Қазақстанның ұлттық валютасы: пайда болуы мен дамуы

 Ақшаның пайда болуы, мәні және қызметі
 Ақша айналымының заңы
 Ақша айналымын тұрақтандырудың әдістері мен нышандары
 Қазақстанның ұлттық валютасы . тенге
 Еркін валюта түсінігі
 Қорытынды
 Пайдаланылған әдебиеттер
Ақша - айырбас құралы ретінде барлық адамдармен қабылданатын және басқа тауарларды (қызметтерді) баға лауға қызмет ететін кезкелген тауар немесе символ. Ол ерекше тауар болып табылады.
Ақшаның пайда болуы мен мәні жайлы біркелкі шешімін тапқан жоқ. Экономикалық мектеп өкілдерінің бірі ерте дүниедегі грек ойшылы Аристотель ұсынған қағидағада сүйене отырып, ақшаны –белгілі шарт, адамдар арасындағы саналы келісім нәтижесі ретінде қарады. Басқа бағыттағы мектептің өкілдері ақшаны – мемлекет бекіткен тауарды айырбастауға қажетті құрал ретінде қарады. Басқа бағыттағы мектеп өкілдері ақшаны – мемлекет бекіткен тауарды айырбастауға қажетті құрал ретінде қарастырған. Үшінші өкілдері ақша өзінің табиғаты бойынша алтын мен күміске жататындығын айтады.
Ақшаның пайда болуын түсіндіру үшін, «тауар құны қатынасында қорытындыланатын , құнның даму көрінісіне көз салып, оның қарапайым терең байқалатын бейнесін, көзді алатын ақшалай түріне дейін қарау керек. Сонда ғана оның жұмбақтығы жойылады.»
Экономикадағы ақшаның пайда болуын, мәнін, қызметі мен рөлін анықтау ұмтылыстарының көп ғасырлық тарихы бар, атап айтканда бұл сұрақтар Аристотель, А. Смит, Д. Рикардо, К. Маркс және т.б. еңбектерінде-ақ қарастырылған. Ақша теориясын XX ғасырдың бірінші жартысында А. Маршал, П. Самуэльсон, Дж. Тобин, Дж. Хикс, Ф. Мишкин, М. Фридмэн және т.б. сияқты қазіргі кездегі экономикалық ғылым өкілдері дамытты.
Ақшаның пайда болуы, жаратылысы жэне мәні туралы ортак пікір жоқ. Бірақ та ақшаны аныктаудың көп түрін шартты түрде екі тұжырымдамаға белуге болады: рационалистік және эволюциялық.
 Шеденов Ө.Қ,Сағындықов Е.Н., Жүнісов Б.А., БайжомартовҮ.С., Комягин Б.И. Жалпы экономикалық теория, 2004жыл - 56-70бет

 Осипова Г.М. Экономикалық теория негіздері КазМЗА Ғылыми кеңесі оқу орындарының студенттері үшін оқу қуралы ретінде үсынған - Алматы 2002, 7.3.14 Мәдешев Б.Р. Нарықтық экономикаға кіріспе. Оқу құралы. Алматы, 1995.

 Я.Әубәкіров, К.Нәрібаев, М.Есқалиев т.б. Экономикалық теория негіздері: оқулық /- Алматы: "Санат", 1998.

 Темірбекова, А.Б. Экономикалық теория: оқу құралы / А.Б. Темірбекова; Т.Рысқұлов атындағы Қазақ экономикалық университеті.- Алматы: Экономика, 2008.- 275 б.
        
        Қазақстан Республикасы Білім және Ғылым  МинистрлігіСемей қаласының Шәкәрім атындығы мемлекеттік ... ... ... валютасы: пайда болуы және дамуыОрындаған:Болатова Г.М.Тобы:АГ­413Тексерген:Қуатқан Б.Қ.Семей, 2015жылЖоспар:* Ақшаның пайда болуы, мәні және ... Ақша ... заңы * Ақша ... тұрақтандырудың әдістері мен нышандары* Қазақстанның ұлттық валютасы  -  тенге* Еркін валюта түсінігі* ... * ... ... - ... ... ретінде барлық адамдармен қабылданатын және басқа тауарларды (қызметтерді) баға лауға қызмет ететін ... ... ... ... Ол ерекше тауар болып табылады.Ақшаның пайда болуы мен мәні жайлы ... ... ... жоқ. Экономикалық мектеп өкілдерінің бірі ерте дүниедегі грек ойшылы Аристотель ұсынған қағидағада сүйене отырып, ...  - ... ... ... арасындағы саналы келісім нәтижесі ретінде қарады. Басқа бағыттағы мектептің өкілдері ақшаны  -  мемлекет бекіткен тауарды айырбастауға ... ... ... ...  ... бағыттағы мектеп өкілдері ақшаны  -  мемлекет бекіткен тауарды айырбастауға қажетті құрал ретінде қарастырған.  Үшінші өкілдері ақша ... ... ... алтын мен күміске жататындығын айтады.Ақшаның пайда болуын түсіндіру үшін, ... ... ... болуын, мәнін, қызметі мен рөлін анықтау ұмтылыстарының көп ғасырлық тарихы бар, атап айтканда бұл сұрақтар Аристотель, А. ... Д. ... К. ... және т.б. ... ... Ақша ... XX ... бірінші жартысында А. Маршал, П. Самуэльсон, Дж. Тобин, Дж. Хикс, Ф. Мишкин, М. Фридмэн және т.б. ... ... ... ... ... өкілдері дамытты.Ақшаның пайда болуы, жаратылысы жэне мәні туралы ортак пікір жоқ. Бірақ та ... ... көп ... шартты түрде екі тұжырымдамаға белуге болады: рационалистік және эволюциялық.Біріншісі(ол XIX ғасырдың ... ... ... ... ... ... ... немесе адамзаттың жалпы келісімді бекітуінің нэтижесі ретінде түсіндіреді, яғни акшаның ... ... ... ... ... келесі тұжырым ғылыми көзқарас болып саналады, ол тауардың айырбастық құнының ... даму ... ... ... ақша ... ... тәуелсіз түрде пайда болды. Айырбастық құн  --  бұл олардың салыстырмалы өрнектелуі немесе сатып алушылық құны.Құн тауарларды бір-біріне айырбастау ... ғана ... ... ... баршаға аян және ол мұнда айырбас құны формасында әрекет етеді. Тауар  --  бұл сату ... ... ... ... өнімі. Адам дайындаған зат сату немесе айыр - бастау кезінде тауарға айналады. Ал бұл ақшаның туындауы үшін ... ... ... ... тұтыну құны және құны (оны өндіруге кеткен еңбек шығындары) болады. Тауарлардың пайдалылығына (үй, ... ... ... әр түрлі формалары бар, олар тауардың тұтынушылық құны деп аталады. Тауардың құны оны өндіруші адам еңбегінің ... ... ... ... ... ... әр ... формаларының ақырындап алмасуы нәтижесінде жүзеге асты, яғни ... ... ... ... ол ... ... құрылыс кезеңінде, яғни тауардың бір түрін басқасына қарапайым айырбастау кезінде (1 қой = 1 қап бидай) туындады. Бұл жағдайда бір ... ... ... ... өз ... ... Тауардың басқа тауар - ға айырбасталу қабілеті соңғының құнын өрнектейді, яғни тауарда құн ...  ... ... ... ... құн ... мен малшылардың алғашқы ірі қоғамдық еңбеқ бөлінісі нә - тижесінде туындаған ... ... ... Көптеген айырбасталатын тауарлар ішінен бір неме - се бірнеше өтімді тауарлар (тұз, мал, астық) ... ... ... ... ... ... ... құнның қарапайым (кездейсоқ) түрінен жайылыңқы формасына өту жүзеге асырылады, яғни әр ... ... құны бір ... ... ... тауардың құнымен (тұз, мал, астық) өрнектеледі. Әр түрлі тауарларды айырбастау ... ... ... ... ... бір ... ... ерекшеленген тауарлар арқылы жүзеге асырады. Алтынның 10 унциясы10 кг темірге, 1 қойға, 1 қап бидайға айырбасталады; кұнның жалпы ... ... ... ... бала - ма ретінде бір тауар алынады (басқаша айтқанда ығыстырылады). Барлық тауарлар осы ... ... сол ... ... ... құн ... 10 кг темір, 1 қой, 1 қап астық 10 унция алтынға теңес - тіріледі.Әр түрлі аймақтарда осындай тауар ретінде әр ... ... ... ... ... ... ақша ... бағалы аң терісін, оңтүстіктің мал өсіруші халықтары  --  малды, егін егуші ...  --  ... ...  --  ... яғни ... қорғасынды, бағалы металдарды және т.б. қолданды.Тауарды үлкен кеңістік ортасынан барлық ... ... ... ... ... ол ақшаның жалпы баламасы рөлінде бола алады. Мұндай ығыстыру аяқталған соң, ... ... ... болады, оның нақты формасымен жалпы балама формасы бірігеді де, бұл тауар  деген атауды алады:құнның ақшалай формасы ары қарайғы айырбас ... ... ... ... бір ақшалай тауарды қоюмен сипатталады. Бұл рөлді тарихи тұрғыда алтын мен күміс ... ... Бұл ... ... ... ... қасиеттеріне (біртектілігі, бөлінбеуі, өз қасиеттерін сактау қабілеті, жоғары құны және т.б.) ... бөлу ... ... 1 унция  --  1 фунт стерлинг. Алтын ақшалар өз кұнын ақшалай тауардың ... ... ... ол ... ... ... пайда болады, яғни олардың құны кез келген ... ... құны ... ... ... анықталады, соның нәтижесінде тауарды ақшаға айырбастау баламалардың айырбасы болып табылады.Сондықтан да ақшаның мәні мынада болады, яғни ... ... мен ... ... ... ... ... формасы бар бір арнайы тауар бөлініп шығады.Ақшаның мәні үш қасиеттің біртұтастығымен өрнектеледі: ақшаның жалпы тікелей айырбасталу қасиеті бар, яғни оны ... мен ... үшін ... ... ... ... және барлық жерде ешқандай шектеусіз қабылдануы тиіс, негізінен ақша тауардың айырбас құнын бейнелейді. Соның ... ... ... анықталады, ол айырбасты қамтамасыз етеді және әр түрлі тұтыну құны бар әр түрлі тауарларды сандық тұрғыда салыстырады; ақша тауарда жинақталған ... ... ... көрінісі болып табылады, жұмыс уақытының шығындары арқылы тауарлар құны ... ... ... ... ... ... ... процесінен туындайтын, тауар өндірушілердің өзара байланысының формасы ретіндегі әлеуметтік  -  экономикалық маңызының ... бір ... ... бес ... қызмет атқарады:* құн өлшемі,* айналыс құралы,* төлем құралы,* қор және ... ... ... ... ақша.Құнның өлшем қызметі тауар өндірісі жағдайында туындайды. Бұл ақшаның барлық тауарлар құнының өлшемі ретіндегі қабілеттігін білдіреді, ... ... ... қызметін атқарады. Өзінің жеке құны бар тауар ғана, құн өлшемі бола ... ... ... ... ... ... еңбек жұмсалған, құнды құрайтын алтын саналады. Яғни, бұл ... ... ... ... ... Ақша еңбек өлшемі  -  ол жұмыс уақытын емес, осы еңбекпен құрылған құнды көрсетеді.Ақша құн ... ... ... ... ... ... ... Яғни, тауардың құнын өлшеу ақшаға айырбасталғанына дейін орындалады, сонымен құнның тауар формасынан ақша формасына ... үшін ... ... белгілесек жеткілікті.Тауар бағасын өлшеу үшін қолма-қол ақшаның болуы қажет емес, ... ... ... ... ойша ... Тауарларды ақшаның көмегімен өлшеуге болады, өйткені олар адам еңбегінің өнімі.Ақша түрінде көрінетін тауардың құны, оның ... ... ... ... ... ақша ... ... алтынның бағасы болған жоқ. Ақшаның өз бағасы болмайды, ... құны ... ... ... ... ... орнына ақшалар, кез келген тауарлар санын сатып алу мүкіндігі бар. Сатып алу қасиетімен ... ...  --  ... ... ... оның айналым және төлем құралы ретінде қызмет етуі. Ақша айналымының тауар ... ...  --  ... ... ... уақытша болады, ал ақша өзінің айналым құралы қызметін атқарғаннан кейін, айналыс арнасында тұрақты қалып, тауарларды өткізуге ... ете ... Ақша ... ... заңы төмендегідей: тауарлар бағасының айналыстағы жиынтығы аттас ақша ... ... саны ... ... Дәлірек айтқанда, айналымдағы ақша аумағы тауарлар бағасы мен аттас ақша бірліктерінің айналым саны арқылы анықталады. Ақша ... мен ... ... ... ... ... бар, ... екіншісіне тікелей тәуелді. Ақша айналымы теңелген сайын шаруашылықты дамытуға қажетті ақша массасы азая түседі. Бұл ... ақша ... ... және ... ... рөл атқарады.Ақша айналымын жоспарлау  --  мемлекеттің айналымға керекті нақты ақша мөлшерін жоспарлы түрде белгілеп, ... ақша ... ... ұдайы өндірістің қажетіне сәйкес реттеуі. Экономикалық үздіксіз дамып отыруы үшін айналымдағы ақша мен ... ... ... ... ... сақталуы керек. Ақша айналымын дұрыс реттеу мақсатымен барлық кәсіпорындар ақшалай қаржыларын банктерде ұстап, тек төлемге қажетті мөлшерін ғана алып ... Ақша ... ... ... ақшалай кіріс-шығыс балансы мен Ұлттық банктің кассалық және кредиттік ... ... ... ... ... табыстың көзі және оны пайдаланудың негізгі бағыты көрсетіледі. Мұндай баланстың көмегімен ақшалай кіріс-шығыс арасындағы сәйкестік сақталып, ... ... ... ... ... ... жол берілмейді. Ақша айналымы жоспарлау барысында айналымдағы жалпы ақша ... ... ... ... үшін ... облыс, аудан бойынша ай, тоқсан сайын нақты ақшаның қозғалысы есепке алынуы тиіс және сол арқылы ішкі және сыртқы рынокқа қажетті ақша ... ... оның ... ... ... ... ақша айналымын жылдамдытуға жол ашылады.Ал ақша айналымын ... ... ... ... ... ақша ... қадағалауға мүмкіндік береді. Айналымдағы ақша шамадан тыс көбейіп кетсе, ақшаның құнсыздануына әкеліп соқтырады. Айналымдағы ақшаны реттеу ... ... ... Ол ... ... ... ақша мөлшерін шығарып, егер ол шамадан тыс асып кетсе, айналымнан қайтып алып ... Бұл ... ... ... ... ... ... өзгерту арқылы бағалы қағаздарды және шетел валюталарын ... алу ... ... ... Ұлттық банкте орналастыратын міндетті резервтердің нормаларын өзгерту және ... ... ... ... ... ... проценттік ставкаларды өзгерту жолымен жүзеге асырылады.Ақша айналымын реттеу ақша ... заңы ... ... Бұл ... ... ... ... ақша мөлшері:* 1) айналымға шығарылатын тауар;* 2) тауар бағасының дәрежесі;* 3) ақша ... ... ... ... керекті ақша мөлшерін анықтау үшін айналымға шыққан тауар бағасының жиынтығын ақша ... ... ... ... ... және соғыс жағдайында экономиканың тұрақсыздығының күшеюі, соғыс шығындарын өтеу үшін шамадан тыс көп ақшаның шығарылуы оның құнсыздануына әкеліп соқтырады. Нәтижесінде ақша ... ... ... ... Ол үшін ... ... құнынан артық ақша шегеру керек. Ақша айналымын реттеу халықтың ... мен ... ... ... ... ала ... жүргізіледі. Ақша айналымы бір деңгейде болған жағдайда табыстың ... ... ... ... ... ... керек етеді де, шығынның табыстан асып түсуі  --  айналымдағы ақша ... ... ... ... ақша ... кассалық жоспар арқылы бақылап отыруға болады. Кейбір қиын-қыстау жағдайларда (соғыс т.б.) мемлекеттің қосымша ақша шығаруға мәжбүр болса, оның ... ... ... ... ... және ... ... Ақшаның металдық теориясын  мектебінің өкілі Томас Мэн (1571-1641 жж.) жасаған. Осы теорияға сай  -  алтын мен ... ...  -  ақша ... ... ... мен ... ақша болуы олардың алтын және күміс болуында емес, бастығы  -  олардың қоғамдық еңбектің өнімі болйында. Тауар құны алтынмен ... ... ... да және ... да ... еңбек жұмсалған. Аздаған уыс алтынға да қоғамдық еңбек жұмсалған. Аздаған уыс алтында ... ... ... ... ... ... ... теориясының негізні идеясы мынаған саяды: ақша тауар өнімі ... олар ... ... ғана болып табылады, бағатылығын мемлекет бекітеді. Номиналистік теорияны жақтаушыларға ағылшын ... Дж. ... және ... ... Пол ... жатқызамыз. Американ экономисі Пол Самуэльсон ойынша: . Демек, ақша номиналистік теория өкілдерінің ойынша, бұл зомбылық, бағылықтағы жасанды төлем құралы, яғни ... ... жоқ. ... ... ... ... Ертедегі Римде пайда болғанИнфляция салдарын нейтрализациялау мақсатында мемлекет ... ... ... ... ... ... ... бұл инфляцияны төмендетуге бағытталған мемлекеттік реттеу құралдарының жиынтығы. XX ғ. 60 жылдарынан бастап бағаны тікелей түрде және ... ... ... ... ... экономикаға ортақ шаралар қолданыла бастады.Тікелей реттеу табыстар саясаты шеңберінде жүрді. Табыстар ... ... екі ... ... ... жалақы мен бағалар өсуінің нысаналарын белгілеу және осыларға тікелей бақылау жүргізу. Осыларды қолдана отырып нақты табыстар мен бағаның ... ... ... ... болған. Нысаналарға еркін орындалуға тиісті ережелердің жиынтығы ... ... заң ... күші тән болады. Нысаналар ретінде баға мен жалақы ставкалары өсуінің максималдық шегі пайдаланылған. ... ... ... әдетте барлық экономикадағы еңбек өнімділігінің өсу қарқындылығымен байланыста болады; бағалардың өзгерістері еңбекақыға жұмсалған шығындардың өзгерістерін өтеу үшін жүргізіледі. Осы ... мәні ... ... ... табысы реттеледі, ал пайда - жанама түрде баға ... ... ... ... үшін ... мен ... ... бір уақыт мерзімі бойынша тұрақты етіп ұстап тұру туралы аң қабылданатын. Жалдамалы ... үшін ... ... ... ... жоғары болады, өйткені мемлекет органдары және өндірушілер бағадан гөрі жалақыға бақылау жүргізу оңайға түспейді, өйткені тауарлар топтарының саны көп болады. ... ... ... ... ... өсуі автоматты түрде ұлттық табыстағы жұмысшылардың үлесін салыстырмалы және абсолютті төмендетеді.Табыстар саясатының бір вариантына әлеуметтік контракт ... ... өсуі мен ... ... ... компромисс орнату үшін үкімет ірі кәсіпорындар мен кәсіподақтарының арсында ... ... ... саясаты қашан болмасын дискуссия тудыратын. Осы саясаттың қарсыластарының айтуы бойынша кісіпкерлер мен кәсіподақтар жетекшілері өздерінің мақсатты қызметтерінен- ... көп ... табу бас ... ... ... олар ... белгілеген нысаналарды өз еркімен орындамайды.Заң жүзінде бағаның өсуіне шектеудің қойылуы, ... ... ... ... ... нарығын дамытуы мүмкін. Бағалардың өсуіне шек қоюды болдырмайтын келесі әдіс, ол буып- түю дайын ... ... мен ... ... Осыдан басқа бағаға әкімшілдік бақылау жүргізу нарықтың қызметін дұрыс атқаруына, ресурстар мен капиталдардың еркін жылжуына кедергі ... ... ... тапшылық жинақтала түседі, тұтынуды нормалау қажеттігі туады. Табыстар саясатының жақтаушылары бойынша, егер ... мен ... ... инфляциямен күресуге кші де, құралдары да жеткілікті деп сеңсе, онда бұл саясат ... ... ... ... береді. Нарық қызметінің тиімділігі туралы әңгіме құрғанда мына жағдайды атап өту қажет: монополиялық күштердің  -  ... ... және ... ...  -  бар ... өзі ... бөлінуін бұрмалайды. Экономикада инфляцияның болуы осы тұжырымды дәлелдейді. Сондықтан бағаға ... ... ... ... ... бере алады.XX ғ. 60 жылдары нарық экономикалы елдерде жүргізілген табыстар саясатының тиімділігі ... ... ... 70 жылдардың ортасында практика жүзінде барлық дамыған елдер оны жүргізуден бас тартты.Бағаға ықпал жасаудың жанама әдістеріне монетарлық және фискалдық ... ... ... ... ... олар циклға қарсы саясат көлемінде қолданған болатын. Орталық банк инфляцияның күшеюіне ... ақша ... ... ... ... көлеміне, есепке алу ставканың өсуіне және ашық нарықта сатылатын мемлекеттік құнды қағаздардың ... ... ... ... ... ... ақшаның көлеміне шек қоюдан басқа, мемлекет фискалдық әдістер арқылы жиынтық сұранысты ... ... ... ... ... және ... шек ... жеңілдіктерді жойып, немесе тікелей және жанама салықтарды өсіріп, амортизациялық реттейтін ережелерді қатайтады.Инфляцияны төмендету мақсатымен алюта саясатының инструменттері пайдалануы мүмкін: шетелдерден ... ... шек қою, ... ... курсын көтеру.Дефляциялық шаралардың тежеу жасайтын әсері алдымен экономикалық өсуді баяулатты және ... ... ал ... ... ... ... ... болуы дефляция саясатының кейбір инструменнтерінен бас тартуға мәжбүр еттті.Стагфляциямен күресудің неоклассикалық бағытының балама жолдары бар. Оның ... ... ... қандайда болмасын құралдарды қолданбау үшін, экономикадағы осы және басқа процестерді қолдан шығарып алмауды көздеу керек.Филлипстің қисық ... ... ... ... және ... ... ... қалайда қайтып келіудің қажетіне тырысу керек емес, жиынтық ұсыныстың ... ... ... ... ету ... Осы үшін қаржылық және ақша саясатын азғана өзгертіп, қатал стандарттарды, мақсатты қаржыландыру мен несиелендіруді, салаларды селективтік қолдауды, ... ... ... ... элементтерін қолдануды пайдалануға болады. Соңғы варианты қолданудың тиімділігі жоғары және бұның әлеуметтік шығындары төмен.Үкімет үшін инфляцияға ... ... ... екі ... ... оны ... ұзақ мерзімді көздеп жүргізу немесе оны шұғыл жүргізу. Барлық жағдай елдің көлеміне, оның экономикасының болмысына, ... ... ... ... және ... ... халықаралық қаржы мекемелерінің қолдануына, ел ішіндегі әлеуметтік саяси жағдайға және т.б. байланысты болады.Қазақстанда инфляцияның дамуы ... пен ... ... әр қилы ... ... ... жүріп отырады.Қазақстанда ақша массасының өсуінің үш себебін атап ... ... ... ... қаржыландыру үшін орталық банктерден келген несиелер;* Екіншіден, Орталық банктің коммерциялық банктерге несиесі қайта қаржыландыру үшін несиелер ;* Үшіншіден, ТМД мемлекеттеріне ...  -  ... ... ... ... байланысты.Аталған несиелердің көздері, негізінде ақша массасы өскен және инфляция ... ... ... ... ... ... ... өтпелі экономикасында алғашқыда инфляцияға қарсы шаралар тек естен таңдыру терапиясының монетаристік әдісі ... ... ... ... ... айтқанда, Қазақстандық экономикадағы инфляциялық процестер шаруашылықтың жалпы құлдырауымен,экономикалық байланыстардың бұзылуымен, тым өсіп кеткен басқару аппаратын қаржыландырумен байланысты. Сондықтан ресурсстарды ... ... және ... ... жою инфляцияға қарсы саясат жүргізудің басты құралына айналды.Премьер-Министрдің айтуынша, ... ... ... ... ... ... ... көрінеді. Бағаның өсуіне байланысты барлық мәселені Үкіметтің арнайы құрған тобы қатаң бақылауға алған. ... ... ... талдаулар негізінде инфляцияның белгіленген дәлізден шықпауы үшін істің бәрінің жүйесі анықталып, жүйелі тапсырмалар берілген деседі. Бұл да дәтке қуат.Бірінші кезекте, ... ... ... ... секторы есебінен болатын баға өсімін терең зерттеуге кіріскен. Біздің ішкі рыногымыз қанша дегенмен әлемдік коңюнктураға тікелей байланысты ғой. Түрлі тауарлар мен ... ... ... ... ... сәйкес күрт өсіп кетуі ғажап емес. Сондықтан импорт инфляциясын ... ... алып ... ... кезекте, екінші деңгейдегі банктер мен шаруашылық жүргізуші субъектілердің сыртқы жағдайларға ... ... баға ... ... ... өзек болған. Ұлттық Банк мәліметтеріне қарағанда, жеке ... ... ... 39,1 миллиард АҚШ долларына жеткен. Бұл ішкі жалпы өнімнің 70 пайызы. 2001 жылдың аяғында бұл көрсеткіш жалпы ішкі өнімнің 51,3 ... ... ... айырма айтарлықтай. Бүгінде жеке сектордың сыртқы қарызының 35,5 пайызын екінші деңгейдегі банктер қарызы құрайды. Банктердің ... ... ... бере бастағанының астарында осындай гәп жатыр. Экономиканың тұтыну несиелері өскен сайын екінші деңгейдегі банктер алақандарын ысқылай түседі. Сырттан ... ... ... ағыны көбейген сайын қаржы құнсыздануы жылдамдайды.Қазірдің өзінде тұтыну несиелері елеулі түрде өсіп отыр. Ол 2006 жылдың екі айы ішінде ... ... ... 4 есе ... ... ... Тұтыну несиелерінің бұлайша шарықтай түсуі инфляцияның шапшуына тікелей түрткі болатыны түсінікті.Мемлекеттік бюджеттің ағымдық ... ... ... да инфляцияны ауыздықтауға болады. Есеп-қисапты дұрыс жүргізіп, не керек, не керек еместігін уақтылы айқындап отырса, мемлекеттік бюджет есебінен болатын негізсіз ... ... ... бар. ... ... ... ... шығындарды жалпы ішкі өнімге қарай алғанда 22-23 пайыз деңгейінде ұстауға ұмтылып отыр. 2005 жылдың соңына қарай бұл көрсеткіш 22,9 пайызды ... 2004 жылы 23,4 ... ... еді. Бұл ... ... қор ... қоспағандағы таза мемлекеттік шығындар туралы әңгіме болып отыр.2006 жылдың 1 шілдесінен бастап Ұлттық қор жаңа схема бойынша жұмыс істей ... ... ... Ұлттық қор макроэкономикалық реттеуші рөлін атқарады. Мемлекеттік бюджет қаражатын Үкімет ұсынақты түрде жұмсауға көшетін болады. Экономиканың "қызып кетпеуі" үшін ... ... ... ... алынған.Үкімет халықтың табысының, жалақысының өсуін және еңбек өнімділігін тұрақты зерттеуге тырысып отырса керек. Өйткені, инфляцияның өсу шегін дәл анықтау үшін ... ... ай ма ай ... ... ... Үстіміздегі жылдың екі айы ішіндегі көрсеткіштерге қарағанда, нақты еңбекақының өсімі еңбек өнімділігінің нақты өсімінен 2,3 есе ... ... ... ... ... ... ... сауда айналымының өсу қарқынынан 1,4 есе жоғары. Ішкі ... ... ... ... ... өсімдер инфляциялық үдерістерге еріксіз итермелеп отыр.Инфляциялық үдерістерді реттеуде антимонополиялық саясаттың орны өте зор. Осы мақсатта ... ... ... ... ... ... ... 1 шілдеден бастап нақты жұмысқа кірісетін көрінеді. Бәсекелестікті жандандыру үшін ... ... ... ... ... ... ... жою ісі қолға алынбақ. "Монополистік қызметті шектеу және бәсекелестік туралы" заң жобасы Мәжіліс қарауына ұсынылады. ... және ... ... ... ... арналған бәсекелестікті қорғау және дамыту саласындағы бағдарламаны әзірлеу тапсырылған. Бұл да ... ... ... ... монополистер өз делдалдары арқылы жұмыс істейтіні жасырын емес. Аралық ... ... ... ... ... де ... ... зардап шегеді. Сондықтан Үкіметтің ендігі бір айналысатын шаруасы делдал құрылымдардың шектен тыс көбеюіне тоқтам салу ... ... ... энергетикасы, мұнай өнімдері, табиғи газ сияқты экономика салаларында ... ... ... ... ... көбейіп кеткен.Сонымен, инфляцияны ауыздықтауға Үкіметтің мүмкіндігі мол. Әрекет бар. Әдіс те жоқ ... Тек қапы ... ... ... керек. Инфляцияға қарсы шаралардың кешенді жүйесін жасау аз, оны тұрақты түрде қолданып отыру қажет. Сонда ғана ... ... ... ... оның бар ... ... ... тәуелсіз республика екендігінің тағы бір дәлелі болып ... ... ... ... болу ... білу ол әр ... ... тән. Себебі, теңге біздің қазіргі өміріміздің басты айналым көзіне айналды.Ұлттық теңгеміздің тарихы ... оның ... ... ... ... ... ... туралы көптеген мәліметтер бар.1992 - 1993 жылдардағы Қазақстан республикасының ... банк ... ... ... Назаров  деген еңбегі бар. Онда 1992 жылы ... ... ... ... және де ... ... болуы, осыған орай ұлттық валютамызды енгізу туралы ... ... ... Ал ... республикасы ұлттық банкінің төрағасы Григорий Марченко жалпы теңге туралы және де оның тарихы мен келешегі туралы өз пікірін ... Ол өз ... ... ... ... ... ... теңгенің ішкі және сыртқы нарықта алған орны туралы, инфляцияның өскендігін ашық жазған. Сауық Тәкежанов 1990 - 1993 ... ... ... ... және ... ... жөніндегі Қазақстан Республикасының жоғарғы кеңес комитетінің төрағасы  деген еңбек жазған.Ал, Ерік Асанбаев Қазақстан ... экс - вице ...  ... ... ... үлес қосқан. Оның айтуынша: Егеменді Қазақстанның тұңғыш валютасы туралы осынау кітап, менің пікірімше із суытпай еліміздің жаңа ... ... ... ... тиіс. Ал сол тарихымыз оңайға түскен жоқ. 90 - шы жылдардың бас ... өз ... ... ... Қазақстанға көптеген мән - жайларымен өктемделінді. Біріншіден, рубль сол кезде құлдырай құнсызданды және ... дума ... ... ... ... айтқанда,  атауына ие болды. Екіншіден осы себеппен кәсіпорындардың өзі ... ... ... мәмлелерден бойын аулақ сала бастады. Үшіншіден, рубль қожайыны Ресейдің өзі бағаны еркін жүзуге жіберіп, кәсіпорындардың айналымдық қаражатын индекстемейтін болды,  --  деп өз ... ... бұл ... ең басты мақсатым қазақ халқымыздың тұңғыш ұлттық валютамыздың қандай мақсатта және қандай себептермен пайда болғанын, оның ... оның даму ... және де ... ... толық қанды зерттеп, оқырманға ашық жеткізу.Бұл мақсаттарды жүзеге асыру үшін өз алдыма мынадай міндеттер қойдым:- ... ... және ... пайда болғанын- Ұлттық валютаны енгізу туралы шыққан жарлықты- Оның қолданыстағы маңызын- Теңгенің алдағы болашағын зерттеуТеңге  -  Қазақстан республикасының ... ... ... ту және ... ... ұлттық валюта да мемлекеттік нышандардың қатарына жатады.  ... ол ... күн  -  1995 жылы 19 ... ҚР ... жазып қалдырған мынадай жазу бар: . Ұлттық валютаның сол кезде тұсауын кескен ҚР ... ... ...  -  бюджет комиссиясының төрағасы С. Тәкежанов болды. Ол ұсынған теңге деген ат ... ... ... және ... ... арасындағы жабық пікір таласта жеңімпаз болды.1992 жылы ... ... 250 ... ... 1993 жылы ... ... келісімді бұзды, Қазақстанға 3 күн бұрын хабарлай отырып, өзінің ұлттық валютасын енгізді. Баға шарықтай түсті. Халықтың жинақ шоттарындағы ақшасы қарқынды ... ... ... ескі ... ... купюраларының ағыны қаптап кетті. Дүкендердің сөрелерінен тауарлар әп - сәтте жоқ болып кетті.Мемлекеттің әлемдік нарықтагы жетістіктері мен  валютасын қолдануы ... ... ... бір ... ... бір резидентіне қант сатты дейік. Ресейдегі сатып алушы қазақстандық жабдықтаушыға қанттың құнын теңгемен төлеуі қажет, себебі қазақстандық ... өз ... ... ... ... және т.б. төлемдер төлеуі қажет. Ал сатып алушының қолында өзінің ұлттық валютасы ғана бар. Осыңдай себептерден валюталарды айырбастау қажеттілігі туындайды. ... ... ... ... ... ... Оның ең ... алғышарты  болып табылады. Мысалы, Қазақстандағы валюта нарығында адам ... ... ... ... бара ... кез ... ... валютасына теңгені айырбастай алады, ал шет ел ... ... өз ... ... ... бар. Ал ... ... белгілі бір қатынаспен, бағаммен айырбасталады. Валюта еркін айналым деп бір елдің валютасын екінші елдің валютасына айырбастагандағы валюталардың қатынасын атаймыз. ... 153 тг = 1$, 70 тг = DМ, 4 тг = ... ... валюта еркін айналым белгілеуде бір-біріне қарама-қарсы екі әдіс бар:1)    валютаның еркін айналымдағы бағамы;2)    ... ... ... ...  еркін   айналымдағы   бағамы   кезінде бағам ұсыныс пен сұраныстың әсерінен қалыптасады. Оны ... ... көре ... ... ... ... бағам жағдайын қарастырайықБірінші жағдай. Рубльге деген сұраныс төмендейді. Соның арқасында қазақстандықтарға рубль арзандап, онымен бірге Ресей тауарлары да арзандайды. ... ... ... ... деген сұранысты өсіреді, ал ол өз барысында сол тауарларды сатып алуға қажет рубльге деген сұранысты өсіреді.Екінші жағдай. Рубль ұсынысы ... ... ... ... ... оған ... сұраныс жоғарылап, теңгеге деген сұраныс та жоғарылайды.Сонымен сұраныс пен ұсыныс ... ... ... осы ... ... және 1-ші кесте бойынша бір теңге бес рубльге тең болады.Валютаның еркін айналымдағы бағамына көптеген ... әсер ... ... Тұтынушы талғамының өзгеруі. Басқа елдің тауарына деген тұтынушының талғамы, ... ол ... ... ... әсер етеді. Мысалы, америкалық машиналардың беделі артса, онда тұтынушылар оны ... ... ... ... сұраныс тудырады. Немесе Қазақстанға Ресейден демалушылар көп келсе, онда рубль ұсынысы көбейіп, арзандайды.* Табыстың салыстырмалы азаюы. Бір елдің ұлттық ... ... ... ... ... ... ... салыстырмалы жоғары болған жағдайда, ол елдің валюта бағамы төмендейді. Себебі елдің импорты оның табыс деңгейіне қатысты болады.* Бағаның салыстырмалы ... Егер ... баға ... ал Ресейде қалыпты болса, онда қазақстандықтар ресейліктердің салыстырмалы арзан тауарын ... ... ... ... ... ... Ал ... керісінше, біздің тауарды тұтынуға деген ынтасы азайып, рубль ұсынысын кемітеді. Бұл екі жағдай ... ... ... ... нақты пайыздық мөлшерлемелвріиің өзгеруі. Мынандай жағдайды ойластырайық. Қазақстанда инфляцияны тежеу мақсатында  ... ... ... ... есептей отырып алынган нақты пайыздық мөлшерлеме мөлшері басқа елдерге қарағанда жоғары болды. Соның арқасында Қазақстан инвестициялауға өте ... елге ... ал ол ... ... экономикасы тұрақты болған жағдайда) теңгені алуға иермелейді.* Алыпсатарлық. Қазақстан экономикасында: а) Ресей экономикасына қарағанда ... өсу ... ... ... жорамал бар; ә) басқа елдерге қарағанда инфляция жоғары болады деген қауіп бар; б) ... ... ... ... ... Ондай жагдайда теңгесі бар тұлгалар қолындағы теңгені басқа, қалыпты валютаға айырбастауга ұмтылады. Ал ол сол валютаға сұранысты ... оны ... ... ... бұл ... тиімділігіне келетін болсақ, онда оны жақтаушылардың айтатын дәлелі: бұл әдісте валюта бағамы автоматты түрде түзетіліп, соның арқасында төлем ... ... мен ... ... Бұны ... пен ... функцияларының көмегімен көрсетуге болады (1-сурет).Тепе-теңдік валюта бағамы 1 гг = ах 1 тг. жағдайда ... және де ... ... ... жоқ деп есептейміз. Бұл жагдайда Қазақстанның қажет ететін рублі мен ... ... ... теңге көлемі бір-біріне тең деп санаймыз. Енді белгілі бір факторлардың әсерінен қазақстандықтардың рубльге деген ... D-дан D-ге ... ... ... ... ... елге  көлемде рубльді әкеледі, ал импорттық операциялар  көлемді ... ... ... ... бағам бойынша төлем балансының тапшылығы АС қисыгына тең болады. Бағам нарық зандарымен ... ол Ігг = ах Ітг. ... ... Ал бұл ... бойынша ресейліктерге қазақстандық тауарлар арзан болып, қазақстандықтарға керісінше қымбаттап, Қазақстанның экспорты тиімді болып, ... ... ... ... ал ... рубльге деген сүраныс азаяды. Сондықтан төлем балансы автоматты түрде түзетіледі.Еркін ... ... ... және ... ... ... және қауіп сауда жүргізуде қиыншылықтар туғызады. Мысалы, қазақстандық кәсіпкер АҚШ-тан 90 мың долларға машина алуға шартқа отырды. Ол ... ... 79 ... ... ал ... ... ... төлем уақыты келген кезде доллар 150 тг. болды. Сонда кәсіпкер екі есе көп ақша төлейтін болады.::    ... ... ... ... ... ... ... еркін айналымы төмендеген жағдайда нашарлайды. Валюта бағамына тәуелді ...      ... Ішкі ... ... әсер ... ... мемлекеттің міндетті рәміздерінің бірі оның ұлттық валютасы болып табылады. Сонымен бірге, кез келген мемлекеттің тарихына оның бір-ақ рет енгізілетін өз ... ... да ... ... ... ... өткенін, бүгінгісін және болашағын бейнелейді.Пайдаланылған әдебиеттер:* Шеденов Ө.Қ,Сағындықов Е.Н., Жүнісов Б.А., БайжомартовҮ.С., Комягин Б.И. Жалпы экономикалық теория, ... - ... ... Г.М. ... теория негіздері КазМЗА Ғылыми кеңесі оқу орындарының студенттері үшін оқу қуралы ретінде үсынған - Алматы 2002, 7.3.14 Мәдешев Б.Р. ... ... ... Оқу құралы. Алматы, 1995.* Я.Әубәкіров, К.Нәрібаев, М.Есқалиев т.б. Экономикалық теория негіздері: оқулық /- Алматы: "Санат", 1998.* Темірбекова, А.Б. Экономикалық теория: оқу ... / А.Б. ... ... ... ... ... ... Алматы: Экономика, 2008.- 275 б.  
        
      

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 18 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстанның ұлттық валютасы : пайда болуы және дамуы10 бет
Қазақстанның ұлттық валютасы: пайда болуы және дамуы12 бет
Қазақстанның ұлттық валютасы: пайда болуы және дамуы жайлы9 бет
Қазақстанның ұлттық валютасы: пайда болуы және дамуы жайлы ақпарат14 бет
Қазақстанның ұлттық валютасы: пайда болуы және дамуы жайлы мәлімет5 бет
Қазақстанның ұлттық валютасы: пайда болуы және дамуы жайлы мәліметтер6 бет
Қазақстанның ұлттық валютасы: пайда болуы және дамуы туралы17 бет
Қазақстанның ұлттық валютасы: пайда болуы және дамуы туралы ақпарат9 бет
Қазақстанның ұлттық валютасы: пайда болуы және дамуы туралы мәлімет11 бет
Қазақстанның ұлттық валютасы: пайда болуы мен дамуы жайлы7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь