Анатомия терминдерінің латын тіліндегі дәріптелуі

I.Кіріспе
II.Негізгібөлім
1.Анатомиялық терминдер латын тілінде дәріптелуі
III.Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер
Бүгінгі таңда белгілі анатомиялық атаулар құрайды. Қазіргі Халықаралық анатомиялық атаулар (Nomina anatomica) 1955 жылы анатомдардың Халықаралық конгресінде қабылданды. Бүгінгі күнге дейін ол бір неше рет толықтырылып,әзгерістер еңгізілді. Алғашқы Советтік басылымның кіріспе сөзінде бұлхалықаралық деңгейде қабылданған ғылым тарихындағы латын тілінде бірінші анатомиялық терминдер екені атап көрсетілген. Бұл – латын тілі ғылымның әр түрлі саласының тілі екенінің айғағы. Латын тіліндегі анатомиялық атауларды дұрыс және сауатты қолдану үшін, латын тілі пәнін мұқият оқып, терминдерді дұрыс айта білуге үйрену, олардың грамматикалық формасы мен мағынасын жете түсініп, сөздіктің көмегімен және өз бетіментерминдерді латын тілінде жасай білуі керек.

Латынша-орысша-қазақша жалпы терминдер
Медицина ғылымының негізгі бір саласы - адам анатомиясы -медицинаның іргесін қалайтыны белгілі. Болашақ дәрігеpлердің адам денесінің құрылымы туралы білім алуы «медицина әліппесін» анатомиялық терминдерді игеруден басталады. Жоғарғы оқу орындарына түскен студенттерге ең алғашқы күндерден бастап-ақ анатомиялық латын терминологиясының сөздігі қажет болады. Мұндай сөздіктің, орта мектепті бітірген жастар үшін латын терминдерін орыс және қазақ тілдерінде оқып түсінуінде маңызы зор. Тілді, әсіресе латын және орыс тілдерін игеру қиындыққа түскен студент кездердің өзінде-ақ анатомиялық терминдердің үш тілдегі сөздігін құрастыра жүргенді. Осы көп жылдық жұмыстың нәтижесі ретінде «Анатомия терминдерінің қазақша-орысша-латынша сөздігі» деп аталатын екі бөлімдік кітап (І бөлім, Алматы, 1963, ІІ бөлім, Алматы, 1966) оқу құралы ретінде жарық көргенді. Кейіннен бұл сөздіктер белгілі толықтырудан кейін, 1994 жылы (Алматы, «Демеу») бір кітап болып баспадан шықты.
Г. Себепов (Известия ФАН, 1944) түйе шаруашылығына байланысты қазақ тіліндегі 112 терминді есепке алғанда, оның 40-ы тек қана түйе және оның төлдері атауларына арналғанын айтады. С. Толыбеков "Қазақтың көшпелі қоғамы" (1971) атты кітабында жылқы малының 38-ден астам түрлерін атап көрсетеді. Терминдердің байлығын академик В.В.Радлов қазақтардың өмір сүру салт-тұрмысымен байланыстырады. Алайда нерв, қан тамырлары жүйелері мен сезім мүшелері құрылымдарына қатысты кейбір баламаларда орыс анатомиялық терминологиясын құру кезінде қолданғанындай, терминдерді латыншадан транскрипциялауды және транслитерациялауды пайдаланған. Мәселен: орыс анатомиялық термині «Гипофиз» (латынша hypophysis) — қазақ терминологиясы бойынша — гипофиз; және т.б.
Азаматова А.Х. Латинский язык и основы научной терминологии. Алматы, 2008.2.Куприянов В.В. Москва, 1981.

Михайлов С.С. Международная анатомическая номенклатура. 1980.
Тибор Донат. Толковый анатомический словарь. Будапешт, 1964

М.Исамбаев. Орысша-латынша-қазақша терминология сөздігі. Алматы, 1960.
РақышевА.Р. 1-бөлім. Алматы, 1963.
Заманбеков Н. А., Молдағұлов М.А. «Латын терминологиясы»
пəнінен əдістемелік нұсқаулық. -Алматы, 2008.
Жаңабеков К. Жануарлар морфологиясы жəне латын терминоло-
гиясы. Оқулық.- Алматы; ЖШС «сөздік-словарь», 2005.
        
        Қазақстан Республикасы Білім және Ғылым МинистрлігіШәкәрім атындағы  Семей  Мемлекеттік университетіСӨЖТақырыбы:  Анатомиялық терминдердің латын тіліндегі дәріптелуіОрындаған:Бейсембайкызы ...                                                                                                   ... ... ... ... ... ... дәріптелуіIII.ҚорытындыПайдаланылған әдебиеттерКіріспеБүгінгі таңда белгілі анатомиялық атаулар құрайды. Қазіргі Халықаралық анатомиялық атаулар (Nomina anatomica) 1955 жылы анатомдардың Халықаралық конгресінде қабылданды. Бүгінгі ... ... ол бір неше рет ... ... ... Советтік басылымның кіріспе сөзінде бұлхалықаралық деңгейде қабылданған ғылым тарихындағы латын тілінде ... ... ... екені атап көрсетілген. Бұл  -  латын тілі ғылымның әр түрлі саласының тілі екенінің айғағы. Латын тіліндегі анатомиялық ... ... және ... ... ... ... тілі ... мұқият оқып, терминдерді дұрыс айта білуге үйрену, олардың грамматикалық формасы мен мағынасын жете түсініп, сөздіктің ... және өз ... ... ... ... білуі керек.Латынша-орысша-қазақша жалпы терминдерМедицина ғылымының негізгі бір саласы - адам ... ... ... ... ... ... ... адам денесінің құрылымы туралы білім алуы  анатомиялық терминдерді игеруден басталады. ... оқу ... ... ... ең ... ... ... анатомиялық латын терминологиясының сөздігі қажет болады. Мұндай сөздіктің, орта мектепті бітірген жастар үшін латын терминдерін орыс және ... ... оқып ... маңызы зор. Тілді, әсіресе латын және орыс тілдерін игеру қиындыққа түскен студент ... ... ... ... үш ... сөздігін құрастыра жүргенді. Осы көп жылдық жұмыстың нәтижесі ретінде  деп ... екі ... ... (І бөлім, Алматы, 1963, ІІ бөлім, Алматы, 1966) оқу ... ... ... көргенді. Кейіннен бұл сөздіктер белгілі толықтырудан кейін, 1994 жылы (Алматы, ) бір кітап болып баспадан шықты. Г. ... ... ФАН, 1944) түйе ... байланысты қазақ тіліндегі 112 терминді есепке алғанда, оның 40-ы тек қана түйе және оның төлдері атауларына ... ...     С. ... ... ... қоғамы" (1971) атты кітабында жылқы малының 38-ден астам түрлерін атап көрсетеді.     ... ... ... ... ... өмір сүру салт-тұрмысымен байланыстырады. Алайда нерв, қан тамырлары жүйелері мен сезім мүшелері құрылымдарына қатысты кейбір баламаларда орыс анатомиялық ... құру ... ... ... ... ... және ... пайдаланған. Мәселен: орыс анатомиялық термині  (латынша hypophysis)  --  қазақ терминологиясы ...  --  ... және т.б. ... ғылым салаларында және оның ішіндегі анатомия пәніндегі ғылыми ойдың біртіндеп дамуына орай, анатомиялық терминология да біртіндеп, баяу және кейде ... ... ... ... сол себепті де ол жан-жақты бола алмады. Біз жамбас астауы ... ... нерв ... ... ... ... өрімдерін) арнаулы мақсатпен тексергенде(А.Рақышев, кандидаттық диссертация, Қарағанды, 1960), ондағы атау-терминдердің әртүрлі аталып бір жүйеге келмегендігін көрсеткен едік. Мәселен, латын тіліндегі ... saralis ... ... бір ғана мәні бар нерв талшықтарын әр түрлі атайды. Біз ең алғаш оларды "n.n.splanchnici pelvini" деп атауды ұсынған еді. Бұл ... тек 1980 жылы ғана іске ... Оны ... ... анатомическая номенклатура" кітабынан көруге болады.    Анатомиялық терминдерді жасауда әр елдің өз дәстүрлері пайдаланылды, сондықтан да, кейбір мүшелер әр ... әр ... ... ... Көптеген анатомиялық құрылымдар, соларды алғаш рет зерттеген ғалымдардың есімдерімен аталды. Халықаралық  анатомиялық  ...  ... ... ... ... ... анатомы С.С.Михайлов (1987): "қазір орыс анатомия  ...  ...  ...  ...  және ...  әдісін  пайдаланбау  мүмкін  емес. Тіл  дамытудағы мүмкін  ... бірі осы ...  --  деп ... Ал ... өзінің атақты сөздігін  деп кездейсоқ атамағанын ескертеді де: "Тіл әрқашан да дами береді,ол ... да ...  --  деп ...  Орыс анатомиялық номенклатурасында латын терминдерінің орысша баламалары бола тұра, латыңданған түрін жиі беру кездеседі: Diafragma  --  ... ...  --  ... ...  --  дыха-тельное горло  --  кеңірдек.    ... ... ... ... ... ... Арonevrosis  --  жалпақ сіңір, апоневроз. Diafragma  --  ... ... ...  -  ... ... терминдердің  латын тілінде дәріптелуіБір кездегі еліміздегі ұлттық саясаттың саяз, қиын жылдарында алғашқы анатомия терминдерді қазақша-орысша-латынша сөздіктерді жарыққа шығарған (1963, 1966) ... ... ... ...  --  Қарынбаев Сибағадолла Рысқалиұлы мен Сүбханбердин Сәлкен Хасенұлы еді. Олар өздерінің мемлекеттік деңгейде үлкен қызмет ... ... ... ... ... ... ... дәрі-дәрмек басқармасының төрағасы), "ұлтшыл" деген жала жабылудан қорықпай көмектесіп, кейіннен білім, ғылым салаларында және әкімшілік қызметтерінде жетіліп қалыптасуына әсерін тигізген. Ж.Б ... ... ...  ... ... ... медициналық сөздіктер  жазуға үзбей атсалысып келеді. КазҰМУ- тінде дайындалған ... 1999,242 бет),  ... 2003, 352 бет),  ... 2003, 600 ... ... Медицина ғылымының негізгі бірсаласы - адаманатомиясы  - медицинаның іргесін қалайтыны белгілі. ... ... адам ... құрылымы туралы білім алуы  анатомиялық  терминдерді игеруден басталады. Жоғарғы оқу орындарына түскен студенттерге ең ... ... ... анатомиялық латын терминологиясының сөздігі қажет болады. Г. Себепов (Известия ФАН, 1944) түйе ... ... ... ... 112 ... ... ... оның 40-ы тек қана түйе және оның төлдері атауларына арналғанынайтады.     С. Толыбеков "Қазақтың көшпелі ... (1971) атты ... ... ... ... ... түрлерін атап көрсетеді.     Терминдердің байлығын академик В.В.Радлов қазақтардың өмірсүрусалт-тұрмысымен байланыстырады. Алайда нерв, қантамыр - лары ... ... ... ... ... кейбір баламаларда орыс анатомиялық терминологиясын құру кезінде қолданғанындай, терминдерді латынша да транскрипциялауды және транслитерациялауды пайдаланған. ... орыс ... ...  ...  --  ... минологиясы бойынша  --  гипофиз; жәнет.б. ... ... ... және оның ... ... ... ... ойдың біртіндеп дамуына орай, анатомиялық терминология да біртіндеп, баяу және ... ... ... ... ... сол себепті де олжан-жақты бола алмады. Біз ... ... ... нерв ... (симпатикалық, парасимпатикалық бөлім өрімдерін) арнаулы мақсатпен тексергенде(А.Рақышев, кандидаттық диссертация, Қарағанды, 1960), ондағы атау-терминдердің әртүрлі аталып бір жүйеге келмегендігін көрсеткенедік. ... ... ... ... "деген терминдер бір ғана мәні бар нерв талшықтарын әр ... ... Біз ең ... ... ... деп ... ... еді. Бұл ұсыныс тек 1980 жылы ғана іске асты. Оны С.С.Михайловтың "Международная анатомическая номенклатура" кітабынан көруге ...    ... ... жасауда әр елдің өз дәстүрлері пайдаланылды, сондықтан да, кейбір мүшелер әр жерде әртүрлі аталып ... ... ... ... сол арды ... реет зерттеген ғалымдардың есімдерімен аталды. халықаралық  анатомиялық  номенклатураны  құрудың жауапты ... ... ... ... ... (1987): ... орыс анатомия  номенклатурасын  жасау  кезеңінде  транскрипция  және транслитерация  әдісін  ...  ...  ... Тіл  ... ...  ... бірі осы ...  --  деп жазды. Ал В.Даль өзінің атақты сөздігін  деп кездейсоқ атамағанын ескертеді де: "Тіл әрқашан да дами ... ... да ...  --  деп ...  Орыс анатомиялық номенклатурасында латын терминдерінің орысша баламалары бола тұра, латыңданған түрін жиі беру ... ...  --  ... ...  --  ... Тгасһеа  --  дыха-тельное горло  --  кеңірдек.    Осыған сәйкес ... ... ... ...  --  ... ... ...  --  көкет, диафрагма. Голландиялық хирург және анатом Г. Бидлооның 1685 жылы латын тілінде шыққан  атты кітабын белгісіз бір ... орыс ... ... Бұл ...  ... ... ... мен А.Н.Оборин, орыс анатомиялық терминологиясы  -  ның негізін салды деп атап ...    ... ... ... клиницистер орынсыз, жүйесіз жаңа сөздер жасауға жол берді. Сондықтан, КСРО Денсаулық сақтау министрлігінің медициналық Ғылыми Кеңесі 31/1, 1959 жылғы ... ... ... сәйкес тек орыс анатомиялық номенклатурасы қолданылсын деп тапты. Алғаш ретР.ИА. терминдеріне сәйкес келетін орыс анатомиялық терминдерінің ресмитізімін ДЛ.Жданов пен ... Ю.Н. ... ... ... номенклатура, М., , 1970). Д.А.Жданов:  --  деп жазды. Орыс ... ... ... ... қағидалары  деген кітаптардың (1980, 1986) алғы сөздерінде баяндалған. Бұл қағидаларқазақ анатомиялық терминдерін кұру ... ... ... : 1. Орыс ... ... ... ... мүмкіндігінше ресми латын терминдеріне жақын болуы керек. Алайда сөздің шығу тегін (этимологиясын) сақтау ... ... ... керек. Сондықтан терминдерді сөзбе-сөз аударып, анатомия лық құрылымдардың мәнін бұрмалауға жол ... ... 2. ... ... яғни ... ... ... анатомиялық құрылымдар аттары, клиникалық терминдердің негізі ретінде қалыптасып кеткен жағдайда ғана орыс анатомиялық номенклатурасында синонимдер ... ... ... - ,   --   ... 3. Шет ... ... ... ресми терминдерге сәйкес келетін және медицинада кеңінен пайдаланатын кірме сөздердің де (медиалді, латералді, ... ... ... ... жол ... ... 4. Шет ... терминдердің орыс тілінде қолданылатын қанағаттанарлық және қолайлы эквиваленттері жоқ болса, олардың орысша транскрипциясы пайдаланылуы керек ... ... ... ... т.б.). ... ... егер шет тіл ... медицинада кеңінен таралған болса, олардың орыс тіліндегі транскрипциясын қолданған дұрыс. 5. Мүмкіндігінше белгілі бір латын сөзін аударғанда, оның ... ... ... ... ... ... керек.Латынша анатомиялық терминдерЖалпы алғанда анатомия (гр. ἀνα - ... + гр. ... ...  --  ... ... іреу)  --  тірі организмдердің үлкейткіш аспаптардың көмегінсіз көзге көрінетін қ9рылысын зерттейді. Анатомиялық терминдердің структурасы.Структура бойынша терминдер әртүрлі болу ... бір ... ... - бір ... ... мыс.: thorax, sternum т.б. ; ... - сөз тіркестері мыс.: vertebra cervicalis, collum costae т.б. Екі сөзді терминдер қиысқан және қиыспаған анықтауыш бар ... болу ... ... ... ... ... сын ... белгіленген. Сол анықтауышбастауышпен бір род түрде, сан түрде, септікте қолданылады, мыс.:vertebra thoracica. ... ... ... ілік ... ... зат ... мыс.: caput costae. Аралас терминдердің құрамында қиысқан және қиыспаған анықтауыштар болу мүмкін, мыс.: sulcus arteriae vertebralis.рттейтін іргелі        ... ... ... ... ... ... жасаудың негізгі қағидаларыГолландиялық хирург және анатом Г. Бидлооның 1685 жылы латын тілінде шыққан  атты кітабын белгісіз бір ... орыс ... ... Бұл ...  ... ... Н.А.Оборин мен А.Н.Оборин, орыс анатомиялық терминологиясының негізін салды деп атап көрсетті.    ... ... ... клиницистер орынсыз, жүйесіз жаңа сөздер жасауға жол берді. Сондықтан, КСРО Денсаулық сақтау министрлігінің медициналық Ғылыми Кеңесі 31/1, 1959 жылғы қаулысында ... ... ... тек орыс ... ... ... деп ... Алғаш рет Р.ИА. терминдеріне сәйкес келетін орыс ... ... ... ... ДЛ.Жданов пен профессор Ю.Н. Копаев жасады (Халықаралық анатомиялық номенклатура, М., , 1970). Орыс ... ... ... негізгі қағидалары  деген кітаптардың (1980, 1986) алғы ... ... Бұл ... ... анатомиялық терминдерін кұру кезінде негізге алынған.Бұлар :  1. Орыс анатомиялық терминдері мағынасы бойынша ... ... ... ... ... болуы керек. Алайда сөздің шығу тегін (этимологиясын) сақтау әрекеті үстем болмауы ... ... ... ... аударып, анатомия лық құрылымдардың мәнін бұрмалауға жол ... ... 2. ... терминдер, яғни ғалымдардың есімдерімен аталған анатомиялық құрылымдар аттары, клиникалық ... ... ... қалыптасып кеткен жағдайда ғана орыс анатомиялық номенклатурасында синонимдер ретінде сақталады (мысалы, - ,   --   және т.б.). 3. Шет ... ... ... ... ... ... ... және медицинада кеңінен пайдаланатын кірме сөздердің де (медиалді, латералді, миокард, ганглии және т.б.) ... жол ... ... 4. Шет тілдік терминдердің орыс тілінде қолданылатын қанағаттанарлық және ... ... жоқ ... ... ... транскрипциясы пайдала - нылуы керек (мысалы, гипокамп, таламус, гипоталамус т.б.). Сонымен қатар, егер шет тіл ... ... ... ... ... ... орыс ... транскрипциясын қолданған дұрыс. 5. Мүмкіндігінше белгілі бір латын сөзін аударғанда, оның орысша бірнеше экви- ... ... ... ... ... саласында терминдер өте үлкен, үлкен орынды алады.Әрі болашақ медицина қызметкері алға басуын осы медициналық терминдерден бастайды.Терминдерді білу медицина ... ... ...  -  ... ... біліктігін көрсетеді.Латын тілін білу арқылы біз науқасқа дұрыс емделу жолын көрсете аламыз. Анатомиялық терминдердің латын тіліндегі атауларына сәйкес дәрі-дәрмек ... ... ... ... атауларды дұрыс және сауатты қолдану үшін, латын тілі пәнін ... оқу ... ...  ... ... ... А.Х. Латинский язык и основы научной терминологии. Алматы, 2008.2.Куприянов В.В. Москва, 1981.Михайлов С.С. Международная анатомическая номенклатура. 1980.  Тибор ... ... ... ... Будапешт, 1964                                                                                             ... ... ... ... ... 1960. РақышевА.Р. 1-бөлім. Алматы, 1963.   Заманбеков Н. А., Молдағұлов М.А.  ... ... ... ... 2008. Жаңабеков К. Жануарлар морфологиясы жəне латын терминоло-гиясы. Оқулық.- Алматы; ЖШС , 2005.  
        
      

Пән: Медицина
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 8 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Анатомия терминдерінің латын тіліндегі дәріптелуі жайлы17 бет
Анатомия терминдерінің латын тіліндегі дәріптелуі жайлы ақпарат7 бет
Ми сауыты сүйектерінің құрылысы. Бет сүйектерінің құрылысы.20 бет
"Анатомиялық терминдердің латын тілінде дәріптелуі"4 бет
Анатомиялық терминдердің латын тілінде дәріптелуі9 бет
Анатомиялық терминдердің латын тілінде дәріптелуі жайлы6 бет
Анатомиялық терминдердің латын тілінде дәріптелуі жайлы мәлімет5 бет
Анатомиялық терминдердің латын тілінде дәріптелуі жөнінде5 бет
Анатомиялық терминдердің латын тілінде дәріптелуі туралы4 бет
Анатомиялық терминдердің латын тілінде дәріптелуі туралы ақпарат7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь