Консорция. Түрлік консорция. Популяциялық эндоконсорттар. Эпиконсорттар. Комменсалдар. Даралардың және популяцияның ассосациялануы. Биотрофикалық, сапротрофикалық, экотопикалық ассосациялану жайында

1. Ранункулидтер (Ranunculidae) класс тармағы
2. Сарғалдақтар (Ranunculaceae) тұқымдасы
3. Бөріқарақаттар (Berberidaceae) тұқымдасы
4. Көкнәр гүлділер (Papaverales) қатары
5. Көкнәрлар (Papaveraceae) тұқымдасы
6. Гамамелид тәрізділер (Hamamelidae) класс тармағы
7. Гамамелид гүлділер (Hamamelidales) қатары
8. Гамамелидтер (Hamamelidaceae) тұқымдасы
9. Шынарлар (Platanaceae) тұқымдасы
10. Самшиттер (Вихасеае) тұқымдасы
11. Қалақай гүлділер (Urticales) қатары
12. Қарағаштар (Штасеае) тұқымдасы
13. Тұттар (Могасеае) тұқымдасы
14. Кенепшөптер (СаппаЫпасеае) тұқымдасы
15. Қалақайлар (Urticaceae) тұқымдасы
16. Казуарин гүлділер (Casuarinales) қатары
17. Казуариндер (Casuarinaceae) тұқымдасы
18. Шамшат гүлділер (Fagales) қатары
19. Қайыңдар (Betulaceae) тұқымдасы
20. Шамшаттар (Fagaceae) тұқымдасы
21. Жаңгақ гүлділер (Juglandales) қатары
Ранункулидтер (Ranunculidae) класс тармағы
Магнолияларға қарағанда гүлдері әр түрлі болып келеді: ациклді, көбінесе гемициклді немесе циклді; бір немесе екі түсті гүлсерігі болады, кейде гүлсерігі мүлдем болмайды. Гүлдері актиноморфты (дұрыс), бірақ жоғары дамыған формаларының гүлдері зигоморфты (бұрыс) болып келеді. Гүлсерігінің мүшелері өте көп немесе тұрақты болады. Аталықтары өте көп, шеткі аталықтары күлте жапырақшалары тәрізді шірнеліктерге айналуы мүмкін.
Жеміс жапырақшаларының саны біреу немесе көп болады; бос күйінде орналасады, сирек жағдайларда белгілі бір қалыпта кірігуі мүмкін. Гүл табаны сопақшалау, кей кезде ойыс болып келеді. Шөптесін, көбінесе лианды, бұталы өсімдіктер, кейбіреулері сулы жерлерде өседі. Жапырақтары көбінесе жай жапырақтар, қосалқы жапырақшалары жоқ. Өткізгіш шоқтары кейде шашы¬раңқы орналасады. Көпшілігінің түтіктері әлсіз перфорацияланған бөліктерден тұрады. Кейбір өкілдерінде түтіктері мүлдем болмайды.
Сарғалдақ гүлділер (Ranunculales) қатары
Бұл қатар өкілдерінің магнолиялылармен шығу тегі бір, параллельді дамыған, бірақ сарғалдақ гүлділердің ішінде шөптесін формалары басым келеді.
Сарғалдақтар (Ranunculaceae) тұқымдасы
Сарғалдақтар тұқымдасының өкілдері Солтүстік жартышардың суық, қоңыржай және субтропиктік, тіпті кейбір түрлері тропиктік аймақтарында таралған. Бұл тұқымдастың 187-ге жуық түрі Қазақстанда кездеседі.
Сарғалдақтардың арасында бұталы формалары өте сирек кездеседі, негізінен шөптесін өсімдіктер және лианалар. Бұлар көбінесе орманды, шалғындықты, батпақты жерлерде өсетін өсімдіктер бірлестіктерін құрайды. Сарғалдақтардың басым көпшілігі жәндіктер арқылы, кейбір түрлері жел арқылы, ал тропиктік аймақтардағы түрлері колибри құсы арқылы тозаңданады.
Көбінесе жай жапырақ тақталарының жиектері бүтін, кейде сәл тілімделген, сирек жағдайларда күрделі жапырақты өсімдіктер. Қосалқы жапырақшалары жоқ, жапырақтары спираль бойымен, кейде қарама-қарсы орналасады. Қос жынысты гүлдері әр түрлі гүлшоғырларын кұрайды, кейде жекелеп түзіледі. Сарғалдақтар тұқымдасының гүлдерінің құрылыстары әр түрлі (актиноморфты және зигоморфты). Ең қарапайым құрылысты актиноморфты гүлдерінің гүлсеріктерінің саны шексіз, аталықтары мен аналықтарының саны көп. Гүлсерігі жай және күрделі болады. Саны өте көп аталықтары спираль бойымен орналасады, бірақ кейбір өкілдерінде аталықтарының саны аз (2-3) және шеңбер бойымен орналасады. Аналықтарының саны көп, кейде саны шектеулі болады (1-3-5).
        
        Қазақстан Республикасының Ғылым және Білім министрлігіСемей қаласының Шәкәрім атындағы ... ... ... ... ... ... Комменсалдар. Даралардың және популяцияның ассосациялануы.Биотрофикалық, сапротрофикалық, экотопикалық ассосациялану.  Орындаған: Мұханова М.АТобы:БЛ - 409Тексерген:  Жилкыбаева С.Д2015 ... ... ... ... қарағанда гүлдері әр түрлі болып келеді: ациклді, көбінесегемициклді немесе циклді; бір немесе екі түсті гүлсерігі болады,  ... ... ... ... ... ... ... жоғарыдамыған формаларының гүлдері зигоморфты (бұрыс) болып келеді. Гүлсерігініңмүшелері өте көп ... ... ... ... өте көп, ... ... ... тәрізді шірнеліктерге айналуы мүмкін.Жеміс жапырақшаларының саны біреу немесе көп ... бос ... ... ... белгілі бір қалыпта кірігуі мүмкін. Гүлтабаны сопақшалау, кей кезде ойыс болып келеді. Шөптесін, көбінесе лианды,бұталы өсімдіктер, кейбіреулері сулы жерлерде ... ... ... ... ... ... жоқ. Өткізгіш шоқтары кейде шашыраңқыорналасады. Көпшілігінің түтіктері әлсіз ... ... ... ... ... ... ...  гүлділер (Ranunculales) қатарыБұл қатар өкілдерінің магнолиялылармен шығу тегі бір, параллельді дамыған,бірақ сарғалдақ гүлділердің ішінде шөптесін ... ... ... ... ... ... ... Солтүстік жартышардың суық, қоңыржайжәне субтропиктік, тіпті кейбір түрлері тропиктік аймақтарында таралған.Бұл тұқымдастың 187-ге жуық түрі Қазақстанда кездеседі.Сарғалдақтардың арасында бұталы ... өте ... ... ... ... және лианалар. Бұлар көбінесе орманды, шалғындықты,батпақты жерлерде өсетін өсімдіктер бірлестіктерін ... ... ... ... ... ... ... жел арқылы, ал тропиктікаймақтардағы түрлері колибри құсы арқылы тозаңданады.Көбінесе жай жапырақ ... ... ... ... сәл ... ... күрделі жапырақты өсімдіктер. Қосалқы жапырақшалары жоқ,жапырақтары спираль бойымен, ... ... ... Қос ... әр ... ... кұрайды, кейде жекелеп түзіледі.Сарғалдақтар тұқымдасының гүлдерінің құрылыстары әр түрлі (актиноморфтыжәне зигоморфты). Ең қарапайым құрылысты актиноморфты гүлдерініңгүлсеріктерінің саны шексіз, аталықтары мен ... саны ... жай және ... ... Саны өте көп аталықтары спираль бойыменорналасады, бірақ кейбір өкілдерінде аталықтарының саны аз (2-3) жәнешеңбер бойымен орналасады. Аналықтарының саны көп, ... саны ... ... ... ... ... бір ... тұқымдастың ішінде ациклді, циклді және гемициклді гүлдері барөсімдіктер кездеседі. Жемістері таптама, жалғыз тұқымды ашылмайтынжаңғақша, өте сирек жағдайларда ... ... ... түрінде кездеседі.Гинецейлері мен жемістерінің құрылыс ерекшеліктеріне қарай сарғалдақтартұқымдасын Helleboroideae, Anemonoideae және Paeonioideae деп үш тұқымдастармақтарына бөлінеді.Хелебороидтер (Helleboroideae) тұқымдас тармағына ... ... ... ... тұқымбүршіктері болады, жемістері таптама, сирекжағдайларда қорапша немесе ... ... ... Осы тұқымдас тармағыныңөкілдерінің шірнеліктерінің құрылысы әр түрлі. Тұқымдас тармағының ішіндегүлдері спираль бойымен орналасқан (жанаргүл) өсімдіктермен қатар жартышеңбер бойымен ... ... және ... ... бойымен орналасатын(шөмішгүл) формалары кездеседі. Шөмішгүлдің ішкі шеңберде орналасқан 5аталығы күлте пішінді қабыршақтарға айналған. ... ... ... ... ... ... бір ... гүлсеріктері күрделі, алшірнеліктері нашар жетілген, әрі байқалмайтын екінші бір формаларыныңгүлсеріктері жай болып көрінеді.Гүлсеріктерінің құрылысына қарай актиноморфты ... ... ... ... түрлері де кездеседі.Қалтагүл (Caltha) көп жылдық шөптесін өсімдік. Жүрек ... ... ... тек ... аздап иректелген. Гүлсерігі жай, 5 күлтежапырақшалары сары түсті. Шірнеліктері жоқ.Тегеурінгүлдердің (Delphinium) басым көпшілігі көп жылдық шөптесінөсімдіктер. Қызғылт, сиякөк түсті ... ... ... ... ... қауырсын түрінде тілімшеленген. Тек қанажарғаққанаттылар арқылы тозаңданады.Қазақстанның флорасында тегеурінгүл туысының 28 түрі ... Олар ... егіс ... және ... ... таралған. Көптегентүрлері өсемдік мақсатта өсірілсе, кейбір түрлері арамшөп ретінде белгілі.Желайдарлар (Anemonoideae) тұқымдас тармагындагы өсімдіктердің жатынындатұқымбүршігі біреу және жемісі ... ... ... Бұл ... ... туыс ... біреулерінің гүлсеріктері жай (желайдар- Anemone, маралоты - Thalictrum), ал кейбір ... ... ... ... ашық ... ... ... күлте түріндегішірнеліктері болады.Желайдарлардың гүлдері ациклді, кейде гемициклді (жанаргүл-Adonis), ... ... ... Жай гүлсерігі болған жағдайда гүлсерігініңжапырақшалар саны әрқилы келеді. Мысалы, желайдар (Anemone) мен құндызшөпте(Pulsatilla) 5 жапырақшаның ... 6 ... ... бұл ... ... гүлсеріктері 2 шеңбер бойымен орналасады.Бұл тұқымдас тармағына ең үлкен сарғалдақ (Ranunculus) туысы жатады.Субтропиктік аймақтан ... ... ... ... ... ... 400-ге жуық түрлер жатады, оның 5757-сурет. Күйдіргі сарғалдақ. (Ranunculus асег):1- жаңғақша жемісітүрі Қазақстанда кездеседі.Шалғындықтарда, ... ... ... ... ... ... жылдық шөптесін өсімдіктер. Жапы-рақтары саусақ түрінде салаланыптілімшеленген, сирек ... ... ... ... сары немесе ақтүсті. Сарғалдақтың күлте шірнеліктері шеңбер бойымен, гүлдің басқабөліктері спираль бойымен орналасқан. Бұлар қосқанаттылар және қоңыздаротрядтарына жататын жәндіктер ... ... ... ... ... ... көпшілігі алкалоидтартүзуіне байланысты улы болып келеді. Әдетте жануарлар бұл өсімдіктердіжемейді. Күйдіргіш сарғалдақ (R.acer) ... пен улы ... ... адамның терісін қолдыратып күйдіреді. Сарғалдақуының белгілі бір дәрежеде емдік қасиеті бар, сондықтан да бұл өсімдіктермедицинада ... ... (Adonis ... ... ... ... қыраттыаймақтарында өсуге бейімделген.Гүлі ашық сары түсті, жапырақтары қауырсынды ... ... - ... ерте ... гүлдейтін өсімдік. Қазақстан флорасындажанаргүлдің туысына жататын 8 түр өседі,оның ішінде сирек кездесетін 3 түрі- көктем жанаргүлі ... ... ... (A.chrizocyathus) жәнеТянь-Шань жанаргүлі (A.tianschanicus) отандық «Қызыл кітапқа» ... ... ... биік ... ... ... ... реликті өсімдікболып саналады. Дәрілік өсімдіктер ретінде «тибет медицинасының патшасы»деген атауға ие болған, көктем жанаргүлі кұрамындағы глюкозидтергебайланысты жүрек ауруларына ем ... ... ... ... мен ... да ... аз мөлшердеаурудың әсерін бәсеңдететін, ал көп мөлшерде өмірге қауіп тудыратынаконитин деген зат түзіледі.Құндызшөп (Pulsatilla) ерте көктемде ... көп ... ... ... тік ... ... қалың түктермен қапталған.Түптеніп орналасқан жапырақтары саусактар тәрізді салаланып тілімшеленген.Ақшыл-күлгін немесе жасыл-сары түсті ірі ... ... ... ... жабдықталған қосалқы гүл асты жапырақшалары қатты тілімшеленіпбөліктенген. Көбінесе таулы аймақтарда, қарағайлы ормандарда таралған.Маралоты (Thalictrum) туысының басым көпшілігі биік шөптесін ... екі, үш ... ... ... тілімшеленген. Гүлдері сыпыртқыгүлшоғырларын түзеді. Жай гүлсерікті ұсақ гүлдері ... ... ... ... ... ашық сары ... немесе сиякөк түсті. Бұлтуысқа жататын барлық түрлер жел арқылы тозаңданады.Сарғалдақтардың кейбір түрлері атап ... ... ... ... ... (Nigella), бәрпі(Aconitum) әдемілік үшінөсіріледі, ал кейбір түрлері, мысалы дала ... (D. ... ... ... minimus) және т.б. егістіктерде арам шөп түріндекездеседі.Таушымылдықтар (Paeonioideae) тұқымдас тармағы. ... ... ... ... ... Жабайы түрде Қазақстанның Тянь-Шань, Жоңғар Алатауында, Алтай және Тарбағатай тауларының тау етектеріндегібұталы және шөптесін өсімдіктер арасында, тау беткейлерінде кәдімгітаушымылдық (Paeonia anomala) және дала ... (Paeonia ... Ерте ... ... ... ... қосалқыжапырақсыз үш қайтара салалы тілімделген ірі жапырақтары бар шөптесінөсімдіктер. Қою қызыл, кошқыл қызыл түсті, ірі және хош ... ... ... орналасады. Тостағанша жапырақшалары 5 немесе одан да көп; кейде жасылтүсті, кейде күлте түстес. Күлтелерінің саны 5-8-ден 15-ке ... ... саны өте көп. ... ... 5-2 жеміс жапырақшаларынантұрады; аналық мойыны қысқа, ауызы кең ... ... ... ... бұталы формаларында (қарапайым белгі болып саналады) шірнелікдискілері болады; кейбір түрлерін қоңыздар тозаңдандырады. ... ... ... бойымен екі қатар түзе орналасады. Жемістері ішіндебірнеше тұқымы бар қалың ... ... ... және ... ... ... жапырақтары шашақтәрізді тілімделген мен қою-қызыл түсті гүлдері бар көдімгі таушымылдықсияқты жабайы түрлерінің декоративтік маңызы бар. Сол сияқты, ... ... ... ... ... ... ... (Berberidaceae) тұқымдасыБұл тұқымдасқа сүректі өсімдіктер және көп жылдық шөптесін түрлер жатады.Бөріқарақаттар тұқымдасы Еуропа, Азия және Американың ... ... ... ... ... ... ... бонгардия (Bongardia) және бөріқарақат(Berberis) туыс өкілдері өседі. Жапырақтары жай және күрделі. Гүлдеріжекелеп орналасқан ... көп ... ... ... ... ... 2 ... ішкі және сыртқы қабаттары күлтежапырақшалардан тұрады, бірақ ішкі қабаттарындағы күлтелерде шірнеліктеріболады. Сирек жағдайларда шірнелікті ... ... ... ... ... ... саны 6-ға дейін жетеді, оның ішінде шірнеліктікүлтелері 2 шеңбер бойымен орналасады. Аталықта-рының саны 4-6, олар 2-6мүшелі шеңберлердің бойымен227 ... ... ... ... ... ... ... бірұялы жоғарғы жатынының түп жағында, немесе бүйір тігісінің бойымен ... ... ... ... Жемістері жидек, кейде жаңғақнемесе қорапша. Барлық бөріқарақаттар тұқымдасының құрамында алкалоидберберидин түзіледі.Ұзарған және қысқарған ... бар ... ... ... бұталы өсімдік. Бұл өсімдіктің ұзарған бұтақтарындағы жапырақтарытікенектерге айналған (58-сурет). Кәдімгі бөріқарақат көктемнің соңғыайларында гүлдейді. Шашақ гүлшоғырларына жинақталған, сары ... гүлі ... ... 6 ... ... және 6 ... ... -сурет. Бөріқарақат (Berberis vulgaris). 1-гүлденген бұтақ; 2-гүлініңүстіңгі жағынан көрінісі; 3-гүл кесіндісі; 4-гүлінің диаграммасыБір жеміс жапырақшадан түзілген ... ... ... кейін ашыққызыл түсті жидек жеміс түзіледі. Біздің флорада бөріқарақаттың 9 ... ... ... ... ... ... ... Іле және Жоңғар Алатауындакездесетін Іле (B.iliensis) бөріқарақаттары тікенекті бұталы өсімдіктер.Жидек жемістері қызыл түсті. Бұл екі түрдің таралу ареалдары қысқарған,сирек ... ... ... ... ... бұл екі түр детабиғатты қорғаудың отандық «Қызыл кітабына» енгізілген. ... ... ... ... ... кейбір өңірлерінде сарыағаш деп театалады.Жемісі қышқыл келген, жеуге жарамды. Гүлдерінен сары бояу алады.Декоративтік өсімдік, гүлдері шірнеліктеріне бай; астық тұқымдастарындакездесетін тат ... ... иесі ... ... Бұлтұқымдастың тағы бір өкілі магония (Маһопіа aquifolium), әсемдік үшінөсірілетін бұталы өсімдік. Отаны Солтүстік Америка, қою жасыл түстіжапырақтары күзге ... ... ... ... бір ... ... ... (Hydrastis canadensis) шөптесін өсімдік.Отаны Солтүстік Америка, гүлсерігі жай ... көп ... ... ... бойымен орналасқан, гинецейі апокарпті. Бұл туыс сарыағаштар мен сарғалдақтар ортасындағы аралық форма болып табылады, кейбірғалымдар бұл ... ... ... жатқызады.Көкнәр гүлділер (Papaverales) қатарыГүлдері қос жынысты, актиноморфты ... ... ... ... көпжағдайларда димерлі. Гинецейі паракарпті, жеміс жапырақшаларының саны 2-30-ға дейін, жоғарғы жатыны бір ұялы, тұқымбүршіктері өте көп, жемістеріқорапша немесе ... ... ... ... ... ... ... кезектесіпорналасқан, қосалқы жапырақшалары жоқ, кішігірім ағаш формасындағы түрлеріде кездеседі.Көкнәрлар (Papaveraceae) тұқымдасыКөкнәрлар тұқымдасы шөптесін өсімдіктер кейбір түрлері бұталар ... ... ... ... ... ... ... Жапырақтары қаттытілімшеленген, кейде бүтін жиекті, қосалкы жапырақтары жоқ. Жапырақтарыкезектесіп орналасады, кейде жоғарғы жапырақтары қарама-қарсы немесетоптанып орналасады. Бұларға сүт ... мен ... ... тән; ... зат ... ... болса, онда түтікті клеткалары басқазаттарға толы болады. Гүлдері жекелеп орналасады немесе әр ... ... қос ... ... ... ... ... билатеральді симметриялы, кейде зигоморфты,әдетте ерте түсіп қалатын екі тостағаншасы және төрт күлтесі болады.Аталықтары 2,4 немесе одан да көп ... және ... түзе ... 2 ... бірнеше жеміс жапырақшаларынан түзіледі. Жоғарғы жатыныбір ұялы, тұқымбүршіктері көп. Жемісі қорапша немесе жаңғақша, тұқымдарыныңэндоспермі майлы. Құрамында алкалоидтар бар. Бұл ... ... ... шардың тропиктен тысқары аймақтарында өсетін 700-ге жуықтүрлер жатады. Қазақстан флорасында көкнәрлар тұқымдасына жататын 44 ... ... кең ... өкілдерінің қатарына апиын көкнәрі(Papaver somniferum) жатады (59-сурет).Бұл көкшіл-жасыл түсті, тік ... ... бар бір ... ... ... ... келген жүрек тәріздес төменгі бөлігі сабақты қаусыраорналасқан. Жекелеп түзілген ... ірі ... Ақ, ... қызғылт немесеқызыл реңді келген күлте жапырақшаларының төменгі бөлігінде қара дақтарыболады. Шар ... ... саны ... көп, пішіні бүйрек тәрізді, сұрнемесе көкшіл-қара түсті ұсақ тұқымдар түзіледі. Апиын көкнәрі ақпан жәненаурыз айларында гүлдеп, сәуірде жеміс ... ... ... ... бөлінетін, ауада тез қататын сүтті шырыны апиын деп аталады.Көкнәрдің жетілмеген қорапшасынан ... ... ... ... өте бағалы морфин, наркотин, кодеин, папаверин және т.б. ... ... ... Бұл ... наркотиктік заттардың негізгі көзіболып саналатындықтан, олардың таралуы өте қатаң бақылауға алынған.Өсімдіктің пісіп жетілген тұқымынан басқа, барлық органдары улы болыпкеледі. ... ... ... ... ... ... ... түрлерінің тұқымдарын тамақ өнеркәсібінде және техникалық май алудақолданады.59-сурет. Апиын көкнәрі (Papaver БотпіГегит).1-гүлденген сабақ; 2-аналық; 3-жатынның көлденең ... ... ... ... ... Қазақстанның жартасты тау беткейлерінде, тау жайылымдықтарындасирек кездесетін, эндемді өсімдіктер қатарына жататын жіңішке көкнәр(P.tenellum) «Қызыл ... ... ... ... ... ... белгілі кең таралған үлкенсүйелшөп (Chelidonium majus) жатады. Көбінесе тастанды жерлерде, үймаңайларында, көлеңкелі жерлерде өсетін рудеральді арамшөп ... ... ... жиі ... көп ... ... өсімдік. Жапырақтарыкүрделі қауырсын түрінде тілімшеленген. Қызғылт-сары түсті гүлдері шатыршагүлшоғырларын түзеді. Жемісі бір ұялы ... Жаз бойы ... ... ... ... ... ... сүтті шырыныхалық медицинасында сүйел және әртүрлі тері ауруларына қарсы қолданылады.Осы тұқымдастағы зигоморфты гүлі бар өсімдіктер қатарына дәрі ... ... ... бола ... ... Дәрі көгілдірі (Fumaria officinalis): 1-гүлі; 2-тостағанша; 3-аналық; 4-жемісіЗигоморфты ұсақ гүлдері шашақ гүлшоғырына жинақталған. ... бір ... Ерте ... ... ... гүлдейтін, өңделмеген егістік жерлердетаралған арамшөп ретінде белгілі.Класс ... ... ... ... ... ... ... алшақтануы да байқалады. Мысалы, көкнәрлар менсарғалдақтар тұқымдаста-рының өкілдері улы ... ... ... ... ... жолдары әртүрлі.Гамамелид тәрізділер (Hamamelidae) класс тармағыГамамелидтердің гүлдерінің құрылысы үнемі циклді болып келеді, гүлдеріәдетте дара жынысты, көбінесе анемофильді, ұсақ ... ... ... ... ... ... гүлшоғырларын түзеді. Гинецейі ценокарпті. Жетілген тозаңдары екіклеткалы, ... ... қос ... ... ... ... өсімдіктер. Негізгі ерекшеліктеріне қарай дара жабынды жекекүлтелілерге (Monochlamydae) жақын.Түрлі теориялық тұжырымдарға ... ... ... систематиктер бұлкласс тармағына 9-дан 15-ке дейін қатарларды жатқызады.Гамамелид гүлділер (Hamamelidales) қатарыГамамелидтер негізінен сүректі және бұталы өсімдіктер. Қосалқыжапырақшалары бар, жай ... ... ал ... жағдайларда қарама-қарсы орналасады. Гүлсерігі болмайды, егер бар болса, қарапайым немесе қостүсті болып келеді. Гүлдері дара немесе қос ... ... ... екі ... ... бар, сирек жағдайларда олардың саныбіреу немесе екеуден артық болады; гинецейі апокарпті болмаса, синкарпті;әрбір ұяда бір ... ... ... болады.Гамамелидтер (Hamamelidaceae) тұқымдасыГамамелидтер тұқымдасын құрайтын туыстар өкілдері жапырақтарын тастайтынсүректі, ... ... ... ... бар жай ... ... ... түрінде топтаса орналасқан түктер түзеді.Дара немесе қос жынысты ұсақ гүлдері шоғырбас, ... ... ... тәріздігүлшоғырларына жинақталған. Гүлсеріктері жоқ немесе қарапайым гүлсеріктеріболады. Гүлдерінің басым көпшілігі төрт ... бес ... және гүл ... түзе ... ... саны өте көп ... ... Әдетте,синкарпті гинецейі көбінесе екі жеміс жапырақшаларынан құралады; қос ұялыжатыны төменгі, ортаңғы немесе жоғарғы жағдайларда орналасады. Әрбір ұядабір сирек жағдайларда бірнеше ... ... ... ... ... ... және Шығыс Азияның субтропиктік аймақтарындаөсетін 100-ден астам түрлері белгілі. Осы тұқымдасқа жататын,палеонтологиялық деректерге қарағанда бор ... ... ... ... ... (Liquidambar orientalis) туысын атап өтуге болады.Неогенде бұл өсімдіктер кең таралған. Кейбір түрлері ... ... ... ... Кіші ... шығыс ликвидамбары (L. orentalis), алСолтүстік Американың Атлант мұхитына қарасты оңтүстік-шығыс бөліктеріндебиіктігі 45 м-ге ... ... ... (L. ... ... гамамелис (Hamamelis), корилопсис (Corylopsis) туыстарыныңөкілдері субтропиктік аймақтарда декоративтік мақсатта өсіріледі.Гамамелидтердің ішіндегі ең ірісі Ява (Индонезия) аралының тропиктікормандарында өсетін биік ... ... excelse) ... Бұлөсімдіктердің биіктігі 80 м-ге, жуандығы 2 м-ге дейін жетеді, ал жапырақтыбөлігі кейде 50 м-ден жоғары биіктікте орналасады. Расамаланың ... ... ... өте ... ... ... және ... оңтүстік-шығысында парсы парротия (Parrotia persica) ағаштары өседі. Парротияныңерекшелігі - оның ... ... ... ... ... ... біте-қайнасып өседі, тіпті кейде жақын орналасқан өсімдіктердіңдіңдері де бір ағаштай бірігіп кетеді. Парротия өте баяу ... ... ... ... түсті, өте берік болады.Шынарлар (Platanaceae) тұқымдасыШынарлар тұқымдасына жапырақтарын тастайтын бір үйлі биік ағаштартоптастырылған. Бұл ... ... ... ... ... ұзын сағақты, кезектесіп орналасқан, ал ірі жапырақшаларысабақты ... ... ... ... ... өсімдіктер. Гүлбұтақтарының ұшындағы шоқпарбас гүлшоғырларында дара жынысты гүлдеріжетіледі. Дара жынысты гүлдерінде кейде қарама-қарсы жыныстың рудименттерісақталады. Анемофильді реңсіз ... төрт ... үш ... ... ... ... ... 3-4 тостағаншажапырақшаларынан тұрады. Тек аталық гүлде сақталған реңсіз күлтежапырақшасының саны, әдетте 3-4-еу болады. ... саны 3-4 ... ... 3-4 ... түзіледі. Гинецейі апокарпті, 5-9 жемісжапырақшаларынан тұрады.Жатынында жалғыз, сирек жағдайларда екі тұқымбүршігі бар. Гүл бұтақтарыныңтөменгі жағында жетілген жапырақтары бар ... ... ... ... жапырақсыз ұзарған буындардан тұрады. Жемістері ірі түктерменжабдықталған жаңғақша түрінде болады. Тұқымы эндоспермсіз.61-сурет. Шынарлар. Шығыс шынары (Platanus orientalis): 1 -біріккен ... ... ... ... ... 2-аналық гүл; 3-аталық гүл; 4-аталық гүлдің диаграммасы; 5-аналық гүлдің диаграммасы (ст- стаминодий)Бұл ... 6 түрі бар ... ғана ... ... ... ... ... Солтүстік Америка және Еуразия аймақтарында таралған. Бұлтұқымдасқа ... ... ... саны жағынан шектеулі, бірақ жербетінде кең тараған тұқым-дас ретінде белгілі. Қалыпты жылы аймақтардадекоративтік мақ-сатта өсіріледі. Биіктігі 50 м-ге ... ... ... ... ... (P.occidentalis) Солтүстік Америкада өседі, шығысшынары (P.orientalis) Орта Азияның оңтүстігінде кездеседі (61-сурет).Шынарлар тұқымдасының систематикада алатын орны әлі толық ... ... ... және ... ... байланысты бұл тұқымдасты қалақайлар тұқымдасына жақын депесептеген.Қазіргі уақытта бұл тұқымдасты ... ... ... байланыстыраушангүлдер тұқымдасына жақын деп қарастырады. Раушангүлділер тәріздішынарлар тұқымдасының да гүлсеріктері қосарланған болып келеді.Самшиттер (Вихасеае) тұқымдасыСамшиттер тұқымдасына қоңыржай, субтропиктік және ... ... ... 60-қа жуық түрлері ғана жатады. Басым көпшілігіқосалқы жапырақсыз, бүтін ... ... ... (кезектесіпорналасуы сирек кездеседі) орналасатын сүректі және бұталы формалар, алжартылай бұталы формалары сирек кездеседі.Кавказдың Қара теңіз жағалауларында, Жерорта теңізін ... және ... ... ... дейін "кавказ пальмасы" (Buxus sempervirens) депаталатын самшиттің бір түрі өседі. Бұл ауаның ылғалдылығын қалайтын,көлеңкеге төзімді, 300-400 жылда ... ... 20-21 м-ге ғана ... ... ... Өте ... сүрегі жоғары бағаланады: граверліктақтайлар, токарьлік бұйымдар, тоқыма өндірісінде, қайықтар жасаудақолданылады. Әр ... ... ... ... ... ... ... түрінде де өсіріледі.Қалақай гүлділер (Urticales) қатарыӘдетте, қалақай гүлділер қатарына жататын өсімдіктер дара жынысты, кейдеқос жынысты гүлдері цимозды гүлшоғырларына жинақталған немесе ... ... ... төрт, алты мүшелі. Екі жемісжапырақшаларынан түзілген аналықтарының үстіңгі жалғыз ұялы жатынында бірғана тұқымбүршігі дамиды.Жемістері жаңғақша немесе сүйекті ... ... ... тек сирекжағдайларда ғана энтомофильді, сүректі және шөптесін өсімдіктер. Қосалқыжапырақтары бар, жапырақтары кезектесіп немесе қарама-қарсы орналасады.Көптеген ... ... ... мен ... сүт жолдары тән.Қарағаштар (Штасеае) тұқымдасыҚарағаш тұқымдасының өкілдері ағаштар, сирек жағдайда бұталы өсімдіктер.Кезектесіп орналасқан бұжыр ... ... ... ... ара ... ... және ... жапырақтары болады. Қарапайым гүлсерігібар реңсіз қос жынысты немесе дара жынысты гүлдері жеке-жеке орналасқаннемесе ... ... ... Гүлсерігінің жапырақшалар саны 4-5-еу.Аталықтарының саны гүлсерігінің жапырақшалар санына тең болады. Аналықжатыны бір немесе екі ұялы. Аналық мойыны ... ... ... ... екі ... ... - құрғақ сүйекті жеміс, болмасақанатша тәрізді өскінді жаңғақша. Тұқымы эндоспермсіз.62-сурет. Шегіршін немесе ... ... (Ulmus ... ... Б-жемісті бұтақ; В-гүл; Г-жемісҚарағаштар тұқымдасы негізінен тропиктік Азия мен ... ... ... 15 туыс және 150 түр ... Бұлардың арасындақарағаш немесе ильм (Ulmus) туысының өкілдері қоңыржай климатты аймақтардақоныстанған.Биіктігі 40 м, діңінің жуандығы 1-1,5 м-ге ... ... ... ... ... тіршілік етеді. Жемістерінің қанатша тәрізді өсінділері олардыңжер бетінде таралуына мүмкіндік жасайды. Қарағаш жел арқылы тозаңданатынөсімдік болып саналғанмен, аралар арқылы да ... да ... ... ... ... (Ulmus) ... жалпақ жапырақтыормандарды түзуші формалар түрінде сүректері өте берік жылтыр карағаш(U.laevis), қотыр қарағаш ... ... ... дала ... және т.б. ... ... (62-сурет).Бұл тұқымдастың ішінде ең көп таралған туыстарының бірі таудаған ... ... ... ... ... тропиктік және қоңыржайаймақтарында кездеседі. Жемістері сүйекті жеміс. ... ... ... және қатты ағаштар түрлерін құраса, енді біреулері ... ... ... ... ... Кавказ бен Орта Азияда Кавказ таудағаны(C.caucasica) кездеседі. Кейбір түрлері ... ... ... ... ... ... жапырақтары кезектесіп орналасқан, қосалқы жапырақтарыбар ағаштар, сирек жағдайда бұталар мен ... ... ... ... дара ... ... гүлдің гүлсерігі төрт жапырақшадантұрады. Жапырақшалары бос немесе кірігіп орналасады, кейде мүлдем болмайды.Гүлсерігінің әр мүшесіне қарсы бір-бірден аталықтар орналасады. Өте сирекжағдайларда ... ... ... ... ... де ... ... Гүлсерігі бос немесе кіріккен болуы мүмкін, кейде жатынмен азды-көпті дәрежеде ... ... ... ... үстіңгі, төменгі немесеортаңғы жағдайда болады. Аналықты түзуші екі жеміс ... ... ... ... жалғыз. Дихазийлерден құралған күрделігүлшоғырының сырт пішіні әр түрлі болып келеді: сыпыртқы, масақ, шоқпарбастәрізді, сонымен қатар дихазий ... ... мен ... ... ... шар, ... ... ортасы қуыс формаларға ие болуымүмкін. Мысал ретінде тұттардың (Moras) собық тәрізді гүлшоғырын, оңтүстікаймақтарда қаланың бақтары мен ... ... ... ... орналасқан шарға ұқсаған шоғырбас гүлшоғырын, нан ағашының(Artocarpus) шар тәрізді етжеңді гүлшоғырын ... ... ... әр ... ... пішінді біріккен жемістер түзіледі (63-сурет).Мысалы, фикустың (Ficuc) етжеңді гүлшоғырларынан түзілген құмыра тәріздібіріккен жемісін атауға болады. Жаңғақша немесе ... ... ... ... ... біріккен жемістер түзеді. Кейде жемістері өзаракірігіп дамиды. Мұндай жағдайда біріккен жемістерінің ортақ осьтері етжеңдіболып келеді. Екінші реттік қабығында каучукке толы ... сүт ... ... ... ... одан да ... орналасқан ұлпаларындацистолиттер кездеседі.63-сурет. Тұттар.І-әртүрлі гүлшоғырларының схема түріндегі көрінісі:а-тұттың (Moras) собық тәрізді; б-маклюраның (Maclura) шоғырбас; в-нан(Ariocarpus) ағашының шар тәрізді гүлшоғырлары. ... ... ... ... ... ... г-инжирдің біріккен жеміс кесіндісінін көрнісі.Ақтұт (М. alba): 3-біріккен жемісті бұтақТұттар түқымдастарының ішінде практикалық және биологиялық ... ... өте көп. Бұл ... ... ... ... аймақтардаөсетін өсімдіктер. Тұт (Moras) туысына жапырақ пішіндері әр текті немесегетерофильді бұталар мен ... ... ... ... ақ және ... ... шах ... жапырақтары қолдан өсіретін тұт жібекқұрттарына қорек ретінде қолданылады. Азия елдерінде осы табиғи жолменалынатын жібек маталары әлі күнге дейін ... ... ... ... шырынды жемісі таңқурай мен сиырбүлдіргенге ұқсас болса,ал шах тұтының тәтті, жеуге жарамды ... ... және қара ... ... ... ариокарпус туысына жататын қауырсын тәріздіірі жапырақты нан (Ariocarpus altilis) ағашының крахмалға бай ... ... 12 ... дейін болады. Тілімдеп кесілген жемістерінотқа қақтап, нан орнына жеуге болады, немесе жемістерінен қамыр илеп, нанпісіруге болады. Нан ағаштарының негізгі отаны ... ... ... ... ... жер ... ... тропиктік аймақтарында даөсіріледі. Қазіргі кезде бірсыпыра мәдени сорттары шығарылған.Тұт тұқымдасының ішіндегі ең ірісі фикус туысы. Бұл ... ... ... ... жуық ... жатады. Олар көбінесе ірі ағаштар,бұталар, лианалар мен эпифитті өсімдіктер. Ең маңыздыларының бірі ... ... ... ... (Ficus). ... ... өте ұқсас біріккенжемістері жетілген кезеңінде қызыл, сары түсті болады. Оның сүтті шырынынансапасы ... ... ... ... ... ... келген тіреуіштамырлары өте күшті дамыған биік ағаштар. Декоративтік үй өсімдігі ретіндекең таралған. Тағы бір өкілі баньян (F. ... ... ... Оның ағаш ... ... ұшып ... ... өніп, жергебағытталган ауа тамырларын береді.Ересек өсімдіктердің бағана тәрізді тамырлары қатар өскен бір топ іріағаштарға ұқсайды, ал ... ... ... өте үлкен аумақтыбөрікбас түзеді. Мәдени өсімдік ретінде кең таралған түрлерінің ішінде еңмаңыздысы инжир, смоковница немесе фиго (F.carica) ағашы ... ... ... Кіші ... Иранда, Солтүстік Үндістанда, Қырым менКавказда кездеседі.Бұл ұзақ тіршілік ететін, жапырақтарын тастайтын, екі ... ... ... ... ... үш бөлікті жапырақтары арқылыажыратылады. Сонымен қатар, инжир тек жарғаққанатты Blastophaga жәндігіментозаңданады. Бұл өсімдіктің алмұрт пішіндес ... ... ... жәнелимон кышқылдарына өте бай. Осыған байланысты инжир немесе фиго жидегідеген атпен белгілі біріккен жемістері жеуге жарамды.Оңтүстік-Шығыс Үндістанда ... упас ... ... ... ... улы ... жергілікті халықтар уланған садақ оқтарындайындауға пайдаланған.Тропиктік Америкада кең ... ... ... ... ... ... ... тозаңдануында. Сабақтарының іші қуыс, ал буынаралықтарында тіршілік ... ... ... түп ... ... ... ... Бұл "пәтер жалдаушылар"ағаштарды жапырақ кеміргіш құмырсқалардан қорғайды. Цекропиялардан дакаучук өндіруге болады, бірақ оның ... ... ... ... ... Шығыс Азияда өседі. Қалың жапырақтарытөмен салбырап орналасқан кішірек ағаштар. Діңінен және ... ... ... ... ... сол ... қол шатырлар, орамалдар, суөткізбейтін киімдер тігуде қолданылады.Оңтүстік Америкалық сүт ... сиыр ... utile) ... ... ... тәтті сүтті шырыны сүт орнына қолданылады. Тұттар тұқымдасыкенепшөптер, ... ... ... ... байланыста жәнеолардан өздеріне ғана тән белгілері арқылы ... деп ... ... ... ғана тән гүлшоғырлары мен біріккен жемістерініңерекшеліктерін жатқызуға ... ... ... ... ... ... жеке тұқымдас ретінде қарастырады.Бұл тұқымдасқа топтастырылған өсімдіктер көбінесе ... ... ... ... ... ... жапырақты тік немесешырмалып есетін шөптесін өсімдіктер жатады. Ұсақ ... дара ... ... ... ... ... бес мүшелі реңсізгүлсерігі бар аталық гүлдер орналасқан. Аталық гүлдеріндегі аталықтарыныңсаны бесеу. Кіріккен ... ... ... тәрізді аналық гүлдіңгүлсерігі жатынды орап орналасады. Аналық гүлдер де ... ... ... ... түзеді, бірақ олардың гүлшоғырлары қысқа келеді де,бүр немесе тығыз масаққа ұқсайды. Екі ... бар ... екі ... ... ... өте ұсақ ... жаңғақша.Тұқымдастың құрамына құлмақ (Humulus) туысы жатады. Солтүстік жарты шардыңқоңыржай өлкелерінде ... ... ... ... екі түрі өседі.Бұлар өрмелеп өсетін ұзындығы 6 м-ге дейін баратын қысқа келген ілмектәрізді түктері бар, бөлікті жапырақтары қарама-қарсы орналасқанөсімдіктер. Олардың ... ... ... ... таралғанкәдімгі құлмақ (Humulus lupulus) түрінің практикалык маңызы бар. Оныңаналық шоғырбас гүлшоғырлары жемістері пісіп жетілген кезде ... ... ... ... өсуі ... осы ... ... айналады. Жемістері мен бүрлерінде арнайы бездеуіттер өте көпболады. Осы бездеуіттерде түзілген ащы лупулин затын ... ... және ... ... нан ... дайындауда қолданады.Ресейдің еуропалық бөліктерінде, Украинада құлмақтың аналық түр дарақтарымәдени түрде өсіріледі. Жабайы түрлері өзен жиектерінде, ... ... ... ... егістік кенепшөп (Cannabis sativa) көптегенмемлекеттерде тоқыма және май өндірісінде негізгі шикізат есебіндеөсіріледі (64-сурет).64-сурет. Кенепшөп (Cannabis sativa); А-аналық өркеннің гүлдеуі; Б- ... ... ... гүл; ... ... қойнауындағыаналык гүл; Д-аналық гүл; Е-аталық гүлдің диаграммасы; Ж-аналық гүлдіңдиаграммасы; 3-жеміс. 1-жабын жапырақ, 2-гүлсерігі, 3 – жатын.Бұл екі ... ... 4 м-ге ... ... бір ... өсімдік.Кезектесіп орналасқан жапырақтарының жоғарғы жағы тілімше-ленген. Аталықөсімдік аналық өсімдікке қарағанда аласа келеді. Күрделі гүлшоғырларыжапырақ ... ... ... ... өте ... белгілі дақыл. Талшықты өсімдіктер арасындакенепшөптің өзек талшықтары ең үзыны болып саналады. Оның арнайы ... ... жіп ... ... түк ... ... Бұлтүктерден жіп, арқандар есіледі, ал тоқылған кенеп маталарынан желкендер,кенеп қаптар тігіледі. Тұқымдарының құрамында 35 пайызға дейін май болады.Жеуге жарамды кенепшөп майы ... ... ... өндірісінде және басқада техникалық қажеттерге жаратылады. Май сыққаннан қалған кебек қалдықтарымал шаруашылығында құнарлы азық ретінде пайдаланылады. ... ... үнді ... ... ... тәрізді күшті еліткіштікқасиеті бар гашиш өндіріледі.Қалақайлар (Urticaceae) тұқымдасыҚалақайлар тұқымдасына жапырақтары кезектесіп немесе қарама-қарсыорналасқан шөптесін, сирек түрде бұталы және ... ... ... ... бар, ... ... ... да мүмкін. Көбінесетропиктік, субтропиктік аймақтарда таралған, аздаған түрлері қоңыржайаймақтарда кездеседі. Ұсақ және реңсіз гүлдері көбінесе дара жынысты.Кіріккен, ... жай ... ... ... саны ... мүмкін. Аталықтарының саны 4, аналықтары екі жеміс жапырақшаларынантүзілген. Гүлшоғырлары сырға, масақтүрінде болып келеді. Жемісі өте ұсақкелген жаңғақ немесе ... ... ... біздің флорамызда кең таралған түрлерінің бірі қосүйліқалақай (Urtica dioica) (65-сурет).Тамырсабақтары арқылы өте тез көбейетін көп жылдық шөптесін ... ... ... нитраттарға бай топырақтарда жақсы өседі. Кейбіртүрлерінің күйдіргіш талшықтары болады. Жоғарғы бөлігі имектелген, алтөменгі жағы колба тәрізді күйдіргіш ... тез ... ... ... Қосүйлі қалақай (Urtica dioica): 1- аталық гүл; 2-аналық гүлӨсімдікпен жанасқан кезде үшкір ... ... ... ... ... талшықтың клетка шырынындағы әр түрлі органикалық қышқылдар,әсіресе құмырсқа қышқылы, жарақаттанған ... ... ... ... Қалақайлар жел арқылы тозаңданатын өсімдіктер. Сабақтарындағы ұзында жіңішке ... ... ... ... сапалы тоқымаматериалдарын алуға болады. Екінші бір түрі - күйдіргіш немесе қышытқышқалақай (U.urens) ... ... ауыл ... ... үйлі және ... ... ... егістік жерлерде, әсіресе тастандыжерлерде жиі кездесетін арамшөптердің қатарына жатады. Жас өркендері әртүрлі витаминдерге бай, соған ... ... ... ... ... рами ... nivea) деп ... жүрген өсімдік бемерия туысынажатады. Бұл өсімдіктің талшықтарынан сапалы мата тоқылады және өте ... ... ... ... ... ... өзара туыстық байланыстарының күштілігісонша, тіпті кейбір систематиктер барлық қалақай гүлділерді бір тұқымдасқатоптастырған.Кейбір ерекшеліктеріне қарағанда (дихазийлі гүл шоғырларының орналасутәртібі, гүлдерінің ... ... ... ... қалақай гүлділерқатары шамшат гүлділер қатарына жақын. Сонымен бірге, бұл ... шығу тегі бір ... ... ... ... жел ... бағытында шамшат гүлділермен параллель жүруі де мүмкін.Казуарин гүлділер (Casuarinales) қатарыСырт пішіні ... ... ... жапырақтары мен бүйірбұтақтарының шоқталып орналасуынажәне буын аралықтарында тік жолақты қырларының ... ... ... гүлдері бар ағаштар мен бұталы өсімдіктер.Аталық гүлдерінің екі жапырақшалы гүлсерігі мен ортасында орналасқан ... ... ... ... ұзын ... ... масақ  кұрайды.Масақ құрамында гүлдері топтасып орналасады. Аталық гүлдің екі гүл астыжапырақшалары болады. Әрбір аталық гүл жеке ... ... ... ... гүл сияқты жабын жапырақтың қойнауында дамитын екі гүл ... бар ... ... ... ... ... ... қысқаөркендердің ұштарында орналасқан шоқпарбас гүлшоғырларында топтасқан.Аналығы өзара кіріккен екі жеміс жапырақшаларынан ... Екі ... бір ... ғана 2-4 ... жетіледі. Тозаңдану нәтижесіндетек бір тұқымбүршігі ғана ұрықтанып, тұқым береді. Аналықтың жіпше тәріздіекі ауызы болады. ... ... ... қақырамайды, бір ұшында қанаттәрізді өскіндері болады.Казуариндер (Casuarinaceae) ... ... ... ... ... ... бұтақтарындағықабыршақ жапырақтары топтанып орналасқан, бір немесе екі үйлі ағаштар жәнебұталы өсімдіктер. Екі жапырақшалы ... дара ... ... ... ... ... ... Жеке аталық гүлдері гүл жабындықтарынаұқсас 2 гүлсерігі жапырақшаларынан және бір ... ... ... барлық гүл жабындыктары кірігіп ортақ «қынап» түзеді.Гүлсеріктері жоқ аналық гүлдер бірігіп, бүр тәрізді гүлшоғырын құрайды.Ұзын келген екі аналық ауызы бар, ... ... ... екі ... ... ... бар, ... тәрізді. Казуарин тұқымдасы бір ғанаказуарин (Casuaria) туысы бар осы қатардағы жалғыз тұқымдас. Қырықбуынжапырақты ... ... ... ... аймақтарда таралған(66-сурет). Топырақ талғамайды, құмды жерлерде де өсе береді. Тез өсуінежәне күй талғамауына байланысты ... ... кең ... ... жатады. Туыс құрамына негізінен Австралия мен бірен-саран түрлеріҮнді-Малай флористикалық өлкесінде кездесетін 40-60 түрлі өсімдіктеркіреді.66- сурет. Казуариндер.Казуарин (Casuarina equisetifolia): 1-аталық ... (а.г) ... ... (б. ж) ... ... 2-аталық гүлшоғырының  бөлігі; 3-аналық гүлБұл өсімдіктердің қазба ... ... бор ... ... ... ... ... тұқымбүршігінде көп клеткалыархеспорийдің түзілуі, көп мөлшерде мегаспоралардың (20-ға дейін) дамуыжәне нағыз ... ... ... және т.б. ... ... ... ... эволюциялық дамуының ең төменгі саты-сындатұрғандығын көрсететін қарапайым белгілер деп саналады. Гүлдерінің өтеқарапайым ... мен ... ... бір ... ... ... ... сүректеріне ұқсас болуына қарай,кейбір систематиктер казуарин тәрізділерді жалаңаш тұқымдылар мен ... ... ... ... деп ... енді бір тобы ... өте ... редукция-ланғанөсімдіктер тобы деп қарастырады. Кейбір ғалымдар казуарин ... ... ... ... ... ... ... екендігін құптайды.Мүмкін казуарин тәрізділер қатары өте ертедегі жабық тұқымдылардан жекеэволюциялык тармақ ретінде бөлініп ... ... ... сол ... болуы керек деп есептейді.Шамшат гүлділер (Fagales) қатарыҰсақ гүлдері реңсіз, гүлсеріктері мүлдем жоқ, егер болса, қарапайым әрінашар ... дара ... ... жағдайларда қос жынысты, әдеттедихазийлерден тұратын күрделі, көбінесе сырға ... ... ... ... ... Аталықтарының саны 2-4 немесе одан дакөп болуы мүмкін. Аналығы екеу немесе бірнеше жеміс жапырақшаларынантүзіледі. Үш ұялы жатыны төменгі ... ... ... мойыны қысқа,аналық аузы үшеу.Жатынның әрбір ұясында бір, екі тұқымбүршігі дамиды. ... ... ... ... ... Жел ... тозаңданады, тозаңтүтіктері кейде халазогамды немесе эндотропты түрде өседі.Кезектесіп орналасқан жапырақшалы жапырақтары бар ағаштар мен бұталыөсімдіктер. Жапырақшалары ерте ... ... ... ... ... ... әрдайым гүлшоғырыныңнегізгі осінің бүйір жағында орналасады. Жамылғы жапырақтың койнауынаншыққан алғашқы қатар ... ... ... орналасады да, біріншігүлмен аяқталады. Бірінші гүлден төменірек трансверсаль жазықтығы бойыменекі қабыршақ тәрізді гүл асты жапырақтары орналасады. Бұл ... ... ... дихазий гүлінің жамылғы жапырақтары болып табылады.Шамшат гүлділердің дихазийлері осы тәртіппен үш қатарға дейін тармақталаалады. Үш қатардың да осьтері қысқа болғандықтан, ... ... ... ... Кейде бірінші қатар дихазийінде гүл дамымай қалады, алекінші немесе үшінші қатар дихазийлерінде гүлдер дамығанымен, гүл астыжапырақтары редукциялануы мүмкін. Сол ... ... ... ... түзілмеуі мүмкін. Кейде алғашқы қатардың осі тармақталмауы себебінендихазий жалғыз гүлді де болып ... ... ... ... жапырақты және аралас ормандарға тән ландшафтар құрайды.Бұл тұқымдастың өкілдері ағаштар мен бұталар. Құрамында 6 туысқабіріктірілген 150-ге жуық ... ... ... және Солтүстік жартышарларда таралған. Қазақстанда қайыңдар тұқымдасының 3 ... ... 17түр ... Бұл ... ... ... ... жәнегүлдерінің кейбір құрылыстарына байланысты біршама айырмашылықтары болады.Кезектесіп орналасатын жай жапырақ тақталарының жиектері ... тіс ... ара тіс ... ... және ... ... ерте түсіпқалады. Бір үйлі өсімдіктер. Екі мүшелі шеңбер түзетін аталық және аналықгүлдері дихазийлерден кұралған ... ... ... гүлшоғырларынажинақталған. Аталық және аналық гүлшоғырлары сыртқы түріне байланысты жақсыажыратылады: ... ... ... ... ... ... ... тік немесе салбырап орналасқан аналық гүлшоғыры қысқа бүр ... ... ... ... мен жапырақтарының жайылуы бір мезгілдеқатар жүреді. Ал, ... және ... ... ... ... ... Сырға гүлшоғырының осі біршама ұзарған аталығы жел лебінен деқозғалып, ашық сары түсті тозаңдарын желмен ... ... ... тек ... ... ғана ... ... Жабындық қабыршақжапырақшаларынан шығыңқы орналасқан ашық қызыл түсті аналық ауызытозаңдарды қабылдауға бейімделген. Қайыңдар тұқымдасының өкілдері көбінесежел арқылы тозаңданады, сонымен ... ... ... ұшатын немесеөрмелейтін өсімдік биттері және ұсақ қоңыздар да көмегін тигізеді. Аталықгүлдері кейде ... ... ... ... кетеді. Реңсізгүлсеріктері төменгі жақтары өзара кіріккен төрт ... ... екі ... ... ... ... мүлдем болмайды.Гүлсеріктерін түзетін жапырақшалар саны қанша болса, сонша аталықтары(көбінесе 2-4) ... және ... ... жарылған, яғни екі тозаңқаптыболып келеді. Аналық гүлдерінің гүлсеріктері редукцияланған. Екі аналықауызы мен екі ... бар ... екі ... ... түзілген.Жатыны 1-2 ұялы. Өте көп мөлшерде түзілетін ... және ұсақ ... ... Гүл ... ... гүл асты ... ... түріндегі өсінділермен жабдықталған жемісі жел арқылы алысқашықтықтарға таралады. ... ... (Alnus) ... 30 түр ... ... қандағаштың (A.glutinosa)аталық дихазийлері сырға түріндегі гүлшоғырына жинақталған. Әрбір дихазийде4 жапырақшалы гүлсерігі және 4 ... бар үш гүл ... ... ... ... 3 ... дихазий сырға тәрізді гүлшоғырларынажинақталған. Аналық гүлдерінің гүл серіктері жоқ, екі аналық ауызы баржалғыз ... ... Қос ... аналық дихазийлері алғашқы гүлдіңредукциялануы нәтижесінде түзілген кішірек ... ... ... Аталық гүлшоғырларындағыдай бес гүл асты жапырақшалары өзаракірігіп, қатты жаңғақша түзеді. Қандағаш туысынан жабысқақ және сұрқандағаштардың алатын орыны ... Сұр ... ... ағаш ... ... ... қандағаштың нәзік, сынғыш сүрегі суғатөзімді, шірімейтін болғандықтан құдық қабырғаларын жақтауда, астауларжасауда және суда тұратын тіреулер ретінде және т.б. жағдайлардапайдаланылады. Жабысқақ ... қара ... ... ... тері және ... ... ... (Betula) туыстарының аналық және аталық гүлдері сырға түріндегігүлшоғырларын түзеді. ... ... үш ... ... ... ... гүл асты жапырақтары болмайды, сондықтан да бір дихазийде небәріүш гүл асты ... ... ... гүл ... ... орналасқан екіжапырақшадан тұрады. Екінші жапырақша алдыңғы жапырақшаға қарағанда нашаржетілген, кейде тіпті мүлдем жетілмей қалады.Екіге жарылған қос аталықтарының әрқайсысында екі тозаңқап ... сырт ... ... ... 4 ... ... ... Аналықдихазийлері де үш гүлді және үш гүл асты жапырақты болып келеді. Аналық гүлгүлсерігінсіз және қос ауызды жалғыз аналықтан ғана ... ... ... ... ... тәрізді өсінділермен көмкерілген. Қайыңтұқымдасының ішінде қайыңның шаруашылық маңызы өте зор. Қайыңның кеңтараған түрлеріне ... ... мен Қиыр ... ... тас қайыңды(B.ermani), Байкал өңірі мен Шығыс Сібірдің басқа да аудандарындакездесетін даур қайыңын ... ... және одан ... ... алқаптың шымды батпақтарында кездесетін жатаған формалы ергежейліқайыңды (В.папа) атап ... ... ... және Солтүстік Қазақстандалаларында жапырақты ормандар түзетін қайыңдардың 15 түрін кездестіругеболады. ... ... ... ... ... ... ... қайыңы(B.talassica), Қостанай облысынының аймақтарында таралған қырғыз қайыңы(B.kirghisorum), Алматы облысында Ярмоленко қайыңы (B.jarmolenkoana) саныжағынан сирек, корғауды қажет ететін түрлерге жатады. Халық ... ... деп ... ... ағаштар негізінен сүйелді және мамық қайыңтүрлеріне жатады.Экономикалық мақсатта ... ... ... ... жиі ... ... Бұл ... өте берік сүрегі әр түрлі ағаш бұйымдарын жасауға жәнеотын ретінде пайдаланылады.67- сурет. Қотыр қайың (Betula ... ... ... ... 3-үш ... ... дихазийдің гүлшоғырына бекінгенжағы; 4-жабынды қабыршақты үш гүлді аналық дихазий; 5-жеміс; 6-олардыңжабынды қабыршағы; 7-аталық дихазийдің диаграммасы; 8 аналық дихазийдіңдиаграммасыСонымен қатар, қайың ... әр ... ... ... ... ыдыстар,қорапшалар, қобдилар, аяқ-киім және т.б. жасалады. Қайыңның ағашында, ірібұтақтарында, тамырларында кап деп ... ... ... ... себептері әлі анықталмаған. Сүйелді қайыңның ерекше бір формасыболып табылатын карел қайыңы ағаш бұйымдар жасауда және жиһаз өндірісіндеаса құнды ... ... ... Қайың сүрегінде паразитті түрде тіршілікететін чага саңырауқұлағының шипалық қасиеті халық ... өте ... ... Орманжаңғағы (Corylus ауе11апа).1-гүлденген аталық сырға; 2-налық гүл; 3-плюскалы жаңғақОрманжаңғағының (Corylus) аталық гүлдері ... ... ... ... ... жоқ, ... жалғыз гүлді (136-сурет).Гүл асты жапырақтары жабын жапырағымен кірігіп ... ... жоқ ... екіге жарылған 4 аталықтан тұрады. Аналық дихазийлері бүршіктіңішінде ... ... ... ... тек ... ... ғана ... Аналық дихазийдің жамылғы жапырақтарының қызметін бүршікқабыршақтарының астында ... жас ... ... ... ... ... оның гүл асты ... бүршік гүлдердің жамылғыжапырактары болып табылады. Бүйірлік гүлдердің екі-екіден гүл астыжапырақтары болады, ... ... ... ... гүл 3 ... Осы үш гүл асты ... ... кірігіп, түзілген жаңғақтықоршап тұратын жабын немесе плюска деп аталатын ... ... Екі ... ... ... жатынның жоғарғы бөлігінен редукцияланғангүлсерігінің қалдықтарын байқауға болады.Орманжаңғағы (Corylus avellana) Батыс ... ... ... мен Кіші Азияныңжапырақты (негізінен еменді) және қылқанды ормандарының етегінде өсетінбұталы ... ... ... ... ... жағдайларда шағыналқаптарда жеке орман түзеді.Жеуге жарамды орман жаңғағының құрамында 60-70 ... және одан да ... ... ... ... ... Кіші Азияда, Иранда, Гималаи тауларында, Қытайда кездесетінсүректі орманжаңғағының биіктігі 25 м-ден, ал ... 30 ... ... ... мен Кіші ... ... ... жаңғағы немесе фундук (С.maxima) кейде бұта түрінде, кейде кішігірім ағаш ... ... ... үш ... ... ... және ... жаңғақтары, бірқатар елдерде(Италия, Түркия, Испания, Оңтүстік Францияда) мәдени өсімдік ретіндеөсіріледі. Қазіргі кезде жаңғақтардың көптеген ... ... ... граб ... туысының өкілдері ірі немесе аласа ағаштар менбұталар. Қырым мен Кавказда, Батыс және Шығыс Еуропада, Иранда өсетінкәдімгі граб (C.Betulus) ... өте ... ... ... ... ... өте мықты, бірақ қисық өсуіне байланысты құрылысқажарамсыз. Әр ... ағаш ... ... үйкеліске төзімділікті кажетететін құралдар жасауға қолданылады. Қабығы тері илеуге, ал ... ... ... сары ... ... ... ... қатар жақсы отын болыптабылады. Қырым және Кавказ тауларының төменгі белдеулеріндегі орманалаңқайлары мен ... ... ... ұсақ ... ... ... ... ағаштар немесе бұталар түрінде шығыс грабы (C.orientalis)кездеседі. Күй талғамайтын жиі бұтақты, қалың ... ... тірі ... ... ... ... ... тұқымдасына өкілдері тегіс жиекті немесе әр түрлі дәрежедетілімделген жай жапырақтары кезектесіп орналасатын, қосалқы ... ... ... жасыл және жапырақ тастайтын сүректі өсімдіктержатады. Дара жынысты, сирек жағдайларда қос жынысты ... ... ... ... ... ... ... гүлшоғырыныңнегізгі осінде дихазийлік топтар құрайды немесе жалғыздан (бұл жағдайдадихазийдің бүйір гүлдері дамымай қалуы ... ... Бір ... ... гүлдерінің жай гүлсеріктері үш мүшелі шеңберлер бойыменорналасады, кейде ... ... саны 4-7 ... ... ... саны 4-40-қа дейін немесе одан да көп болады. Аналықгүлдерінде көбінесе гүлсеріктері болмайды. ... ... ... ... ... мен үш немесе одан да көп жеміс жапырақшаларынан құралғананалықтан тұрады. Әрбір ұясында екіден тұқымбүршіктері дамитын үш-алты,сирек ... екі үялы ... ... ... ... ... төменгі жағынан арнайы жабынмен (плюскамен) көмкерілген, кейдеортақ бір ... ... ... ... ... ... ... эндоспермсіз,ірі ұрықтан тұрады. Тұқымдасқа 6 туыс және 500-550-ге жуық түрбіріктірілген.Тұқымдастың құрамына ... және ... ... ... ... өсімдіктердің түрлері жатады. Туыстарының гүл жәнегүлшоғырларының құрылыстарына байланысты елеулі айырмашылықтары болады.Кең таралған өкілдеріне емен (Quercus) туысы жатады. ... өте ... ... ... ірі ағаштар. Емен жарық сүйгіш, топырақтың құнарлығынталғамайтын, суықка төзімді ағаштардың қатарына жатады. Қолайлы ... ... ... ... ... бойы ... етеді.Жаңа жайылып келе жатқан емен жапырақтарының қойнауларынан сирек ... ... ... және аналық гүлшоғырлары дамиды. Қабыршақ тәріздіжабын жапырақтың қойнауында орналасқан аталық гүлдің алты-жеті жапырақшадантүзілген гүлсерігі мен алты ... саны ... де ... ... ... ... емен (Quercus robur). ... бұтағы; 2-аталық гүл;3-аталықтары; 4-аналық гүл; 5-плюскалы жемістер; 6- плюскаАналық гүлдері гүлшоғырының негізгі осіндегі бокал тәрізді өсінділерде жеке-жеке орналасады. Аналық гүл екі ... ... алты ... ... ... және жалғыз аналықтан тұрады. Аналықтың үшке тарамдалғанауызы, мойыны және әр ұясында ... ... ... үш ұялы ... ... шошқа жаңғақ (желудь). Жемістері түп жағынан плюскаменкөмкерілген. Плюска ... ... ... ... ... ... бокалтәрізді өсінділерден түзіледі. Жемістің ішінде бір ғана тұқым дамиды, яғнибір тұқымбүршігі ғана ... ... ... жоқ, оның есесінеұрықтың ірі тұқым жарнақтары крахмалға бай болады. Қабықтары тері ... ... кофе ... ... Кең ... түрікәдімгі емен (Q. robur) (69-сурет) Шығыс Еуропа ... ... ... ... ... өзенінің жағалауларында өсетін кәдімгі емен, Қазақстанда сиреккездесетін ... ... ... ... ... өлкелерде өсетін тоздық еменнің (Q.suber)перидермасынан әртүрлі ыдыстарға арналған арнайы тығындар жасалады. ... өте ерте ... ... ... ... ретінде қолданған, әсіресеастық тапшылығы кездерінде оны нан пісіруде қолданған. Жерорта теңізіжағалауларында өсетін еменнің кейбір түрлерінің ... ... ... ... ... тұрғындар тамақ өнеркәсібінде қолданады.Сонымен қатар, еменнің жаңғақ жемістері шошқа мен қабандардың негізгіқорегі болып табылады. Еменнің жапырағын тастайтын түрлерімен қатар, мәңгіжасыл ... ... де ... ... ... ... жағалауларыныңүлкен аймақтарында таралған еменнің аласа (Q.ilex) түрі мәңгі жасылжапырақты бұталы формаларының ... ... ... ... ... ... ... гүлшоғырының құрылысыжағынан ерекшеленеді. Нағыз каштан (C.sativa) Оңтүстік Еуропа мен СыртқыКавказда өседі. Бұл жиектері ірі тісті болып келетін ... ... ... үлкен жапырақтары бар биік ағаштар. Масақ тәрізді аталықгүлшоғырларының негізгі осі бойымен үш-жеті гүлді дихазийлер орналасады.Аталық гүлдері екі шеңбер түзетін алты ... ... мен 12-ге ... ... Гүлдің ортасында аналықтың рудиментін байқауға болады.Кейде қос жынысты гүлшоғырлары да кездеседі: Мұндай гүлшоғырларының төменгіжағында аналық, жоғарғы жағында аталық дихазийлер ... ал ... қос ... ... де ... мүмкін. Аналық гүлдері жабынжапырақтардың қойнауында орналасқан кәдімгі үш гүлді дихазийлігүлшоғырларында жинақталған. Дихазий гүлдерді түгелдей дерлік жауып тұратынплюскамен ... ... ... ... бар ... ... пісіпжетілгенде төрт жақтауланып қақырап ашылады. Аналық гүлдің алты ... ... ... ... алты ... ... ... қимасы үш бұрышты) төменгі жатыны үш, алты және одан да көп жемісжапырақшаларынан түзіледі, осыған байланысты аналық ауызының саны датұрақсыз болады.Каштан ... ... ... ... ... Оның ... сол күйінденемесе пісірілген күйінде жеуге болады; жаңғағының ұнынан кофе ... Өте ... ... ... ... ... және әр ... бүйымдаржасауда пайдаланылады.Еуразия құрылығының солтүстік қоңыржай ендіктерінде және СолтүстікАмериканың шығыс ... ... (Fagus) ... ... ... ... дихазийлері кұрылысы жағынан каштан дихазийлеріне ұқсас,бірақ кейбір ерекшеліктері бар: 1) орталық гүлдің жетілмеуіне байланыстыдихазийлері екі ... 2) ... ... гүл асты ... жоқ; 3)плюсканың төрт жақтауларының әрқайсысының сырт жағында бір-бірден кішірекжапырақ-шалары болады. ... ... ... ... ... ... ... жапырақшаларының кірігіп өсуінен пайда болған орган, ал плюсканыңсыртында орналасқан жапырақшалар оның өсінділері деп санайды. Тағы бірморфологтар шамшат ... ... ... гүл ... ал плюсканы сабақтан түзілген орган деп есептейді.70- сурет. Орман шамшаты (Fagus sylvatica). 1-гүлденген бұтақ; 2- жемістібұтақ; плюскада ... ... ... ... ... ... Батыс Еуропада кеңінен таралған, сол,сияқты Шығыс Еуропаның оңтүстігінде және Қырымда да кездеседі (70-сурет).Қырым мен Кавказда осы ... ... ... ... ... ... әр ... ағаш бұйымдарын, жиһаз жасауға, кұрылыс материалыесебінде және отын ... ... ... ... ... жарамды,құрамында май бар.Оңтүстік  шамшаты Оңтүстік Анд тауларында, Жаңа Гвинеяда, Оңтүстік –ШығысАвстралияда, Тасманияда, Жаңа Каледонияда, Жаңа Зеландияда таралған.Чилиде, кейбір түрлері биік ... ... да ... ... ... қос жынысты гүлдер дамиды, ал каштан менпазанияның аталық гүлдерінде аналықтың рудименті кездеседі. Бүл қатарөкілдеріне жел арқылы тозаңдану тэн, ... ... ... ... ... ... сол ... емен гүлдеріне өзге де жәндіктер үйір келеді.Осы деректерге сүйене отырып, шамшат тәрізділердің ата тектерінде қосжынысты энтомофильді гүлдер болғандығын, ал ... ... ... ... ... мен ... ... соңынан пайдаболған белгілер екендігін жорамалдауға болады. Шамшат тәрізділердіңөсімдіктер ... ... ... ... ... өте ... пайдаболғандығын да ескеру қажет.Шамшат тәрізділердің, атап айтқанда еменнің қалдықтары ... ... ... ... Бұл ... ежелгі формалар екендігінекейбір ерекше белгілерінен білуге болады. Мысалы, граб, емен, каштан,шамшат, орманжаңғағы және т.б. ... көп ... ... ... ұрық қапшықтарының дамуы сияқты белгілері дәлел бола алады.Осындай деректерге қарағанда, шамшат гүлділер ... ... ... ... ... күмәнді. Ал шамшат гүлділер мен гамамелидгүлділер қатарларының арасындағы генетикалық байланыстар бар екендігідаусыз.Жаңгақ гүлділер (Juglandales) қатарыДара жынысты, анемофильді ... ... ... одан да ... ... Гүл серіктері қарапайым, тостағанша тәрізді, кейдемүлдем болмайды. Аталық гүлдерінде 2-ден 40-қа дейін ... ... екі ... жапырақшаларынан түзіледі. Бір ұялы жатынында біринтегументі бар жалғыз тұқымбүршігі дамиды. Төменгі жағдайда орналасқанжатыны сабақ жапырақтарынан түзілген плюска ... ... ... ... қатарға жапырақшалары жоқ, кауырсын тәрізді күрделі жапырақтарыкезектесіп орналаскан сүректі өсімдіктер жатады.Жаңғақтар (Juglandaceae) тұқымдасыЖаңғақтар тұқымдасына ірі тақ қауырсынды ... ... ... жапырақтарыбар бір үйлі ағаштар, сирек жағдайда бұталы өсімдіктер жатады. Қосалқыжапырақтары жоқ. Көп аталық гүлдері сырға гүлшоғырына ... Гүл ... және ... ... жетілген. Аталықтары әр түрлі жәнесаны жағынан көп. Аналық гүлдері сырға тәрізді гүлшоғырларына жинақталғаннемесе жекелеп ... ... грек ... Гүлсерігініңтостағанша тәрізді жапырақшасының саны әдетте төртеу болып келеді. Гүл астыжапырақтары бокал тәрізді өсінділермен бірігіп, көбінесе плюска ... ... ... түзілген жатыны бір ұялы және екі аналық ауызынантұрады. Жемісі ... ... ... ... ... ... қабаты шырынды, жасыл түсті болады да,жемісі піскен кезде құрғап ... ... ... ... ішкі ... ... сары түсті болып келеді.Тұқымы біреу, эндоспермсіз, ұрықтың ... ... ... ... ... ... Жабайы түрдегі грек жаңгағы (Juglans regia) Жерорта теңізініңшығыс алқаптарынан Гималаи тауларына ... ... ... ... 1 ... одан да жуан үлкен ағаш. Мәдени түрде ... ... ... ... анықтау қиын. Жаңғақ ағашы Батыс Қырғызстан мен Тәжікстанныңтаулы аймақтарында үлкен орман түзеді. Көптеген мәдени сорттары ... ағаш ... ... ... 50 кг жаңғақ береді. Тұқымынан жаңғақ майыөндіріледі, ал сүйегінен қоңыр және қара түсті бояулар алынады. Жемісін ... ... ... одан ... ... та жасайды. Бұл ірі ағаштардыңтығыз да қатты сүректерінің кесінділері әсем бедерлі болып келеді, әрі оңайтегістеліп, жылтыратылады, ... орай өте ... ... ретіндеқолданылады. Бұған жаңғақ ағашынан жасалған әр түрлі ... ... ... ... түрде өсірілетін пекан жаңғағы (Carya illinoensis) Америкада өте кеңтаралған. ... ... ... төзімді гиккори (C.ovata) ағашыныңжемісі тамаққа пайдаланылады, онымен қоса сүрегі мықты және серпімділігінебайланысты ... ... ... ... тұқымдасының өзгетоптарымен филогенетикалық байланысы толық анықталмаған. Көптеген ғалымдарбұларды жел арқылы тозаңданатын қайыңдар және шамшаттар тұқымдастарыментуыстық байланысы бар деп ...  
        
      

Пән: Биология
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 32 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Консорция. Түрлік консорция. Популяциялық эндоконсорттар. Эпиконсорттар. комменсалдар. даралардың және популяцияның ассосациялануы13 бет
Консорция. түрлік консорция. популяциялық эндоконсорттар. эпиконсорттар. комменсалдар. даралардың және популяцияның ассосациялануы. биотрофикалық, сапротрофикалық, экотопикалық ассосациялану7 бет
Консорция.Түрлік консорция.Популяциялық эндоконсорттар.Эпиконсорттар.Комменсалдар.Даралардың және популяцияның ассосациялануы.Биотрофикалық, сапротрофикалық, экотопикалық ассосациялану11 бет
Популяциялардың динамикасының генетикалық факторлары. Мутациялық құбылыстар4 бет
Әдебиетті оқытудың инновациялық әдістемесі, технологиясы230 бет
Демэкология немесе популяциялар экологиясы7 бет
Адамның қоршаған ортаға биогеохимиялық адаптациясы. Биосфераның биогеохимиялық ұйымдастырылуы және популяцияның физиологиялық гетерогендігі19 бет
Ет сапасына әсер ететін табиғи факторлардың тізімі. Еттің сапа көрсеткіштеріне түрлік фактордың әсері15 бет
Популяциялық экология – демэкология. Экожүйеге қышқыл жаңбырдың әсері16 бет
Популяцияның динамикалық, статикалық қасиеттері. санын реттеу4 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь