазақөлеңінде аса кең тараған ұйқас түрінің  аталмай  қалуы  түсініксіз.  ... ... да ... ... басы ашық  ...  Алты  аяқ  ұйқасынжасауға егіз және ... ... ... қатысады. 1-2  және  4-5  тармақтарегіз ұйқасса, 3-6 тармақтар қаусырма  ұйқас  ...  ...  ... ... кей  ...  аралас  ұйқас  деп  көрсетіліп  жүргенібелгілі. Бірақ қазіргі қазақ өлеңінде тармақтары  ретсіз  ұйқасатын  ...  ...  ...  бұл  атау  сол  ...  ...   дәлайқындайды. Абай ұйқастарындай ұйқас түрлері  анық  көрінетін  ...  ... ... деп атау жөн . Ал Абай мен ...  ...  жиі  ...  ...б...б  болып  өлшеусіз  созыла  беретін,  ұйқасқа  жанама  ... ... егіз ... бір ... ...  ...  ...  немесетұтас өлеңге желі болып тартылатындықтан желілі ұйқас деп  атау  ...  ... осы ... ... ұйқастар үстіне «бес  тармақты  тақ  ... алты  ...  жұп  ...  яки  ...  ...  көп  тармақтышұбыртпалы (ааааааааб), кезек (абабабабаб) ұйқасты болып  келеді».  Кезектесұйқас кестесі зерттеушіде тақ және жұп ... ... ...  ретіндекөрсетілген. Ал барлық әдебиетте мұндай үндестік шалыс ұйқас  өрнегі  болса,кезектес ұйқас өрнегі – ... яғни ол тақ ...  ...  ... тармақтың  үндестігіне  негізделетін  ұйқас.  Міне,  өлеңтанудағы  ұйқаснегіздерінің үндесу  ...  ...  басы  ...  ...  ... ... бір дені оның дыбыстық сапасына қатысты.Зерттеуші Б. Қабош ұсынған толымсыз ұйқас түрі, яғни  Т.Шапайдың  «Ойтүбінде жатқан  сөз»  ...  ...  ...  ...  түрі  ... ... ... жүйесіне қатысты емес. Ол қазақ поэзиясында кең  тарап,тамыр жаймаған соң және ...  ...  ...  ...  ... ... атау беру қажеттілігі жоқ.  Ұйқастарды  дыбыстық  сапасына  сайтолымды - толымсыз, бай - ... ... -  ...  деген  жіктерге  ажыратады.Бірақ бұл үшеуі үш түрлі ұғымды білдірмейді, бір ғана  ...  үш  ... Оны ... ұйқастар аясында қарастырған  дұрыс.  Ұйқастың  дыбыстықсапасына келгенде зерттеушілер ... ... – бір  ...  екі  буынды,үш, төрт, бес буынды ұйқастарға қатысты. Бір ғана  буыны  ұйқасып,  өзгелеріұйқаспайтын бес буынды сөздерді бес ... ... деп ... ...  ... ... - осы хордың солисіқайталайды найзағайдың күркірін.Қолқа қауып қүңірсіген қан иісі,Содан қайтып ілінбейді кірпігім.Өлең шумағының 1-3 және 2-4  ...  ...  ...  ...  ... және солисі – қан иісі деген  сөздердің  соңғы  екі  буыны  ғанаұйқасқандықтан екі ... ... ...  күркірін-  кірпігім  екі  сөздің  үшбуыны да ... олар үш ... ... ... ... – ырғақтық бірліктердің ішіндегі  аса  күрделісі.  Өйткені  оныжасауға ырғақтық жүйенің ең кіші бөлшегі  буындар  мен  ...  ...  ...  ...  ...  ...   сабақтастыратын   ұйқастар,тармақтардағы  сөйлемдердің  өзара  синтаксистік  ...  ...   ... тармақ сандарын  санап,  ұйқас  түрі  мен  дыбыстық  ... ... ...  ...  ...  ...  ...  орналастыру  арқылы  білдіргісі  келетін  мазмұндық  жүк   ойсырапқалады.«Әдебиет жанрларының арасында тілдің  дыбыстық  ...  дәл  ... ... ... таба ...  деген ғалым С.Абдрахманов  пікіріне  сайпоэзия  тіл  ...  ...  ...   ...   сияқты   барлықсалаларына жақын жанр. Фонетикаға  өлеңнің  ...  ...  ...  ... ... ... ...  сияқты  құбылыстар.  морфологияғаұйқастың жасалуы мен құрамы, ал синтаксиске шумақ  құрамындағы  тармақтардыңөзара байланысу ерекшеліктері тікелей ... ...  Абай  ...  ...  зерттеген   тілші-академик   Р.Сыздықованың   «Абайөлеңдерінің синтаксистік құрылысы»  атты  ...  ...  ...  ... ... ақын өлеңдегі  ойды  дәл  жеткізу  үшін  сөздерді  ...  ...  ...  ...  ...  ...  келуі   десөздердің орын  тәртібі  мен  байланысу  түрлеріне  тәуелді.  Сондықтан  ... ... ... ... өту ... ... Академик  З.Ахметов  өзеңбектерінде  өлеңнің  құрылымдық   ...   ...   ... сөздердің синтаксистік байланысу тәсілдерін ескеріп отырады.  Орысөлеңінің білгірі М.Гаспаровтың «Ритм и  синтаксис.  Происхождение  «лесенки»Маяковского», С.Матяштың ... ...  к  ...  ... и ... ... «Некоторые аспекты взоимодействия ритма  исинтаксиса»,  ...   ...   ...    атты   ... құрылымның өлеңнің  ырғақтық-интонациялық  жүйесіндегі  маңызынбағамдайды.Бүгінгі поэзияда тіл білімінің пунктуация саласына қатысты  мәселеркөріне бастады. Қазіргі ... ... ... ... ... ...  ...  сөздерден  кем  емес.  Ақындар  сөздердің  орнына   ...  қою  ...  ...  эмоционалдық  мазмұнының  тереңін  танытудымақсат  етеді.   ...   ...   ...   ...  ...  көрнекті   ақындармен   қатар   ...   жаңа   ...  ...  тыныс  белгілер  жүйесі  белсенді  қолданысқаенген. Қазіргі поэзиядағы  ...  ...  ...  ...  ... ... ... жаңа мәдени-әдеби үрдістердің ықпалымен  еніп  ... ... ... ... ... ... әдебиет теориясына  енгізіп,мәнін  толық  ашу,  поэзияны  өсірмесе,  кемітпейді.  ...  ...   ... ... ... ... сияқты дәстүрден тыс ырғақтық  жүйелерталантты ақындардың шығармашылығынан  бой  көрсетіп  ...  Осы  ...  ...  көрінгендіктен  елеп-ескермей  кетпей,  қайта   ақынізденісінің  бір  сипаты  ...  ...  сол  соны  ...  жүйелердіңтеориялық тұжырымдамасы жасалғаны орынды. Өлеңнің  тың  түрлерінде  дәстүрліөлшемдерден  қол  үзбей,  жаңалықты  жатырқамаған  ...   ғана   ...  ...   ...   Оған   ...   поэзиясы,   жалпышығармашылық жолы дәлел. Ақынның ... ... ...  ... жаңашыл әдебиет қалыптаса  бастаған  тұсында  поэзияны  биік  сатығакөтеріп кеткендігі көркемөнердің үлкен олжасы еді. «Бір ақын  көп  ... көп ... ... ... ... Мағжан еліктегенде орыс, татар,  арабдеп талғамайды. Кімнің сөзі көңілге жақса, соған ...  ...  ... ... ... ... неше түрлі  рух  бар»,  –  деп  жазушыЖ.Аймауытов Мағжан поэзиясының қайнарларын дөп таниды.Әдебиеттің өзге әдебиетке әсер  етуі  ...  ...  ...  ... ... ... «Жиырмасыншы  ғасырдағы  қазақ  аудармасы,  оныңішінде поэзия тәржімасы ...  ...  ...  ...  ...   –  депАбай мен Шәкәрімнен бері қалыптасқан аударма ісінің  әдебиеттегі  жаңа  өрісашу ... ... ... ... ... мен прозалық өлеңдер жалпылық үрдіс  алыпкелсе, ... ... бұл  ...  ...  ...  санаулы  ақындаршығармашылығында ғана кездеседі. «Қазір орыс поэзиясының алдында  екі  түрлімүмкіндік ашылып отыр:  әрине,  ...  де  ...  ...  Біріншісі,өлшемдер  аясын  кеңейту  –  бұл,  верлибрлердің  алуан   түрлерін   кеңіненмеңгеру... ... – ескі  ...  ...  –  деп  ...  М.Гаспаровқазаіргі орыс өлеңінің даму үрдісіндегі негізгі мәселені  дұрыс  айқындайды.Бұл байлам орыс ... ... ... да, бұл  мәселе  қазақ  өлеңін  сыртайналып кетпесі анық. Қазақ ақындары екінші  ...  ...  ...  ... Ал бірінші жол санаулы ақындардың ғана көтере алар жүгі  болып  отыр.Бұл жол әрине, ... ... Өзге ... ... ... өлеңінде тереңнен  тамыртартып, орнығатынына сенім  болмаған  соң  ба,  ...  ...  ... байқалмайды. Кей зерттеушілер еркін өлеңді верлибр деп атап  жатады.Бірақ бұл ... ... өлең ... ...  ...  ешқашан  пайдаланғанемес. Орыс өлеңтанушылары да оны  еркін  өлеңнің  ерекше  түрі  ...  ... «Бұл ...  vers libre  үлкен  жеңістерге  жетті.  Оның  біздіңдәуірге тән өлең ... ... ... ... Оған ...  проза  шегіндегіпроза ретінде көрінетін өлең  сияқты   ...   ...  да,  ...  ... ...  қазақ  өлеңіне  тән  емес  үлгілер  ақын  А.   ... ... жыр ... ...  ...  ...  ...  газетіндежарық көрген  топтамасында көрінеді. Ақын өлеңдерінде  өлеңге  тән  ырғақтықнегіздерден қалғаны шумақ қана. ... та, ... ... да,  ... ... ... ... дәл немесе ерікті  қайталануыда көрінбейді.Осындай жаңа үрдіспен жазылған жырлар елеусіз  өтіп  кеткені,  ақындармен зерттеушілер  ...  оны  ...  мен  ...  болмауыәдебиетті жасаушылардың  жаңалықты  жатырқауы  немесе  оған  ... ... ... ...  ...  айта  алмай  жатқандығысынымыздың сыңар езулі екендігі рас, ал оны қауым болып, қаумалап тану,  ... ... сын»  ... көрнекті сыншы С.Әшімбаевтың  бұл  пікірі  осыданбіраз жыл бұрын айталса да,  ...  ...  ...  жоқ.  Жалпы  ұлтпоэзиясына соны леппен  келген  жаңашыл  ...  ...  ... ... ... ... ол ... үдерістің ширауына қызмет етеді.Орыс әдебиетінде бұл өлең түрінің арнайы  ...  ...  ...   ...   бар.   ...   өлеңдерін   сынаушы,    бағалаушызерттеушілер  де  көп.  ...  ...  ...  тең  ...  ... ... ... ұйымдастырып, антологиялар шығаруда.  Бірақ  осыкүрестен  орыс  ...  өлең  ...  ...  ...  жете  алмайжатқаны көрінді: кеңес мәдениетінің  ...  ...  ...  ... қажет», –  дейді. Ақын М.Шаханов Түркияға ... ...  осы  ...  ...  ...  ...  интонациялық  жүйені,  өлшемдердітаппай, дүдәмал күй кешуі де қазақ поэзиясы артқа қарайламай,  алға  ұмтылысжасау қажеттігін ... ... ... ... да дәстүрлі жүйелерден өзгеше  тұстарыкездеседі. «Кейде ақындар өз өлеңдерінде буын саны ... көп  ...  ... ... ... ... алғанда бұл қазақ  өлең  құрылысына  тәннәрсе  дап  ...  ...   ...  ...  ...  ...  бұрынғыдәстүрлі поэзияға қатысты алынса, қазіргі қазақ  өлеңінде  жеті,  алты,  ... ... ... болғаны байқалады. Ол әсіресе көп буынды  өлеңдердемолынан ұшырайды.Қазіргі поэзияда аса көп ... ... ...  оның  ... ... өлшемнің белгілі бір айқындалған  өрнегі  жоқ.  ...  ...   әр   ...   ...   өзге   ...   ...  ғана  өте  ...  ұшырасады.   Қазақ   ақындарының   ...  ...  ...   бұл   өлшемнің   мынадай   әртүрліөрнектері табылады: 5+6+4+5, 5+7+5+3, 6+6+5+3.Қазақ  өлеңінде  аса  ұзын  ...  ...  ақын   ...  көп.  Ақын  ...   ...   аса   буыннан   тұратынқұрылымдар   өзге   ...   ...   ...   өлең   интонациясынтүрлендіреді.68                                       7Мен жұрт ... ... // хор қызы ... болсам  да,  //  сұлулығыңнансенің // аса алман. -3 .Немесе:7                                         55                          ... ... // – ... деп жүр // ...  ...  //  ... пен // ... -3 .Ал бес  буынды  бунақтар  қазіргі  қазақ  өлеңінің  дәстүрлі  өлшемдікбірлігі ретінде өлеңнің құрылымдық ... ... ... Ақын  ... ... ... 5+3+5+3 ... жеткізеді.Өмірдің өзі // жұмбақ бір, // өмірдің өзі // қызық-ақ,Жап-жақсы жырды // кейде біз // ... ... // ... ...   ...   ...   ...   аса   көрнектіүлгілерінің бірі ... ... он ... ... ...  негізделгенмен,ырғақ ауырлығы байқалмайды, қайта өлең интонациясы ширақ, жеңіл.5                               55                          ... ... // ... де ... // тебіренбес  жастық  //шағыңдайБұлбұлдың даусын  //  есіте  алмайсың  //  бауларға  кірсең  ... ... // ...  да  ...  //  ...  шықпас  //асқақтап,Ойлауың мүмкін //  дүниені  мынау  //  кеткен  екен  деп//  ... ... ... буын саны  ...  ...  сайын,ондағы ырғақтық бірліктер –  бунақтардың  да  буын  сандары  көбеюде.  Солайболуы заңды да, ... көп  ...  ...  буын  ...  ...  ...  синтаксистік  құрылымдар  маңызды  болатынын  ...  ... ... ... ...  көрінеді.  Қазақ  өлеңіндегіосындай  көп  тармақты  күрделі   құрылымдардың   ...   ...   ...   ...   негізделіп,   ырғақ   түзетіндіктен   өлеңсинтаксисіне  маңыз  берілуі  керек.  Ал  ...  тіл  ...   ...  тығыз  байланыста  ғана  мәні   ашылатын   ...   ...   ... ... ғана ...  Осы  ...  ...  өлеңтанушыларыныңназары аударылуы қажет. Қазіргі өлеңдердің  құрылымдық  сапасының  теориялықмәселерінде  ...  ...  ...  ...   ...   ... тұр және оларды айналып өту мүмкін де емес. ... ...  ... зерттеп жүрген ізденушілердің еңбектерінде  олардың  шешімін  табуғаталпынысы жиі байқалады. Осындай ізденістердің нәтижесінде  өлеңтанудың  ... ... мен ...  ...  ...  ...  Сондықтанбұл бағыттағы ізденістер жалғасуы тиіс.Әдебиеттер тізімі1. Ахметов З. Өлең сөздің теориясы. – А.: Ғылым, 1973. – 310 б.2. ... З. ... шыңы – ... – Аст.: Фолиант, 2002 – 408 б.3. ...  А.  ...  ...  ...  мен  ...... 2003. – 208 б.4. Александр Блок и современность. – М.: Современник, 1981 – 365с.5. Ахметов З. ... ... – А.: ... 1964. –  409 б.6. ... Б. ... ... бүгінге дейін. – А.: Ана тілі,7. ЖШС, 2004. – 344 б.8.  Абдрахманов С. Өлең ... ... мен ... ... ғыл. докт. ...дисс. – А., 2007. – 290 б.10. ... М. ... – А.: ... 1989. – 448 б.11. ... С. Екі  ...  ...  жинағы.  Әдеби  сын.  –  Аст.:Елорда, 2006. Т. 1. – 392 б.12.  ... З. ... ... и ... казахской литературы. –А.: Наука, 1978. – 215 б.  
        
      

Пән: Өнер, музыка
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 20 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазіргі қазақ өлеңінің құрылысы: дәстүр және даму үрдістері70 бет
Қазақ өлеңінің құрылысы5 бет
Қазақ өлеңдерінің құрылысы . Әдебиеттің тегі мен түрі. .Әдеби үдеріс, әдеби әдіс, бағыттар мен көркемдік тәжірибелер10 бет
Өлең мен оның құрылысы7 бет
Өлең мен оның құрылысы (таныстырылым).Лирикадағы сюжет мәселесі (конспект).Көркемдік әдіс. Әдеби бағыттар мен ағымдар (конспект). Образдың жасалу тәсілдері мен түрлері. (кесте)8 бет
Иса Байзақов өмір өрнектері7 бет
Көркем шығармалардағы эпитет, теңеу, метафоралардың қолданылуы, жасалу түрлеріне мысалдар8 бет
Төлеген Айбергенов поэзиясының көркемдік ерекшелігі51 бет
Қазақ өлеңдерінің құрылымы5 бет
Әдеби жанрлар11 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь