Әлеуметтану ғылымының даму тарихы

1.Әлеуметтану әлеуметтік.гуманитарлық ғылымдар жүйесінде.
2. Әлеуметтану тарихыныңнегізгі бағыттары.
3 ХХ ғасыр әлеуметтануы.
4) Қоғам әлеуметтік жүйе ретінде
5. Әлеуметтік институттар мен әлеуметтік процестер.
Пайдаланылған әдебиеттер:
Әлеуметтік философия адамның өмір сүруінің түпкі себептерінің мәңгі негіздерін дара тұлғалардың әлеуметтік өзара қатынастарын анықтайтын, белгілейтін қозғаушы күшін, қайнар көзін түсіндіруде жетекші қызмет атқарады. Дүниенің философиялық ұғынылуы шындықтың теориялық танымының жоғары тұрпаты ретінде ғылыми білімнің ең дамыған ұйымдастыру түрі болып табылады. Нақ пәлсапа шеңберінде білімді талдау мен тұтастау, жалпылау, қарапайым құбылыстардан мазмұнға жету, жеке деректерден оның жалпы дүниелік мағынасын анықтау амалдары өз кемеліне жетті. Әлеуметтік өмірді ұғынуда пәлсапалық ойлауға жалпылық ғана емес, тұтастық, концептуалдық тән. Ол социологияға қарағанда жалпылығы кеңірек теориялық және тәсілнамалық негіз жасайды. Қоғамның мәнін тұтас алып көрсететін әлеуметтік философия әлеуметтануға қоғамның жеке бөлшектерін осы тұтастықпен тығыз байланыста қарауға мүмкіндік береді. Әлеуметтану жалпы заңдылықтарға сүйеніп, өзініңмәні мен обьектісіне сай нақты әлеуметтік байланыстар мен өзара әрекеттерін сипаттайтын заңдар мен ұғымдарды зерттейді, екінші жағынан, әлеуметтану қоғамдық өмірге нақты талдау жасап беріп, әлеуметтік философияның ғылыми ұғымдары мен пәндік мазмұнын байытуға мүмкіндік туғызады. Ақиқат өмірімен, тәжірібемен, оның байланыстарын кеңейту мен тереңдету арқылы қағидаларын дәлелдеп және нақтылап береді. Бірақ, бір-бірімен тығыз байланысы мен өзара енуі олардың өздері ғана айналысатын мәселелерін ауыстырмаса керек. Жалпы социология қоғамды тұтас алып, бірыңғай жүйе ретінде өзгеше және бөлінбейтін , бүтін организм деп қарайды. Ал жеке гуманитарлық пәндер қоғамның бір саласын – экономиканы, құқықты, тарихты, психологияны, дінді,саяси жүйені зерттейді. Тарих өз дамуы мен білімі арқылы социологияның қалыптасуын қамтамасыз етті. Тарихты жинайтын әр түрлі әлеуметтік құбылыстар мен қоғамның даму кезеңдері туралы нақты мағлұматтар жалпы социологиялық заңдарды ашуға мүмкіндік туғызады. Бірақ бұл заңдардың тұжырымын табиғи ғылымның өзі емес, социология ғылымы жасайды. Жалпы әлеуметтану тарихы көрсеткен әлеуметтік құбылыстың белгілі түрінің жалпы қасиеттерін анықтап береді. Егерде тарихи деректермен оқиғаларды суреттесе, социология ұғымдарға сүйеніп жалпылайды және тұжырымдайды. Ал оны тарих өз пәнін тереңдеп көрсетуге қайтадан пайдаланады.Экономикалық ғылымдар қоғамдағы өмірге қажетті материалдық құралдарды өндіру мен айырбастау, бөлу мен тұтыну саласына байланысты заңдарды зерттейді. Экономика пәні адамдардың өндірістік қатынастары мен оның негізінде қалыптасатын экономикалық қызметтердің түрін зерттейді. Бұл қоғамдық қатынастардың айқындаушысы болғанымен, бір түрі ғана. Ал социология тұтастық туралы экономикаға қарағанда ауқымдылау білім беретіндіктен, экономикалық ғылымдар оған сүйенуге тиіс.
1)А.И.Иекенов., Әлеуметтану негіздері. Алматы, 2004
2) Ш.Қ.Қарабаев, Әлеуметтану негіздері, Алматы, 2007
        
        Қазақстан Республикасы Білім және Ғылым министрлігінің Семей қаласы Шәкәрім ... ... ... ... даму ... ... ... Мамырбеков А.МТоп: Қ-509Семей 2015 жыл1.Әлеуметтану  әлеуметтік-гуманитарлық ғылымдар жүйесінде.Әлеуметтік философия адамның өмір ... ... ... ... ... дара тұлғалардың әлеуметтік өзара қатынастарын анықтайтын, белгілейтін қозғаушы күшін, қайнар көзін түсіндіруде жетекші қызмет атқарады. Дүниенің ... ... ... ... ... ... ... ретінде ғылыми білімнің ең дамыған ұйымдастыру түрі болып табылады. Нақ ... ... ... талдау мен тұтастау, жалпылау, қарапайым құбылыстардан мазмұнға жету, жеке ... оның ... ... ... ... ... өз ... жетті. Әлеуметтік өмірді ұғынуда пәлсапалық ойлауға жалпылық ғана емес, тұтастық, концептуалдық тән. Ол ... ... ... ... ... және ... негіз жасайды. Қоғамның мәнін тұтас алып көрсететін әлеуметтік философия әлеуметтануға қоғамның жеке бөлшектерін осы тұтастықпен ... ... ... ... береді. Әлеуметтану жалпы заңдылықтарға сүйеніп, өзініңмәні мен обьектісіне сай нақты әлеуметтік байланыстар мен өзара әрекеттерін сипаттайтын заңдар мен ұғымдарды ... ... ... ... қоғамдық өмірге нақты талдау жасап беріп, әлеуметтік философияның ғылыми ұғымдары мен ... ... ... ... ... Ақиқат өмірімен, тәжірібемен, оның байланыстарын кеңейту мен тереңдету арқылы қағидаларын дәлелдеп және нақтылап береді. Бірақ, ... ... ... мен ... енуі ... өздері ғана айналысатын мәселелерін ауыстырмаса керек. Жалпы социология қоғамды тұтас алып, бірыңғай жүйе ... ... және ... , ... ... деп ... Ал жеке гуманитарлық пәндер қоғамның бір саласын  -  ... ... ... ... ... жүйені зерттейді. Тарих өз дамуы мен білімі арқылы социологияның қалыптасуын қамтамасыз етті. Тарихты жинайтын әр ... ... ... мен ... даму ... ... ... мағлұматтар жалпы социологиялық заңдарды ашуға мүмкіндік туғызады. Бірақ бұл заңдардың тұжырымын ... ... өзі ... ... ... ... ... әлеуметтану тарихы көрсеткен әлеуметтік құбылыстың белгілі түрінің жалпы ... ... ... ... ... ... оқиғаларды суреттесе, социология ұғымдарға сүйеніп жалпылайды және тұжырымдайды. Ал оны тарих өз пәнін тереңдеп көрсетуге қайтадан пайдаланады.Экономикалық ғылымдар қоғамдағы өмірге ... ... ... ... мен ... бөлу мен ... саласына байланысты заңдарды зерттейді. Экономика пәні адамдардың өндірістік қатынастары мен оның негізінде қалыптасатын ... ... ... ... Бұл ... ... ... болғанымен, бір түрі ғана. Ал  социология тұтастық туралы экономикаға қарағанда ауқымдылау білім беретіндіктен, экономикалық ғылымдар оған сүйенуге ... Олар ... ... дара ... ... ... ... жете көңіл бөле алмайды. Әлеуметтану экономиканың ұйымдық, ... ... т.с.с ... шешудегі қызметкерлердің мінез-құлқын талдайды. Адамның білімінің, еркінің, уәждерінің, дәлелдерінің, ... және ... ... ... ... ... ... халық шаруашылығының әлеуметтік тиімділігін жоғарылатуға олардың жасайтын ықпалын көрсетіп, социология экономика ғылымдарына өз көмегін тигізеді. ... ... ... ... баса ... ... Өз кезегінде, әрине социология да өзінің жеке әлеуметтік құбылыстарды зерттеулерінде экономика ашқан заңдарды қолдануы тиіс. Саяси ғылымдар ... ... ... қатынастар мен институттардың жиынтығы ретінде алып қарайды. Осылар арқылы дау-дамайлы жағдайлар мен ... ... ... ... ... және ... қауымның жалпы істері мен тіршілік әрекеттеріне қатысты шешімдері қабылданады және ... ... ... 1) ... ... ... ... мен институттар саясаттың маңызды субъектісі мен объектісі болады. 2)Саяси қызмет жеке адам мен оның ... ... ... ... ... бірі ... ... 3) Саясат кең, күрделі және көп қырлы құбылыс ретінде қоғамдық өмірдің барлық саласында ... әрі ... ... ... ... көп жағынан айқындайды.  Жоғарыда айтылғанның бәрі саясаттану мен ... ... ... ... өзара ықпал ететінін көрсетеді. Саясаттану саяси билікті ұйымдастыру құрылымын ... ... даму ... ... қарайды. Ал әлеуметтану билікті,саяси қатынастар мен саяси құрылымды, әлеуметтік қатынастар мен әлеуметтік ... ... ... ... ... қоғаммен тығыз байланысты. Қоғам жоқ жерде адам, адам жоқ жерде қоғамда болмайды. Адамның қоғамдағы рөлі жоғары. ... ... ... елсіз аралда жалғыз өзі қалды. Жануардан қасында жалғыз ешкісі болды. Робинзон Крузо белгілі бір қоғамда өмір сүрді ме? Жоқ. ... екі ... одан да көп ... ... ... ... болады. Сол секілді Робинзон Крузо да Жұма атты досын кездестірмес бұрын ол аралда жеке бір қоғамда өмір ... деп айта ... ... ... ... ... өмірдің болғанын біз антикалық философиядан, біздің жыл санауымыздан бұрынғы IY ғасырда өмір сүрген ... ұлы ... ... ,  ... мен ...  , т.б. ... ... Бұл мәселелер жаңа дәуірде Макиавелли, Руссо, Гоббс, т.б. еңбектерінде де өткір тұжырымдалған.Қоғамды ғылыми негізінде зерттеу қажеттілігі - әлеуметтану ... ... ... және ... ... ... ... даму кезеңінде әлеуметтану төрт негізгі кезеңнен өтті.1-кезең. Әлеуметтану XIX ғасырдың екінші ... мен XX ... 20  -  30  -  ... ... ... құбылыстарды баяндау сипатында болады. Бұл кезеңде әлеуметтану ... ... ... ... ... ... жаңа ғылыми, әдістемелік тұжырымдарын іздестіре бастады.Әлеуметтану дамуының алғашқы кезеңінің өзінде-ақ осы ғылымның пайда болуын, дамуын түсіндірмекші болған бірнеше мектептер, ... ... ... Бұл ... ... қолданбалы саласы қалыптаса бастады.2- кезең. Қолданбалы әлеуметтану XX ғасырдың 30-60 жылдарын қамтиды. Бұл кезеңде әлеуметтанудың әдістемелік және әдістік ... ... ... ... ...  (практикалық ) ғылымға айналды.Оның әртүрлі ақпарат құралдары қалыптасып, математикалық аппаратты кенінен ... ... ...  ХХ ... 60-90 ... қамтиды. Бұл кезеңде әлекуметтану өткен кездегі әлеуметтанудың теорияларын алуан түрлі ой-тұжырымдарын өмірде қолдана бастады. ... ... ... ... парламентті және президенттік сайлаулардың қарсанында нақтылы әлеуметтік зерттеулер жүргізіліп, саяси серіктестіктердің сайлауын қамтамасыз етіп ... ... ... ... әлемдік шеңберде жүйелі білімге айналды. Бұл кезеңде әлеуметтану ғылымында алуан түрлі тұжырымдамалар, көптеген теориялар пайда ... ... ... бұдан мыңдаған жылдар бұрын грек ойшылдары Сократ, Платон, Аристотель, т.б. әлеуметтануға қатысты мәселелермен айналысқанынбайқаймыз.Әлеуметтану XIX ғасырдың 30 -40 жылдары өз ... ... ... ... қалыптасты. Жоғарыда көрсетілгендей, оның негізін салушы француз оқымыстысы Огюст Конт (1798  -  1857 ж.ж.) ... Оның ... ... ... ... дамуының сатыларға жіктелуі туралы идея жатыр.Жалпы, О. Конттың тұжырымдамасы бойынша, әрбір қоғамды ақыл  -  ... ... идея ... ... идеалистік ой жатыр. Сондықтан О. Конт жалпы қоғамның дамуын адамдардың интеллектуальды ақыл  -  ... ... бір ... ... ... үш ... яғни ... метафизикалық және позитивистік сатыларын тұжырымдау арқылы түсіндіреді. Бірінші, яғни теологиялық сатыда адам қандай да бір құбылыс, процесс, зат ... ... діни ... ... тырысты, оларға табиғат пен өмірге байланысы жоқ ғажайып, абстрактілі ұғымдарды қолданады. ... ... мен ... атты досыма қаржылық қиындықтарын шешуге көмектессем, ал ол  десе, немесе менің мысығым жануарға тән аурумен ... мен оны ... ... соңында мысығым сол аурудан көз жұмса, ал мен  деп отыра берсем, бұл ... ... ... яғни ... ... адам ... ... тыс абстрактілі ұғымдардан бас тартты, ендігі жерде құбылыстарды, процесс олардың мәні мен себебін философиялық ... ... ... ... тырысты. Бұл кезеңнің басты қызметі  -  ол қандай да бір затты, құбылысты, процесті алмайық, ... сын ... ... қарауды қажет етеді. Сөйтіп екінші кезең адамның интеллектуалды дамуының ғылыми түрін, яғни ... ... ... адам ... ... ... ... болғанда оның өзін көтере алу алмауын бақылайды.Ал, үшінші, яғни позитивистік ... адам ... ... ... абстрактылы мәндері мен мазмұндарынан, себептерінен бас тартады. Ол тек қана ... ... ... ... ... ... пен қатынастарды белгілеп отырады.Мысалы: жанағы адам ағашқа немесе баспаға шықпас бұрын одан құлап қаламынба, жараланып қаламынба деп ... ... Бұл ... ... ... ... ... барлығын өз бақылауында ұстайды.О. Конттың пікірінше, ғылым позитивтік сипатта болуы керек, ол үшін ... ... ... ... ... ... ...  -  бұл әлеуметтік құбылыстар мен процестер. Ғылымдардың дамуы, бір кезеңнен екінші ... өтуі ... ... ... ол бір ... ... Бұл арада басшылыққа алатын бір қағида  -  ... ... ... ... ... ... даму тән. Объект қарапайым болған сайын одан алынатын позитивтік білім жеңілірек, тезірек болады. Осыған орай ... әдіс ... рет ... ... ... химия, биология ғылымдарында қолданған. Ал, әлеуметтану жағымды, оң білімнің ең жоғарғы шыңы, өйткені ол құбылыстарды, процестерді зерттегенде  әдістерге ... ... әдіс ... ... ... ... салыстыру, эксперимент, т.б. арқылы алынған эмпирикалық факторларға сүйенеді.О. Конттың ой  -  пікірлерін, идеясын одан әрі ... ... ... ... ... (1820  -  1903 ж.ж.) болды. Оның көзқарасына қысқаша тоқталсақ, Г. Спенсердің әлеуметтану ... ... екі ... ... Бұл екі ой  -  пікір, идея Ч. Дарвиннің биологиялық түрлердің пайда болу теориясының ... ... ... ... ... ... ... қарау;2) Әлеуметтік эволюция идеясы.Адам қоғамы тірі организмге ұқсас, сондықтан оған биологиялық заңдар тән. Ч. ... ... ... ... ... жыртқыш жануарлардың тіршілік үшін күрес заңына қоғамдағы таптардың күресі ұқсас. Г. Спенсер тірі ... ... ... ... басқару мекемелерінің қызметімен теңестіреді. Г. Спенсер қоғам мен ... ... ... ... ... ой  -  ... қозғады. Мысалы, қоғамдағы адам (индивид) қоғамнан біршама тәуелсіз тұрады, ал организмнің бөліктері мен элементтері оның тұтастығын құрайды, оған ... ... ... ... ... ... игілігі үшін өмір сүреді. Г. Спенсердің бұл ойлары қоғамды бір жүйе деп қарауға ... ... жол ... Г. Спенсердің қоғамды организммен теңестіруі қоғамды іштей үш жүйелес салаға ... ... ... 1) ... 2) ... игілікті өндеу көзіне (экономикаға), 3) қоғамның жеке бөліктерінің арасындағы байланыс, қатынастарды анықтау, қоғамдағы еңбектің бөлінуін реттеп ... және жеке ... ... ... ... ... өкімет) болады. Г. Спенсер қоғамның әлеуметтік құрылымын талдай келе, әлеуметтік ... 6 ... атап ... ... ... ... саяси, шіркеу,кәсіби және өндірістік тұрпаттар жатады. Г.Спенсер әлеуметтанушылардың ішінен бірінші болып, осы ғылымға жаңа ... ... ... ... ... ... әлеуметтік институт, әлеуметтік бақылау, құрылым және функция, т.б. Бірақ, ол бұларды өзінше түсінді. Әлеуметтанудың классикалық негізін ... ірі ... ... әрі өте ...  -  ... ... (1858  -  1917 ж. ж.). Қазіргі әлеуметтану ... Э. ... ... ... ... ... әлеуметтануында ол әлеуметтік таным процесінің әдістемесіне көп көңіл аударады. Ал, бұл методология  деп аталады. Социологизмнің мәні мен ... ... Тек ... ... зерттеу, басқаша айтқанда, қандай да бір әлеуметтік құбылысты, процесті алмайық, олардың бәрі әлеуметтік ... ... өмір ... ...  -  ... ... оны табиғатпен, психикамен шатастырып, алмастыруға болмайды. Әлеуметтанудың методологиясы (яғни, әдістемелері) жаратылыстану ғылымдарына ұқсас болуы ... ... өз ... ғылымға айналу үшін оған белгілі бір жағдайлар қажет, осылардың ішінде оның тек қана өзі зерттейтін, өзіне ғана тән пәні мен ... ... ... ... Э. ... пікірінше, әлеуметтану әлеуметтік нақты мәні бар, оған ғана тиісті қатынастарды, олардың сапаларын терең зерттеуі керек.Ежелгі қоғамдар өміріне ... ... және ... ... ... Э. Дюркгейм діннің ерекше әлеуметтік тұжырымын да жасады. Ол дінді қоғамның өзі, ... ... ... ... ... көзі деп ... ... орай әлеуметтік бірлікте дін шешуші рөл атқарады. Қоғам дінсіз өмір сүре алмайды. Дін қоғамдағы ең ... ... ... ... Макс Вебер (1864  -  1920 ж.ж.)  -  ... ірі ... ... ... ... М. ... ой  -  ... көп санасады.  М. Вебердің әлеуметтану теориясы позитивистік теорияға қарсы шығу кезеңінде пайда ... ... ... шығу ... ол ... өзгешелігін жақтай отырып, адам іс - әрекетін, қимылын  теориясын қалыптастырады. Мысалы: Мен оқуға не ... ... ... ... қандай қажеттіік итермеледі?Сұрақтың жауабы мынада. Мен оқуды жарқын болашаққа нық қадам жасау үшін оқып ... Ал ол үшін ... ... ... ... қажет. Білікті маман атану үшін оқу керек. Бұның барлығы қажеттіліктен туындап отыр. Егерде мен оқымасам, белгілі бір ... жете ... ... Онда ... ... туралы сөз қозғаудың қажеті де жоқ.М. Вебердің пікірінше, әлеуметтану қоғамның әлеуметтік  -  ... ... ... ... нақтылы айтсақ, адамның іс - әрекетінде, қызметінде оның мұң  -  мұқтажын, талап  -  ... ... ... т.б. әр уақытта ескеріп отыру керек. Осыған қосымша, әлеуметтану оны объективтілік пен эмпирикалық ... ... ... ... ... ... ... Оның басты міндеті  -  адамдардың іс - әрекетінің, қимылының мәнін, мағынасын, мазмұнын терең түсіну, ұғыну болып табылады. ... еске ала ... ... даму ... ... ... ...  М. Вебер өзінің әлеуметтану зерттеулерінде түсіну, ұғыну әдістеріне көп көңіл аударуына байланысты, оның әлеуметтану ...  деп ... ... орай ол ... ... ... методолгиялық, логикалық жалпы ұғымдарды қалыптастырады. Бұл оның  әдісінде жақсы көрінеді. М. Вебердің пікірінше, идеалды тип Ол зерттелетің маңызды құбылыстарды ... ой  -  ... мен ... ... ... тип дегеніміз, ол объективтік эмпирикалық (яғни, тәжірибелік) шындықты бейнелеу емес, бұл зерттеуші ғалымның ойлануының, ой  -  ... ... ... құрылымы Идеалды тип зерттеушілірінің нақты материалды жүйелеп реттеудің ...  -  ... ... ...  құрылымдар  -  бұл қажетті құбылыстар мен процестердің жалпы түйінді ұғымдары. ... , , , , т.б.  М. ... ... ... ... ... ... Веберлік әлеуметтік стратификацияның өлшемі бойынша жалғыз ғана экономикалық факторлар, яғни меншік формасына ғана ... ... ... оған ... және ... престиж өлшемдері қолданылады. Осыған сәйкес әлеуметтік стратификация теориясы көп ... ... ... деп тұжырымдайды.3 ХХ ғасыр әлеуметтануы.Қазіргі кезде әлемнің барлық ... ... ... ... ... сипатта өтеді, яғни әлеуметтік тапсырыспен жүзеге асады және ... өмір ... ... пайда болған әлеуметтік проблемаларды шешуді ойластырады. Іргелі әлеуметтанулық зерттеулермен әдетте, университет ғалымдары шұғылданады, ал бірқатар елдерде ... ... ... ... Әлеуметтанушылардың мұндай еңбектерінің мамандануы зерттеулерді жүргізуге әлеуметтік ... ... ... ... ... байланысты АҚШ-та ХХ ғасырдың 30-жылдарында пайда болған. Қолданбалы әлеуметтанулық зерттеулер ... ... ... қызметінің басым түрі болды. Алайда 80-жылдары Батыс Еуропада, әсіресе АҚШ-та әлеуметтанушыларды бір-бірінен ... ... мен ... ... ... ... ... әлеуметтанудың әдістерін түсіндірумен ерекшеленген әлеуметтанудың бағыттарын ықпалдасу үрдісімен байланысты әлеуметтану теорияларын дамыту ... ... ... ... ... ... ... шеңберінде жұмыс істеуші әлеуметтанушылардың тобын әлеуметтанудағы кең мағынадағы қайсібір мектеп ретінде қарастыруға ... ... тар ... мектеп дегеніміз ортақ дәстүрі бар және сәйкес ... ... бар ... ... айтамыз. Эмпириялық әлеуметтанудың Чикаго мектебінде ертеректе қалыптасқан зерттеу қызметінің дәстүрі орныққан және сол ... ... ... ... әлеуметтанушыларының қызметіне үлкен ықпал еткен ХХ ғасырдың бірінші жартысында өмір сүрген университеттің ерекшелікті бөлімі іспетті болады. ХХ-ғасырдың ... 20-30 ... ... 2000 жылға дейінгі уақытты қамтиды, яғни қоғамның дамыған индустриализм дәуіріне аяқ басқан кезеңінен басталады. ... ... осы ... ... әлеуметтанудың теориялық және әдістемелік табыстары олардың одан әрі даму процесінде өздерінің өзектілігін жоймады. 20-30 жылдар тоғысында ... ... ... ... ... кезеңдерінің бірі басталды. Атап айтқанда, эмпириялық әлеуметтанудың әдістері мен техникалары, өлшем реттері мен сандық эквиваленттері жасақталды. 50-жылдардан ... ... ... ... ... ... өзгерістер мен процестерге жауап беретін әлеуметтану теориясында үлкен эволюция болды. Әлеуметтану ғылымында әр түрлі ілімдер ... ... оның ... ... теориялар толтырса, екіншілерін позитивтік танымға балама тенденцияны көрсететін сапалы стиль ілімдері байытты. Олардың арасында қиыстырылған және ... ... ... ... орын алған. Теориялық-методологиялық көп пікірлік батыс әлеуметтануында әр түрлі бағыттардың қалыптасуына себепші болды, олардың әрқайсысы әлеуметтанудың пәні жөнінде өз ... ... және ... ... пен нәтиже алу үшін қолданылатын зерттеу әдістерін ... ... даму ... ... сол ... ... және кеңінен танымал болған бағыттар қалыптасты, атап айтқанда, эмпиризм бағыты (20-40 жж); теориялық-әдістемелік ... ... ... (40 ж ... жартысы-60 ж); теориялық пен эмпириялық зерттеулерді біріктіру, теорияны жаңа деңгейге көтеріп, әлеуметтану дамуында түбірлі жаңа тенденцияларды табуға ... ... ... ... ... жж). Теориялық-методологиялық көп пікірлік жағдай сонымен қатар ... ... ... ... қабаттаса жүрді және әлеуметтану зерттеулерінде жаңа тұрғыдағы әдістер мен техникалар көптеп пайда болды. Осы тұрғыдан ... ХХ ... ... әлеуметтанымдық тенденциялардың бірі- ол эмпириялық әлеуметтанудың дамуы болып табылады. Бұл тенденцияның мәні- ... ... ... ... және талдауға байланысты сауалнама, әлеуметтанымдық байқаулар, тәжірибелер жасау ... ... ... арнайы зерттеулерде қолдану. Мұндай зерттеулер 20-30 жылдарда әуелі АҚШ-та, содан кейін басқа да елдерде ... ... ... ... ... ... дамып, тез әлеуметтік прогреске бағыт алған қоғам көптеген нақтылы ... ... ... ... ... ... жетістіктеріне көңіл бөлуден бас тарта алмады. Қоғамдық өмірдің нақтылы проблемалары жөніндегі әлеуметтанушылардың еңбектері қоғамның да және ғылым ... ... да ... тұрған мүмкіндіктерін жаңа қырынан көрсетіп отырды. Сонымен бірге ХХ ... ... ... ... зерттеулер көп ретте жетілмеген, бытыраңқы болды, оларды дайындау мен ... ... ... мен ... ... да рас. Сол кездегі қалыптасқан әлеуметтанымдық теориялар мұндай зерттеулерді жүргізуге мүмкіндік бере алмады, себебі олар кең ... ... ... сипатында ғана болған еді. Ал бұларды шағын деңгейде тексеру шын мәнінде ... ... ... де, ... тенденцияның дамуына кедергі жасауға болмайтын еді. Ал, мұның негізгі ... ... ... ... ... ... ... аясына шығып, сол саланы да қамтитын ғылымға ... Ірі ... ... ... қаланды. АҚШ оның орталығына айналды. Басқа елдермен салыстырғанда әлеуметтану зерттеулерінің көбірек дамыған елі  -  АҚШ ... Егер де ХIХ ... ... ... ... ... Еуропа болды десек, ал ХХ ғасырдың 20-жылдарынан бастап ... ... ... АҚШ-қа ауысты. Ғылымтану ілімінің тұрғысынан қарастырсақ, кез келген ғылымның пайда болып, аяғынан нық басып ... ең ... оның ішкі және ... ... яғни әлеуметтік институттардың барлық қасиеттеріне ие болуына байланысты. Бұл процесте әрқайсысы дәйекті түрде институттандыру ісін тереңдететін бірнеше ... атап ... ... ... бір ... ... бойынша маманданатын ғалымдардың сана-сезімінің қалыптасуы, яғни ғалымдар бұл тұрғыдағы зерттеу ... ... ... ... мен ... ... ... түсінеді. 2). Арнаулы мерзімдік басылымдардың болуы. 3). ... ... ... ... оқу орындарының оқу жоспарларына енгізу. 4). Сөз болып ... ... ... ... ... оқу ... ашу. 5). Осы білім пәндері бойынша жұмыс жасайтын ғылымдар бірлестігінің ұйымдық түрлерін, яғни ұлттық және халықаралық ассоциациялар құру. Мінеки, бұл ... ... ... ... ғылымы Еуропа елдері мен АҚШ-та ХIХ ғасырдың 40-жылдарынан бастап бастан өткерді. АҚШ-тағы әлеуметтанудың біркелкі жақсы дамуына ... ... екі ... ... ... институттандырудың бес сатысынан АҚШ-тағы әлеуметтанудың тез өтуі;2). Нақтылы, эмпириялық әлеуметтік зерттеулердің үлкен аумағының болу жағдайлары ... ... ... Бұл ... ... әуел ... беделдіуниверситеттік ғылым ретінде қалыптаса бастады. 1901 жылы әлеуметтану оқу ... ... 169 ... пен ... оқытылды, ал 80-жылдардың аяғында бұлардың саны 250-ге жетті. АҚШ-тағы әлеуметтану әуел бастан қолданбалы эмпириялық ғылым ретінде орнықты. 1910 жылдың өзінде бұл елде 3 ... аса ... ... ... ал ... бұл көрсеткіш екі еседен асты. ХХ ғасырдың басынан бастап ірі өнеркәсіптік әлеуметтану АҚШ-та да пайда бола ... Бұл ... ... ... негізін қалаушылардың бірі  -  американ әлеуметтанушысы және психологы Элтон Мэйо (1880-1949). Оның тәжірибесі Чикаго маңында орналасқан ... ... ... ... эксперименті деп аталады. Мэйо өзінің тәжірибелік зерттеулерін 1927-1932 жылдарда сол қала маңындағы  кәсіпорнында ... Мэйо ... ... сол ... ... ... Фредфик Тэйлор тұжырымдамасы үстемдік етті. Ол өндірісті тыңғылықты саралап, өндіріс > деген тұжырымға келді. Тұтас алғанда әлеуметтану ... ... ... ... жаңа ... көтерілуде. Бұл ғылымның беделі артып, ғылым мен пән ретінде жоғары оқу орындарында берілетін кәсіби мамандық санатында біржола ... Оның ... ... ... де өсіп, халықаралық әлеуметтанымдық конгрестер жиі ұйымдастырылатын болды. Халықаралық әлеуметтанымдық ассоциация өз ... ... ... 4) ... әлеуметтік жүйе ретінде деген ұғым әлеуметтану ғылымының басты категориясы болып табылады. Ғылыми әдебиеттерде  мәнін түсіндіруге бағытталған анықтамалардың саны 150  -  ден ... ... ... бәрі ...  ... ұғымның мәні мен мазмұнын толық аша алмағанымен, бұл ... ... ... ... бар.  Мәселен, әлеуметтанудың негізін қалаушы француз ғалымы Огюст Конт қоғамды белгілі бір қызмет атқаратын, ынтымақтастық пен қоғамдық еңбек ... ... жүйе деп ... келе ... ... ... таптар және мемлекет құрайды деген анықтама берді. Француз әлеуметтанушысы Эмиль Дюркгейм қоғамды коллективтік санаға негізделген, жеке ... ... ... ... ... бар ... ... деп түсіндіреді. Яғни, қоғамның тұтастығының негізі  -  ... ... тән сана ... тұжырымды айтады.  Көрнекті неміс ғалымы М. Вебер:  дейді.    Американдық ... ... ... ...  -  ... арасындағы қарым  -  қатынастардың жүйесі, ал, ол қарым  -  қатынастардың негізі  -  ... мен ... ... ... ... Ал, К. Маркс қоғамды адамдардың бірлесіп қызмет етулерінің нәтижесінде пайда болып, тарихи дамып отыратын ... ... ... ... ... - ... жүйе. Ал, әлеуметтік жүйе деп, негізгі элементтері адамдар арасындағы өзара байланыстар мен ...  -  ... ... ... тұратын күрделі тұтастықты айтамыз. Әлеуметтік жүйедегі элементтердің орналасуында белгілі бір тәртіп болады. Басқаша айтқанда, әлеуметтік жүйе элементтердің ... мен ... ... Координация  -  жүйенің тұтастығын қамтамасыз ететін элементтер арасындағы белгілі бір келісім. Яғни, қоғам мүшелері бір  -  ... ... ... өмір ... ... ... ... өте күрделі. Әлеуметтік құрылым дегеніміз, қоғамның ішкі құрамы, оның элементтерінің жиынтығы мен олардың арасындағы сан ... ... ... ... ... ... а) ... тығыз байланыста, қарым  -  қатынаста болатын индивидтер немесе адамдар жатады; ә) қоғам мүшелерінің бірігуі, ... ... ... ... дамып отыратын әлеуметтік қоғамдастықтар және б) сол қоғамда қалыптасқан, белгілі бір ... ... ... ... жатады. Әлеуметтік қоғамдастықтар деп, белгілі бір ортақ белгілері бар, яғни ... ... ... атқаратын қызмет, іс - әрекеттері ұқсас адамдар тобын айтамыз. Қоғамда адамдар қоғамдасуының сан алуан түрлері бар. Оларды дәлірек түсіну үшін ... үш ... ... ... ... I. ... ... қарай:1)қысқа мерзімді байланысқа негізделген, тұрақтылығы төмен қоғамдасулар, оларды квазитоптар деп те атайды. Мәселен, бұл ... ... ... ... ... ... ... туристік топ немесе митингке қатысатын адамдарды жатқызуға болады. Бұл топтағы адамдар ... ... ... әрі кездейсоқтық сипаты басым болады. 2) тұрақтылығы орташа қоғамдастықтар ... ... ... бригадасы, студенттер тобы, т.б.);3) тұрақтылығы жоғары қоғамдастықтар (ұлттар, таптар). II.Көлеміне қарай: 1) үлкен ... ... ... ... ... ... топтар; 3) кіші қоғамдастықтар немесе топтар. Бұл топтағы адамдар арасындағы қарым  -  қатынастар мен байланыстар ... ... және ... ...  -  мүдделері де жақын болады. III. ... ... ... ... ...  -  ... 2) ... этникалық;3) әлеуметтік  -  демографиялық; 4) әлеуметтік  -  ... ...  -  ... деп ... ... қоғамының пайда болуы, дамуы ұзақта күрделі процесс. Ғалымдардың пікірінше, алғашқы қоғамдар бұдан 40  -  50 мың ... ... ... ... ... ... адамдардың қандық  -  туыстық белгілері бойынша бірігулерінің нәтижесінде пайда болған еді. Бұл  -  ... ... бір ... яғни ... арасында әлі жікке, тапқа бөліну бола қоймаған қоғам. ... ... ... ... ... өнімдерімен күн көретін. Олар аң аулаумен, өсімдіктердің жемістерін терумен айналысатын.Қоғамның бұл аталған даму сатысын  деп атайды. Әлеуметтануы ... ... ... ... ... ...  -  ... белгілерге аударды. Біз бұл турасында маркстік, формациялық тұрғыдан жіктеудің мәніне көшейік. Маркістік теория бойынша ... даму ... ... ... ... ... құрал  -  жабдықтарына меншіктің түрі мен қоғамның талаптық құрылымы алынады. Осы ... ... келе ... ... ... 5 ... сатыға жіктейді. Олардың басқаша 5 қоғамдық  -  экономикалық формациялар деп те атайды. Олар мыналар: а) алғашқы қауымдық ... б) құл ... ...  -  экономикалық формация; в) капиталистік қоғамдық  -  экономикалық формация; г) коммунистік қоғамдық  -  ... ... ... яғни ... ... және ... ...  -  экономикалық формациялар  -  таптық  -  ... ... ... ... ... жат қоғамдар ретінде сипатталады. Марксизм коммунистік қоғамға ерекше маңыз береді. Бұл - ... ... пен ... ... ... ... ... қамтамасыз етілетін, тапсыз қоғам дейді.Алайда XX  ғасырдың басындағы әлемдік дамудың тәжірибесі коммунистік ... ... ... ... жарамсыздығын көрсетті.Мысалға: әлеуметтік жүйе ретінде отбасыны алуға болады. Отбасы: ата,аже, ана, әке, балалар- бұның бәрі бір-бірімен тығыз байланыста. Олардың ... ... ... ... ... ... ... біреуі болмаса жүйе мықты болмайды. 5. Әлеуметтік институттар мен әлеуметтік процестер.Адам қоғамы бірте  -  бірте қалыптасып, үнемі даму ... ... даму ... ... ... және ... қасиеттері жетіліп тұрады. Кең философиялық мағынада адамдардың бірлесіп әрекет етіп қалыптасқан кез келген тарихи ... ... ... деп ... Оның құрылымдық негізі күрделене берген және бірте - бірте жекеліктердің өмірі әлеуметтік институттар арқылы ұйымдастырыла ... ... ... ... тыс тұрып өзіндік заңдары ғалымдар қоғамды табиғаттан тыс тұрып өзіндік ... ... ... деседі. Оған қарама  -  қарсы көзқарасты ұстанатындар да бар. Олар қоғамды тікелей табиғаттан, ... ... ... дәлелдейді. Мысалы, құмырсқалардың ұйымдасуы адам қоғамы сияқты күрделі: еңбек бөлінісі мен мамандануы, ... тілі тағы сол ... ... ... бұл сырт ... ... ... тұтас түрі өзгеріп тұрады, олардың оқып үйренуге қабілеті шектеулі. Ал адамның мінез  -  құлқы 80 ... ... ... ... бейімделу барысында қалыптасқан.Тар мағынада қоғам деп адамдардың бірлесіп өмір сүру нысандарын айтады. Ежелгі дүниеде қоғам деп ақсүйектер ... ... ... ... ... халықты қоғамның мүшесіне жатқызатын, ал құлдарды қоспайтын.  18 ... ... ... ... ... пайда болды. Мұнда саяси өмірге халық өз еркімен қатысады, өзін  -  өзі ... ... сана  -  ... қалыптастырды. Бұл экономикалық және саяси еркін, азаматтық құқықтарын қорғай алатын жоғары дамыған ерікті жекеліктер ... ... ... ... ... яғни 40  -  50 мың жыл бұрын қалыптасты. ...  -  ...  ... , халықтың, ұлыс пен тайпаның әлеуметтік ұйымы. Атомистік  теория бойынша, мысалы  ... ... ол ... ... ... ...  ... өмірге келетінін атап көрсеткен. Өзара әрекет белгілі құштарлықтардың немесе белгілі мақсаттардың негізінде қалыптасады. Әлеуметтік топтар теориясында қоғам әр түрлі адам  ... ...  ... ... ... институт әлеуметтануда іргелі түсініктердің бірі болып таныл-ған. ... ... ... ... туралы ғылым ретінде олардың  пайда болуы және қызметтенуі деп анықтауға болады"!.  Оның ойынша қоғам экстенсивті еңбек ... ... ... жеке ... жігерлерінің жай жиыны, жеке мүдделерге негізделген шарттардың жинағы жинағы деп түсіндіруге келмейді. ... ...  ... ... ... ... тән бірлігі емес.  Дюрркгейм әлеуметтік институттардың шығуын қажеттікпен байланыстырады.  Ол Спенсердің әсерімен құрылымдық  -  ... ... ... ... ...  ... алып ... оның  әр әлеуметтік  институты бір белгілі функционалды рөл атқаруы ... ...  ...  -  ... ... ... ... пайдалы үлес қосатынын көрсетеді.Әлеуметтік институттың алғашқы толық анықтамасын берген америкалық социолог  -  ... Ол ... ...  -  ... дамуын әлеуметтік институттардың табиғи сұрыпталуы ретінде талдайды.  Әлеуметтік  институттар табиғаты жағынан сыртқы өзгерістер жасайтын ... ... ... ... ... ... ... Веблен және оның  ізбасарлары  -  институционализм мектебінің  өкілдері әлеуметтік институтты ұрпақтан  -  ... ... ...  ... өзгеріп және оларға бейімделу құрылымы болатын қоғамдық әдет  -  ... ... ... ...  -  ... әдеттерін, ой қалпы мен өмір қалпын іске асыру ретінде анықтайды. А.Рэдклифф  -  ... ... деп ... құрылым  -  әлеуметтік қатынастардың өзінің тіршілік жасауын қолдауға пайдаланатын үлгіге келтірілген мінез  -  құлық ... ... ... әлеуметтік  институт  -  әлеуметтік рөлдердің ... ... ... деп ... Ол ... ... мақсаттары бойынша бес  негізгі түрін атайды: діни, әскери, шаруашылық, отбасылық.  Бұлар ... ... ... ... ... А. Гелен институтты реттеуші мекеме ретінде адамдардың әрекеттерін ... ... ... деп түсіндіреді.  Л.Бовьенің пікірінше, әлеуметтік институт  -  нақты әлеуметтік талаптарды немесе міндеттерді ... ... ... ...  жүйесі. Ол өзара әрекет етуші жекеліктерден тұрады. Әлеуметтік институттар жұмыстарды орындаудың мәдени заңдастырылған амалы болып ... ... ... әлеуметтік әрекеттердің оқшауланған кешенін, мысалы, юристік заңды, әлеуметтік ... ... ... жағынан қалыптастырылған дінді жатқызады. Дж.Бернард пен Л.Томпсон әлеуметтік институтты мінез  -  ... ... мен ... ... ... ұғындырады. Олар әлеуметтік институттың мына бөлшектерін көрсетті: 1)	Институттың анық ... ... ... мен ...  -  ... ... мен ережелері;3)Рәміздік нышандары;4)	Тәжірибелік белгілері;5)Ауызша және жазбаша дәстүрлері.Әлеуметтік институттар жеке адамдардың емес, оның қауымдарының өмірлік талаптарын қанағаттандыруға ... ... ... бала ... ... әр ... мекемелер мен ұйымдарға қарым  -  қатынас жасайды. Отбасында, ... бала  -  ... ... ...  -  ... ... Адамдар емделеді, спортпен шұғылданады немесе басқа өнерді үйрететін үйірмелерге ... Әр ... ... ... етеді. Осылардың бәрі әлеуметтік институттармен байланысты. Әлеуметтік институт ол адам ... ... ... ... өмір ... ...  байланыстар жүйесі және мөлшерлердің жиынтығы болып табылады. Мысалы, әлеуметтік топ ол өзара әрекет ететін жекеліктердің жиынтығы. Әлеуметтік институттар әлеуметтік ... ... ... ... институт мінез  -  құлықтың өзара байланыстары мен жүйелер жиынтығы ретінде түбінде адамдардың қажеттіліктермен анықталады.Әлеуметтік институттың пайда ... мен оның ... ... ... ... ... бірі  -  ол ... мұқтаждық. Институттар адамдардың әлеуметтік талаптарын қанағаттандыру мақсатында,  олардың бірлескен әрекетін ұйымдастыру ... ... Егер ... ... ... ... ... кетсе, онда институттың  өмір сүруі қоғамдық өмірдің дамуын тежейді. Сондықтан қажеті жоқ ...  ... ... ... ... бірте  -  бірте жойылады. Ондай мысал ретінде батыста ақсүйектердің 17  -  19 ғғ ... ... ... ... ... жатады. Капитализмнің дамуы ескі өнерлердің өзгеруіне әкелді.  Жекпе  -  жек ... ... ...  ... ... ... ... 20 қадамнан картоп лақтыруды ұсынған. Әлеуметтік институттар  -  ол аса маңызды және терең, берік нығайтылған және ... ... өзін  -  өзі ... және ретке келтірілген әлеуметтік әрекеттестіктер. Оларға тікелей қарама  -  қарсы кездейсоқ, өз  -  өзінен ... ... ... ... анда  -  ... ... және  ... адамдар және олардың топтарының арасындағы байланыстары болады. Осыған ... ... ... ... ... ... әлеуметтік жүйе ретінде, орныққан әлеуметтік құрылыммен, өз бөлшектерінің терең тұруымен, сан алуандығымен, икемділігімен  және ... ... ... ... де, ... ... қозғалыстығымен ерекшеленеді деп анықтауға мүмкін болады. Әлеуметтік институттарға  ... ... ... ... ... ... мен өкілдігін  анықтап айыруы, қимылдардың бірлігі, жөнге салынғандығы осы әрекеттестікті бақылау мен реттеудің ... ... және ... ... тән. ... мысалы, әлеуметтік институтты белгілі әлеуметтік талаптықты қанағаттандыруға тағайындалған рөлдер мен ... ... ... ... ... ... ... адамдардың жүріс-тұрыстарының үлкен болжаулығына, әлеуметтік байланыстардың тұрақтылығы мен сенімділігіне, әлеуметтік ... ... мен ... ... ... Әлеуметтік институт жиынтық бейнесіне мынандай анықтама беруге болады. Әлеуметтік институт елеулі қоғамдық құндылықтармен ... ... ... ... ... ... қанағаттандыратын байланыстармен әлеуметтік мөлшерлердің ұйымдастырылған жүйесі. Қоғамдық құндылықтар ретінде бәрі ұстанатын идеялармен мүдделер, қоғамдық істерді орындау тәртібі ретінде топтық үдерістердегі ... бір ... ... мінез  -  құлық үлгілері, ал әлеуметтік байланыстар жүйесі деп рөлдермен мәртебелердің қақтығысын ... ... ... ... ол ... ... мөлшерлердің және мінез  -  құлықтың ... ... ... ... мәнді міндетті қызметтер атқаратын мүшелерінің өз рөлдерін орындау негізінде бірлесіп мақсатқа ... ... ... ... ... ... ... институт  -  қоғамның іргелі қажеттіліктерін қанағаттандыруға бейімделген, қоғамдық қатынастардың белгілі саласын реттейтін ... мен ... ... Әлеуметтік институт  -  қоғамның негізгі талаптарын қанағаттандыратын қоғамдық мәнді құндылықтар мен әрекеттерді орындау ретін біріктіретін байланыстар мен ... ... ... ... ... ... өмірдің жоспарланбаған қоғамның ірі өнімі ретінде пайда ...  ... өз ... мұқтаждықтарын әлеуметтік топтарда бірлесіп іске асыруға талпынады және ол үшін әр түрлі амалдарды іздестіреді. Әлеуметтік тәжірибе ... ... ...  -  ... ... ... дағдыларын қалыптастырады. Уақыт өте бұлар қайталану және бағалану арқылы ...  -  ... әдет  -  ... ... Бұл ... тарапынан қабылданады және заңдастырылады. Осыдан кейін жазалану мен мадақтау жүйесі жасалынады.Адамның денсаулығын бақылау,  емдеудің амалдарын, қолданатын ... ... ... ...  ... емхана, зерттеу институттарын, олардың міндетті қызметтері жөнінде  ережелерін қалыптастыру денсаулық сақтау әлеуметтік институттың ... ... Сол ... ... ... мәдени, білім, дін институттары өмірге келді. Адамдар әр кезде қоғамдағы әр  ...  ...  ...  ...  ...  ...  ... ұмтылады.Қоғам жүйе ретінде әлеуметтік институттар кез-келген қажеттіктерді қанағаттандыру үдерісін реттейді.  Дәстүрлі  көшпенділер  ...  ...  ... ... ... адам беру екі елдің арасындағы  -  халықаралық келісімнің орындалуын ... ... Мұны ... ... ... ... ... елдерімен қарым-қатынаста қолданған. Оның үстіне қантөгісті азайту ...  ...  ...  ... ... ... ... Абылай  жоңғардың  батыры  Шарышты  жеңіп,  қазақ  -  ... ... ... ... ... кәсіпкерлер  қауымының ортасында  жазылмаған  қарыз  міндеттемелерін қатал  орындайтын  ...  ...  ... ақшадан қымбат деген ережені бұзу оны сақтамаған іскер  ... ... ... ... зиян ... Ал ... ақсүйектер абыройын қорғайтын ар-намыс жекпе  - жегі  ...  ... ... ар-намысын қорғаймын деп жекпе  -  жекте Дантестің атқан оғынан мерт болды.Әлеуметтік институт құндылықты  -  мөлшерлік кешен ... ... ... ...  -  ... ... ... отбасында адамдардың әрекеттерін бақылау мен бағыттауды ұйымдастырады. Осындай өзгешеліктер әлеуметтік институтқа қоғамның ... мен ... ... өндірілуін және дамуын қамтамасыз етуге нақты тетік қызметін атқаруға ... ... ... кез ... ... немесе талаптардың пайда болуы әлеуметтік қатынасқа түсетін субъектілермен өзара әрекеттерін реттеуді қажетсінеді. Маңызды қажеттерді қанағаттандыруға бағытталған қатынастарды ... ету ... ... ... ... ... ... ережелерін ұстануын ұйғаратын қатал бекітілген әлеуметтік рөлдер мен мәртебелер ... ... ... және мінез-құлықтың бұл ережелерін мүлтіксіз орындалуына жету үшін ... ... ... қолданылуы қажет.Әлеуметтік институт адамдардың бірлескен іс-әрекетінің орнықты нысаны ретінде өзінің ерекшелікті және басқа институттар мен ... ... ие ... ... ... ... ... иемденеді.Жаңа қалыптасатын институттың белгілері толық жетілмейді.Жаңа қоғамның әлеуметтік институттарының басым көпшілігі жетілу үстінде болады. Социологтар әлеуметтік институттардың әр түрлі белгілерін ... ... ... мына өзгеше белгілермен сипаттайды: 1)	Олар өз қызметінің азды-көпті анық белгіленген міндетін ... ... ... ... қол ... ... белгілі қызметтер тән;3)	Оларға дәл  осы  институтқа  тән  ...  ...  мен ...  ...  құқықтар  мен  міндеттерді  анық  үлестірілуі жатады;4)	Әлеуметтік институттар оның қызметіне  қатысушы  жекеліктер  ...  ...  ... ...  ...  ...  ... белгілі  ұйғарымдар  жүйесімен,  мөлшерлерімен,  ережелермен ерекшеленеді;5)	Әлеуметтік институттың ерекше ... ... ... дем беруді және ауытқу мінез-құлықты  айыптауды,  бұлтартпауды,  ...  ...  ...  ...  ...  ...  табылады.Әлеуметтік  институттың  белгілеріне  Г.Ландберг, С.Шрег  пен  ... ... ...  ... мен ... ... қызметтері арасындағы тығыз байланыстарды айтуға болады. Қоғамның негізгі ... ... ... мен ... ... атты кестеде бұл анық көрсетеді.А.Г.Эфендиев  көрсеткендей, әлеуметтік институт мына ... ...  ... ...  қатысушылардың  атқаратын  қызметтерінің, құқықтары мен ... ... ... Әр адам ... ... ... ... тәртіп бойынша   орындауы өзара қатынастарының  сенімділігін арттырады, институт аясындағы тұлғаның жүріс-тұрысының алдын ала болжауы ... ... ... міндеттерді орындау шеңберімен анықталатын еңбек бөлінісі және міндетті қызметтерді орындау үшін адамдарды арнайы дайындауы әлеуметтік институттардың әлеуметтік қажеттіліктерді қанағаттандыруының тиімділігін ... ... ... ... Кез ... ... байланыс сияқты институт өзара қатынастарды әлеуметтік реттеуге негіздейді. Тұлғасыздандыру.4.	Реттеу тетіктерінің тым айқындығы, жиірек ұтымды негізделген, қатал және ... ... ... институттың міндеттеуші пәрмені оған етене тән: 1)анық бекітілген, бір мағыналы түсіндірілетін ... ...  - ... 2) ... ... ынталандырушы және жағымсыз мінез-құлыққа кедергі жасаушы әлеуметтік бақылаудың, жазалаулардың болуымен байланысты.5.Әлдебір институттың қызметін ұйымдастыратын, басқаруын, оның ... ... өз ... іске асыратын мекемелердің болуы.Денсаулық  сақтау институтының қарамағында ауруханалар, ... ... ... ... бар, ... ... ... дейін тәрбие беру мекемелері, мектептер,арнаулы орта оқу орындары, ЖОО-лар және басқару ... ... ... бірге әлеуметтік институт қажетті құралдар мен қорларды иеленуі тиіс. Барлық институттарға ғимараттар, жабдықтар, білікті мамандар т.т. қажет. ... ... ... ... яғни ... ... ... бойынша сыртқы қасиеттеріне объективтілігі, ықтиярсыз көну, моральдық беделділігі мен заңдылығы жатады. Институттың объективтілігі олардың орасан зор ... ... ...  ... мен жігерінен тыс өмір сүруін білдіреді. Институттың екінші қасиетіне адамдарға оның қаламайтын жүріс-тұрысты, ойларды, қалықтарды күштеп тағуды ... ... ... ... әскери міндетті орындауды мәжбүрлейді. Сол сияқты ата-ана балаларын мектепке баруға мәжбүрлейді, ал салық инспекциясы кәсіпкерлерге ... ... ... ... ... ... ... институттың моральдық  беделдігі мен  заңдылығы  бойынша  адамдар  мемлекетке,  отбасына,  ...  т.б. ... ...  ...  ...  ...  әлсірейді. Өтпелі  кезеңде  құқық  ...  ...  ... өте  ...  ... елдің  қорғаушысы  деудің орнына  заңды  өздері  ...  ... ... болды. Қоғамдық өмірдің  кез  келген  саласының  әлеуметтік  ...  ...  ...  үшін  ...  қолайлы  жағдай  қажет.  Біріншіден, қоғамда  бұл  институттың  ...  ...  ...  ...  ...  түрде  жете  меңгеруі  керек. ... ,  ...  ...  ...  ...  бұл  талаптарын  қанағаттандыратын  мәдени  негізін  құратын  ... ... ...  ...  ...  ...  қызметтердің, әрекеттердің, жекелік  мақсаткерліктің, рәміздер  мен  мөлшерлердің  жүйесін иеленуі  тиіс.Әлеуметтік  ... ... ... ... негізгі және басты  емес немесе негізгі  емес,  жекелік  деп  бөледі.  Негізгі  еместер  ...  ...  ...  ...  ... ...  саяси,  отбасы,  білім,  дін  жатады. Экономикалық  институттың  ішіне  негізгі  емес  ...  ...  ...  меншік  түрі,  меншікті  қорғау,  валютаны  конвертациялау,  мамандарды  іріктеу,  еңбекті  ...  ...  т.б.  ...  ...  ...  ...  негізінде  қалыптасады.  Әлеуметтік  тәжірибені  әдет-ғұрып  деп  айтуға  да  болады.1.Әлеуметтік ...  -  ... ... бірлесіп өмір сүрулерін ұйымдастыру мен реттеп отырудың тарихи қалыптасқан тұрақты ... ... ... ... ... ... ... белгілі бір тәртіп пен стандарттарға келтіріліп, олардың мінез-құлықтары мен іс-әрекеттері реттеліп отырады. Соның нәтижесінде тұтас қоғам өмірі дұрыс ұйымдастырылып, оның ... ... ... ... ... ... қажеттілігінен пайда болды. Мәселен, қоғамдық тәртіпті қамтамасыз ету қажеттілігін полиция (милиция) ... ... ... ... ... ету ... ... әлеуметтік институттардың 4 тобын атап көрсетуге болады. Олардың ... ... ... ... ... институттар экономиканың тиімді дамуын қамтамасыз ету мақсатында ... ... мен ... ... ... меншік қатынастары жеке тұлғалардың материалдық және басқа да құндылықтарға ие болуына және ... ... ... ... ... ... ақша  -  тауар айырбасының жалпылама эквиваленті болып табылады.     ... ақы  -  ... ... үшін ... ... Саяси институттар қоғамды билеу және басқару қызметтерін жүзеге асырып ... 3) ... ... ... ... мен ... өнердің дамуына және қоғамдағы моральдық  құндылықтарды қолдауға ықпал етеді.4) ... ... - ... жүйенің негізгі және маңызды саласы. Отбасы саналы азаматтың қалыптасуында басты рөл атқарады. Отбасының берекелі де ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етеді. Бұл сызбанұсқада келтірілген әлеуметтік институттар арасында тығыз байланыс бар. Мәселен, мемлекет тек саяси билікті ғана жүзеге ... ... ... ... экономикалық, рухани және отбасы салаларының қызметтеріне де елеулі ықпал етіп отырады.Қоғам ілгерілеп дамыған сайын әлеуметтік институттар да дамып, жетіліп ... ... ... арналған бюджетті қысқарту жағдайында әлеуметтік қорғау институты қайта құрылды. Бұрын ол әлеуметтік қауіп-қатерден халықтың барлық ... ... ... ... алайда, өтпелі экономикалық мемлекетте оның әлеуметтік міндеттемелерді толығымен орындау мүмкіндігі де қаражаты да болмады. Сондықтан, 2000-2001 жылдары аталған ... ... ... институты болып өзгертілді. Бұл халықтың неғұрлым кедей және мұқтаж ... ... ... ... ... мүмкіндік бередіжәне де адамдардың өздерінің материалдық жағдайын жақсартуына деген жеке белсенділігі артады.Мысалы, ... ... ... ... аяқ киім ... ... ... Бұл әлеуметтік институттың мүшесі ретінде фабрика жұмысшылары мен фабрика иесін аламыз. Олардың ... ... ... өнім ... ... әдебиеттер:2)3.Р.Абсаттаров, Дакенов., Әлеуметтану. Алматы, 2004Пайдаланылған әдебиеттер:1)А.И.Иекенов., Әлеуметтану негіздері. Алматы, 20042) Ш.Қ.Қарабаев, Әлеуметтану негіздері, Алматы, 2007  
        
      

Пән: Социология, Демография
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 23 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Социология ғылымының құрылымындағы басқару әлеуметтануының орны21 бет
Әлеуметтану ғылымының негізгі тарихи даму кезеңдері.9 бет
Әлеуметтану ғылымының даму кезеңдері20 бет
Әлеуметтану ғылымының объектісі, оның пәні және әдістері10 бет
Әлеуметтану ғылымының тарихы27 бет
Әлеуметтану ғылымының тарихы. Әлеуметтану, әлеуметтік гуманитарлық ғылымдар. Әлеуметтану тарихының негізгі бағыттары. ХХ ғ. әлеуметтануы. Қоғам әлеуметтік жүйе ретінде. Әлеуметтік институттар мен әлеуметтік процестер14 бет
Әлеуметтану ғылымының шығу тарихы. Әлеуметтану әлеуметтік-гуманитарлық жүйесінде. Әлеуметтану тарихының негізгі бағыттары. XX ғасырдың әлеуметтануы. Қоғам әлеуметтік жүйе ретінде. Әлеуметтік институттар мен әлеуметтік процестер29 бет
Көне жазба ескерткіштеріндегі гуманистік идеялардың көрініс табуы5 бет
Мінез- тұлғадағы әлеуметтік-типтік және жеке даралық ерекшеліктің бірлігі5 бет
Педагогиканың басқа ғылымдармен байланысы5 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь