Жырау және тарих

1. Қазақ жырауларының тарихта алар орны ерекше.
2. Жырау деген атау «жыр» сөзінен шыққан.
3. Жыраулар поэзиясының тарихтағы құндылығы.
Қазақ халқының жырауларының тарихы өте күрделі. Ордада ханның қасында әр уақытта ақылшы жыраулар болған. Жыраулар - халық поэзиясын жасаған ақылғөй даналар. Олар заманының өздері куә болған елеулі уақиғаларын, тарихи кезеңдерді жырға қосқан.Жыраулар поэзиясына дейінгі әдебиет халык жасаған ауыз әдебиеті деп аталды. Жыраулар поэзиясы Қазақ хандығы құрылғаннан бастап (XV ғасыр) өріс алды. XV ғасырда Асан Қайғы, Казтуған жыраулар өмір сүрді.
Жырауларды халык, қадір тұтқан. Ел толқыған кезде, бүліншілік шыққанда немесе ел шетіне жау келғен кездерде ақыл, кеңес сұрайтын болған. Мұндай кезде жырау жұртшылықты абыржымауға шақырып, оларға күш-қуат беріп (дем беріп), істің немен тынатыны жайлы болжамдар айтып отырған. Жыраулар поэзиясы ХV-ХVII ғасырлар аралығын қамтиды.
Жырау деген атау "жыр" сөзінен шыққан. Жыршы деп көптеген эпостық жырларды жатқа білетін, дайын репертуары бар айтқыштарды таныған. Жыраулар өз шығармаларын ақыл-нақыл, өсиет түрінде айтқан. Олардың толғауларының негізгі тақырыптары - туған жерді, елді сүю, Отанды қорғау, елді бірлікке шақыру, адамгершілік қасиетті насихаттау.Жыраулар поэзиясының біраз үлгілері осы тарауда ұсынылып отыр. Соларды оқып-үйрену барысында халқымыздың атадан мирас болып қалған сөз маржандарына қанығасыңдар, халқымыздың басынан кешірген тарихи кезеңдермен таныс боласыңдар, оның қадір-қасиетін білесіңдер, тәлімдік, танымдық, тағылымдық терең ой дүниесіне енесіңдер. Әдебиет тарихы ел тарихы, халық тарихы екеніне көз жеткізесіңдер.
Х.Сүйіншәлиев «VIII-XVIII ғасырлардағы қазақ әдебиеті» Алматы, «Мектеп» 1989ж.
Ә.Қоңыратбаев «Қазақ әдебиетінің қысқаша тарихы» Алматы, «Санат»,
1994ж.
М.Мағауин «Ғасырлар бедері» Алматы, «Жазушы» 1991ж.
        
        Семей қаласының Шәкәрім атындағы мемлекеттік университетіСӨЖТақырыбы: «Халқымыздың ұлы ұландары жыраулар ... және ... ... ... ... ... ... ФИ-403Тексерген: Қадыров А.Қ.Семей  қаласы  2015 жылХалқымыздың ұлы ұландары жыраулар шығармашылығында           ... ұлы  ...  ...  ...  ...  ... ... Бұқар, Қазтуған, Үмбетей, Ақтамберді сияқты және тағы  ... ... ... ...  ...  әдебиет  сахнасынан  ерекше  орыналған біртуар тұлғалар. Жырау - қазақ әдебиетінің  ... ...  ... ... да маңызды орын алар тұлға. «Жырау - өз жанынан  шығарып  айтатынжәне эпикалық ... мен ... ... ...  ...  өкіліжырау  атауы-«жыр»  сөзінен  туындайды»   деген   түсінік   жырауға   ...  ...  ...   Өз   ...   ...   ... ... XV ғасырда ғана туа салған жоқ. Жырау  тұлғасының  тарихытереңде.  «Сәугейлік,  батагөйшілдік,   түс   ...   ырым   ...   ... т.б. ... ...  ...  ...  абыздың  бір  міндеттерінатқару   –   көне   дәуір    ...    тән    ...    -    ...  ...  ...   түп   ...   ... Ел ертеңі жайлы болжам жасап,  данышпандығымен  дараланып  жүргенжыраулар хан сарайында отырып, алдағы  болар  ...  ...  ... ... ...  халық  арасындағы  қарым-қатынастардың  қалай  бағыталатынын болжап, оны жыр жолдарымен жеткізіп,  ...  ...  ... ... Жыраулар өз заманындағы нағыз халық  жанашырлары  болаалды. Олар жыр шығарып, толғау айып, тек өнер иесі ғана  ...  ...  ... ... ... ел ... күн туған кезеңдерде  атқа  қонып,  жауғааттанған ... ... ... Сол  ...  атқара  жүріп,  ел  қорғау,халықты  азат  ету  ...   паш   ...   ...   ... насихаттап немесе хан, уәзірлерге  пікір  қосып,  кемшіліктерінбетіне басып,  қаймықпай  ашық  жеткізетін  міне  осы  ...  ...  ...        ...        ...         ...         ... от тиді,Қыл мықынның түбінен.Аймедетке оқ тиді,Отыз екі омыртқаның буынынан,Зырлап аққан қара қанТыйылмады жонның уақ тамырынан.Сақ етер тиді санымаСақсырым ... ... - ... жолдарынан жыраулардың қолбасы,  батыр  болып,әрқашан алғы шепте жүріп, жоу  оғынан  жараланып,  елі  үшін  жан  ... ... асыл ... ... ... ... асыл ... түбінде жатады.Су түбінде жатқан тасЖел толқытса шығады,Ой түбінде жатқан сөзШер толқытса шығады. – дейтін Асан қайғының  терең  философиялық  ... осы ... ... ... әдебиетінде есімі ел  аузында  сақталып,аңызға айналып жүрген жыраулар өте  көп.  ...  ...  ...  ... ...  ...  ауызша  таралып,  бүгінгі  кезге  ауыздан-ауызға ... ... ... ... ... Уақыт  өткен  сайын  ұмытылыпнемесе біреулердің өз жанынан қосып өзгертулері нәтижесінде жеткендігінде.Жалпы ... ... ... ... қызметіне келетін  болсақ  –сөз өнерін сүйеніш етіп, шешендігін шебер пайдаланып ... ...  ... ел тарихындағы халық қамы үшін маңызды рөл атқарған тұсы  ...  ... ... Бұл ... әр ... өзіндік тарихи орны,  әр  хан  тұсындасаяси-әлеуметтік маңызы  болды.  ...  ...  ...  ...  хан,сұлтан тұсынан бірлі-жарым жырау табылып отырды. Олардың ханға жағымды,  ханөзіне ақылшы тұтатыны да, ... ... ... жұрт ...  ...  салушыретінде түсініп  жағымсыз  көретіндері  де  болды.  Бірақ  ...  ... да ... ... ... ... ... поэзиясы бірге ең  әуеліқазақ  халқының  құралу   дәуіріндегі   қыйлы   ...   ...   ... ... ... ... жер,  ұлт-азатық  күрес,  сонымен  қатарнасихат, өнеге ғибрат, нақыл сөз үлгілерін ... ... ... ...  ...  ...  ...  адамдармен  қатар  қойып,қадірлеген. Жыршылар өздері жырлайтын шығармаларын, толғауларын белгілі  біраспаппен сүйемелдеп (домбыра, қобыз) кейде әуенге ...  ...  ... ... ... ғана емес ұлы өнер ... де ... табылады.Шығармаларының сарыны  мен  тақырыбы  бірыңғай  ...  ...  ...  ...  ...  ...   ...   қолбасыбатырлар мен елбасылардың ісін, жер мәселесін жыр ғып толғап отырудан  ... ... ... ақындардың да қазақ әдебиетінде қалыптасу  тарихыертеде. Ақындардың жыраулардан айырмашылығы сонда оның  тақырып  ...  ... ... өнері. Заман өзгеріп әдебиеттің сарыны да  басқа  ... жая ... және ... ... ... ... алар орны ерекше.2.  Жырау деген атау «жыр» сөзінен шыққан.3. Жыраулар поэзиясының ... ... ... ... ... өте ... ... ханның  қасындаәр уақытта ақылшы  жыраулар  болған.  Жыраулар  -  халық  поэзиясын  ... ...  Олар  ...  ...  куә  ...  ...  ... кезеңдерді жырға қосқан.Жыраулар  поэзиясына  дейінгі  әдебиет  халыкжасаған  ауыз  әдебиеті  деп  аталды.  ...   ...   ...   ... ... (XV ... өріс ... XV  ғасырда  Асан  Қайғы,  Казтуғанжыраулар өмір сүрді.Жырауларды халык, қадір тұтқан. Ел толқыған кезде, бүліншілік шыққанданемесе ел ... жау ... ... ...  ...  ...  ...  Мұндайкезде жырау жұртшылықты абыржымауға  шақырып,  оларға  күш-қуат  беріп  (демберіп),  ...  ...  ...  ...  ...  ...  ...  Жырауларпоэзиясы ХV-ХVII ғасырлар аралығын қамтиды.Жырау деген атау "жыр" сөзінен шыққан. ... деп ...  ...  ...  ...  ...  репертуары  бар  айтқыштарды  таныған.  ...  ...  ...  ...  түрінде  айтқан.   Олардың   толғауларыныңнегізгі тақырыптары - туған жерді, елді сүю, Отанды  ...  елді  ...  ...   ...   ...   поэзиясының   біразүлгілері  осы  ...  ...   ...   Соларды   оқып-үйрену   барысындахалқымыздың  атадан  ...  ...  ...  сөз  ...   ... ...  ...  тарихи  кезеңдермен  таныс  ...  ...  ...  тәлімдік,   танымдық,   тағылымдық   терең   ойдүниесіне енесіңдер. Әдебиет тарихы ел  тарихы,  ...  ...  ...  ...  поэзиясының  маңызы  мен  тақырыбы.   Жыраулар   поэзиясыныңқұндылығы неде? "Бұл дәуірдегі әлеумет ...... ...... ... ... ... түсіріп, алғашқы рет қалың ел  қамын  ойлап,күңіренген қария – ...  Бұл  ...  ...  ...  ...  ... шатасқан  сөздерді  ғана  сөйлейді,  өзі  ...  ...  ... ... ... не айтарын  болжайды:  сөзінің  бәрі  терең  ой,  тереңмағынамен сөйленеді. Айтпақ жайларын  ...  ...  ...  ...  ... ... ... қып айтады. Жыраудың сөзі мақсатсыз  айтылмайды.  Неайтса да көптің мұңы, көптің жайы  туралы,  не  ...  ...  ...  ... ... ... осы ғұламалық  пікірінде  жыраулар  поэзиясыныңидеялық-көркемдік мәні терең ... осы ... сөз ... әрі ... әрі ... ...  де  ... Ол "Ескі ақындық" деген  өлеңінде  халық  мұрасын,  ауыз  әдебиетін,жыраулар ... аса ... ... пен мақал тағы артық,Суырып салма жағы артық,Айтады олар ... ... ... мен МарабайАлды-артына қарамай,Соққанда жырды суылдап,Жел жетпейтін құландай.Шәкәрім ескі ақындар поэзиясында "терең  сыр"  ...  ...  ... "қыран құстың ұшқаны", "ақбөкеннің жүрісі", "жайдақ желдің  желісі","мөлдір қудың аққаны", "жел жетпейтін құландар  жүйріктігі",  "адам  ... шуақ ...... көшпелі қазақ өмірінің  бүкіл  әлеуметтік,рухани тіршілігі бейнеленген  деп  керемет  ой  түйген.  Жыраулар  ... сөз ... ... ... та ... ... ... мен Тәтіқара жырлағандаТолқынды тұңғиық боп төгілді жыр, –деп аса қадірлеген. Демек, жыраулар ......  неше  ... өнер өрнегіне, ақыл сөзіне бейнелеп түсірген, өшпес, өлмес мұрамыз.Жыраулар поэзиясы халықтың басынан өткерген тарихи оқиғаларды,  оның  ... ... ... ... ғана ... емес,  елдің  саяси-әлеуметтік тіршілігін, ойсанасын, дүниетанымын көркем  бейнелі  тілмен  ... де ... ... ... соны  ...  ...  ойға  ...  поэзиясы  өсиетнама   түрінде   келеді.   Сондықтан   да   жырауларпоэзиясында  ...   ...   сөз   ...   мол.   ...   өзтолғауларында көтерген негізгі тақырыбы қандай? Жыраулар поэзиясының  өзектітақырыбы — туған елі, оған ... ... ...  ...  ... жайлы қоныс, ырысты жер іздеген Асан  қайғының:  "Желмая  мініп  жершалсам, тапқан жерге ел ......  ...  сөзі  –  сол  ...  ... ... ... Сол сияқты Қазтуған жырау да  "қайран  менің  Еділім"  –деп еңіреп өткен. "Еділдің ... ел ... ... бие біз ... –  депДоспамбет жырау армандаған, "ауылдан топыр үзілмей, ошақтың оты өшпесе,  ... ... он  ...  ...  бір  кісіге  асқан  тамағым",  –  депАқтамберді жырау еліне  ырыс,  ...  ...  ...  ...  өмірдіқалаған. Жыраулар поэзиясы еліне деген ыстық сезімге толы.  Олар  сол  ... ... ... ... сол елі үшін ...  етуге  үндеген,  керекболса, жанын пида ... ... ... үшін қан  ...  ...  ... ... сыртқы жаудан  қорғаган  әйгілі  халық  батырларының  ... ... ... ... айт, ... ... ... Мандайды айт Қыпшақтағы.Өзге батыр қайтса да бір қайтпайтынСары менен Баянды айт ... ... ... қарағайды айт,Жігіттік, ерлікті айтсаң Бөгембайды айт,Найзасының ұшына жау мінгізгенЕменәлі Керейде, ер Жабайды айт, – деп ... өмір ... ... ... адамгершілік, ерлік жайлы, тіршілікжайлы жыр шерткен.Олар өмір диалектикасына да ... көз  ...  ... ... үнемі өзгерісте болатынын дұрыс пайымдаған.  Жырауларпоэзиясында адамгершілік этика, мораль мәселелері  кең  орын  алған.  ... ... ... ...  алар  ...  ...  Жыраулар  поэзиясыөзінің әлеуметтік, адамгершілік сарынымен ғана ... ... ...  ... әдебиеттер тізіміХ.Сүйіншәлиев «VIII-XVIII ғасырлардағы қазақ әдебиеті» Алматы, ... ... ... ... ... ... «Санат»,1994ж.М.Мағауин  «Ғасырлар бедері» Алматы, «Жазушы» 1991ж.  
        
      

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 5 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
XIX ғасыр қазақ әдебиетіндегі жыраулық дәстүрдің көрінісі38 бет
XV-XVII ғ.ғ. этнопсихологиялық ой-пікірлер (асанқайғы, қ. жалайри, м.х. дулати, шалкиіз, жиембет жырау т.б.)5 бет
XVIII ғасырдағы жыраулар поэзиясының даму сипаты22 бет
Архетиптік ұғымдардың ХІХ ғасырлардағы ақын-жыраулар туындыларында көрініс34 бет
Архетиптік ұғымдардың ХІХ ғасырлардағы ақын-жыраулар туындыларында көрініс беруі36 бет
Ақтамберді жырау33 бет
Ақтамберді жыраудың өмірі жайлы деректер17 бет
Ақын, жыраулар мұрасындағы арнау өлеңдер табиғаты65 бет
Ақын–жыраулар мен билердIң шешендIк сөз өнерIндегI тәлIмдIк ойлар16 бет
Базар жырау51 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь