Иттің таралуы мен түрі[

1. Иттің таралуы мен түрі[
2. "Ит жақсысы . тазы" туралы түсінік
3. Құмай тазылардың тұқымы, түрі
Тазы — аңшы иттердің бір тұқымы. Жүні тықыр, сирақты, сүйек бітімі нәзік, түсі ақ, қара, сары, көк болады. Көбіне өскен ортасына байланысты қоян, түлкі, қасқыр тағы басқа аңға салады.
Дала тазысының кеуде жағы мен бөксе жағының биіктігі бірдей, өте шапшаң, ұшқыр, сүйегі жеңіл, нәзік келеді, сондықтан оны ши тазы деп атайды. Тауы жердің тазысының кеуде жағынан бөксе жағы биіктеу, аяғы сіңірлі, мықты, мойыны ұзын әрі жуандау, өте ашулы келеді. Бұл кейде тайсалмай қасқырға да түседі.
Тазыны күшік күнен таңдап алып тәрбиелейді, ұсақ аңға салып ауыздандырады.
Тәжірибелі аңшы тазыны өте семіртпей не арытпай ұстайды, үнемі қоясын түсіреді, із кесуге үйретеді. Тазымен аң аулау — саятшылықтың бір қызық түрі.
сайтында ит төресі — тазылар туралы керемет фотор епортаж жарияланған екен.

«Бір тазы бүкіл ауылды тойдырар», — деген ежелден келе жатқан сөз бар. Аңшының тазы иті қазақтың жеті қазынасының бірі болып саналады. Бірақ 1950 жылдардане бастап тазы иттердің саны күрт азая бастады. Бүгінгі таңда асыл тұқымды нағыз тазылар саны кезіндегі спартандықтар сияқты 300 дей ғана қалды.
        
        Шәкәрім атындағы семей мемлекеттік университетіСӨЖТексерген.Туманбаев.В.М.Орындаган.Төлеуғазы.Б.Ж. .                                                                                                                                          .                                              2015 Ж                                                                                                                                               Тазы  --  аңшы ... бір ... Жүні ... сирақты, сүйек бітімі нәзік, түсі ақ, қара, сары, көк болады. Көбіне өскен ортасына байланысты қоян, түлкі, қасқыр тағы басқа аңға ... ... ... жағы мен ... ... ... бірдей, өте шапшаң, ұшқыр, сүйегі жеңіл, нәзік келеді, сондықтан оны ши тазы деп атайды. Тауы жердің тазысының кеуде жағынан ... жағы ... аяғы ... ... ... ұзын әрі ... өте ашулы келеді. Бұл кейде тайсалмай қасқырға да түседі.Тазыны күшік күнен таңдап алып тәрбиелейді, ұсақ аңға салып ауыздандырады.Тәжірибелі аңшы ... өте ... не ... ұстайды, үнемі қоясын түсіреді, із кесуге үйретеді. Тазымен аң аулау  --  ... бір ... ... ит ...  --  ... ... керемет фотор             ... ... ...  --  деген ежелден келе жатқан сөз бар. Аңшының тазы иті қазақтың жеті қазынасының бірі болып саналады. Бірақ 1950 ... ... тазы ... саны күрт азая ... ... таңда асыл тұқымды нағыз тазылар саны кезіндегі спартандықтар сияқты 300 дей ғана қалды.--------------------------------------------------------------------------------Иттің таралуы мен түрі[Тазының шыққан жері мекені туралы ... аса ... ... қазір адамзаттың көбі Солтүстік Африка мен Оңтүстік-Батыс Азияның үстіртті даласы деп ... ... ... ... ... аймағында оған жақын тұқымдас деп айтуға келетін екі түрлі ит тұқымы бар: ол ... иті ... оның 6 азу тісі бар, әрі ... ... ... ит ... азу тісі 8) және ... дол (колсун) иті. Соңғы тұқым тазы тәрізді аңды үндемей баспалап келіп алады, көп үрмейді, әрі батыл, түсі ... ... ... олар ну ... ... ... ... аяқтары шомбал. Мысыр перғауындарының итіне ұқсайтын, Судан мен Кордофанда тағылау, кесек бітімді иттерді тазының ең көне "туысқаны" деп долбарланады. ... Ніл ... ... қолға үйретілген тазының шыққан жері деп саналады. Ол аумақтан Араб ... ары ... Кіші Азия мен ... жеріне, онан әлемге жаппай таралған делінеді. Осылай ... ... ... ... ... барысында жергілікті жердің аумалы-төкпелі ауа райына үйлесіп, ... ... ... ... ... ... тазы тұқымды иттер кеңінен таралып, аңшылық пен күн көрудің негізгі арқауына айналды, солтүстікте Балтық теңізі жағалуына таралды. Ал тазылар ... ... ... ... ... жері арқылы кельттерғе, Галлиялықтарға жетіп, солардың атымен аталатын тазы тұқымдары пайда болғандығын Ұрым заманындағы жазбаларында жазылған, онан әрі ... ... ... ... Соның айғағы қазіргі әлемдегі көптеген ит тұқымдарының аталған қарт құрлықтан кездесуі. Орта ғасырда тазымен аң ... ... ... ету ... ... қызығушылыққа ие болған. Әсіресе, ағылшындарда таза қанды тазы иттерді сұрыптау, белгілі мақсаттарға пайдалану кеңінен етек ... араб ... ... болған тазылар арабтардың дін тарату жорығы кезеңінде Азияға кеңінен таралған дейді зерттеушілер. Дін таратумен тазы да ... ... ... ... ... діні таралған аумақта, дәлірек айтқандаАлтай, Гималай тауларына дейінгі аралықта (батыста Испания жерінедейін) арабытазыға ұқсас иттер ұшырасады.Орта ... ... ... үйлесу үшін тазыларды ғұндардың итінің сипатына ұқсайтын ұзын сабалақ жүнді, салпаң құлақты жергілікті тұқыммен будандастырып, жаңа сұрып - шығыстың салпаң ... ... ... ... Оның ... мен шонданайы ұзындау, сабалақ жүнді иттер еді және оның ... ... және ... ... ... ... ... бұл тұқымды "турік-татар тазысы" деп атауға болады дейді. Батысқа қарай ығысқан түрік халықтары өзімен бірге салпаң құлақ тазысын ала ... ... орыс ... мен ... ... ... ... ұқсас жаңа ит тұқымдарының пайда болуына негіз ... ... емес ... тазы мүлде беймәлім деуге келеді. Атақты Марко Поло ... ... аушы ... мен басы қазандай, кесек тұлғалы иттер туралы тамсана жазады. Монах Иакинф қытайлар Шығыс Түркістанды иеленгеннен соң ғана ... ... ... ... ... Махмұд Қашғаридің "Диуани лұғат ат-түрік" сөздігінде (ХІғ.) "тайған" сөзін келтіріп, оған "тазы, алғыр ит" деген ... ... ... М., ... ... А., 1998, 3-том, 238- бет). Қырғыздар осы күнге дейін тазыны "тайған" деп атайды, ал, өзге ... ... ... ... деп атау ... Қазақтар иттің еркегі - төбет немесе арлан, ұрғашысы - ... ... ... - ұялас, кішкенесін күшік дейді--------------------------------------------------------------------------------"Ит жақсысы - тазы" ... ... ... - ... ... ... ... иттержайлы қазақта ертегі, аңыздар көп. Қазақтың ұғымында ең ... ... ... ... ... қаз" ... ала құстың жұмыртқасынан шығыпты-мыс, - дейді. Ол құс ... мен ... ескі ... ... таудың үңгірлерін мекендейді. құмай тазы туралы аңыз - әфсаналарға зер салатын болсақ, ... ... ... және ... ... таза ... ... болса керек.Ит культі аңшылық дәуірінде шарықтау шегіне жетіп дәріптеліп, түркі-моңғол ... ... ... ... ... тазы ... мифтер кеңінен таралған. Қумай ит туралы аңызды кезінде Ә.Диваевта жазып алған. ... ... ... ... қазақтарынан өзінің лақап аты бойынша бірегей құс - итала қаз жөнінде біздің әлденеше рет естуімізге тура келді. "Итала қаз жұмыртқасын ... және биік ... ... ... ... салады, ол үшін сол жерден әр түрлі аң және ... ... ... інді ... ... ... ... лақап атқа ие болатын тазы ит шығады. Олар титімдей болып жарық дүниеге келеді, төстері қара ала болады, ... ... ... және ... ... құмай қуған аңшылықта одан бірде- бір құрбаны қашып құтыла алмайды. ... ... нық ... ... ... ... етеккірі келеді, осы себепті бұл құстың еті тағамға пайдаланылмайды.Осыған ұқсас аңызды С.Сейфуллин да жазады: "Сары ала ... ... ... ... ... екен. Сол құмай болады. Оны тәңір берейін деген адамға кез қылады. Сары ала ... ай ... ... айызы келеді". бұл аңыздардаи ит пен қаздың бір тұқымнан тарайтындығы көрінеді.Шығыс Қазақстан облысы, Зайсан ауданы, Кендірлік ... ... - ... ... ... ... ... кемерінде "құмай ұясы" деген орны күркенің орнындай құстың ұясы бар. Ағаш ... ... шөп ... ... тұр. "Ұясы осындай үлкен болғанда, жұмыртқасы қандай болды екен", - деп ... Тазы ит осы ұяны ... алып құс - ... ... ... Қазақта "құмай тазы" деген сөз бар, жақсы, жүйрік, алғыр тазыларды "нағыз құмай тазы", - деп жатады.--------------------------------------------------------------------------------Құмай тазылардың тұқымы, түріҚұмай ... ... түрі Тазы ... ... сақ ... келген деп шамалауға болады. Шамамен 2000-2500 жылдар бұрын болса керек. Кейбір тасқа қашалған петроглифтердегі тазыға ұқсас аңшы ... ... ... ... да ертерек замандарда да болған ба деп болжам жасауға да ... ... ... ... осыдан бес-алты мың жыл бұрын перғауындар заманында өмір сүрген. Әйгілі Тутанхамон қабірінің ішінде ажал ... ... - қара ... тазы ... ... ... түп ... арабтың салюкиі, ол қазақ даласына ислам дінін таратқан араб жауынгерлерімен бірге келді", --  деген нұсқаны ұсынады. Шынымен, ... ... Азия мен ... Таяу ... пен Иран ... таралған. Қазіргі салюки тұқымдары қазақ тазысына өте жақын тек, ... сәл ... бойы сәл ... ... ... мен ... өте ... келуі олардың туыстығын қуаттайтындай. Төрт мың жылдай тарихы бар ол иттердің атауы құм астында қалған ... ... ... атымен байланысты туған атау. Дегенмен ол тұста ... ... да ... ... ... ... итін ... "тазы" атауының мәні парсының "таза, алғыр, жүйрік" деген мағынадағы сөзінен шыққан. Бәлкім тазы - таза - таза қанды ... ... ... ... ... ... байланысты тазыға ауысуы мүмкін деп жорамалдайтындар да бар. ... ... мен ... ... ... парсы тазысымен бір дәуірде келіп, оны сақтар мен ... ... ... ... ерекшеліктеріне сай жетілдіріп, қолдан сұрыптап өткізгенге ұқсайды.Дегенмен соңғы кездегі зерттеулер Орта Азияда ... ... ... ... ... аңшы ... будандасудан пайда болған жергілікті тұқым деп есептейді. Тазының ... және ... ... ... жерінде де өсіріледі) деп есептеледі. Түркмен тазысы қазақ тазысына қарағанда бітімі үсақтау келеді. Тазы итті Орта Азияның көз жетпес кең ... ... ... иттерді жергілікті тұқыммен будандастыра отырып, сұрыптау нәтижесінде шыққан ат үстінде аң аулайтын бекзадалар мен дегдарлардың ермегіне және малшы-бақташылардың күн ... үшін ... ... ... деп ... ... VII-VIII ... қазақ жеріне дін тарата келген арабтармен келген тазы ... аңшы ... ... ... ... бірге жергілікті жерде қалыптасқан тұқым деген тазының пайда болуы туралы екі ... ... бар. ... орыс отаршылдары көптеп келе бастаған замандағы зерттеу нәтижелеріне қарасақ (Я.Полферов пікірінше) қазақ жерінде Орта Азия ... ... бір ... ... ... Оның бойында таулық және қырымдық тазыларға жақындығы басым болған. Қолдану жағдайына байланысты ... ... және ... деп ... ... бойы ... ... алғыр болса, таулық тазы бітімі кішкене, қия жартастарда жақсы ... ... ... өте ... туыс болып есептелетін ауған тазысының да тақыр ... ... ... ал ... ... ... ... аймақта таралған. Ал қазақ тазысы орыстың аңшы тазысының ... ... ... ... ... ... тазы тұқымы онан да бұрын, дәлірек айтқанда сақ заманында келген. Оның дәлелі тазы пошымды иттердің жартасқа салынған бейнелері, атаудың ... ... тіл інен ту ын д ау ы ... емес, оның таралуы перғау ын иті - салюки - ... ... ... ... және қазақ (сақ) тазысы деген болжамды ұсынады.Қазақтар тазыны жарғақ құлақ тазы және шашақ құлақ тазы деп ... ... Оның ... ... екіншісін слюггиден таралған тұқым дейтіндіктен біріыің құлағының жарғағы үлкен, екіншісінің құлағында көп жүн ... ... ... ... тазының құлағында ешқандай жүн болмайды, ал шашақ құлақ тазының құлағының жүні ... ... ... ... Ал ... қоса ... (дүрегей тазы) деп аталатын тазы мен қазақы иттердің будандасуынан шыққан терісі қалың, суыққа ... ... ... ... ... ... тұқымы да кездеседі. (Дүрек немесе дүрегей тазы ... аяқ ... қиып ... - орташа ғана бойы бар жүйрік ит, жүні тықыр, оның есесіне, құйрығы мен салпаң құлағының ұшын ұзын шашақты жүн ... ... аңшы ... ... ... ақылдырақ, иесіне шын берілген, адамға жұғысқыш, ал өзге иттерге өшпенділеу келеді. Өздері өте батыл, әрі орасан жүйрік болады. Тазылар ... ... ... ... ... ... ... жүйрік, әрі өжет келеді. Олар қуса жетеді де, ... ... ... ... ... үсақ ... олар ... Айлаға икемділігі сондай, тазылар аяғын сындыру, қайыру, мойнын шығару деген кінаратқа ұрынбайды.Тазыларды тұқымына қарай қазақтар кумай, ... ... таза ... мен түгіне қарай; құны, құны тазы, будандасқан болса; ... ... ... ... ... қаптал деп бөледі. Мұның соңғылары қасқыр алатын күшті иттер. Олар ... ... да ... немесе тобымен жүріп, "ұтылап" аң алады, ал үйретілген болса аушы құспен де тізе қосып қимылдайды. Тазы иттердің түгі ... ... аз, ... ... Ал ... сымбатына қарай таулы, орманды өңірдегі аңшыл иттер ірі сүйекті, шомбал денелі болса, далалы құмды өңірлерде дене бітімі шағын, шарғылау ... ... ... ... ... түрі бар[                   ... жерінде таралған тазының бірнеше түрі бар. Мысалы, самарқанның тазысы - аласа бойлы, бірақ ... әсем де ... ... Жем бойы мен Aтыpay бойындағы қазақтардың тазылары - табан жүні мен құлағындағы шашағының ұзындығымен ... Ең ... ... ... ... келер болсақ, олар табанының сүйірленіп бітісімен, сондай-ақ өздерінің өте күштілігімен дараланады. бұлар Ертіс ... ... Ал орыс ... Түркістан тазысы аталған тазылар қазақжерінің оңтүстік пен солтүстік батыс ... ... ... ... ... ... ... ғана емес, батысқа дейін жеткен таңдаулы аң алғыш тұқым. 1889 ж. Сібірде самоед тайпалары арасында үш ай болған британ ... ... ... онан ... Орал бойына және Батыс Сібірден әкелген ит тұқымын лайкаға ұқсас самоед тазысы атаған тұқым осы атпен Еуропада ... ... ... ... қайың қаптал, ауған, орыс, түрікмен деген түрлері ұшырасқан. ... ... тау ... және дала ... деп ... Шоқтығының биіктігі 80-85 см аралығында.Ал қазақ-тазысына ең жақын деп айтып өткен ауған тазысы ... ең ... ... ... бойы 70-74 см, ... ... ... иесіне шексіз берілген, тамаққа талғампаз, жеке емес, иесімен бірге үйде тұрғанды сүйетін тұқым. Ол өз ... ... ... жіті ... ... ... Тіпті иесінің көмегінсіз өз бетімен аң аулайтын тұқым. Оның әлемге кеңінен таралып, ... ... ие ... - ... ... ... жорықтарымен тура байланысты. XIX ғ. екіншіжартысынан батыс әлеміне белгілі болған ауғантазысын британ әскерилері алып келген, 1907 ж.-дан тіптен ... ... ... ... ... ... ... әкелген. Дегенмен онан сәл бүрын 1809 ж. салынған сурет 1813 ж. ... ... ... болатын. 1920 ж. Ауғанстанның оңтүстігіндегі Балукыстаннан апарған тазы Шотландияда, солтүстіктен апарғаны Англияда онан әрі ... ... ... ... дүниеге әкелген. Теңдесі жоқ сұлу бітімге ие ауған тазысы мен араб ... ... ... I960 ... ... Dog World кәсіби журналының бетінде басталған дау әлі бір мәмілеге жеткен жоқ. Бір тобы (Waters бастаған) тазыны салюкиден ... ... де ... ... мен ... парсы жерінде табылған б.з.д. 4 мың жыл бұрынғы ит қаңқалары Ауғанстан жерінен ұшыраспайтындығын алға тартады. Сауда-саттық арқасында ауған ... ... ... ... ... ... ... Оған қоса салюкидің иығы мен санына, кейде ... ... ... ... тәрізді жүн ұшырасуы сирек кездеспейді деген уәжді алға тартады. Ауған жеріне жеткен салюки биік таулы өңірге бейімделуден жүні ... ... ... ... ... ... жағы, арқа жота, құйрығына дейін түк біткен. Ауған тазысының 6 бірдей сүрпы бар болғанымен ... ... екі ... бөледі: күңгей, батыс өңірдегілері жүндері сұйықтау әрі ашық түсті болса, солтүстіктегілері баран ... қою ... ... ... кең ... тазы ... Кеңес өкіметі жылдарында санының күрт кемуіне алаңдаған осы тақырыпты арнайы зерттеген А.А.Слудский дабыл қағып, оларды қорғауға алу қажеттігін ескерткен еді. ... ... ... кезіндегі отарлаушылық саясат жергілікті жердегі елдің бет бейнесі мен жердің экологиясына ғана зардабын ... ... жоқ, ... ит пен ... ... да ... ... "Әр кезеңде қазақ жеріне келген бөгде ұлт-ұлыс өкілдерінің өздерімен бірге ала келген иттерімен ... ... соң ... ... ... ... пайда болып, тазы мен төбеттің тұқымы азып кетті",- дейді кинолог мамандар. Қолда қалай болса солай ұсталған ... ... ... мылтықтың көбірек қолданылуы олардың аңға пайдалану парқын азайтты. Осы мәселе дер кезінде көтеріліп, ... ... ... Түркістан ауданы, Бәйдібек ауданы, тазыларын көптеп әкеліп қан жаңғырту, тазы тұқымын сақтап қалу шаралары жүрілген-ді. ... ... ... ... ... жерінде кездескен тазылар туралы деректерде оның қара, сары, көкшіл сұры болады. Көк тазылар өте ... ... ... ... кәсібилер мен әуесқойлардың тізе қосып қимылдап, ұлттың дәстүрлі мәдениетін замана талабына сай хоббиына айналдырған азаматтардың қолдауымен қазір тазы ... ... ... ... ... ... түрлі кәсіптік шаралар ұйымдастыру арқасында қазір Қазақстанда таза тұқымды тазылардың саны жарты мыңнан ғана асты...Қасқыр мен түлкіні қатар ... ... ... ... ... тұқымын асылдандыра отырып Орталық Россияда аң қағатын орыс тазысының (борзая) кейінгі орта ғасырда дүниеге келгендігі тарихтан белгілі. XI ғ. ... ... I ... ... ... Ярославтың қызы некесі кезінде орыс тазысы борзая туралы алғашқы дерек ... Олар аң ... әрі ... ... ... суыт ... шыдамды жүріске мықты келетін борзаямен аң аулау 1861 ж. басыбайлылықты жойғанға дейін жақсы дамыды. Өздерімен бірге ... ... алып ... ит тұқымдарын сақтап қалған Анадолы түріктерінде қаңғал (қаңлы), ақбас, ... деп ... ал ... ... ... ... (құмандұр) аталатын иттің тамаша тұқымдары бүгіндері әлемге әйгілі.  
        
      

Пән: Ветеринария
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 8 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Иммунитет9 бет
Қазақ жылқысының көне замандардағы тарихы. Жылқының арғы тегі5 бет
Құтыру - зооантропонозды ауру28 бет
Әдебиеттегі жаддизм бағыты4 бет
Аңшылық иттердің шығу тегі және жіктелуі17 бет
Ет қоректілердің оба ауруына қарсы ветеринариялық-санитариялық іс-шаралар31 бет
Иттің оба ауруының патологоанатомиялық өзгерістері мен диагностикасы26 бет
Овчаркалардың биологиялық ерекшелігі27 бет
Такса (ит)7 бет
Қазақ тіліндегі итке қатысты атаулардың мағыналық табиғаты26 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь