Вирустардың нәсілдік қасиеттері, олардың өзгергіштігі. Мутация түрлері туралы ақпарат

І. Кіріспе
ІІ. Негізгі бөлім
2.1 Вирустардың нәсілдік қасиеттері, олардың өзгергіштігі
2.2 Мутация түрлері
2.3 Гендік инженрия
ІІІ. Қорытынды
ІV. Қолданылған әдебиеттер тізімі
Табиғатта вирустар бірнеше жағдайда тіршілік етеді.
1. Клеткалардың ішінде кездесетін вегетациялық немесе көбею түрлері. Мұндай вирустарға "вирус — клетка кешені" деген синоним қолданылады.
2. Клетканың сыртындағы көбеймей, жай тұрған түрі. Бұл жағдайда "вирион" деген ұғым қолданылады. Вирустар тек қана клетка ішінде өсіп жетілетін арамтамақтар және бір иеден екінші иеге ауысып отырады. Вирустар тек клетка ішінде ғана өсіп-өнеді. Себебі вирустардың құрамы өте қарапайым: нуклеин қышқылы, белок, қант және май, тек кейбір күрделі вирустардың ғана ферменттері болады. Осындай құрамы қарапайым вирустар көбею үшін клетканың материалдарын пайдалануға мәжбүр болады. Олар: рибосомалар, клетка мембранасы, ферменттер, энергия тудыратын жүйелер. Вирустарда ядро да, клеткаға тән заттар да жоқ. Дегенмен, вирустардың көбеюіне әсер ететін клетканың заттары қажет. Бұл жағдай қарақшылар басып алған кеме секілді. Өйткені, вирустар өз дегенін істету үшін байланыс органдарын қолына алып өз үкімін жүргізеді.
Демек, вирустар өздеріне қоректі заттарды өздері құрамай тек қана нұсқау арқылы торшаны өзіне бағындырып, жұмыс істетеді. Ол "нұсқауды" вирустың нуклеин қышқылы береді. Вирустар табиғаттағы барлық жаны бар заттардан ерекше болады.

Вирустардың негізгі ерекшеліктері
1. Вирустың қүрамында тек бір нуклеин қышқылы ғана бар: РНҚ (рибонуклеин қышқылы) немесе ДНҚ (дезо-ксирибонуклеин қышқылы). Сондықтан да вирустар құрамында РНҚ-лы немесе ДНҚ-лы бар вирустар болып бөлінеді. Ең негізгісі РНҚ-лы бар вирустардың барлық генетикалық ақпараты осы РНҚ-да. Мұндай жағдай биологияда тіпті де кездеспейді.
2. Вирустар тек клетка ішінде ғана тіршілік ететін арамтамақтар, демек тек клетка ішінде ғана көбейеді.
3. Вирустардың көбею ерекшеліктерін "дисьюнктивтік" түрге жатқызады. Себебі барлық жанды дүние екіге бөліну, бүршіктену, спора арқылы көбейсе, вирустардың өсіп-өнуі одан да ерекше. Вирустар клетка ішінде болады да жоғалып кетеді. Себебі вирус бөлшектерін, серологиялық не микроскоп әдістері арқылы клетка ішінен кездестіре алмаймыз, клетка ішінде белок пен нуклеин қышқылына бөлініп кетеді. Ал болашақ вирустың компоненттері клетканың әр жерінде пайда болады: нуклеин қышқылы — ядрода, цитоплазмада, белоктары — цитоплазмада, содан кейін барып вириондар кұралады. Күрделі вирустардың өсіп-жетілуі бұдан көп ерекше. Олар уақыт және кеңістікте бірнеше сатыға бөлінеді. Себебі олардың, көбеюі де бірнеше сатыдан тұрады.
1. «Ветеринариялық вирусология» Ш.Б.Мырзабекова;Алматы, «Білім», 2004 ж.
2. Жалпы микробиология (оқу-әдістемелік құрал). Микробиология кафедрасы-ның профессорлары Б.А. Рамазанова, А.Л. Котова, Қ.Қ.Құдайбергенұлы, оқытушылар: Б.М. Хандиллаева, Г.Р. Амзеева, Т.С. Бегадилова, А.М. Бармакова, Д.Ж. Батырбаева. Алматы, 2006 ж.
3. Поздеев О.К. Медицинская микробиология: Учеб.для вузов /О.К.Поздеев; под ред. В.И. Покровского.-2-е изд.испр.-М.:ГЭОТАР-МЕД, 2004 ж.
4. О.Д.Дайырбеков, Б.Е.Алтынбеков, Б.К.Торғауытов, У.И.Кенесариев, Т.С.Хайдарова Аурудың алдын алу және сақтандыру бойынша орысша-қазақша терминологиялық сөздік. Шымкент. “Ғасыр-Ш”, 2005
        
        Қазақстан Республикасы Білім және Ғылым министірлігі                          ... ... ... атындағы Мемлекеттік университеті   Аграрлық факультет  кафедрасыБӨЖ №1Тақырыбы:  Вирустардың нәсілдік қасиеттері, олардың өзгергіштігі. Мутация түрлері. Гендік инженерия                                                                                           ... ... А.А.                                                                                     ... ВС  -  303                                                                                                                ... Омарбеков Е.О.Семей қ. 2015 ж.Жоспар:І. КіріспеІІ. Негізгі ... ... ... ... олардың өзгергіштігі  2.2 Мутация түрлері2.3 Гендік инженрия     ІІІ. ҚорытындыІV. ... ... ... ... ... жағдайда тіршілік етеді.1. Клеткалардың ішінде кездесетін вегетациялық немесе көбею түрлері. Мұндай вирустарға "вирус  --  клетка кешені" деген синоним ...  ... ... ... жай тұрған түрі. Бұл жағдайда "вирион" деген ұғым қолданылады. Вирустар тек қана клетка ішінде өсіп жетілетін арамтамақтар және бір ... ... иеге ... ... ... тек ... ішінде ғана өсіп-өнеді. Себебі вирустардың құрамы өте қарапайым: нуклеин қышқылы, белок, қант және май, тек кейбір күрделі вирустардың ғана ... ... ... ... ... вирустар көбею үшін клетканың материалдарын пайдалануға мәжбүр болады. Олар: рибосомалар, клетка мембранасы, ферменттер, энергия тудыратын жүйелер. Вирустарда ядро да, клеткаға тән ... да жоқ. ... ... көбеюіне әсер ететін клетканың заттары қажет. Бұл жағдай қарақшылар басып алған кеме секілді. Өйткені, ... өз ... ... үшін ... ... ... алып өз үкімін жүргізеді.Демек, вирустар өздеріне қоректі заттарды өздері құрамай тек қана нұсқау арқылы торшаны өзіне бағындырып, жұмыс істетеді. Ол ... ... ... ... ... ... ... барлық жаны бар заттардан ерекше болады.                ... ... ... Вирустың қүрамында тек бір нуклеин қышқылы ғана бар: РНҚ ... ... ... ДНҚ ... ...  ... да вирустар құрамында РНҚ-лы немесе ДНҚ-лы бар вирустар болып бөлінеді. Ең негізгісі ... бар ... ... ... ... осы ... ... жағдай биологияда тіпті де кездеспейді.2.   Вирустар тек клетка ішінде ғана тіршілік ететін арамтамақтар, демек тек ... ... ғана ...  ... ... ... ... түрге жатқызады. Себебі барлық жанды дүние екіге бөліну, бүршіктену, спора арқылы көбейсе, вирустардың өсіп-өнуі одан да ерекше. Вирустар клетка ... ... да ... ... ... вирус бөлшектерін, серологиялық не микроскоп әдістері арқылы клетка ішінен кездестіре алмаймыз, клетка ішінде белок пен нуклеин қышқылына бөлініп кетеді. Ал ... ... ... ... әр ... ... болады: нуклеин қышқылы  --  ядрода, цитоплазмада, белоктары  --  цитоплазмада, содан ... ... ... ... ... ... өсіп-жетілуі бұдан көп ерекше. Олар уақыт және кеңістікте бірнеше сатыға бөлінеді. Себебі олардың, көбеюі де ... ... ... 4.  ... ... құрайтын жүйесі  --  рибосомдары жоқ. Демек вирустар өздері ... ... ...  ...  --  генетикалық деңгейдегі арамтамақтар. Вирустар жасанды орталарда (ЕПА, ЕПС) өспейді. Себебі оларда ассимиляция, диссимиляция, ... алу ... жоқ, ... ештеңе бөлмейді. Вирустардың көбеюі үшін тек қана тірі клетка керек, тек клетканың ішінде ғана, клетка ... ... қана ... ... ... ... геномымен (РНҚ не ДНҚ) клетка геномына әсер етіп белгілі бір ... ... ... ... ... ... ... күйге түседі, мысалы, рак ауруының вирустары. Осының салдарынан торшаның өлуі де мүмкін, себебі ... ... ... ... ... РНҚ-лы құралмай, вирус геномы рибосомға еніп, оны жеңіп шығуы ... ... ... ... ... ... ... бастайды. Демек вирустар клетканың генетикалық аппаратына "өз дегенін" істетіп көндіреді.6.  Вирустардың ендігі бір ... ол өте ... Олар ... ... 1 нм  --  ... ... бір ... 1/1000000000 м. Демек 1 метрде - 1 000 000 000 нм, ал 1 мм - 1 000 000 нм, 1 мкм - 1 000 нм, 1 нм - 10 А°. ... ең ірі ... ... ... вирусының мөлшері жөнінен бактерияға жақындайды. Үлкендігі 250  --  350 нм. Ең кіші вирустың ірілігі (мысалы, аусыл ... ... ... 20  --  30 нм. ... өте ұсақ вирусты тек электрондық микроскоппен ғана көруге болады. Себебі ондай микроскоп 200000  --  500000, не 1  --  2 млн рет ... ... ... осындай ұсақ болуына байланысты оларды зерттеу үшін сүзгіден өткізу тәсілдері қолданылады. Сондықтан да уақытында " Сүзгіден өтетін вирус" деген ұғым ... ... ... ... ... ... ұғым ғана қолданылады.7. Вирустардың тағы бір ерекшелігі  --  олар кристалл ретінде де кездеседі. Мұндай қасиет тек өлі ... ғана ... ... ... жапырақтарының ауруын қоздыратын вирусты кристалл түріндегі вирусты американдық ғалым  --  ... ... ... ... ... еді. Оған сол ... үшін ... сыйлығы берілді. 1955 жылы полиомиелит (балалардың сал ... ... ... түрі ... ... ... ... жай микроскоппен де көруге болады. Бір кристалда бірнеше миллион ... ... ... оншақты жыл бойы сақталуы мүмкін. Дегенмен кез келген уақытта олардың өсіп-өніп миллиондап көбейіп кетуі де мүмкін.8. Вирустардың кейбір түрлері торша ... ... ... ретінде кездесуі мүмкін және олар торшада өздері өсіп көбейген ... ғана ... ... ... жұқтыратын вирус  --  цитоплазмада, аденовирустар  --  ядрода болады. Вирустардың тағы бір айта ... ... ... бар  --  ол тек ... ... ... және ... ішіндегі органеллаларда өніп-өседі. Демек, вирустар клетка ішіндегі ядрода, ядрошықтар мен рибосомдарда, митохондрияларда кездеседі.Вирустарды жай, ... ... ... ... ... ...  --  клеткаға дейін пайда болған ... ... ... ... де ... ... Себебі организм дегеніміз (А. Львовтың айтуы бойынша)  --  ... ... ... ... ерекше құрамдар мен қозғалыстар. Мысалы, ит  --  жүгіреді, үреді, тірі; құрбақа  --  секіреді, құрылдайды, тірі. Олардың ... ... ... ... ... тұрады. Бұл  --  организмдер. Бір торшадан тұратын қарапайымдылар (амебалар) -- организмге жатады, ал торша ішіндегі органеллалар (хромосомдар, митохондриялар) ... ... ... олар ... ... ете алмайды. Демек, вирустарды организм деуге болмайды. Өйткені, олар өздігінен тіршілік етпейді, олардың өсіп-өнуіне торша керек. Вирустардың табиғаты ... ... әрі тірі ... ... ... бар, яғни ... нәсілдік және өзгеру ерекшеліктері тағы бар. Ал сонымен ... ... тірі ... дүниесінде жоқ қасиеттер де кездеседі: вирустардың кристалл ретінде болуы, кебеюінің ерекшеліктері (дисьюнктивті түрі), нуклеин ... бір ... ғана ... Тіпті вирустар қоректенбейді, қозғалмайды, тыныс алмайды, ештеңе бөлмейді. Осының бәрі вирустардың өлі және тірі дүние арасында тұратынын дәлелдейді. Вирустарды тірі ... ... ... ... ...  --  ... вирусының ашылуы әсер етті (ағылшын ғалымы бактериолог Туорт пен канадалық микробиолог Д'Эррель).Демек бактерия клеткасының ішінде тіршілік ететін тірі арамтамақ бар ... ... ... соң да ... деректер белгілі болды. Сөйтіп, вирус қоздыратын темекі ауруының бар екені, бактерияны құртатын ... ... адам және ... ... ... ... қоздырушылары  --  вирустармен байланысты екені анықталды.Вирустарды өсімдіктер вирустары; жануарлар вирустары; бактериялар вирустары  --  деп үш ... ... ... ... ... бір ... ... "Урга" әлемі деп атауға болады. Себебі олардың планетада алатын орны ерекше. ... ... ... емес, тіршіліктің ерекше бір түрі және олар жер бетіндегі органикалық дүниенің эволюция заңына бағынады.Вирустардың ... ... ... бірнеше болжам бар.1. Қайта (кері) айналу теориясы, демек эволюцияның кері өзгеруі, өте жетілген түрден жай, қарапайым түрге көшу. Бұл ... ... ... бір клеткалы организмнен шыққан содан клетка ішінде тіршілік ... ... ... формасы мен қасиеттерін жоғалтып, бір ғана нуклеин қышқылы қалған. Дегенмен бұл ... ... ... ... ... ... ... көбею жолын түсіндіре алмайды.2. Басқа бір болжау  --  вирустардың ... ... ... ... ... ... ... содан кейін бірте-бірте торшалық, бертін келе  --  күрделі организмдер пайда ... Бұл ... да ... ... ... әлгіндей сұрақтарға жауап бере алмайды.3. Келесі болжам  --  вирустар клетка ... ... ... Бұл ... ... ... гендер" деп атайды Шынына келсек клеткада 3 түрлі генетикалық (нәсілдік) заттар бар Олар 1) хромосомдағы ДНҚ, 2) ... ... ДНҚ, 3) ... ... ... ... ... плазмидтен пайда болған Вирустардың торшаның нәсілдік элементтершен шығуы мүмкін. Себебі, табиғат вирустарда ДНҚ мен РНҚ-ның әрбір ... ... ... кейін клеткаларда олардың ең керекті түрін екі ... ... ДНҚ мен бір ... ... ... ғана ... болуы керек. Демек, осының арқасында мынандай болжам пайда болған әртүрлі вирустар түрлі мерзімдерде клетканың әр ... ... ... ... ... керек.  Осының салдарынан ғана бесаспап нәсілдік код вирустарға да, бүкіл жанды дүниеге де тән және олар ... ... ... ... ... ... үш кезеңге бөлуге болады.І-кезең  --  бүкіл өткен өмірден 1892 жылға дейінП-кезең  --  вирусология ғылымының 1892 жылдан 1950 ... ... ... кезеңі.Ш-кезең  --  1950 жылдан басталады.Бұл кезеңде вирусологияда электрондық микроскоп, клеткаларды өсіру, ультрацентрифуга, рентген  --  ... ... т.б ... ... ... аурулар өте ерте кезден бері белгілі болган. Мысалы, шешек ауруы ертедеп Қытай, Унді елдерінде ... ... ... 3000 жыл ... өмір сүрген фараондардың денесінен шешек ауруының іздері байқалған.1763 жылы Солтүстік Америкадағы Истхем деген ... ... ... ауырған 1331 адамнан тек төртеуі ғана тірі ... ... ... ... іздеп, адамдар әр түрлі құдайларға сиынған. Африканың кейбір аудандарында осындай дінге сенушілік әлі де кездеседі. Құтырық ауруын ... ... ... ... 2300 жыл ... кездескен, ал біздің дәуірдің 100 жылы Корнелий Цельс бұл аурудың өз құлдарының арасында ... ... ... бір ... ... адам ... өте ... бастап-ақ микроорганизмдер туралы ұғымның жоқ кезінің өзінде де осындай жұқпалы аурулардан сақтану ... ... ... ... ... ... Қиыр ... Түркияда сау кісілерді шешектің жеңіл түрімен ауыртқан. Сонда олар қатты ... ... Бұл үшін ... ... ... кісінің іріңдеп тұрған жарасынан ірін алып, сау кісінің мұрнына (танауына) жаққан немесе денесінің жарақаттанған терісіне тигізген. Тек XVIII ғасырдың аяғында ғана ... ... ... ... ... ... сақтандырудың бірден-бір жолын тапты. Ол кісінің көптен бері байқауы бойынша, сиыр сауатын сауыншылар сиыр ... ... қара ... ауырмайтын болған.Сондықтан да Дженнср 1796 жылдың 14 маусым күні 8 жасар сау ... ... Сара ... ... ... ... шешек жарасының іріңін еккен. Сара Селми сиыр шешегімен ... жүр еді. Осы ... ... бала ... ... аман ... Сол ... бастап вакциндеу (егу) деген ұғым пайда болды. Ол латыннын уасса  --  сиыр деген сөзінен алынды. Бакциндеу  --  егу, ал ...  --  ... ... ... ... Луи Пастер (1823 -- 1895) вирус жұқтыратын құтырықк ауруының вакцинасын алды. Л. Пастер тері ... ... ... Өзі 25 ... ... ... физика және химия курсын бітіріп, бір жылдан соң атақты химик ... ... ... ... Ол 27 ... профессор атағын алды. Пастердің данышпандығын дәлелдейтін бір жағдай  --  ол өзі құтырық ... ... сол ... ... ... сезіп, ауру коздыратын агентті әлсірету жағдайын ойластырған. Осындай әлсіреген қоздырушы ауру туғызбай, ол ауруға қарсы иммунитет ... Д. И. ... ... ... ауру ... ... ... сүзгісінен өткізудің арқасында көптеген вирустар бар екені анықталады. Мысалы, 1898 жылы немістің Фридрих Леффлер және Пауль Фрош ғалымдары малды көп ... ... ... ... ... ... ... Осыдан кейін көптеген жұқпалы аурулардың вирустары белгілі болды.Қорыта келгенде XX ғасырдың ... ... 3 ... ... белгілі болды. Олар бактерия, өсімдіктер және жануарлар ауруының вирустары еді. Содан кейінгі жылдар тап бүгінге дейін ... ... ете ... жаңалықтары ашылған жылдар болды. Бұл кезең вирустардың өсіп-өнуін зерттеп, олардың клетка ішінде өсуін, клеткадан калай бөлініп шығуын, санын есептеуді және ... ... ... ... қолға алған жылдар еді. Сондай-ақ америкаңдық ғалым У. Стенлидің 1935 жылы темекі ауруының вирусын кристалл ретінде алуы үлкен табыс ... 1941 жылы ... ... ... ... феноменін ашты (вирустың әсерінен қан түйіршігінің бірігуі), осы жағдай вирус пен клетка арасындағы байланысты зерттеуге көмектесті (тұмау вирусы мен эритроцит ... ... бері жыл ... вирустардың жаңа түрлері ашылып келеді. Кейбір вирус арқылы тарайтын ... ... ... Л. А. ... М. П. ... Е. Н. ... А. К. ... В. Д. Соловьев және т. б. вирусологтардың еңбегі зор. Олар кене арқылы жұғатын энцефалит ауруының вирусын тауып, ол ... жұғу ... ... ... табу ... ... және сақтану мүмкіндігін айқындады. Ал М. П. Чумаков пен А. А. ... ... ... ... ... ... ... (сал) ауруынан сақтандыратын вакцина алды.Вирусологияның маңызыВирустар қоздыратың өімдіктер, жануарлар және адамдар ауруының көбеюіне байланысты вирусология ғылымынын маңызы өте зор. Кейбір ... ... ... ... ... шешілгенмен, ішінде вирус тарататын ішек аурулары,   респираторлы аурулары әлі көп.Бұл аурулар әсіресе жас мал арасвшда жиі ... Ол ... ... ... ... ... клиникасы бірдей ауруды бірнеше вирустар қоздыруы да мүмкін. ... ... ... ... ... ауруы онша білінбей өтеді немесе бір ғана вирус әрбір ауырған малды әр түрлі күйге душар ... ... ... ... ... және ... ... ауруларының вирустары әр түрлі деп вирусология ғылымын медицина және малдәрігерлігі вирусологиясына бөліп келдік. Ал қазір ондай ... ... жоқ ... ... болды. Себебі кейбір қоздырушылар адамдардан жануарларға және керісінше жұғады. Мысал ретінде адамдардың аденовирус жұқтыратын ауруын айтсақ осы ... ... ... ауру ірі қарада да, шошқада да, қой мен құста да бар ... ... ... ... ... ... ... тек адамдар ғана ауырады деп келгенбіз. Қазір тұмау ауруымен құстың да, жануарлардың да ауыратыны ... ... ... тек құс ... вирусын емес, адам тұмауының вирустарын да тарататыны белгілі болды. Демек, вирустардың көзі табиғатта.Соңғы кезде жұқпалы ... ... жаңа бір топ ... ...  --  приондар. Олардың малдәрігерлігіне көп ... бар. Бұл ... ... ... ... малды көп шығынға ұшыратады (малдың 100 пайызы қырылып қалуы мүмкін).  Ірі ... ... ... ... ...  --  ... ... ауруларға жатады. Бұл індеттерден сақтандыру үшін ауырғаны  не ... ... ... ... қана ... ... ... ауруларға қойдың висна маеди ауруы да жатады. Адамдар арасында осыған сәйкес  -- Крейцвельд  --  Якоб, жанұялық ... ұйқы ... ... т. б. ... ... ... ... сақталуының да себебі бар. Ондай кезде адам ауру екенін білмейді, тек нәжісі мен ... ... ... таратады. Соның бір түрі  --  адамдарда кездесетін жел шешек вирусы.Экологиялық факторларды да ескерген жөн. ... ... ... тәріздес жондіктер мен кемірушілер тарататын вирустар да кебейіп келеді. Мұндай аурулар ретіне Африкада кездесетін безгек ауруын, Денге ... ... ... ... ... ғылымының маңызы аса қатерлі ісік ауруларын  --  лейкозды зерттеу үшін де зор. 1911 жылы американдвіқ ғалым П. Раус ... аса ... ісік ... саркома вирус арқылы жұғатынын дәлелдеді. Содан кейін оның ... Р. Шоуп ... ... ісігінің (фиброма) қоздырушысы вирус екенін анықтады. Қатерлі ісік тудыратын вирустар тышқандарда да, бақаларда да, мысықтарда да бар екені белгілі болды. ... және ірі ... жиі ... аса қатерлі қан ауруының (лейкоз) қоздырушысы да вирус екені белгілі болды.Вирустардың ... ... ... ... ... ... үшін маңызы өте зор. Себебі көрсетілген ғылымдардағы зерттеулерде вирустарды негізгі модель етіп қолдануға болады. Нуклеин кышқылының нәсілдік функциясы  --  ... ... ... шешу және ... макромолекулалардың құралуын зерттеу тек вирустардың көмегімен шешілді.										Нәсілдік инженерияда вирустарды қолданудың теория және ... үшін де ... зор. ... ... ... зертханалық жағдайда зерттеген кезде нуклеин кышкылының фрагменттерін ферменттер арқылы кез келгең ... ... ... генді ғана алып, оны басқа организмнің нәсілдік нұсқасына еңгізуге болады. Мысалы: кұтырық вирусының генін алып, Е. сол микробының клеткасына ... ... ... вирустың белогын шығарады. Осының арқасында қауіпсіз вакцина ... ... ... ... ... ... ... алынған вакцина деп атайды.													Мутация (латын тілінде mutatіo  -  ...  -  ... ... ... болатын немесе қолдан жасалатын генетикалық материалдың өзгеруі. Жасушаның генетикалық материалының өзгеруі, бұл кейінгі ұрпаққа да беріледі. Соның нәтижесінде ағзаның ... мен ... ... қуалайтын өзгергіштікке ұшырайды. Ғылымға мутация терминін 1901 ж. голланд ғалымы Х. де Фриз (1848  -  1935) ... ... ... ... байланысты. Бұл тосыннан, кейде сыртқы факторлардың әсерінен болуы мүмкін. Генетикалық кодты анықтайтын жүйедегі бір азоттық негіздің ... ... ... ... немесе бір немесе одан да көп негіздер генге енгенде немесе геннен ... ... ... ... болады. Мутациялардың көбі зиянсыз; оларды үнемі қалыпты доминанттық ген жауып тұрады. Кейбір мутациялар айтарлықтай салдар туғызады; мысалы, ... ... де ... қуалақшылықпен берілген белгілі бір мутация Орақ жасушалы анемияныңпайда болуына әкеп ... ... ... ... ... жасушасы немесе аталық ұрық) пайда болған мутациялар ғана беріледі. Әдетте, бұндай мутациялар ағзаға қауіпті. Мутация ағза үшін ... ... әкеп ... ... ... жағдайларда осы гені бар дербес ағзалардың саны мутацияға ұшыраған ген популяцияда қалпына ... арта ... ... ... ... ... ... болып табылады.	Мутацияның: геномдық, хромосомалық, гендік немесе нүктелік деген түрлері бар.Геномдық мутация  -  клеткадағы хромосомалар санының өзгеруі. Оның бірнеше түрі бар:                                                                                                        1) ...  -  ... ... ... ... ...                                2) ...  -  ... ... ... ...                            3) ...  -  ... (екі ... ... ... кемуі.Хромосомдық мутацияХромосомалық мутация түрлері: делеция, дупликация, транслокацияХромосомалық мутация  -  микроскоп арқылы көрінетін хромосома құрылымындағы өзгеріс. Бұл өзгеріс хромосоманың кей ... ... ... ... қосарланып кетуіне (дупликация) немесе оның басқа бір бөліміне ауысуына (транслокация) байланысты.Гендік мутацияДНҚ молекуласының ултрафиолет сәуленің әсерінен ... ... ... ... ... деп ДНҚ молекуласының белгілі бір бөлігінде нуклеотидтердің қатар тізбегінің өзгеруін айтады. Ол молекулалық деңгейде өтеді, микроскоп арқылы көрінбейді. ... ... ағза ... ... морфологиялық өзгерістерге ұшырайды. Организмдегі бұл өзгерістер бірден немесе біраз уақыттан кейін біртіндеп байқала бастайды. Полиплоидты мутанттардың клеткалары мен ... ... ... хромосома жиынтығы жұп болса, оның ұрпақ беру қабілеті сақталады, ал тақ болса бұл қабілеті сақталмайды. Гендік ... ... ағза ... ... ұшырайды. Кейде бір геннің өзгеруінен ағзаның бірнеше белгі-қасиеттері өзгереді (плейотропия). Гендік мутация ... ... ... және ... ... ... ... және гендік мутациялардың себебі көпке дейін белгісіз болып келді. Бұл өзгерістер ағзаға әр түрлі ... ... ...  -  мутагендердің әсер етуінен пайда болады. ... ... ... ... ... ... өзгеріс тудыратындығын 1925 ж. орыс ғалымдары Г.А. Надсон (1867  -  1940) мен Г.С. Филлипов ашты. 1927 ж. АҚШ ... ... (1890  -  1967) ... ... ... сәулелерінің әсерінен болатынын тәжірибе жүзінде дәлелдеді. АҚШ ... ... (1889  -  1988), орыс ... С.С. ... (1880  -  1959), ... биологі Дж. Холдейн (1892  -  1964) ... ... ... ... ... мутацияның эволюциялық мәнін ашты. Мутация көпшілік жағдайда ағза үшін зиянды болып ... ... ... қуалайтын аурулар мен кемістіктерді тудырып, кейде тіпті өлімге душар етеді. Сонымен қатар кейбір мутациялар ағзаға пайдалы өзгерістер де алып келеді. ... ... ... ... және қолдан сұрыптауға қажетті негізгі материал береді) өсімдіктер, жануарлар және ... ... ... жаңа ... ... ... қасиеттерін жақсартады.Мутация  --  генетикалық материалдың кенеттен табиғи немесе жасанды түрде өзгеруі салдарынан, ... ... да бір ... ... ... ... Табиғи өзгерістер (гендегі және хромосомадагы) физикалық және химиялық әсер ету арқылы пайда ... ...  --  ... ... әсер ... ... ... әсер етуші сыртқы әсерлер физикалық, химиялық және биологиялық (вирустар) факторлар тірі организмдерге әсер етіп мутация ... ... ... және ... мутация деңгейін әжептәуір жоғарылатады.Физикалық мутагендерге иондық сәулелердіқ барлық түрлері (гамма және рентген сәулесі, протон, нейтрон, т.б.) ультракүлгін ... ... және ... ... жатады.Химиялық мутагендер  --  көптеген алкилдеуші қосылыстар, нуклеин қышқылдарының азотты туындылары, алколоидтар және басқалар. Мутация жиілігін жүз есе ... ...  --  ... деп ... ... ... N-нитрозоалкиламин, N-нитрозоалкиламид, диалкилсульфат, этиленимин және басқада туындылар жатады.Генетикалық ... ... ... ... өсімдіктер мен жануарлар селекциясында, медицина салаларында пайдалануға мүмкіншілік туады. Сонда микроорганизмдердің биохимиялық ... ... ... ... зерттеуде үлкен мәні бар. Химиялық мутагенсіз антибиотиктерді, витаминдерді, аминқышқылдарын, белоктар мен ферменттерді ... ... ... алу ... ... ... ... әртүрлі синтездерге қатысатын жүздеген өндірістік микроорганизмдер штамдары алынған.				Ауылшаруашылық селекциясында қазіргі кезге дейін, гибридизация әдісі қолданылып, көптеген ... ... ... ... ... ... ... жеделдетеді, бұл селекция жұмысының нәтижелі өтуіне жағдай туғызады. Табиғи ... ... ... ... ... сапасын арттыруға болады. Химиялық мутагеннің әсерінен майының құрамындағы олеин қышқылының мөлшері жағынан оливк майынан кем түспейтін күнбағыс майы ... ... ... ... ... орта ... ... ұшырады. Адамнық ортасындагы физикалық және химиялық факторлардың едәуір ... ... ... және басқа органдарына әсерін тигізеді. Мұндай жағдайларды туғызбауға қарсы күрес жургізуі  ... ... ... инженерия  --  генетикалық және биохимиялық ... ... ... ... жоқ, тұқым қуалайтын қасиеттері өзгеше, табиғатта кездеспейтін жаңа ... алу ... ... бір ... ... инженерия әр түрлі организмдер геномының бөлігінен рекомбинатты ДНҚ құрастырумен қатар, ол рекомбинатты молекулаларды басқа ағза геномына енгізіп, жұмыс істеуін (экспрессиясын) ... ... ... инженериядағы тұңғыш тәжірибені 1972 ж. американ биохимигі Т. Берг (Нобель сыйл. лауреаты) іске асырды. Ол ... ... ... ... ... ... бактериофаг  --  L геномының бір бөлігін және Е. Colі ... ... ... ... ... ... (гибридті) ДНҚ алды. 1973  --  74 ж. Америка биохимиктері С. ... Г. ... т.б. ... ... ... алынған генді бактерия плазмидасының құрамына енгізді. Бұл тәжірибе басқа организмдер гендерінің жаңа ағза ішінде жұмыс істей алатынын дәлелдеді. ... ... ... ... бір ... ядросын екіншісімен алмастыруға, екі немесе бірнеше эмбриондарды қосып біріктіруге, оларды бірнеше бөлікке бөлшектеуге болатыны анықталды. Мыс., генотиптері әр түрлі ... ... ... ... тышқанның аллофенді особьтары (фенотипі әр түрлі дарабастар) алынды. Гендік инженерия-ның теориялық негізіне генетикалық кодтың әмбебаптылығы жатады. Бір ғана ... ... әр ... ... ... ... құрамына енетін амин қышқылдарын бақылай алатындығына байланысты, ДНҚ молекуласының кез келген бөлігін басқа ... ... ... ... яғни молек. деңгейде будандастырылу теориялық тұрғыдан алғанда мүмкін екені анықталды. Жануарлар, өсімдіктер және микроорганизмдергендерінің қызметін қолдан басқаруға болатындығы ... Ауыл ... ... ... ... ... жинақтап алуы  --  үлкен мәселе. Осыған байланысты 1970 жылдары азотты фиксациялауға қабілеті жоқ ... ... ... ... алатын, басқа бір бактерияның гені салынып, азотты жинақтау қасиетіне ие болды. Мед. ... жаңа ... ... ... тұқым қуалайтын ауруларды емдеуге болады. Қазіргі кезде ауру адамдардан зат алмасудың 1000-нан аса әр түрлі ... ... ... ... ... ... және ... министірлігі                          ... ... ... ... ... университеті   Аграрлық факультет  кафедрасыБӨЖ №2Тақырыбы:  Вирустарды лабораториялық ... ... ... ... ... алу және ... ... Тусупбекова А.А.                                                                                     ... ВС  -  303                                                                                                                ... ... ... қ. 2015 ... КіріспеІІ. Негізгі бөлім2.1 Вирустарды лабораториялық жағдайда өсіру ерекшеліктері2.2  Торша өсінділерін алу және олардың классификациясыІІІ. ҚорытындыІV. Қолданылған әдебиеттер ... ... ... ... ...                   1. ... өсуі мен ... бірден-бір тәсілі лабораториялық жануарларды зақымдау болып саналады. Жаңа ... ... жиі ... ... олар ... ... Тәжірибелік жануарларды сұрыптау кезінде вирустарға олардың сезімталдығы мен қабылдағыштығына көңіл аудару керек. Құтыру ... ... үй ... ал, тұмау вирусымен тышқандар және күзендер зақымдалынады. Вирусы бар материалды жануарларға егу (тері ... ... ... ... ... мұрын қуысы арқылы) жолы жануарлардыңтүрі мен вирустардың тропизміне байланысты.                                                                      2. ... ... ... және ... ... ... өсіру үшін тауық эмбрионы кеңінен қолданылады және осы жолмен өсірілген вирустардан вакциналарды дайындау, диагноз қоюға диагностикумдарды ... ... ... ... үшін ... және ... зақым келтіретін, көптеген вирустар көп немесе аз ... ... ... ... ... анықталған. Эмбрионның тығыз сыртқы қабаты сыртқы ортадан түсетін микроорганизмдерден қорғайды, сондықтан вирустар стерильді жағдайда көбейеді. Вирустарды өсіру үшін 4-12 ... ... ... ... ... ... ... алу үшін 11 тәуліктік эмбрионды қолданылады.Өмір сүру қабілеті бар эмбриондарды жұмысқа ... алу үшін ... ... ... Жарық өткен қабықтың ішінде эмбрион, хорионалантоистық қабықтың ауа ... ... ... Өмір сүргіштік қабілеті бар эмбриондар жылжымалы, қабыршықтарының тамырлары қанмен толтырылған.Вирусы бар материалды алантоистық қуысқа (тұмау, ұшық, ... ... ...  ... ... вирусы), сары қапшыққа (құтыру, ұшық вирустары), хорион-алантоистық қабыршықтарға ... ... ... ... ... ... вирустарды көбейту үшін қолдану кең тараған әдістердің бірі болып табылады. Оның ... ... ... вирустар осы қабықта көбеюі белгілі бір морфологиялық өзгерістерге түседі. Көбінесе төмпешік (бляшка) тәрізді ақшыл дақтар пайда болады.Вирустарды торша өсіндісінде өсіру. ... ... үшін ... культурасы пайдаланылады. Көптеген вирустар өздері көбею үшін ... ... ... таңдап алатын болғандықтан, клетка культурасы универсальды культура болып табылады. Адамның, тауықтың, қойдың, сиырдың теңіз шошқасының, ақ ... ... ... ... және ... маймылдардың бүйрек клеткасы жиі қолданылады. Сондай-ақ қатерлі ісік клеткаларының культурасы пайдаланылады. Трипсиндеудің негізі, протеолитикалық ферменттердің (трипсин, хемотрипсин т.б.) ... ... ... ... ... ... үзе отырып, клеткалардың өмір сүру қабілетін сақтап қалуы болады.						Клеткадағы вирустардың цитопатикалық әсерінің байқалуы зақымдалған клеткадағы вирустардың бар екендігін анықтау үшін өте ... ... ... ... қарағанда, вирустардың өсуіне біркелкі жағдай туғызады, өйткені клеткалар бір тканьге жатады. ... ... және ... антиденелер, ерекшелігі жоқ тежеушілер болмайды.	Клетка жүзгінің in viro тіршілігін сақтау үшін құрамы күрделі қоректік орта ... 199 ... және ... ерітінділер (Хенкса, Эрла ерітіндісі, Тироде сұйығы) қолданылады. Қоректік орта клетка ... ... және ... ... ... ал тұзды ерітінді клетканың тек қана тіршілігін сақтауға қажет. Бактериялармен ластанудан сақтау үшін (әсіресе ... өсу ... ... ... ... ... ... қолданылады:А) тіршілігін сақтайтын тіндердің культурасыБ)  өсуші тіндердің культурасы, олардың өзі:1. Айқындалған ... ... ...  -  ... ұсақталған бөлімі тауық плазмасымен араластырылады, пайда болған қою бөліктерді бекітеді.2. Суспензияланған клетка культурасы  -  клетка суспензиясы үнемі магниттелген ... ... ... ... ... ... ... тұрады.3. Бір қабатты клетка культурасы. Клетка әсері алдында шынының бетіне бекітіледі (пробирканың, матрацтың қабырғаларына) содан кейін қалыңдығы бір ... ... ... ... ... ... болып жатқан өзгерістерді байқауға болады. Бірыңғай қабат культурадан біркелкі өмір сүргіштігі жақсы көп дәрежелі клеткалар алуға болады.Қолданылған әдебиеттер тізімі*  ... , 2004 ж.* ... ... (оқу-әдістемелік құрал). Микробиология кафедрасы-ның профессорлары Б.А. Рамазанова, А.Л. Котова, Қ.Қ.Құдайбергенұлы, оқытушылар: Б.М. Хандиллаева, Г.Р. Амзеева, Т.С. Бегадилова, А.М. Бармакова, Д.Ж. ... ... 2006 ж.* ... О.К. ... ... ... ... /О.К.Поздеев; под ред. В.И. Покровского.-2-е изд.испр.-М.:ГЭОТАР-МЕД, 2004 ж. * О.Д.Дайырбеков, Б.Е.Алтынбеков, ... ... ... Аурудың алдын алу және сақтандыру бойынша орысша-қазақша терминологиялық сөздік. Шымкент. "Ғасыр-Ш", 2005* Интернет желісі  
        
      

Пән: Биология
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 15 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
1. Вирустардың нәсілдік қасиеттері,олардың өзгергіштігі.Мутация түрлері.Гендік инженерия 2.Вирустарды лабораториялық жағдайда өсіру ерекшеліктері, торша өсінділерін алу және олардың класификациясы7 бет
Вирустардың нәсілдік қасиеттері, олардың өзгергіштігі. Мутация түрлері11 бет
Вирустардың нәсілдік қасиеттері, олардың өзгергіштігі.мутация түрлері. гендік инженерия10 бет
Вирустардың нәсілдік қасиеттері,олардың өзгергіштігі.Мутация түрлері.Гендік инженерия6 бет
Вирустардың нәсілдік қасиеттері. Мутация түрлері. Гендік инженерия8 бет
Вирустардың нәсілдік қасиеттері,олпрдың өзгергіштігі7 бет
1. Вирустардың организмге енуі, таралуы, орналасуы. Инфекция түрлері және оларға сипаттама. 2. Иммунитеттің механизмдері. Иммунитеттің гуморальдық, клеткалық, жалпы физиологиялық факторлары20 бет
1. Вирустардың организмге енуі, таралуы, орналасуы. Инфекция түрлері және оларға сипаттама. 2. Иммунитеттің механизмдері. Иммунитеттің гуморальдық, клеткалық, жалпы физиологиялық фактролары11 бет
1. Вирустардың организмге енуі, таралуы, орналасуы. Инфекция түрлері және оларға сипаттама.2. Иммунитеттің механизмдері. Иммунитеттің гуморальдық, клеткалық, жалпы физиологиялық фактролары11 бет
Бактерия мен вирустардың генетикасы. вирустарды өсіру14 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь