Жұмыссыздықтың мәні, түрлері, себептері

ЖОСПАР

КІРІСПЕ

І. ЖҰМЫССЫЗДЫҚТЫҢ МӘНІ, ТҮРЛЕРІ, СЕБЕПТЕРІ
1.1 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ЖҰМЫССЫЗДЫҚ ЖАҒДАЙЫ, МӘСЕЛЕЛЕРІ
ІІ. ЖҰМЫССЫЗДЫҚ МӘСЕЛЕСІН ШЕШУДІҢ ЖОЛДАРЫ
2.1 ЕҢБЕК НАРЫҒЫ ЖӘНЕ ТҰРҒЫНДАРДЫ ЖҰМЫСПЕН ҚАМТУДЫҢ МЕМЛЕКЕТТІК САЯСАТЫ

ҚОРЫТЫНДЫ

ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
КІРІСПЕ

Еңбек қашанда адамның аса қадірлеп, құрмет тұратын игіліктерінің біріненен саналып келді. Ол материалдық және рухани байлықтарының ғана көзі емес, сонымен қатар адамның аса маңызды өмірлік қажеті мен правосы, оның жеке басының дамуы үшін қажетті қуатты құралы болып ьабылады. Адамның қабілеті еркін де мазмұнды еңбек үстінде көрініп, жетіле түседі. Еңбекке деген ділгірлік негізінен алғанда өндіріс құрал-жабдықтарын иемденушілерге жұмысшы күшін сату арқылы және де ол күш неғұрлым мол пайда табу мүддесіне сай келеіндей мөлшерде ғана өтеледі. Мұндай жағдайда еңбекші қауымның қыруар бөлігі жұмыссыздыққа душар болады. Жұмыссыздық қазіргі кезде үйренішті болса да, ол ешқашан да мұншалықты тұрақты сипат алып, ешқашан да өзінің құрамы жағынан еңбекшілердің осыншалықты кең шеңберін қамтып, басқа да бір әлеуметтік апат – инфляциямен дәл қазіргі уақыттағыдай асталып көрген жоқ.
“Жұмыссыздықтың індетінің” қазіргі бұрқ ете түсуі “бар жұртты жарылқайтын қоғам” жайындағы ағымның күлін көкке шығарды. Жаппай жұмыссыздық еңбекшілердің қайыршылыққа ұшырап, экономикалық жағдайының нашарлап тұрақсыздануының, олардың материалдық күйзеліске душар болып, рухани запа шегуінің басты себебіне айналып отыр. Жұмыссыздық тек әлеуметтік қақтығыстарды ғана емес, сонымен бірге адамзат арасындағы қайшылықтарды да асқындыра түседі. Жұмыстан айрылу еңбекшілер үшін нағыз қасіретке айналуда. Ол тек материалдық жоқшылыққа, кедейшілік пен қайыршылыққа ғана емес, сонымен бірге әлеуметтік-психологиялық күйзеліске, өздерін өздері қандай қыруға, қылмыстың, маскүнемдік пен наша шегудің құжылап көбеюіне душар етуде.
Жұмыссыздықтың тауқыметін тек оған душар болған еңбекшілер, ғана тартып қоймайды. Бүкіл жұмысшы тобының халі мүшкілге айналады. Еңбекшілердің қалың тобы арасында ертеңгі күнге деген сенімділік өрбіп, келешектен қорқып-үрку сезімі пайда болады.
Осы заманғы жұмыссыздықты – оның құрамы мен сұрапыл өсу себептерін, еңбекшілердің жағдайына тигізетін әсерін мемлекеттің еңбекке араласуды реттеу әдістерін және жұмысшы тобының еңбек ету правосы жолындағы күресті өрістету тәсілдерін практикалық, теориялық және тәжірибе жүзінде дәріптету қажет.
Қазір дүние жүзі елдерінің халықаралық жағдайда асқындыруына байланысты жұмыссыздық пен инфляцияның арақатынасы, жанталаса қаруланудың еңбекке араласуға әсері, жөніндегі мәселелер ерекше маңызға ие болып отыр. Ақыр аяғында, жұмысшы тобының жалпы білімі мен мамандық дәрежесінің артуы, оның қажеттерінің өсіп, түрлерінің өзгеруі еңбекке араласудың сан мөлшерінің ғана емес, сонымен бірге сапа белгілерінің де маңызды роль атқаратынын анықтайды.
Кескілескен идеологиялық күрестің түйініне айналып, отырған осы мәселелерге талдау жасау еңбекке араласу мен жұмыссыздықтың теорияларын сынау үшін қажет. Ал бұл теориялар қоғамның дамуындағы жаңа құбылыстарды тануда дәрменсіздік көрсетіп отыр. Мұндай ьалдау жұмыссыздық үшін күнәні жұмысшылардың өздеріне аударуға тырысушы “үлкен бизнестің” насихаттық ақпараттарының екі жүзділігін, сондай-ақ бюджет қаржыларын “үнемдеуді”, инфляцияны тежеуді желеу еткен үкіметтің сұрқиялығы мен өтірігін әшкерлейді.
Экономикалық дағдарыс та, тағы да жұмыстан босату қаупі де еңбекшілердің жаппай бас көтеруін тежей алмады. Мұнда жұмыссыздыққа қарсы, еңбек ету правосы үшін күрес шешуші орындардың біріне ие болуда. Жұмыстан босатуға қарсы бас көтерулер көбіне өндіріске қоғамдық бақылау жасау және басқару ісіне қатысу жолындағы күреске ұласады. Еңбек ресурстарын пайдалануды жақсарту үшін ішінара, жартылай шаралардың жетімсіз екенін жұмысшы тобы барған сайын сезінуде. Еңбекке араласу мен жұмыссыздық мәселелерін тек түбірлі әлеуметтік-экономикалық өзгерістер жолымен ғана шешуге болатынын еңбекшілердің қалың тобы жете түсінуде.
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ

1. Әкімбеков, “Экономикалық теория”,

2. Винокурова А., “Безработица в Республике Казахстан”, Казахстанская правда, 2001,

3. Добрынин А.И., “Экономикалық теория”, Санкт-Петербург, 2000.

4. Жандабеков Р., “Жұмыссыздықты жетелейтін жері - қылмыс”, Заң және заман, 2001

5. Кәрібайұлы Ж., “Жастарға жанашырлық жетіспейді” (Жастар арасындағы жұмыссыздық), Егемен Қазақстан, 2003

6. Қилысбаева М., “Жұмыссыздарға кім жатады?”, Халық кеңесі, 2000

7. Оразәліқызы Г., “Жұмыссыздық қазақты жұтып қоймай ма?”, Жалын, 1999

8. Төлеген Б., “Жұмыссыздық күрделі мәселе”, Алматы ақшамы, 2002

9. Тоқтыбеков Ә., “Жұмыла көтерген жүк ауыр”, Түркістан, 2000

10. Шеденов, Жүнісов, “Жалпы экономикалық теория”, Алматы, 2002

11. “Қазіргі таңның басты мәселесі”, Саясат, 2006
        
        жоспар
Кіріспе
І. Жұмыссыздықтың мӘні, түрлері, себептері
1.1 Қазақстан Республикасының жұмыссыздық жағдайы, мӘселелері
ІІ. Жұмыссыздық мӘселесін шешудің жолдары
2.1 ЕҢБЕК ... ЖӘНЕ ... ... ... ... ... Әдебиеттер тізімі
Кіріспе
Еңбек қашанда адамның аса қадірлеп, құрмет тұратын ... ... ... Ол материалдық және рухани байлықтарының ғана көзі
емес, сонымен қатар адамның аса маңызды өмірлік ... мен ... ... ... ... үшін ... ... құралы болып ьабылады. Адамның
қабілеті еркін де мазмұнды еңбек үстінде көрініп, жетіле түседі. ... ... ... ... ... ... иемденушілерге
жұмысшы күшін сату арқылы және де ол күш неғұрлым мол пайда табу мүддесіне
сай келеіндей мөлшерде ғана ... ... ... ... ... ... жұмыссыздыққа душар болады. Жұмыссыздық қазіргі кезде
үйренішті болса да, ол ешқашан да мұншалықты ... ... ... ... ... ... жағынан еңбекшілердің осыншалықты кең шеңберін қамтып, басқа
да бір әлеуметтік апат – инфляциямен дәл ... ... ... ... ... ... бұрқ ете ... “бар жұртты
жарылқайтын қоғам” жайындағы ағымның күлін көкке ... ... ... ... ... экономикалық жағдайының
нашарлап тұрақсыздануының, олардың ... ... ... ... запа шегуінің басты себебіне айналып отыр. ... ... ... ғана ... ... ... ... арасындағы
қайшылықтарды да асқындыра түседі. Жұмыстан айрылу еңбекшілер үшін нағыз
қасіретке айналуда. Ол тек ... ... ... пен
қайыршылыққа ғана емес, сонымен бірге ... ... ... ... ... қылмыстың, маскүнемдік пен наша ... ... ... ... ... тек оған ... болған еңбекшілер, ғана
тартып қоймайды. Бүкіл жұмысшы ... халі ... ... қалың тобы арасында ертеңгі күнге деген сенімділік өрбіп,
келешектен қорқып-үрку сезімі пайда болады.
Осы заманғы жұмыссыздықты – оның ... мен ... өсу ... ... ... ... ... еңбекке араласуды
реттеу әдістерін және жұмысшы тобының ... ету ... ... ... ... ... теориялық және тәжірибе жүзінде дәріптету
қажет.
Қазір дүние жүзі ... ... ... асқындыруына
байланысты жұмыссыздық пен инфляцияның арақатынасы, жанталаса қаруланудың
еңбекке араласуға ... ... ... ... маңызға ие болып отыр.
Ақыр аяғында, жұмысшы тобының жалпы білімі мен ... ... ... ... ... түрлерінің өзгеруі еңбекке араласудың сан
мөлшерінің ғана емес, ... ... сапа ... де ... ... анықтайды.
Кескілескен идеологиялық күрестің түйініне айналып, ... ... ... ... еңбекке араласу мен жұмыссыздықтың ... үшін ... Ал бұл ... ... ... жаңа құбылыстарды
тануда дәрменсіздік көрсетіп отыр. Мұндай ... ... үшін ... ... аударуға тырысушы “үлкен бизнестің” насихаттық
ақпараттарының екі жүзділігін, сондай-ақ ... ... ... ... желеу еткен үкіметтің сұрқиялығы мен өтірігін
әшкерлейді.
Экономикалық ... та, тағы да ... ... ... ... жаппай бас көтеруін тежей алмады. Мұнда жұмыссыздыққа қарсы,
еңбек ету правосы үшін ... ... ... ... ие ... ... қарсы бас көтерулер көбіне өндіріске қоғамдық бақылау жасау және
басқару ісіне ... ... ... ... ... ... ... үшін ішінара, жартылай шаралардың жетімсіз екенін
жұмысшы тобы барған ... ... ... араласу мен жұмыссыздық
мәселелерін тек ... ... ... ... ... болатынын еңбекшілердің қалың тобы жете түсінуде.
І. Жұмыссыздықтың мӘні, түрлері, себептері
Жалпы ... ... ... рет 1911 жылы ... 1915 жылы ... ... әдебиетінде қолданған. Қазіргі
кезде жұмыссыздық дүние жүзінің ... ... әр ... формада, көлмде,
ұзақтықта қатысуда.
Елдегі ңбекке жарамды халықтың қоғамдың өндірісте тұрақты қатысуы. Ол әр
бір елдің ... ... ең ... ... бірі ... ... ... бағдарға ауысуы ... ... ... әкеп соғады. Рыноктік қатынастардың
дамуы кәсіпкершіліктің қауыпі өндірстік сферадан еңбек, жұмысбастылықтан
туындайды. Яғни ... ... ... мәні – объективтік
процесс, ал басқа ...... ол ... табиғи деңгейін
сақтандырудың ұйғарымды шегін ... ... Оның осы ... ... ... проблема тұғызады.
Жалпы жұмыссыздықты түсіндіруді бүгінгі кезде “қарабайыр” деп атауға
болады: бұған еңбектегі баға мен ... ... ... ... ... ... ... төмендеуі еңбекке деген сұранысқа жағдай жасайды
және де осыдан жұмысбастылық; жалақы өсімі еңбекке деген ұсынысты өбейтеді,
бірақ сұраныс ... ... ... ... ... ... мектептер береді. Ең алғаш жұмыссыздықты түсіндіру ... ... Т. ... ... өсу тәжірибесі” еңбегінде
көрсетілген. Мальтустың айтуы бойынша жұмыссыздық демографиялық себептерге
әкеліп соғады, соның ... ... өсуі ... ... ... асып түседі.
Ал Марксистік әдебиетте Мальтустың теориясын “тұрпайы” және дәрменсіздік
деп қарап тұрақты дәстүр қалыптасқан. Мұнда айтылады: “жұмыссыздықтың ... ... ... ... оны дәл ... ... жүйеден іздеу
керек” дейді.
Жалпы К.Маркс жұмыссыздықты ... ... ... ... Ол айтып кеткен, техникалық ... ... ... мен ... ... жан ... шаққанда 1 жұмысшыға. Бұл жағдай
Марксті сенгіздіреді, ... ... ... ... ... ... сұранысқа әкеп соғады, осыдан келіп жұмыссыздық себептері
көрінеді. Бұл ... ... ... ... егер жұмысшы күшіне
сұраныс өссе, онда жұмыссыздық жойылады, немесе ең ... ... ... одан ... ... қарқынмен (нақтаудан одан әрмен)
болады.
Бұл жұмыссыздықтың түсіндіруін толық деп ... ... ... және ... ... ... ... шаруашылықтың дамуы, оны өркендеген рыноктік шаруашылықтың
серігі жасайды.
Экономикалық циклдің дамуынан ... ... ... ... ... ... дәстүр болып қалыптасты. Егер, экономика
циклдік дамыса, өсу мен кему ... ... ... ... ... ... және өндірісті тоқтату деп тұжырымдайды, ... ... ... Республикасының жұмыссыздық жағдайы, мӘселелері
Қазақстан Республикасының жұмыссыздық мәселесі төңірегінде айтылар
әңгіме көп. ... ... ... бітеу жара десек те, қоғам
жұтқан у десек те ... ... ... әсер етіп бұл ұдың ... ... болады?
Жұмыссыздық нарықты экономиканың айырылмас серігі ... ... ... ... ... жұмыссыздықтың
белгілі бір деңгейден аспауы нарықты экономикаға тән ... ... ... ... кейбір экономистер: Дж. Кейнс 3-4%, М. Фридмен 5-6%
жұмыссыздықты ... ... ... деп белгілеген. Ал осы ... аса ... онда ... еріксіз жұмыссыздық пайда бола
бастайды.
Санақ бойынша, жұмыссыздық деңгейі жұмыс күшінің жалпы санындағы
жұмыссыздардың үлесін ... ... ...... күшінен пайыздық есептердегі
жұмыссыздар үлесі (экономикалық белсенді халық) деңгейі жұмыспен қамтылу
мәселелері бойынша ... ... ... ... ... тексеруді
ХЕҰ әдіснамасын пайдалану арқылы Қазақстан Республикасының Статистика
жөніндегі ... ... ... ең кемі 1 ... ... ... де, ... жұмыспен қамтылған болып саналады.
Ресми (тіркелген) жұмыссыздық деңгейі – экономикалық белсенді
халықтан ... ... ... жұмыспен қамту органдарында
тіркелген жұмыссыздар үлесі.
Жұмыссыздықтың орташа ұзақтығы адамның ... ... ... ... Жұмыспен қамтылған адам деп – жұмысы барлары, ал жұмыссыздар ... ... жоқ ... соны ... ... ... деген мағынада қарастырып,
жұмыссыздықтың бірнеше ... ... ... Енді мен сол ... ... ... ... зерттеу құрамына кіретіндер қарастырып, және сол
санақ бойынша біраз мысалдар мен ... ... ... бір ... санақ бойынша жұмысшы күші құрамына кірмейді (оқушылар,
зейнеткерлер және т.б.) адамдар. Мұндай көзқарас ... ... ... ... ... ... ... күдер үзеп, еш жерде тіркелмей де,
сөйтіп жұмыссыздар армия есебіне кірмей қалады. Мұндайлардың саны 200 ... ... ... ... төмендегендер мен толық жұмыс күнімен
естімейтіндер де ресми түрде есептелмейді.
2003 жылы олардың саны 18,3 ... ... ... ... сынақтың
шынында кімдердің жұмыстан айырылғаны мен кімдердің жұмыс істегісі
келмейтінін анықтау қиын ... ... ... ... 2002 ... ... ... тіркелген жұмыссыздық деңгейі
экономикалық белсенді халықтың 3,7 пайызы болды (2001 ... ... ... ... ... ... ... агенттігінің
сараптамалық бағалауы бойынша 2001 жылыдың аяғында ... ... жыл ... 13,5 ... ... 12,8 ... ... төмендеді.
Жұмыссыздықтың деңгейін анықтаудың негізгі факторы ... ... ... ... сәйкес) жұмыссыздардың нақты санын
білу тетігін жетілдіру үшін елде үй ... ... ... ... лны 2002 ... ... әр ... сайын Статистика жөніндегі
агенттік жүргізеді.
2002 жылы 1 қаңтарға жұмыспен қамту аралықтарына өтінішпен барған
азаматтар саны 368,2 мың адам ... ал 2001 жылы 1 ... ... 362,4 мың ... Ауылды жерде жұмыс іздеуші адамдар саны 115,4 мыңға
жетті, яғни 2000 жылғыдан 5 ... ... ... ... ... 6,3 ... ... 6 пайыз, Маңғыстауда 5,8 пайыз және Атырау
облысында 4,9 пайыз болды.
Жасалған талдау көрсеткендей, жоғарыдағы ... ... ... ... барушылар санының біраз өсудің себептерінің бірі ... ... ... деген ұмтылыстың ұлғаюы. Бұған өз кезегінде
жұмыспен ... ... ... ... ... ... болды.
Мәселен, Павлодар облысында қаржы бөлу белгіленген мөлшердің 87 пайызындай,
Қызылорда да – 72 ... ...... және ... облысында
79 пайызындай болды. Сондай-ақ жұмыспен қамту ... ... ... мен статусын күшейту де өз әсерін тигізеді.
Жұмыссыздықпен күрес бағдарламасының орындалуы үшін 2001 ... ... ... ... ішкі ... 0,85 ... қаржы бөлу
жоспарлағанда, нақты бөлінгені 16650,3 миллион теңге ... ішкі ... ... яғни ... 85,3 ... ғана орындалды.
2002 жылдың 1 қаңтарына Республика бойынша тұтас алғанда есепте
231,4 мың жұмыссыз адам ... оның 22,2 мыңы ғана ... ... ... мыңы қоғамдық жұмысқа қатысты, 2,2 мыңы кәсіптік оқытуда біліктілігін
көтеруде және қайтадан даярлауда болды.
Сондай-ақ жұмыспен қамту бағдарламасын қаржыландырудың 80 ... ... ... ... (87%), ... Қазақстан (81%), Қарағанды
(86%) облыстарында және Астана қаласында (81%) орын ... ... ... ... органдарға өтініш жасап
барған жұмыссыздар деңгейі орта есеппен 3,3 пайыз көлемінде ғана ... ... ... оған ... ... ... көрсетеді.
Жұмыссыздықтың табиғы деңгейі: бұл баға мен жалақыны төмендететін
факторлар тепе-теңдік жағдайда болған ... ... ... инфляция
деңгейіне тап болған қазіргі экономикадағы жұмыссыздықтың жоғары жәрежесін
анықтайды және патенциалды өнім ... ... ... Егер ... жоғары болап, өнім көп шығарылса, онда инфляциялық ... ... ... ... ... жоғары болады, өйткені ол
қандай бір түрде өмір сүреді (фрикциондық және құрылымдық). Жұмыссыздықтың
табиғы түрі қажет, ол инфляцияны ... ... ... та әсер етеді. Жұмыссыздар 26
апта бойы мемлекеттенсақтандыру ретінде бұрынғы жалақыларының 50%-ін алады,
салық төлемейді , сөйтіп, жалпы ... ... ... ... Әрине,
мұндай жағдайда жұмысшылар жаңа жұмыс таңдауға талғампаз болады ... ... ... ... ... Жұмыссыздықтың табиғы деңгейі
құрылымдық жұмыссыздардың көөбеюымен жоғарлады (автомобиль құрылысы, болат
қорыту өнеркәсібіндегі дағдарыс, ... ... ... өнеркәсібіндегі
өзгерістер). Сөйтіп еңбекке деген сұраныс пен ... ... ... ... уақыт қажет болды. Жұмыссыздықтың табтғы беңгейінің төмендеуі
құрылымдық дағдарыстың ... ... ... ... ... ... ... бірі ғылыми-техникалық
процесс. Ғылыми-техникалық процесс жаңа қосымша жұмыс үшін керек ... ... ... ... ... тудырады, ол материалдық
өндіріс саласында еңбек етуге қабілеті бар ... ... ... ... ... ... бар ... жұмыспен қамтуды тұрақты
түрде өсіру, негізінде өндірістік емес салалардың ... ... ... оның ұлғаюы, тұрғындардың әр түрлі қызмет ... ... тез ... және ... ... ... көрсеткішіне
қарағанда жоғары еңбек ауқымдылығымен (көп еңбекші керек қылушылық)
сипатталады.
Қоғамдағы ... ... ... ... аса күрделі мәселе –
жұмыссыздық. Оның қамытып кигендер 1 ... ... ... ... ... ... ... Үкіметтің кедейшілікті қысқарту жөніндегі бағдарламасы
бойынша 2002 жылы ... саны 638 ... ... ... ... ... Ауылдан қалаға ойысып, базар
жағалап, болмашы табысты тамағына талшық етіп жүргендердің ... ... ... мен қыздер емес пе? Олардың саны жыл сайын оқу орындарын
бітірушілердің есебінен ... ... ... 2002 жылы 198 мың жас ... тауысып, олардың жиырма мыңы ғана ... ... ... ... ... бойынша оқуын жалғастыруға мүмкіндік алды.
Колледжлердің, жеке оқу орындарының саны өскенмен, оларға ... ... ... ... ... білім тауарға айналғанда ақы төлеп оқытуға ата-
аналардың шамасы жоқ, қалған 100 мыңнан ... ... боп ... ... Кез келген қоғамда жастар үшін мемлекет тарапынан дәйеті қам
жасалмаса, онда олар ... ... ... да сол қоғамнан орнын табуға
талпыныс жасайтынын тарих талай дәлелдеген.Сондықтан да өмір ... ... ... ... заң ... итермелейді.
Әйелдердің жоғарғы білімділік деңгейі жұмыспен қамтылған адамдар
арасында ... сан ... ... ... ... ... ... 16%-ға (2003 жылдың деректері бойынша), арнайы орта білімі ... ... ... ... деңгейі бастауыш білімі бар
жұмыссыздарды қоспағанда, ... ... ... ... ... ... ... диаграмма). Бастауыш білімі бар жұмыспен
қамтылған ... 5%-ға кем. ... бұл ... ... ... ұсынатын
мамандықты талап етпейтін жұмыстарды (сыпырушы ыдыс-аяқ жушы және т.б.)
қалыптасқан дәстүр бойынша әйелдердің ... ... ... Жоғары
білімді еркетер мен әйелдер жұмыссыздығы деңгейлерінің ... ... осы ... ... ... қатысты маңыздылығын тағы бір рет
әкеліп көрсетеді.
Қазақстанда 2001 жылдың аяғында жұмысқа ... ... 223 ... ... Экономикалық белсенді халық санында олардың ... -ды ... ... жұмыссыздар санының жартысынан астамы ... ... саны ... жұмысы жоқ оны белсенді түрде іздегендер
және оған кірісуге дайын болғандар) 780 мың ... ... ... ... жетті. Жұмыссыздардың арасында әрбір екінші адам - ... ... адам – 15-24 ... жігіттер.
Еңбекақының ең жоғары мөлшері қаржы шаруашылығында сақталып отыр ... ... ең ... ... ауыл ... – 7497 теңге, олардың
арасындағы ... 5,9 ... ... Бұл уақыт ішінде орта есеппен жан
басына шаққандағы атаулы жалақы 79258 ... ... және 2001 ... 18,9%-ға, нақты ақшалай табыс 9,6%-ға артты.
Қоғамдық пікірдің республикалық ортылығының мәліметтері бойынша,
жұмыспен қамту орталықтарына тек ... ... ... ... ... ... ... елдеріндегі жұмыссыздықтан үлкен
айырмашылығы бар. Батыс мемлекеттеріндегі жұмыспен қамтылу шектері ... ... ... ... ... кейінгі
ұлғайтылған өндіріс болып табылады.
ІІ. Жұмыссыздықтың мӘселесін шешудің жолдары
Жұмыссыздықтың проблемасын шешудің бірден-бір жолы бұл еңбек ... ... ... ... нәтижелерін көруімізкерек.
Еңбек биржалары бойынша тұрғындарды жұмыспен қамтамасыз ету олай болуының
өзінен жұмыссыздықпен күресудің ... ... ... көре ... Бұл
еңбек биржалары ең алғашқы кездерде дамыған мемлекеттерде жұмыссыздарға
көмек беру мақсатындағы ... ... ... ... ... өте келе және ... қатынастарының дамуына байланысты оның атқаратын
қызметі мен нақты өзгеруі. Еңбек биржасы – бұл ... ... ... мен ... ... ... қызметін атқаратын
келісімдер жайын, тұрақты мерзімді қызмет жасайтын мәселе.
Тәуелсіздік алғашымызға он жылдан асып ... өте ... ... ... ... проблемасымен күресуде, бірақ осыған қарамастан
жұмыссыздар саны таңдаусыз өсуде. Ташкентте еңбекпен ... ... ... ... ... әр ... ... базардың алдында жиналған
дұмыссыздар бұл еңбек биржасының мың ... ... ... бар: бұл ... ... мен ... ... көзбе-көз кездеседі. Олар келісімге
келіп өз ... ... ал ... ... ... ... еңбек
күшін тауып келіседі. Міне, бұл биржаның жұмыс жасау принципі осы ғана. Бұл
биржа туралы әгімелегенде Сейфуллин ... ... ... ... не бір аз ... яғни мамандығына нағыз шын ... ... ... кәсіпқойлық деңгейде меңгергендерді кездестіруге болады. Ал
бірақ осы ... ... күні бойы ... істегендегі табысын
спиртке, яғни бір бутылка ішімдікке жұмсағанын көргенде не ... ... орай ... ... кезінде Ташкенттегідей еңбек биржасы
жұмыс істемеді.
Бірақ, болашақта жұмыссыздар санын азайту үшін Қазақстан Республикасының
заңдарына сай ... ... ... Ал, ... ... ... болуы мүмкін
емес. Себебі жемқорлықпен күрес жүргізіп ... да сол ... ... ... ... ... жұмыссыз адамдар тек материалдық
жақтарымен ғана емес психологиясының да өзгеруі әбден мүмкін. Егер ... бір ... ... істеуі, ал басқаларының жұмыссыз отыруы
“Еңбексіз елге сыймас” деген ғылымымыздың ... ойлы ... ... Сол ... ... ... түсінбеушілік туындайды. Бұл
жұмыссыздық тек Қазақстан ғана емес ... ... ... ... жатқан
құбылыс. Халқы жағынан алдыңқы орындағы Қытай мен ... ... ... 27%, бірақ бұдан ад жоғары екені ... ... ең ... ... Азия елдері мен Сахарада орналасқан біршама ... ... ... ... ... ... жұмыспен қамтамасыз ету
өте төмен, бірақ арзан еңбек күшінің болғанымен ... ... ... айта кететін жай бөлімде айтып өткен биржа қызметтерін жалдау
арқылы толық түсінуге болады. Ол еңбек ... ... пен ... ... ... алу мен бас жұмыс орындарын тіркеу; жұмысын
ауыстыратын ... ... ... ... ... тілек білдірген адамдарға
ақпарат беру, жұмыс істеп жүрген адамдарды ... мен ... ... ... ... ... ... беру жұмысын жүргізу:
адамдарды жұмысқа тарту үшін делдалдық қызмет ... ... ... ... ... ақы ... ... кәсіпорындар мен
ұйымдардың мүдделерін есепке ала отырып, биржалар ... ... ... ... ... ... ретінде және олардың берген жолдама кәсіпкерлер
үшін міндетті болмайды. Ол тек қана ... ... ... ... ... ... ... қабылдауға мүмкіншілігі бар, немесе
өздерінің кадр ... ... ... ... және оны ... ... ... кездегі биржада еңбекке деген сұраныс пен ұсыныс туралы толық
мағлұмат ... ... Осы ... өнеркәсібі дамыған Батыс елдерінің
тәжирібесіндегі жағдайларды қолдануға болады. Бұл консультацияның көмегімен
бір айдың ішінде барлық ... ... ... 40%-ке ... ... ... жаңа бағдарламасы енгізілген.
Вашингтон штатында феодалдық өкімет тиісті ... ... ... бар ... ісінің маманы болғысы келген 400 жұмыссыз адамға алдын-ала мүмкіндік
беріп, бірнеше айға ... ... ақы ... ... ... жоюдің тағы бір жолы экономиканың неформалды
секторын дамыту, оның негізгі қала экономикасы, ал қызмет көрсетудің ерекше
саласы. Бұл салаға және ... ... ... ... ... өнеркәсіп
және бұл салаға мемлекеттік саясаттың ешқандай араласуынсыз ... ... ... ... және ... формалды емес сектрде 50% жұмысшы қала
жұмыскерлер күші ... ... бұл ... ... ... ... ... шағын кәсіпорындарға несие ... ... ... ... көмектескені дұрыс. ... ... ... ... формалды емес сектр қаладағы
жұмыссыздар санының азаюына себебін тигізеді дейді.
Сол сияқты қазіргі кезде біздің ... де ... ... ... 2030 ... дейінгі стратегиялық жоспарында шағын
кәсіпкерлікті дамыту, халықты толық ... ету ... ... ... бұл мақсаттардың орындалуы келешектегі болашақ Қазақстандықтардың
жұмыспен ... ... деп ... ... ... Бұл да жұмыссыздықты азайтуға себепші бола
алады. Ол үшін алдын-ала ... ... ақша ... ... ... ... ... пен сұраныс тепе-теңдігін қамтамасыз ету,
субалдия көлемін капитал көп қорланатын өнеркәсіпке аз ... ең ... заң ... ... ... ... ... азайтып, шектеуді
ауыл шаруашылық өнімдерінің бағасына тоқтату.
Бұл жерде айтылған кейбір мәселелерде Қазақстанда қоданылып ... ... ... ... жарлығы бойынша ең төменгі ... ... және ол 2001 ... 1-ші ... бастап қайта қарауға
алынып ең төменгі жалақы мөлшері мен ... ... ... ... ... ... кеткеніміздей жұмыссыздыққа байланысты ... ... оның ... ... ... әсерін білу
көп ізденісті талап ... ... ... қала ... ... ... жұмыссыз қалуын және оның қаншаға созылғанын анықтауды
алмастыру ... ... ... ... Алмастыру коэффиценті
дегеніміз – жұмыссыз ... ... ... ... ... ... ... табысқа қатысты.
Жұмыспен қамтылудың тұрақтылығы. Жұмыстан босатылған адамдар ... онша азап ... ... жұмысшыны көп ұстамай жиі
шығарады. Жұмыссыздың ... ... ... ... ... оның
мөлшері жұмыссыздықтың тоқырауы мөлшеріне қосылады дегенге күмән бар. Және
адамдар ... ... ... ... жұмыс іздеуге кеткен
уақытты қажетсінеді. Соңғы ... ... үшін ... істету проблема
емес, себебі олар үшін жәрдемақы төленеді деп жүр.
Бұл дұрыс емес, өйткені ... ... ... ... ... ... ... жұмыссыздардың үлкен екі бөлігінен төмендеуі
ғана сақтандырылған жұмыссыздық.
2.1 ... ... жӘне ... ... ... мемлекеттік саясаты
Жұмыспен қамтылу – азаматтардың жеке қажеттіліктерін қанағаттандыру
үшін ... ... ... ... ... қызмет.
Еңбек рыногы – бұл жұмыс күшін тауар ретінде сату, ... алу ... ... ... Еңбектің тікелей әсер етуінің арқасында
жоғары білікті еңбектің дәрежесі көтеріледі, ... ... ... ... жұмыскерге және оның еңбегіне талап күшейеді. Еңбек рыногында өте
қабілетті және іскер жұмыскерлерге ... әрі ... ... ... ... қабілетсіздерді, жалқау, әлсіздерді ешқашан аямайды. Ол
еңбектің жоғары шапшаңдығын ... ... ... пен ... ... ... ... пен бастамашылдықты ынталандырады.
Жұмыссыздық мәселелерін зерттеу кезіндегі туындайтын негізгі қиындықтар:
зерттеу кезінде мемлекеттік және ... емес ... ... ... ... және ... қамту нарығының толық
жетілмеуі, үкіметтің және халықтың талғаусыздығы, халықтың ... ... ... ... ... ... жұмыс күшіне сұраным мен ұсыным заңы әрекет етеді. Ол
еңбекке төлейтін ақының шамасын ... Бұл ... ... ... мен ... алушыр кездеседі.
Францияда жұмыспен қамтамасыз етумен айналысатын, сол үшін ... ... ...... ... ету ... агенттігі деп атайды. Оның
жұмысы еңбек, жұмыспен қамту және білім ... ... ... ... толық қамтылу – жұмыс істегісі ... ... ... ... ... ... ... деңгейі уақытша
жұмыссыздықты бастан ... ... ... ... ... ... ... елдің барлық экономикалық ресурстары әрекетке қосылған
болып ұйғарылады. Ал, өздігінен қамтылу – ... ... ... ... мен ... ... өндірісінен түсетін пайдаға тікелей
қатысты болатын жұмыс (мұнда өз тұтынуы табыстың бір ... ... ... жалпы азайғанына қарамастан, жастар мен әйелдер
арасындағы, сондай-ақ ауылдық жерлердегі жұмыспен қамтылу проблемасы әзірше
өз шешімін ... жоқ. ... ... ... да кезек
күттірмейтін мәселе болып отыр. Қазір ұзақ уақыт ... ... ... 75%-ын ... ... жұмыспен қамтылған халықтың үлесі
40%-ке дейін ұлғайды. Өздігінен жұмыспен қамтылғандар санының ... ... ... ... ... етеді: олардың, қағида бойынша, төмен
жалақыларын ескеру ... және ... ... ... ... ... ... оларды халықты әлеуметтік қорғау жүйесіне
кіргізу керек. Басқаша айтқанда, соңғы жылдардағы экономикалық ... ... ... ... ғана ... деңгейлері мен сапасын
жақсартумен шектелді. ... ... ... қамтамасыз ету қажет, ... тек ... және кен ... ... ғана емес, сонымен
бірге экономика саласының өңдеу өнеркәсібін де дамытуды талап ... ... ... ... сондай-ақ жұмыс берушілер үшін
ынталандыру шараларын ... ... ... мәселен, өнеркәсіптің
өңдеуші салаларында, ауыл және орман шаруашылықтарында, сондай-ақ халыққа
арналған тауарлар өндіретін және ... ... ... ... ... ашу үшін ... берушілер салықтық жеңілдіктер, субсидиялар
және т.б. белгілеу.Осы шаралардың барлығы кедейшілік көзқарасы тұрғысынан
халықтың ең осал ... ... ... ... ... ... ұлғайтуға жағдай туғызады. Жұмыспен қамтылудың ұлттық
бағдарламасын ... осы ... ... оң ... тигізеді.
Біршама төмен еңбек табыстары бар және әлеуметтік қауыптер төнген жағдайда
әлеуметтік кепілдік/ қорғаумен қамтамасыздандырылмаған өздігінен ... ... ... ... ... ... ... және шағын
несиелерді қосқанда, несие ресурстарына қол ... ... ету үшін ... ... ... талап етеді.
Еңбек нарығы – бұл тауар болып табылатын еңбек ресурстарының нарығы,
бұлардың тепе-теңдік ... мен ... ... ... пен ... ... әсер етуімен белгіленеді.
Еңбек нарығында бірнеше ерекшеліктер болады. Осының құрамын элементтерге
жұмысшы күшін иемденетін адамдар жатады. Бұларға әлеуметтік, дині, ... және т.б. ... ... тән ... Осы ... ... оның ... ықпал етеді. Еңбектің бағасы – ресурс ... бір түрі ғана ... ол ... ... ... мәртебенің,
жұмыскердің және оның отбасының амандығының бағасы, құны болып ... ... ... ... ... ... рөлімен белгіленеді,
еңбек табыстың және жақсы хал-жағдайдың өте маңызды көзі. Экономикалық
бағыттан еңбек ... өте ... ... ... ... табылады.
Осыған сәйкес, еңбек нарығы басты екі қызмет атқарады: әлеуметтік функцияға
адамдардың табыстары мен жақсы ... ... ... ... ... және ... өндірістік қабілетінің тиісті
дәрежеде ұдайы өндіруінің қамтамасыз ... ... ... ... ... ... ... тарту, оны бөлу, реттеу және
пайдалану жатады. Еңбек нарығы бірсыпыра ынталандыру функцияларын атқарады,
олар бәсекелестік ... ... ... ... ... ынтаның
өсуіне, квалификацияның жоғарылауына, мамандықты ауыстыруға т.б. ... ... ... ... ... ... негізін мынадай
принциптер құрайды: фирмалардың ынталарын бейнелейтін және еңбекке ... ... ... көп ... ... ... иелік ететін және
оның ұсынысын жасайтын жұмыскерлердің көп ... ... ... ... ... ... ... мүдделеріне жетуді және
пайда табуды көздегендігімен белгіленеді. Олар үшін ... ... ... ... ... ... болмайды. Жұмыс берушілер ұсынатын жұмыс
орындары және жұмыскерлер ұсынатын жұмысшы күші ... ... ... саны мен ... жұмыскерлер санымен өлшенеді.
Икемді нарықтық механизімі баға арқылы жүзеге ... ... ... ... нарығы, болып сипатталады. Осындай ... ... ... ... ... жалпы нарықтық ситуацияға әсер ете
алмайды: ... ... ... ... фирмалардың немесе
жұмыскерлер топтарының әрекеттеріне тәуелді болмайды, олар ... яғни ... ... ... ... ... ... белгіленеді.
Бәсекелік еңбек нарығында еңбекке сұраныстың қисық сызығының еңкеюі теріс
бұрышы болады: ... ... ... ... сайын еңбекке сұраныс
төмендей ... ... ... ... ... ... есептесе
отырып, тауарлар мен қызметтер өндіру үшін, ... ... ... ... ... ... ... жалдауға
қажеттіліктерімен белгіленеді. Жұмысшы күшінің ұсынысы еңбекке ... ... ... ... әдеттегідей ұдайы өндіру керек
қажеттіліктерімен және жиынтық ... ... ... ... хал-жағдайды қолдап тұруға жеткілікті қажеттіліктермен белгіленеді.
Сұраныс та ... әр ... ... ... ... ... ... жалақымен, еңбек өнімділігімен, адамдардың
санымен, жұмыскерлердің квалификациялық – мамандық ... ... ... заң ... ... мәдени, діни және басқа
ұйымдардың қызметтерімен қалыптасады.
Енді еңбек нарығына байланысты ... ... ... ... жылдың үшінші тоқсанында 15 және одан жоғары жастағы экономикалық
тұрғыдан белсенді халық саны 7,9 млн ... ... Бұл ... ... ... 68,6 мың ... ... ... көп Республика
экономикасындағы 7,3 млн адам жұмыспен қамтылған болатын, бұл 2003 ... ... ... 76,3 мың ... немесе 1,1%-ға артық, соның
ішінде ... – 3,8 млн ... ... – 3,5 млн ... ... ... ... саны 4,1 млн адамды (жұмыспен қамту деңгейі –
91,1%), ауылдық жерде 3,2 млн ... (44,3%) ... ... ... ... ... саны 4,5 млн адамнан ... ... ... 61,8%), одан ірі және орта ... 2,5 млн ... жұмыс істеді. Жалдамалы қызметкерлердің 81%-нан мемлекеттік және
мемлекеттік емес ұйымдар, 12%-ы жеке тұлғаларда, 7%-ы ... ... ... Өз ... ... ... саны 2,8 млн ... құрады (38,2%).
Жұмыспен қамтылғандар ішінен 1,3 млн адам (олардың жалпы санынан 17%)
өнеркәсіп орындарында және құрылыс ұйымдарында 2,5 млн адам (34%) ауыл ... ... ал 3,5 млн адам (49%) ... ... ... ... саны (табысты жұмысы болмағандар, оны белсенді іздегендер,
жұмысқа кірісуге әзір болғандар) 2004 жылдың үшінші ... 634,2 ... ... ... өткен жылдың тиісті кезеңіне қатысты 7,7 мың адамға
(1,2%-ға) қысқарды.
Жұмыссыздық деңгейі 8% (2003 ... ... ... 8,2%) ... ... ... ... саны 370 мың адамды (59%), еркектер –
264,2 мың адамды құрады (41%).
Жұмыспен қамту органдарында жұмыссыздар ретінде есепте ... ... 2004 ... 126,8 мың ... құрады. Экономикалық тұрғыдан белсенді
халық санындағы тіркелген жұмыссыздардың үлесі 1,6% болды. ... ... ... үміткерлерге қойылатын талап келесі: 40% - ... ... 25% - ... пен бухгалтерлік іс, 3% - қорғаушылар
мен автокөлік жүргізушілер; 2% - заңгер білімі, және басқа да ... ... ... ... 127,7 мың адам ... орналастырылды,
бұл жұмыс іздеушілердің жалпы санының 35%. Ауылдық жерде ... ... 28% ... ... 2000 ... белгіленген еңбекпен
қамту тапсырмасы 109,4% орындалды.
Республика бойынша 2000жылғы желтоқсанның аяғында бір бос жұмыс орнына
орта ... 25 ... ... жерде – 137 адам таласты.
Жеке аймақтар бойынша алып қарағанда Қарағанды ... ... ... ... ... 18 мың ... ... көзделсе, іс жүзінде
32 мың адам орналастырылды яғни 77,7% артық, Солтүстік ... ... ... 4 мың және 5,2 мың адам, яғни 30,9%, Оңтүстік Қазақстанда – 7,9
мың және 9,5 мың адам ... 20,1%, ... – 4 мың және 5 мың ... ... ... – 5мың және 6 мың, яғни 19,6% ... орналастырылды.
Жұмыссыздарды еңбекпен қамтудың төменгі көрсеткіштері бұрынғысынша Жамбыл
облысында, бұл облыста жұмыс сұрап ... тек 13,9%-і ... ... ... ... ... бес облыста
орындалмай қалды.
Еңбекпен қамтуға ... бір ... – бос ... ... ... ... күні ... ұйымдастыру мен өткізудің
тәжирібесі Қарағанды, Ақмола, Атырау, Павлодар облыстарының, ... ... ... ... ... ... өкілетті органдарында бар.
Кесте1
Қазір де жұмыспен қамту саласында өндіріске қажетті жұмыс күші ... ... ... ... ... ... ... қайшылықтар бар.
Оның шиеленісуі кадрлардың тұрақсыздығынан көрінеді.
Қазіргі таңда Қазақстанды жұмыспен қамтамасыз ету шамасы қандай?
Жұмыспен қамту ... ... ... және ... ... көңіл бөлінуі тиіс. Бұл орайда жұмыссыздықты азайтуға
бағытталған дәстүрлі шаралар (жұмыссыздық ... ... ... және ... даярлау бағдарламалары, шағын несиелер беру) ... ... ... шешу үшін ... ... ... ... сүйене отырып, консультативтік, психологиялық
қызметтер көрсететін, сондай-ақ ұзақ ... ... ... әлеуметтік
қатарға қосу жөніндегі қызметпен айналысатын институттар желісін құру
арқылы ... оң ... қол ... ... ... ... жұмысты
тиімді іздеуге қажет білімге тарту және мамандықтарға үйрету үшін ... ... ... ... ынталы топтар құру, оларға кәсіптік
оқу мен қайта даярлау ... ... ... ... де ... ... ... мүмкін. Жастар жұмыссыздығының проблемасын шешу
қажет, өйткені ол болашақтағы кедейшілікті жаңғыртуы ықтимал.
Енді жұмысбастылық ... ... ... ... ...... рыногінде әлеуметтік сипаты бар қоғамдық өндірістерде әйелдер
арасындағы жұмыссыздыққа тоқталып кетейін.
Жұмыссыздыққа ұшырап ... ... әйел – ... ... үйде бала бағып,
отбасының шаруасымен айналысып отырған әйелдер қымбатшылық келген кезде
жұмыс істеуге ... ... ... жұмыссыз әйелдердің яғни,
білдіргенден саны 25 мыңға жетті. ... ... 84,4 %-і ... ... шақ – 29 жасқа дейінгілер. Алайда, ... ... ... өте
қиындықпен жүруде. Себебі, олар бұрын алған ... жоқ, ... ... ... ... да біздің қоғамда ... ... ... ... ... де ... ... қалып отыр.
Жұмыссыздықтың гендерлік ерекшеліктері. ... мен ... ... ең ... ... рыногынен көрінеді. 2002 жылғы
статистика ... ... ... ... ... әйелдерден
шамамен 4%-ға артық болған. Бұған керісінше, халықтың ... ... ... ... 1,7 есе көп. Осы ... ... үй ... өз ықтиярларымен көшу себебімен ғана түсіндіруге болмайды.
Әйелдер өз еңбектерін ... ... ... 2001 ... жұмыспен қамтылған
әйелдердің саны 15%-ға өсті, ал еркектердің мұндай көрсеткіші – небәрі 4%
ғана. Алайда ... ... ... ... ... үлесі
төмендеу.
Жұмыссыздық “әйел шырайлы”: жұмыссыздардың жалпы санында әйелдердің үлесі
басым (2001 жылы - 57%, 2002 жылы - 59%). ... ... ... салыстырғанда әйелдер арасында жоғары (2002 жылғы деректер
бойынша – 11,2 және ... ... ... ... ... көптеген елдермен салыстырғанда
адамның еңбегі төмен бағалануда. Мысалы, бір ... адам ... ... 30, ... – 28, ... – 22, ... – 15 ... құрайды.
Біздің есептеуімізше, Қазақтстан Республикасында жұмысшы мен мемлкеттік
сектордағы қызметкерлердің бір сағат ... 0,10 ... ... Ал
Республика аумақтарына жеке-жеке тоқталатын ... ең ... ... ... ... ... Бұл облыста орташа айлық нақты жалақы көлемі –
53623 теңгеге жеткен. Солтүстік және Оңтүстік Қазақстан, ... ... ... ... сақталған, мұндағы жалақы 20000 теңгеден асады.
Облыс тұрғындарын жалақы ... ... ... қарамастан
жалпылай алғанда республика бойынша өткен жылғы орташа айлық жалақы – 13,9%-
ға өскен.
Жұмыспен қамту ... ... ... және орта ... ... бағытталған шаралардың ерекше маңызы бар, ол: заңнамалық базаны,
салық салу механизмдерін, несиелердің мүмкіндігін жетілдіру, ... және т.б. ... ... ... ... ... ... өз көмегін тигізеді.
Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаев өзінің 2004 жылғы 14
наурыздағы Қазақстан халқына жалдауында шағын ... ... айта ... ... ... және орта ... ... түбірінен жаңа
идеологиясын түзуіміз қажет. Біз кәсіпкерлік ортаның басымшылығын іске
асыру үшін ... ... ... ... шағын бизнес кәсіпорындарында 2004 жылғы 1 ... ... ... 464,1 мың адам ... ... бұл ... жылдың бірінші ақпанындағы деңгейден 4,9 ... ... ... ... ... республика бойынша 2004 жылдың
шілде айының 1-ші жұлдызына дейін шағын бизнеспен айналысатын 138,4 ... ... ... ... бұл ... ақпан айының 1-ші
жұлдызындағы деңгейден 5,4%-ға жоғары. Тіркелген ... ... ... ... ... Осы кәсіпорындардың әрбір екіншісі,
яғни 49 мыңнан астамы маусым айында белсенді ... ... ... құрады.
Қазақстан Республикасы “Тұрғындарды жұмыспен қамту туралы” жұмыссыздығы
үшін ... ... ... 50%-нан төмен емес мөлшерде кепелдікпен
ақы белгіленеді. Ол ... ... ... ... күн ... ... ... қажет. Салыстыру үшін жұмыссыздық бойынша ақы
мөлшерін келтірейік: АҚШ- та ... 50%-ын ... ... жас ... мен ... көрсеткішіне байланысты 3-12
айдың жалақысының 60-80% құрайды, ... – 1-2,5 ... ... ... құрап, қосымша күніне 40 франк төленеді, ал 3 жыл бойы ерекше ... ... 52 апта бойы 28,5 фунт ... ... ... ... шегеріліп, сол жиналған сомалардан аранайы қор
пар құрылады.
Рыноктық экономикасы дамыған көптеген елдерде еңбек нарығындағы ... ... ... ... қарау көзделген. Әсіресе
жастарға. Осы мақсатта жастар арасындағы жұмыссыздықпен ... үшін ... ... ол ... ... Бұл ... ... жастар үшін жұмыс орынын құру шараларына ... орын ... ... ... шығындарын қаржыландырмаса, мемлекет кәсибі
дайындықта жұмсалатын шығындарды өз мойнына алады. Қазақстан ... ... ... саясатын жетілдіру шаралары туралы” шешімі
шығып, онда осы меемелерді қарастыру көзделген.
Бір сөзбен айтқанда, азаматтарды жұмыспен қамту саласында ... ... ... барлық адамдардың мамандық мен жұмыс алуда бірдей
мүмкіндіктермен қамтамасыз етілуіне, әлеуметтік ... аса ... ... ... ... қиындық көріп жүрген, әсіресе 20 жасқа дейінгі өрендерге,
кәмелетке толмаған балаларды тәрбиелеп отырған жалғыз және көп балалы ... өз ... ... ... ... ... ... жүйесі бізде қалыптасқан жоқ.
Жұмыссыздық мәселесін мемлекет тарапынан ... жолы – ... ... жұмысын жақсарту. Алматыда жоғарғы аталған
мекемелердің көмегімен жұмыс табу мүмкіндігі ... ... ... ... ... ... ... биржасын” Сейфулина даңғылында
құрды. Бұл тек Алматыда ғана емес, басқа да ... ... ... Осы ... сапалы жұмысы жұмыссыздық деңгейін айтарлықтай
көтерер еді, себебі қазір көптеген кәсіпорындар маманданған кадрларды қажет
етеді, алайда бұл ... өмір сүру ... ... ... ... Ал бұл жұмыс түрлері “көлеңкелі экономикаға” жататындықтан,
қазір бүкіл жалпы ішкі өнімнің 35% ... сол ... ... ... ... шараларды қарстыруы қажет. Егер оларға өзінің
кәсіпкерлік ісін ... ... ... оларды қолдап, жеке кәсіпкерлікке
салықты азайтса, ... ... ... болады.
Бірақ айтылғанның барлығына Қазақстан Республикасының халқының
қолдауынсыз жетуге болмайды. ... елді ... ... ... -2030” ... презентациясына ел Президенті
Н.Ә.Назарбаев – “біз осы ... ... ... ... ... ... ... себебі елді дағдарыстан шығара алатын
тек Қазақстан халқы. Шетелден келіп, елге миллион ... ... ... өмір ... деп үміттенуге болмайды”.
Қорытынды
Нарықтық экономикада әрқашан да жұмыссыздық проблемасы бірге жүреді.
Себебі ... ... ... пен ... ... ... ... пен нарық айырылмас деп айта аламыз. Қазақстан
мемлекеті тәуелсіздігін алғаннан бірге ... жыл ... ... ... өсе ... ... оны экономистер өтпелі экономиканың жазылмаған заңы
деп түсіндіріп отыр. Сол себепті бұрынғы КСРО ... ал ... ... ... ... ... жұмыссыздар саны өсу үстінде. Сол
себепті әр ... ... ... ... жұмыссыздыққа қарсы
саясаттар қолданылады. 90-шы ... ... яғни ... жартысында
жұмыссыздарды ешкім тіркемеді және олар қанша, олардың әлеуметтік-
экономикаға әкелетін ... бар ма, бар ... ... міне осы сияқты
сан алуан сауалдарға жауап ... ... ... еді. ... оған жақсы
беретін ешкім жоқтай көрінді. Бірақ бұл мәселені сонау Самуэльсон, ... ... ... ... еді. ... ... арқылы біз
жұмыссыздықтың экономикалық және теориялық жақтарымен ... ... ... Олар ... бұл ... ... ... мүмкін емес және
барлығын толық қамта алмағандықтан ең негізгі теорияларынан жазып отырмыз.
Біз тәуелсідігімізді кейін өз ... ... ... ... төлей бастадық. Бірақ бұл төлем ақылар әр түрлі мамандар үшін
әр түрлі көлемде ... Олар ... ... сол ... ... ... бұл коэффиценттер тек мемлекеттік мекемелер
үшін орындалады. Ал жеке меншік кәсіпорындар мен компаниялар үшін ол ал ... әсер ... Бұл ... айта кететін мәселе елдің экономикалық
жағдайы өскен сайын категориялар бойынша коэффиценттер де өсуі ... ... ... ... ... ... ... жоғары қоя
алады.
Францияда жұмыссыздар саны олардың шағын және орта кәсіпорындарының
дамуымен қатар азая ... яғни егер ... және ... ... ... сөз ... ... көптен ашылуы дегенді көрсетеді.
Президентіміздің шағын және орта ... ... ... ... беру
дегеніміз жұмыссыздықпен күресу деп айтуға болады. Егер болашақта Қазақстан
дамыған елдердің қатарына қосылу үшін ... мен ... ... ... жас ... талмастай қажет жігер бола алар еді. Бұл
тек ғана деп қарастыруға ... Әр ... тек сол ... ... ... ... үшін жұмыссыздық қолайсыз, өйткені оның салдарынан жалпы өзінің
патенциалды деңгейінен төмен ... ... ... ... ... ... ... Соынмен қатар ол өзінің қатарластырының, яғни
жұмыс ... ... ала өзін ... ... ... ... қасиеттерінің төмендігіне қамтылады.
Жұмыссыздықты қысқартқаннан патенциалды пайда табатынымыз ... ... ... ... ... ал құрылымдық
немесе тұрақты жұмыссыздық сол натуралды деңгейде пайда болады.
Осы жерде айта кететін – егер ... ... ... ... ... қарастырсақ онда заңдарды пайдалана ... ... ... Ал осы ... ... ... ... қажетті
деңгейден өнім төмен болады. Әріне бұл қоғамға зиянды екеніне даусыз.
Қандай қиындық болмасын одан шығудың ... бір жолы ... Осы ... ... ... ... шығаруға арналған “Қазастан - ... Бұл ... ... біз ... ... ... 20 мемлекеттің қатарына енеміз делінеді. Бірақ, бұның жүзеге ... ... пен ... ... ... ... ... түсінушілік
болғанда ғана мүмкін. Біз халық ретінде, ... ... ... ... ... ... ... көтеруге қатысудың қажеттігін
түсінеміз деп ... ... ... ... ... ... Винокурова А., “Безработица в Республике Казахстан”, Казахстанская
правда, 2001,
3. Добрынин А.И., “Экономикалық теория”, Санкт-Петербург, 2000.
4. Жандабеков Р., “Жұмыссыздықты ... жері - ... Заң ... ... ... Ж., “Жастарға жанашырлық жетіспейді” (Жастар арасындағы
жұмыссыздық), Егемен Қазақстан, 2003
6. ... М., ... кім ... ... ... ... Оразәліқызы Г., “Жұмыссыздық қазақты жұтып қоймай ма?”, Жалын, 1999
8. Төлеген Б., “Жұмыссыздық күрделі ... ... ... ... ... Ә., “Жұмыла көтерген жүк ауыр”, Түркістан, 2000
10. Шеденов, Жүнісов, “Жалпы ... ... ... ... “Қазіргі таңның басты мәселесі”, Саясат, 2006
-----------------------
2000 2001 2002 2003 ... ... ... (мың ... 6201 ... 7,2млн 7,3 ... ... 3486,4 ... ... ... 3222,5 ... ... ... ... ... 231,4 216,1 ... 159,7
жұмыссыздар ретіндетіркелгендер,
жұмыссыздық ... % 12,8 ... 8,2 ... ... белсенді 3,7 ... 2,4 ... ... ... ... %

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 19 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жұмыссыздықтың мәні, түрлері және себептері.ҚР жұмыссыздықпен күресу шаралары.25 бет
Жұмыссыздықтың мәні, түрлері мен себептері22 бет
Жұмыссыздықтың түрлері мен формалары, себептері35 бет
Қазақстан Республикасындағы жұмыссыздықтың себептері мен формалары12 бет
Жүмыссыздық туралы жалпы түсінік және оның теориялары20 бет
Жұмыссыздық және оның себептері22 бет
Жұмыссыздық және оның әлеуметтік-экономикалық салдары30 бет
Жұмыссыздық мәні, түсінігі және түрлері6 бет
Жұмыссыздықтық экономикалық және әлеуметтік зардаптары23 бет
Жұмыссыздықтың экономикалық және әлеуметтік зардаптары28 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь