А.Байтұрсынов – қазақ әдебиеттану ғылымының негізін салушы туралы

І. Кіріспе

Қазақ ғылымы мен мәдениетінің жарық жұлдызы
ІІ. Негізгі бөлім

a) А.Байтұрсыновтың өмірі мен қызыметі
b) А.Байтұрсыновтың шоқтығы биік шығармалары мен таңдаулы еңбектері
c) А.Байтұрсынов. қазақ тілтану ғылымының атасы
d) А.Байтұрсынов . қазақ әдебиеттану ғылымының негізін салушы

ІІІ. Қорытынды.

IV. Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
Қазақ халқының бетке ұстар ақыны, әрі зерттеуші ғалым, түркітанушы, публицист, педагог, аудармашы қоғам қайраткері - Ахмет Байтұрсынұлы. Ахмет Байтұрсынұлы 1872 жылы 5 қыркүйекте қазіргі Қостанай облысында дүниеге келіп , 1937жылы желтоқсан айының 8 жұлдызында Алматы қаласыЖангелді ауданы Сарытүбекауылында өмірден өтеді. Қазақ халқының 20 ғасырдың басындағы ұлт-азаттық қозғалысы жетекшілерінің бірі, мемлекет қайраткері, қазақ тіл білімі мен әдебиеттану ғылымдарының негізін салушы ғалым, ұлттық жазудың реформаторы, ағартушы, Алаш-Орда өкіметінің мүшесі.
Атасы Шошақ немересі Ахмет өмірге келгенде ауыл ақсақалдарынан бата алып, азан шақырып атын қойған. Әкесінің інісі Ерғазы Ахметті Торғайдағы 2 сыныптық орыс-қазақ мектебіне береді. Оны 1891 жылы бітіріп, Орынбордағы 4 жылдық мектепке оқуға түседі. 1895-1909 жылы Ақтөбе, Қостанай,Қарқаралы уездеріндегі орыс-қазақ мектептерінде оқытушы, Қарқаралы қалалық училищесінде меңгеруші қызметін атқарады. Ол өте кемеңгер, білімді тұлғаның бірі болған.
Байтұрсынұлының саяси қызмет жолына түсуі 1905 жылға тұс келеді. 1905 жылы Қоянды жәрмеңкесіндежазылып, 14500 адам қол қойған Қарқаралы петициясы (арыз-тілегі) авторларының бірі Байтұрсынұлы болды. Қарқаралы петициясында жергілікті басқару, сот, халыққа білім беру істеріне қазақ елінің мүддесіне сәйкес өзгерістер енгізу, ар-ождан бостандығы, дін ұстану еркіндігі, цензурасыз газет шығару және баспахана ашуға рұқсат беру, күні өткен Дала ережесін қазақ елінің мүддесіне сай заңмен ауыстыру мәселелері көтерілді. Онда қазақ даласына орыс шаруаларын қоныс аударуды үзілді-кесілді тоқтату талап етілген болатын. Сол кезеңнен бастап жандармдық бақылауға алынған Байтұрсынұлы 1909 жылы 1 шілдеде губернатор Тройницкийдің бұйрығымен тұтқындалып, Семей түрмесіне жабылды.
Ресей ІІМ-нің Ерекше Кеңесі 1910 жылы 19 ақпанда Байтұрсынұлын қазақ облыстарынан тыс жерге жер аудару жөнінде шешім қабылдады. Осы шешімге сәйкес Байтұрсынұлы Орынборға 1910 жылы 9 наурызда келіп, 1917 жылдың соңына дейін сонда тұрды. Байтұрсынұлы өмірінің Орынбор кезеңі оның қоғамдық-саяси қызметінің аса құнарлы шағы болды. Ол осы қалада 1913–1918 жылы өзінің ең жақын сенімді достары Ә.Бөкейхан, М.Дулатұлымен бірігіп, сондай-ақ қалың қазақ зиялыларының қолдауына сүйеніп, тұңғыш жалпыұлттық «Қазақ» газетін шығарып тұрды. Газет қазақ халқын өнер, білімді игеруге шақырды.
1. Самырат Кәкішов »Ахаң туралы ақиқат»,Алматы:»Қазақстан:Шапағат,1992»
2. Д.Әшімов »Бес арыс»,Алматы:»Жалын», 1992.
3. Диқан Қамзабекұлы»Жазушыларға кеңес»,»Жас Алаш»газеті №61,22 мамыр,2003ж.
4. Р.Нұрғалиев.А.Байтұрсынов,Алматы »Рауан» 1990.
5. Тарихи тұлғалар. Танымдық көпшілік басылым. Мектеп жасындағы оқушылар мен көпшілікке арналған. Алматы. «Алматыкітап» ЖШС, 2006. –А.Байтұрсынов- 68-69-бет
6. Ә. Қоңыратбаев, Қазақ әдебиетінің тарихы, Алматы, 1994 ж.
7. Қазақ әдебиетінің тарихы, ІІІ том, Алматы, 1979 ж.
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІСЕМЕЙ ҚАЛАСЫНЫҢ ШӘКӘРІМ АТЫНДАҒЫ МЕМЛЕКЕТТІК УНИВЕРСИТЕТІТақырыбы: А.Байтұрсынов  -  ... ... ... ... салушыОРЫНДАҒАН:  Айтбаева Т.ТОБЫ: Фи-201ТЕКСЕРГЕН: Курмамбаева Қ.Семей-2015жЖОСПАР:І. КіріспеҚазақ ғылымы мен мәдениетінің жарық жұлдызыІІ. Негізгі бөлім* А.Байтұрсыновтың өмірі мен қызыметі * ... ... биік ... мен таңдаулы еңбектері* А.Байтұрсынов- қазақ тілтану ғылымының атасы* ...  -  ... ... ғылымының негізін салушыІІІ. Қорытынды.IV. Пайдаланылған әдебиеттер тізіміКІРІСПЕҚазақ халқының бетке ұстар ақыны, әрі зерттеуші ... ... ... ... аудармашы қоғам қайраткері - Ахмет Байтұрсынұлы. Ахмет Байтұрсынұлы  1872 жылы 5 ... ... ... ... ... келіп , 1937жылы желтоқсан айының 8 жұлдызында Алматы қаласыЖангелді ауданы Сарытүбекауылында өмірден өтеді. ... ... 20 ... ... ... ... жетекшілерінің бірі, мемлекет қайраткері, қазақ тіл білімі мен әдебиеттану ғылымдарының негізін салушы ғалым, ұлттық ... ... ... ... өкіметінің мүшесі.Атасы Шошақ немересі Ахмет өмірге келгенде ауыл ақсақалдарынан бата ... азан ... атын ... ... ... ... ... Торғайдағы 2 сыныптық орыс-қазақ мектебіне береді. Оны 1891 жылы бітіріп, Орынбордағы 4 жылдық мектепке оқуға түседі. 1895-1909 жылы Ақтөбе, Қостанай,Қарқаралы ... ... ... ... ... ... ... меңгеруші қызметін атқарады. Ол өте кемеңгер, білімді ... бірі ... ... қызмет жолына түсуі 1905 жылға тұс келеді. 1905 жылы Қоянды жәрмеңкесіндежазылып, 14500 адам қол қойған Қарқаралы петициясы (арыз-тілегі) ... бірі ... ... ... петициясында жергілікті басқару, сот, халыққа білім беру істеріне ... ... ... ... ... ... ... бостандығы, дін ұстану еркіндігі, цензурасыз газет шығару және баспахана ашуға рұқсат беру, күні өткен Дала ережесін ... ... ... сай ... ауыстыру мәселелері көтерілді. Онда қазақ даласына орыс шаруаларын қоныс аударуды үзілді-кесілді тоқтату талап етілген болатын. Сол ... ... ... бақылауға алынған Байтұрсынұлы 1909 жылы 1 шілдеде губернатор Тройницкийдің бұйрығымен тұтқындалып, Семей түрмесіне жабылды.Ресей ІІМ-нің Ерекше Кеңесі 1910 жылы 19 ... ... ... ... тыс ... жер ... ... шешім қабылдады. Осы шешімге сәйкес Байтұрсынұлы Орынборға 1910 жылы 9 наурызда келіп, 1917 жылдың соңына дейін сонда тұрды. Байтұрсынұлы ... ... ... оның ... ... аса құнарлы шағы болды. Ол осы қалада 1913 - 1918 жылы өзінің ең жақын сенімді достары ... ... ... ... қалың қазақ зиялыларының қолдауына сүйеніп, тұңғыш жалпыұлттық  газетін шығарып тұрды. Газет қазақ халқын өнер, білімді игеруге шақырды.Байтұрсынұлының ... ... мен ... ... үкіметінің қатаң жандармдық бақылауында болды. Ол  жабылған негізсіз жала салдарынан абақтыға отырып шықты. Байтұрсынұлы 1917 жылы рев. өзгерістер ... ... ... ... ... ... із қалдырған Қазақ съездері мен Қазақ комитеттері сияқты тарихи құбылыстың қалың ортасында жүрді, оларға ... ...  ... ... теориялық бағыт-бағдар беріп отырды.Байтұрсынұлы Алаш партиясы бағдарламасын даярлаған шағын топтың құрамында болды. Байтұрсынұлы пен ... ... ... ... келе ... ру  -  ... алауыздыққа байланысты Алаш Орда үкіметінің құрамына саналы түрде енбей қалды, бірақ олардың қазақ ұлттық ... ... ... ... ... ... ... жақсы біліп, мойындады.Алаш Орда құрамын бекіткен 2-жалпықазақ съезі Оқу-ағарту комиссиясын құрып, оның төрағасы етіп Байтұрсынұлын бекітті. 1919 жылы ... ... ... ... ... облысы бөлімінің мүшесі болды. Байтұрсынұлы 1919 жылы наурызда Алашорда үкіметі атынан Мәскеуге Кеңес үкіметімен келіссөзге ... осы ... ... ... ... Комиссарлар Кеңесі мен Қазақ әскери-революциялық комитеті төрағасының орынбасары болып тағайындалды.Байтұрсынұлының ықпалымен сәуірде Алашорда басшылары мен ... ... ... ... ... ... бұл ... кезеңде  деген пікірде болды (ҚР ҰҚК ... ... 6-т., ... жылы В.И.Ленинге үкіметінің Қазақстанды басқару ісіндегі алғашқы қадамын қатал сынға алған хатын ... ... ... ... ... ... шекарасының қалыптасу ісіне белсенді түрде араласты. Бүкілресейлік ОАК-нің 1919 ж. 27 ... ... ... Челябі облысына қосу туралы шешіміне қарсы Б-тың жазған саяси ... ... ... Қазақстан құрамына қайтаруға негіз болды. Ол 1920 ж. тамызда құрылған ... ... ... ... еніп, 1920 - 1921 жылы Қазақ АКСР-і ... ... ... ... болды.1922 жылы Өлкелік халық комиссариаты жанындағы Академиялық ... 1922 - 1925 жылы ... ... ... ғылыми-әдеби комиссиясының, Қазақ өлкесін зерттеу қоғамының төрағасы болып қызмет атқарды. Байтұрсынұлы түрлі мемлекеттік қызметке ат салыса жүріп, ... бір ... ... жаны ... ... ... да қол үзбеген.1921 - 1925 жылы Орынбордағы, 1926 - 1928 жылы ... ... ... ағарту институттарында қазақ тілі мен әдебиеті, мәдениет тарихы пәндерінен сабақ берді. 1928 жылы Алматыда Қазақ ... ... ... ... ... ... ... осы оқу орнына профессор қызметіне ауысты. 1929 жылы 2 ... 43 Алаш ... ... ... ол Алматыда тұтқынға алынып, осы жылдың соңына қарай тергеу үшін Мәскеудегі Бутырка абақтысына жөнелтілді. КСРО ... ... ... ... ОГПУ  1930 ж. 4 ... шешіміне сәйкес Байтұрсынұлы ату жазасына кесілді. Бұл шешім бірнеше рет ... ... 1931 жылы ... 10 ... ... ... 1932 ж. ... 3 жылға Архангельскіге жер аударылсын деп ұйғарылды.1926 ж. Бакуде болып өткен ... ... ... ... ... - Ахмет Байтұрсынұлы1933 жылы мамырда денсаулығы нашарлап кетуіне байланысты қалған мерзімді Батыс Сібірде ... ... ... (әйелі мен қызы) бірге өткізуге рұқсат беріледі. 1934 жылы М.Горькийдің жұбайы Е.П.Пешкованың көмегімен Байтұрсынұлы отбасымен мерзімінен ... ... ... ... Бұл ... ... жұмысқа қабылданбай, түрлі мекемелерде қысқа мерзімдік қызметтер атқарады. 1937 жылы 8 тамызда тағы да қамауға алынып, екі айдан соң, яғни 8 ... ... ... ... төл басы ... ... алғашқы кітабы  -   1909 жылы жарық көрді. Ол бұл еңбегінде Ресей отаршыларының ... ... ... ... ... тұспалдап жеткізді. Байтұрсынұлы мысал жанрының қызықты формасы, ұғымды идеясы, уытты тілі арқылы әлеум. сананың оянуына ықпал етті. Ақынның азаматтық арман-мақсаты, ... ... ...  ... ... жеке кітап болып жарық көрді (1911).  ... ... ...  -  ... ... өнер-білімге шақыру, мәдениетті уағыздау, еңбек етуге үндеу. Ақын халықты қараңғылық, енжарлық, кәсіпке марғаулық сияқты кемшіліктерден арылуға шақырды. Абайдың ағартушылық, сыншылдық ... ... ... Байтұрсынұлы 20 ғ. басындағы қазақ әдебиетін төңкерісшіл-демократтық дәрежеге көтерді. Сондай-ақ Байтұрсынұлы қазақ тіліне А.С.Пушкин, М.Ю.Лермонтов, Ф.Вольтер, ... ... ... Бұл ... ... тақырыпты, идеялық-көркемдік деңгейі жоғары туындылар. Ел тағдырының келешегіне алаңдаулы ақын көп қырлы ісімен, даналық саясатымен қазақ жастарының рухани ... ...  ... көлемді мақаласы  -  әдебиеттану ғылымындағы алғашқы зерттеу еңбектердің бірі. Мақалада ұлы ақын ... ... ... рухани болмысы, өлеңдерінің ұлттық сөз өнеріндегі маңызы, көркемдік-эстетикалық сипаты баяндалды. Ол Абай ... ... , ... ... ... Абайдың ақындық шеберлігі, поэзияға деген көзқарасы туралы ғылыми тұжырымдары қазақ әдебиеттану ғылымында ... ... Оның  ... зерттеуі (1926) қазақ тіліндегі тұңғыш іргелі ғылыми-теориялық еңбек. ... ... ... теориясы мен сынына, методологиясына тұңғыш рет тиянақты анықтама беріп, ... ... ... ... ... ... тілінің бай қоры көзінен мағынасы терең, ұғымдық аясы кең сөздерді термин етіп ... ... ... қазақ әдебиетінің барлық жанрлық формаларын топтап, жіктеп берді. Мысалы, сөз өнері, шығарма, ауыз әдебиеті, толғау, т.б. ғылыми-теориялық ... ... ... ең ... ... мен мағынасы терең шығармаларын мысал ретінде пайдаланды. Сөз өнері жайында жазылған әлемдік ғылымның ең үздік ... ... ... әдебиеттанудағы ұғым, термин, категориялардың соны ұлттық үлгілерін жасады. Мысалы, меңзеу, ... ... ... әсірелеу, алмастыру, шендестіру, үдету, түйдектеу, кекесіндеу, т.б.  ақындық дарын табиғаты, шығарм. психологиясы, шабыт стихиясына ғылыми тұжырым берілді. ... ... ... ... ... ... ... буын, ұйқас, т.б. ұғымдарға анықтама берді.Байтұрсынұлы қазақ әдебиетінің даму кезеңдерін ғылыми негізде топтап берген.   -  ... ... ... ... ... ... ғылыми зерттеді. Байтұрсынұлы  қазақ әдебиеттану ғылымының негізін салды. Сондай-ақ ол  -  әдебиет тарихының ... ауыз ... ... ... зерттеуші ғалым. Көркемдігі айрықша  жыры (1923) мен қазақ тарихының төрт жүз жылын қамтитын  ... (1926) ... етіп ... ... мұрасына үлкен жанашырлықпен қараған Ахмет Байтұрсынұлы  айтты. ...  -  ... ... ... ... ірі қайраткер. Ол қазақ халқына, зиялы қауымға ... ... ... ұғындырып, баспасөздің өркениетті, тәуелсіз елге аса қажет нәрсе екенін жанкешті іс-әрекетімен көрсетті. Байтұрсынұлы ұйымдастырып, бас редактор ...  ... ... ойға ірі ... ... ... ... әкелді.  газеті халықтың рухын сергіткен ірі құбылысқа айналды. Байтұрсынұлы  -  әлеуметтік мәселелерге, ... ... ... ... ... Оның ... ... байыптауымен, өткір ойларымен сол кезеңнің шындығынан хабар береді. Абайдың қоғам өмірінің демокр. құрылысы туралы ойларын дамытып, саяси-әлеум. жағдай, оқу-ағарту, ... ... ... ... ... ... зиялыларының жан-жақты білімдар әрі саяси күресте шыңдалған легін қалыптастыруда Байтұрсынұлының ... ... ... ... ... ... Ол  -  ... ғылымы тарихында ұлттық әліпби жасап, жаңа үлгі ұсынған ... ... ... ... мен ... Алматы, 1998Байтұрсынұлы әліпбиі қазақ тілінің табиғатына бейімделген араб ... ... ... Ол Қазақ білімпаздарының тұңғыш съезінде (Орынбор, 1924), ... ... 1926) араб ... ... ... ... ... тұжырыммен дәлелдеген ғылыми баяндама жасады. Бұл әліпби ұлттық жазудың қалыптасуындағы ірі мәдени жетістік болып табылады. Ол халыққа ғылым-білімнің қажеттілігін ... ғана ... ... беру ісін ... ... күш ... Орыс, татар мектептерінен оқып шыққан ұлт мамандарының өз тілін қолданудағы кемшіліктерін көріп:  деп жазды. Байтұрсынұлының  (1912)  -  ... ... ... әліппелердің бірі. Бұл әліппе оқытудың жаңа әдістері тұрғысынан өңделіп, 1925 жылға дейін бірнеше рет қайта басылды.  ... ... ... әлі күнге дейін маңызды оқулық ретінде бағаланады. Байтұрсынұлы қазақ тілінің тазалығын сақтау үшін қам қылды. Өзі жазған  (1929):  ... Б. ... ... ... өтеу ... ... ... пән ретінде үйрететін тұңғыш оқулықтар жазды. Оның үш бөлімнен тұратын  атты оқулығының фонетикағаарналған бөлімі 1915 ... ... ... ... 1914 ж., ... ... 1916 жылдан бастап жарық көрді.   -  ... ... ... оқулығы. Оқулық қазіргі қазақ тілі оқулықтарының негізі болып қаланды.  қазақ тіл білімінің тарау-тарау салаларының құрылымын жүйелеп, ғылыми ... ... ... Оның ... ... ... анықтамаларының ғылыми тереңдігі, дәлдігі қазіргі ғылым үшін өте маңызды. Ол тұңғыш төл граммат. терминдерді ... ... зат ... сын есім, етістік, есімдік, одағай, үстеу, бастауыш, баяндауыш, пысықтауыш, шылау, сөз ... ... ... ... ... сөз, т.б. ... ұлттық терминдерді түзді. Сондай-ақ Байтұрсынұлы практикалық құрал ретінде , мұғалімдерге арналған  деген әдістемелік кітаптар ... Ол  -  ... ... ... ... ... ... ғалым-ағартушы. Байтұрсынұлы оқулығындағы тілдік категорияларды ұғындыру мақсатында енгізген ,  деген арнайы бөлімдер қазіргі заманғы әдістеме ғылымы үшін де өз ... ... жоқ. ... ... ... ... әдебиеттанушы ретіндегі ұлан-ғайыр еңбегі өз дәуірінде зор бағаға ие ... 1923 жылы ... 50 ... толғаны Орынбор, Ташкент 1922 жылы қалаларында салтанатты түрде аталды. С.Сәдуақасов, С.Сейфуллин, М.Әуезов, М.Дулатұлы, Е.Омаров сияқты замандастары ... ... ... Байтұрсынұлының қазақ халқына сіңірген еңбегін өте жоғары бағалады. Өмірі мен қызметіне, шығармашылығына ғылыми пікір-тұжырымдар ... ... ... ...  деген мақаласында  деп жазды. 1929 ж. шыққан  (Мәскеу) Байтұрсынұлы тұлғасына  ... ... әділ баға ... 1933 жылы ... ... пен ...  деген кітапшасында:  деп Б-ның қоғамдық қызметін қорытындылады. Кейінгі коммунистік идеология Б. есімін ... ... көп ... бойы тыйым салып, ол туралы сыңаржақ пікірлер айтылды. Саяси қысымның қаупіне ... ... ... ... ...  ... еңбегінде (1974) Байтұрсынұлының толық өмірбаянын беріп, әлеум.-қоғамдық қызметін, басты еңбектерін нақты ... Оның ... ... ... екендігі, қазақ тілінің фонетикасы, синтаксисі, этимологиясы, әдебиет теориясы мен мәдениет тарихы оқулықтарын жазғандығы көрсетілді. 1988 жылдан кейін ... ... ... ... ... ... ... Тіл білімі институты, Қостанай мемлекеттік университеті Байтұрсынұлының есімімен аталды. 1998 жылы оның туғанына 125 жыл толған мерейтойы ... атап ... ... ... республика ғылыми конференция өткізілді, Байтұрсынұлының мұражай-үйі мен ескерткіші ашылды.Қазақ әдебиеттану ғылымындағы әдебиет теориясының негізін салушы Ахмет ...  -  сөз ... ... ... ... тұжырымдары талқыланып отыр. Ол тұжырымдар ғалымның 1926 жылы Қызылорда қаласында жарық көрген  атты еңбегінде ... ... ... ... ... ... ... ХХ ғасыр басындағы ресей және дүниежүзілік әдебиеттану ғылымының контексінде (Б.В.Томашевский, ... ... ... ... ... ... ... В.Б.Шкловский, М.М.Бахтин, Цв. Тодоров, Р.Уэллек және О.Уоррен, Ю.М.Лотман, М.Гаспаров) талданады. Сонымен қатар, қазіргі әдебиеттану ғылымының теориялық және ... ... де бұл ... ... ...  ... категорияның табиғатын ашу барысында бүгінгі әдебиет теоретиктерінің (В.Шмид, Е.Фарино, В.Е.Хализев, ... ... ... ... Д. Каллер, В.И. Тюпа, С.Н.Зенкин т.б.) зерттеу тәсілдері де назардан тыс қалмады. Зерттеу барысында ... сөз ... ... ... әдістемелік ұстанымы басшылыққа алынды. Негізінен мұндай тәсілдің яғни,  жүйенің ... ... пән ... ... ... ... басындағы  тарауындағы өнердің жүйесінен бастап, драманың қасиеттеріне дейінгі аралықта  -  А. Байтұрсынұлы сөз өнерінің ішкі ... ... ... талдаудың озық үлгісін көрсетеді.  бұл зерттеу жүйесі бүгінгі күн талап тұрғысынан да шығып отыр. 1989 жылы ғылыми айналысқа ... ...  ... әдебиеттану ғылымында өзінің лайықты бағасын алып үлгерді. Еңбектің теориялық салмағын саралай келе академик З. Қабдолов  ең бір құнды жері деп, ... ... ... ... ... ... жүгін төл әдебиетіміздің өз ішінен тапқандығын дөп баса айтады. Мәселен,  [1, 25-26]. Академик З. Ахметов ...  ... ... ... ... ... өлең ... бунақ, тармақ, шумақ сынды категорияларының алғаш қалыптасқандығын атап айтады [1, 64].  [2, 275] екендігі еңбектің жалпы гуманитарлық ... ... ... ... білдірсе,  [3, 51],  [4, 26.]  -   ... ... мен ... ... ... ... ... керек. Еңбектің құндылығына жан-жақты тоқтала келе әдебиет сыншысы Т. Кәкішев:  [5, 210-211] деп жазады. Біз де зерттеу барысында жоғарыда ... ... ... ... ... алып отырғанымызды айта кеткен жөн. Десек те, көп жағдайларда А.Байтұрсынұлына қандай әдеби-эстетикалық теориялардың тірек болғанын дөп ... айту ... ... Себебі, еңбекте сілтемелер берілмеген, солай бола тұра басы бүтін бір сұлу ән ... ... ... ... ... мына пікірді де ескерген жөн сияқты. Академик Р.Нұрғалидің пайымдауынша,  өнерді сәулет, сымбат, ... ... сөз ... деп ... мен оларға берілген анықтамалар Байтұрсынұлының Лессингтің әйгілі  трактатымен терең ... ... ... ... ... ... баяны жайлы болғанда, ішкі ғалам (субъективный мир) және тиіс ... ... мир) ... ... ... Аристотель, Гегел, беріректегі Белинский мен Веселовский пайымдарымен де таныстығынан хабар береді [6, 51]. Бұл әрине, кітаптың түпкі ... яки ... ... ... ... аясында қандай да бір ұғымның тарихына қатысты сөз болғанда бұл мәселелер орны орнымен диссертация мәтінінде ... ... Және де ...  ... ... ... ... қызықтырды. Көп жағдайда  жекелеген теориялық категорияларға қатысты тұжырымдардың ... ... ... ... ...  ... ... талдау - автордың ұсынған нұсқасы бойынша, яғни, А. Байтұрсынұлының сөз өнерін жүйелеу ... мен ... сөз ... ... ... сәйкес жүргізілді.  құрылымдық ерекшелігі  -  тараулардың, жекелеген тұжырымдардың реті бір-бірінен туындап отыратын қисындылығында. Мәтіндегі теориялық әдіске негізделген ... ... ... ерекшелігі  -  нәрсенің анықтамасын айтудан бұрын оның қасиетін айтатынында. Яғни, кез-келген категорияны түсіндіру барысында біз үйреншікті дедуктивті ... ... ... сол ... ... ... ... келетін жолды ұстанып, нәрсенің анықтамасынан қасиетіне қарай емес, керісінше, нәрсенің қасиетінен анықтамасына қарай ... Және оны ... һәм ... ұғым-түсініктердің ішінде  -  қарапайым түсінікті тілмен дәл әрі шумақтап (обобщение) беріледі. Еңбектегі роман, ... ... ... ... мен  ... ... ... осы айтқандарымызға дәлел бола алады. Сонымен қатар  әдебиеттану ... қай ... ... да ... ... сөз өнерінің теориялық негіздері көптеп кездеседі. Зерттеу тақырыбының өзектілігі. ... ... де  ... ... ... жиі ... ... Р.Сыздықова, З.Қабдолов, З.Ахметов, Р.Нұрғали, А.Ісімақова, Ө.Әбдіманов т.б. ғалымдар) келеді. Дегенмен, бұл еңбектің бүтіндей теориялық тұжырымдамасы арнайы зерттеу тақырыбына айналған жоқ. Осы ...  ...  (1926) ХХ ... ... ... ... ғылымындағы басты-басты әдеби-теориялық тұжырымдармен бірлікте талдау да әзір бірізге түсе қойған жоқ. Академик Р.Нұрғали:  [3, 35]  -  ... баса ... Осы ... ... бұл ... жұмыс өзектілігі де  әлемдік әдебиеттану ғылымының аясында кең көлемді талдауға алғаш түсіп отырғандығымен тікелей байланысты. Еңбектегі әрбір категорияның теориялық ... де, ... ... ... ... ... алған белгілі мамандардың тұжырымдарымен қатар түсіп жатады. Осы ... ... ...  ... ... еңбек ретінде арнайы зерттеуді қажет етеді деп санаймыз. Тақырыптың зерттелу деңгейі. Қазақ әдебиетінде сөз өнері теориясының сан ... ... ... және алаш ... ... әдеби-теориялық, әдеби-эстетикалық пайымдары мен Абай, Әлейхан, Жүсіпбек, Міржақып, Смағұл, Мағжан, М.Әуезов және ... ақын ... ... ... ... ... Б.Кенжебаев, Қ.Жұмалиев, Е.Ысмайылов, М.Базарбаев, Ш.Сәтпаева, З.Ахметов, Б.Әзібаева, Ә.Байтанаев, К.Сыздықов, С.Мақпырұлы, Б.Майтанов, С.Дәуітов, Ф.Фаткуллин, С.Негімов, ... ... ... ... ... және т.б. ... еңбектері болды. Диссертация жұмысының тақырыбына қатысты қомақты зерттеулер мен пікірлер ... ... ... ... ... ... ... еңбектері зерттеуге негізгі арқау болды. Зерттеудің мақсаты мен міндеттері. Зерттеудің мақсаты мен міндеттері  ХХ ... ... ... ... ... ... ... еңбектің теориялық орнын белгілеуден туындап отыр. Осы мақсаттан туындаған міндеттердің жүйесі төмендегідей болып келеді:  -   ХХ ... ... әлем ... ... ... ... қатар талдай отырып, ондағы ортақ тұжырымдардың ұқсастықтарын анықтау. Сонымен қатар, еңбектегі теориялық тұжырымдармен бүгінгі әдебиет теориясының да арақатынасын ... ...  -    ... ... ... қатысты әдістемелік ұстанымдарды нақты синхрониялық және диахрониялық әдісті ... ала ... ...  -   ... ... теориялық тұжырымдар мен терминдер жүйесінің семантикасын анықтау.  -  Ахмет Байтұрсынұлының теориялық тұжырымдарына ХХ ғасыр ... ... ... ... Эйхенбаум, Виктор Шкловскийлер негізін салған формалистік мектеп ұстанымдарының әсері мен ... ... мен ... ... ... қатысты қағидаларды айқындау және талдау.Ахмет Байтұрсынұлы қазақ әліппесі мен қазақ тілі оқулықтарын жазуды 1910 жылдардан бастап қолға ... ... қоса ... ... жасауға кіріседі. Қазақ графикасының негізіне қазақтың мәдени дүниесінде көп ғасырлық дәстүрі бар, өзге ... ... да ... отырғандықтан, туыстық, жақындық сипаты бар араб таңбаларын алады. Оны қазақ фонетикасына икемдейді, ол үшін ... ... жоқ ... ... ... ... ... жоқ дыбыстарына таңба қосады, қазақ тілінің жуанды - жіңішкелі ... ... сай ... ... ... ... ... Сөйтіп, 24 таңбадан тұратын өзі  деп, өзгелер  деп атаған қазақтың ұлттық графикасын түзеді. Одан осы ... ... ... ... ... оқу- ... ... сол кезіндегі интелегенциясы жаппай мойын бұрды. Әрбір зиялы азамат халқына қара танытып, сауатын ашуды, ол әрекетті  ... ... ... ... ... Сол ... жылдары жасалып, Уфа, Орынбор қалаларының баспаханаларында жарық көрген. ... ... ...  деген атпен 1912-1925 жылдары арасында 7 рет қайта басылып, оқыту ісінде ұзақ әрі кең пайдаланылды. 1926 жылы ...  жаңа ... ... ... ... қазақ тілінің табиғатын, құрылымын танып-танытудағы қызметі енді мектепте қазақ тілін пән ретінде үйрететін оқулықтар жазумен ұласады. Осы ... оның ...  атты үш ... ... үш ... кітап болып жарияланған оқулықтар жазылды.  тек мектеп оқулықтарының басы емес, қазақ тілін ана тілімізде танудың басы болды, ... ... тілі атты ... ... ... ... қаланды. Жалпы қазақ тіл білімін қалыптастырып, зерттеп, танып-білу тарихымызда Ахмет Байтұрсынұлының  мен  орны айрықша. Қазақ тіл ... ана ... ... ... ... тағы бір зор ... - ғылымының осы саласының терминдерін жасауы. Ғалым қазақ тілі грамматикасына ... ... ... қазақша атау ұсынды. Осы күні қолданылып жүрген зат есім, сын есім, етістік, есімдік, одағай, үстеу, ... ... ... жай ... ... ... ... сөз деген сияқты сан алуан лингвистикалық атаулардың баршасы Ахмет Байтұрсынұлынікі. Бұлар не ... ... ... мағынасын жанғырту арқылы, не жаңа тұлғадағы сөз жасау арқылы дүниеге келген соны сөздер, сәтті шыққан атаулар екенің олардың күні ... ... ... келе жатқандығы.Қорытынды:  тек мектеп оқулықтарының басы емес, қазақ тілін ана тілімізде ... басы ... ... ... тілі атты ... ... ... болып қаланды. Жалпы қазақ тіл білімін қалыптастырып, зерттеп, танып-білу тарихымызда Ахмет Байтұрсынұлының  мен  орны айрықша. Кезінде қазақ қауымы ... ... ... ,  ... Ахметті қазір  -  Ахаң деп танитын болған. Қазақ тілін ана тілімізде тұңғыш зерттеуші Ахмет Байтұрсынұлы өзінің ... ... ... ... ... ол әуелі қазақтың ұлттық жазуын графикасын жасауды мақсат еткен, бұл үшін араб алфавиті негізіндегі  (Төте жазу) ... ... ...  -  сол ... ... ... ойлаған, бұл үшін  атты әліппе оқулығын жазған, одан соң қазақ ... ... ... ана ... ... беру мақсатын қойғаң бұл үшін  жазған.Пайдаланылған әдебиеттер тізімі* Самырат Кәкішов >>Ахаң туралы ақиқат>>,Алматы:>>Қазақстан:Шапағат,1992>>* Д.Әшімов >>Бес арыс>>,Алматы:>>Жалын>>, 1992.* ... ... ... ... №61,22 ... Р.Нұрғалиев.А.Байтұрсынов,Алматы >>Рауан>> 1990.* Тарихи тұлғалар. Танымдық көпшілік басылым. Мектеп жасындағы оқушылар мен ... ... ...  ЖШС, 2006.  - ... ... Ә. ... ... әдебиетінің тарихы, Алматы, 1994 ж.* Қазақ әдебиетінің тарихы, ІІІ том, Алматы, 1979 ж.  
        
      

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 15 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
А.Байтұрсынов – қазақ әдебиеттану ғылымының негізін салушы15 бет
Ахмет Байтұрсынұлының «Әдебиет танытқыш» еңбегі ХХ ғасыр басындағы әдебиеттану ғылымының контексінде39 бет
Қазақ әдебиеттану ғылымының негізін салушылар16 бет
Медициналық психологияның қалыптасу тарихы5 бет
Медициналық психологияның қалыптасу тарихы туралы6 бет
Шанхай ынтымақтастық ұйымының терроризмге қарсы конвенциясына қол қою туралы18 бет
1.Қазіргі қазақ тілі фонетикасы пәнінің зерттелу жайы.2.Фонема туралы ілімнің алғашқы негізін салушылар 3.Фонетика ғылымын зерттеуде қолданылатын әдістер.4. Дауысты жане дауыссыз фонемалар6 бет
Cаясаттану ғылымының тарихы10 бет
«Өлең бунақтарының таңдамалы және талғамалы орындары (А.Байтұрсыновтың "Әдебиет танытқыш" еңбегінің "Өлең ағындары" тарауы).»6 бет
А. Байтұрсынов және қазіргі қазақ тілі фонетика саласындағы жаңа бағыттар52 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь